Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) Sędzia WSA Urszula Zięba Asesor WSA Magdalena Gawlikowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 lutego 2026 r. sprawy ze skargi Ł. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 maja 2025 r., nr UP-343/20025 w przedmiocie umorzenia odsetek od nieopłaconych składek oddala skargę.

Przedmiotem skargi Ł. P. (dalej: skarżący) była decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ II instancji, Prezes ZUS)

z 23.05.2025 r. (nr UP-343/2025) utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ I instancji, ZUS) z 3.04.2025 r. (nr 584/2025), odmawiającą skarżącemu umorzenia odsetek za zwłokę osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem składek w kwocie 11.793,00 zł, w tym na:

a) ubezpieczenie społeczne – za okres: grudzień 2016 r., od kwietnia 2017 r. do kwietnia 2018 r. w kwocie 7.530,00 zł;

b) ubezpieczenie zdrowotne – za okres: od stycznia 2017 r. do kwietnia 2018 r. w kwocie 3.612,00 zł;

c) Fundusz Pracy – za okres: od września 2016 r. do października 2016 r.,

od marca 2017 r. do kwietnia 2018 r. w kwocie 651,00 zł. Odsetki zostały naliczone na dzień wpływu wniosku, tj. 11.02.2025 r.

Stan prawny i faktyczny sprawy był następujący:

1. Wnioskiem z 11.02.2025 r. skarżący zwrócił się o umorzenie odsetek

od nieopłaconych składek ze względu na trudną sytuację finansową.

W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że swoje zobowiązania finansowe,

tj. zadłużenie w kwocie 31.159,27 zł i odsetki w kwocie 14.882,00 zł reguluje terminowo na podstawie porozumienia z ZUS z 9.07.2024 r. Wskazał, że raty płaci systematycznie. Jednakże, łączna kwota zobowiązań stanowi dla niego znaczące obciążenie finansowe, które utrudnia mu bieżące funkcjonowanie. Liczne postępowania egzekucyjne prowadzą do skomplikowania jego sytuacji ekonomicznej i obciążenia budżetu, co prowadzi do utrudnienia spłaty należności głównej. Zdaniem wnioskodawcy, zachodzą szczególne okoliczności, które uzasadniają

w jego przypadku umorzenie należności z tytułu odsetek. Konieczność ich uregulowania, mogłaby bowiem doprowadzić do nadmiernego obciążenia dłużnika

i w konsekwencji jego niewypłacalności.

2. Po rozpoznaniu wniosku, ZUS decyzją z 3.04.2025 r., nr 584/2025 (opisaną na wstępie) odmówił skarżącemu umorzenia odsetek za zwłokę osoby ubezpieczonej w łącznej w kwocie 11.793,00 zł. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia, organ I instancji stwierdził, że nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 350; dalej: u.s.u.s.). Ponadto, skarżący nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego gospodarstwa domowego, zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Zdaniem tego organu nie zostało także wykazane, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń, ani też żeby przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

3. Od przedmiotowej decyzji z 3.04.2025 r. skarżący złożył pismem

z 22.04.2025 r. wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, stosownie do art. 83 ust. 4 u.s.u.s. W uzasadnieniu wniosku zaznaczył, że z art. 28 u.s.u.s. wynika, że umorzenie należności z tytułu składek obwarowane jest spełnieniem jednej z dwóch przesłanek, tj. całkowitej nieściągalności albo wystąpienia uzasadnionych przesłanek. Zdaniem, skarżącego organ I instancji oparł rozstrzygnięcie

na przesłance całkowitej nieściągalności, a powinien zwrócić uwagę także na inne uzasadnione okoliczności takiego umorzenia. Następnie, skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika przywołał liczne orzeczenia sądów administracyjnych, w których omówił bieżący stan orzecznictwa sądowego

w zakresie wystąpienia przesłanki uzasadnionych okoliczności, jednakże nie odniósł ich w żaden sposób do stanu faktycznego swojej sprawy.

4. Organ II instancji, po ponownym rozpatrzeniu wniosku skarżącego, utrzymał w mocy decyzję ZUS z 3.04.2025 r. (nr 584/2025). W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia, Prezes ZUS zaznaczył na wstępie, że nastąpiło ono po przeprowadzeniu wnikliwej analizy wszystkich zebranych materiałów dowodowych,

z którym to skarżący miał możliwość zapoznania się i wypowiedzenia. Dokonując analizy zebranych dokumentów, organ II instancji stwierdził, że z oświadczenia

o stanie rodzinnym i majątkowym oraz całokształtu sytuacji majątkowej skarżącego wynika, że skarżący jest stanu wolnego, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i jest mikroprzedsiębiorcą. Nie posiada nieruchomości, maszyn, urządzeń, środków transportu, innych składników majątkowych i wierzytelności. Leczył się na depresję, chorobę dwubiegunową oraz alergie. Z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wykazał w 2024 r. przychód w wysokości 156.000,00 zł, koszty

w wysokości 72.000,00 zł, zaliczkę na podatek dochodowy w kwocie 22.800,00 zł, nakłady na środki trwałe w wysokości 0,00 zł, dochód w wysokości 117.600,00 zł, majątek firmowy i majątek prywatny oraz zobowiązania firmowe, w tym firmowe krótkoterminowe w wysokości 0,00 zł, a także zobowiązania prywatne w kwocie 83.159,27 zł. Ponadto, wskazał, że opłaty nabywców były tylko natychmiastowe, firma nie pozostawała w strukturze grupy kapitałowej, a ta nie stanowiła kluczowego odbiorcy, firma nie otrzymywała grantów i dotacji, z kolei skarżący nie pracował zarobkowo, nie posiadał dochodu z innych źródeł, nie pobierał zasiłków z pomocy społecznej, ani nie korzystał z innych form pomocy społecznej. Stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem skarżącego wynosiły 2.000 zł (koszty czynszu) oraz 300,00 zł (opłaty eksploatacyjne). Miesięczne koszty leczenia skarżącego opiewały na kwotę 500,00 zł. Zobowiązania skarżącego z tytułu zaciągniętych kredytów wynosiły 24.000,00 zł, a inne w kwocie 83.159,27 zł skutkowały koniecznością spłat ratalnych w wysokości 3.300,00 zł miesięcznie. Dodatkowo skarżący posiadał zobowiązania w KRUK i ZUS. Zobowiązania były egzekwowane

w postępowaniu egzekucyjnym. Organ II instancji wskazał, że skarżący regulował zobowiązania w wysokości 3.000,00 zł miesięcznie, co stanowiło obciążenie dla jego budżetu ze względu na stale rosnące odsetki.

Zdaniem, Prezesa ZUS prawidłowo zostało ustalone przez organ I instancji, że zostało zawieszone postępowanie egzekucyjne wobec skarżącego ze względu

na układ ratalny z 9.07.2024 r.

Następnie, organ II instancji wskazał jako podstawę prawną, mającą zastosowanie w sprawie art. 28 ust. 2 w zw. z ust. 3a oraz ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s.

i stwierdził, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia wystąpienia całkowitej nieściągalności tych należności. Następnie, Prezes ZUS wymienił przesłanki, przy których spełnieniu ma miejsce całkowita nieściągalność na podstawie art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Podkreślił, że przesłanki te stanowią zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Odnosząc się do stanu faktycznego niniejszej sprawy, skarżący stwierdził, że przesłanka wymieniona

w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. (śmierć zobowiązanego) nie została spełniona. Nie zachodzą również przesłanki wskazane art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s., gdyż nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek

o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn,

o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe. Z kolei, przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie została spełniona, ponieważ działalność gospodarcza jest wciąż prowadzona. Ponadto, przesłanka

z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o umorzenie, których Pan w nosi przekracza kwotę kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym, tj. 16,00 zł. Dalej, organ II instancji wskazał, że przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie została spełniona, ponieważ nie stwierdzono braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Natomiast, przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi, gdyż nie jest oczywiste, że

w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, z uwagi bowiem na zawartą umowę z 9.07.2024 r.

(nr [...]) o rozłożeniu na raty należności z tytułu składek postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone.

W związku z powyższym, Prezes ZUS stwierdził, że możliwości przymusowego dochodzenia należności z tytułu składek nie zostały wyczerpane. W takiej sytuacji umorzenie byłoby sprzeczne z interesem publicznym. Brak jest bowiem przesłanek pozwalających na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, co uniemożliwia pozytywne rozpatrzenie wniosku.

Organ II instancji zwrócił następnie uwagę, że należności z tytułu składek

na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pom im o braku ich całkowitej nieściągalności, a to jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy

i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, stosownie do art. 28 ust. 3a u.s.u.s. (niemożliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb swoich i rodziny; brak możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej na skutek strat spowodowanych klęską żywiołową lub innym nadzwyczajnym zdarzeniem; brak możliwości uzyskiwania dochodu na skutek przewlekłej choroby lub opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny). Następnie, Prezes ZUS przeszedł do oceny, czy zostały spełnione ww. okoliczności i ustalił, że w 2024 r. dochód z działalności gospodarczej skarżącego wynosił 117.600,00 zł, tj. 9.800 zł miesięcznie. Minimum socjalne, wyznaczające niezbędną dla gospodarstwa domowego kwotę, służącą odtworzeniu sił życiowych i utrzymaniu więzi społecznych w IV kwartale 2024 r. wynosiło dla jednoosobowego gospodarstwa domowego 1.862,87 zł. Łączna kwota miesięcznych wydatków, ustalonych przez organy na podstawie deklaracji skarżącego wynosi 2.800,00 zł. Wydatki te oraz inne zobowiązania finansowe z tytułu bieżących opłat nie zostały udokumentowane. Z powyższego, organ II instancji wywnioskował, że skarżący uzyskuje dochody i nie zalega z opłatami za mieszkanie i media, przy czym wydatki takie jak koszty zakupu żywności, odzieży, środków higienicznych, transportu nie zostały wykazane. Następnie stwierdził, że na organach administracji nie ciążą obowiązki aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie twierdzeń skarżącego, którego zadaniem jest przedstawienie wszystkich dowodów niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia swojej sytuacji. Zwrócił także uwagę, że ZUS nie jest uprawniony do umorzenia należności każdego podmiotu, który o to wnioskuje. Z kolei, wydatki związane z bieżącymi opłatami i kosztami żywności nie mają charakteru nieprzewidywalnych. Organ II instancji odniósł się dalej do zobowiązań kredytowych skarżącego. Ich miesięczną ratę określił na 3.300,00 zł. Stwierdził, że zaciągnięcie tego typu zobowiązań wymagało posiadania przez skarżącego wiedzy o konieczności ich regularnej spłaty już w momencie zaciągnięcia. Zobowiązania te są regularnie uiszczane. Zdaniem organu II instancji umorzenia nie uzasadnia także dokonywanie wpłat w związku z układem ratalnym zawartym 9.07.2024 r., na który to cel skarżący powinien mieć zapewnione środki finansowe.

Wobec powyższego, organ II instancji skonstatował, że sytuacja materialna skarżącego odtworzona na podstawie zebranych dokumentów i dostępnych informacji prowadzi do wniosku, że nie występuje w jego przypadku trwałe zagrożenie egzystencji i zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Minimum socjalne zostanie zapewnione. Skarżący jest w wieku produkcyjnym (32 lata), wykazuje także chęć zarobkowania, a trudności finansowe mają charakter przejściowy. Skarżący sukcesywnie spłaca swoje długi, a także długi członków rodziny. Jak bowiem wynika z jego oświadczenia w 2024 r. był zadłużony na 300.000,00 zł, a obecnie do spłaty pozostało ok 80.000,00 zł. Ograniczone możliwości płatnicze nie stanowią, zdaniem Prezesa ZUS, przesłanki wystarczającej do całkowitego umorzenia odsetek. Taką przesłanką nie są subiektywne odczucia skarżącego, ale obiektywna, wyjątkowa sytuacja, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny i nie odnosi się do kłopotów finansowych.

Ponadto, organ II instancji podniósł, że klęska żywiołowa, ani inne nadzwyczajne wydarzenie nie spowodowały konieczności likwidacji działalności skarżącego, gdyż jest ona nadal prowadzona. Stałe wydatki na leczenie skarżącego wynoszą ok 500,00 zł, jednakże ze złożonych oświadczeń wynikają rozbieżności. Z jednej strony skarżący podaje, że leczy się na depresję oraz chorobę dwubiegunową oraz alergie, a z drugiej ocenia swoją sytuacje zdrowotną na dobrą, która nie przeszkadza mu w wykonywaniu działalności gospodarczej. Prezes ZUS stwierdził, że organ I instancji prawidłowo ustalił, że problemy zdrowotne, choć utrudniają egzystencję w przypadku skarżącego nie stanowią przesłanki uzasadniającej umorzenie odsetek. Podstawa umorzenia zaległości nie jest bowiem sam fakt choroby, lecz jedynie trudny stan majątkowy spowodowany tą chorobą.

Na zakończenie, organ II instancji podkreślił, że dochodzenie odsetek odbywa się na tych samych zasadach, co należności głównych. Odsetki za zwłokę należne są z mocy prawa i nie mają charakteru uznaniowego i przepisy nie zawierają uprawnień do odstąpienia od ich pobierania. Prezes ZUS rozważył także, czy nie wystąpiły przesłanki do umorzenia ze względu na interes publiczny, który należy rozumieć nie tylko, jako potrzebę zapewnienia maksymalnych środków po stronie dochodów budżetu państw a, ale też jako ograniczenie jego ewentualnych wydatków przeznaczonych na pomoc z opieki społecznej. Skarżący nie korzystał

z instytucji wsparcia dla osób znajdujących się w niedostatku, a obecna sytuacja nie kreuje potrzeby sięgnięcia po dodatkową pomoc z budżetu państwa. Niezbędne potrzeby egzystencjalne skarżącego są bowiem zaspokajane na bieżąco. Umorzenie odsetek nie może, zdaniem organu II instancji stanowić remedium na problemy finansowe. Podkreślił także, że obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek.

Ponowne rozpoznanie wniosku o umorzenie odsetek nie doprowadziło, według Prezesa ZUS do ustalenia okoliczności, mogących mieć wpływ na wcześniejsze ustalenia ZUS i nie znalazł podstaw do rezygnacji z przysługujących budżetowi należności.

5. Z rozstrzygnięciem organu II instancji nie zgodził się skarżący i pismem

z 25.06.2025 r. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Krakowie, zaskarżając decyzję z 23.05.2025 r. w całości. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił "na podstawie art. 57 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt l lit. c p.p.s.a., zarzucam naruszenie przepisów postępowania, które to mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

1. "Art. 19 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.), zwanej dalej k.p.a. w zw. z art. 20 k.p.a. w zw. z art. 21 § 1 pkt 3 k.p.a. w zw. z art. 6 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 p.p.s.a. - poprzez rozpoznawanie sprawy przez niewłaściwą jednostkę Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a to Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w Bielsku Białej w miejsce Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w Nowym Sączu, który to jest właściwy miejscowo oraz rzeczowo, ze względu na miejsce zamieszkania Skarżącego Ł. P. - co w konsekwencji prowadzi do nieważności postępowania":

2. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. 28 Ustawy

z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U.

z 2025 r. poz. 350 z późn. zm.)., zwanej dalej u.s.u.s. na skutek dowolnej, a nie swobodnej oceny zebranego materiału dowodowego, która to jest sprzeczna

z zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego - albowiem nie ulega wątpliwości, że chorobę dwubiegunową oraz alergia jest chorobą przewlekłą, które to znaczącą wpływają na sposób funkcjonowania Skarżącego. Oprócz tego są to dolegliwości nieuleczalne, a środki farmaceutyczne mogą jedynie zniwelować niedogodności w życiu. Co znamienne sam organ w wydanej decyzji - uznał, że problemu zobowiązanego są utrudnieniem w codziennej egzystencji;

3. Dalsze naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, a to art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. 28 u.s.u.s.- poprzez nie uznanie, że Skarżący wypełniając w sposób rzetelny ugodę w postaci umowy z dnia 9 lipca 2024 r. w przedmiocie rozłożenia na raty należności z tytułu składek,

nr [...] jest świadomy powagi sytuacji i pragnie spłacić swój dług. Niemniej, jednak naliczone odsetki są już za wysokim obciążeniem dla Skarżącego, przez co ich nie umorzenie, będzie prowadzić do braku możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Wobec tak sformułowanych zarzutów skargi, wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji na skutek naruszenia przepisów o właściwości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji, zgodnie z właściwością

w Nowym Sączu. Skarżący wniósł także o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów, w tym wydruków ze strony internetowej dotyczącego właściwości ZUS, określonej na podstawie kodu pocztowego oraz oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania w celu wykazania trudnej sytuacji osobistej skarżącego, na potrzeby zwolnienia od kosztów sądowych. Ponadto, zwrócił się o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego i zwolnienie od kosztów sądowych oraz rozpoznanie sprawy

na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.

6. Postanowieniem z 6.08.2025 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie umorzył postępowanie sądowe w sprawie zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. Postanowienie jest prawomocne.

7. W odpowiedzi na skargę, Prezes ZUS podtrzymał w całości zajęte w sprawie stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

8. Skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu.

9. Najdalej idący zarzut skargi dotyczył naruszenia przez organ swojej właściwości miejscowej, co w świetle art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. powinno prowadzić do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji. Jak zauważył pełnomocnik strony skarżącej, decyzję w tej sprawie wydał oddział ZUS w Bielsku Białej, podczas gdy z uwagi na miejsce zamieszkania skarżącego właściwym miejscowo oraz rzeczowo był oddział ZUS w Nowym Sączu.

Zarzut ten jest o tyle bezzasadny, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest organem jednolitym, posiadającym własną osobowość prawną, co wprost wynika z art. 66 ust. 1 oraz 4 u.s.u.s. W ramach tego organu wyróżnia się centralę oraz jednostki terenowe (art. 67 ust. 1 u.s.u.s.). Dodatkowo organami Zakładu jest między innymi Prezes Zakładu, który kieruje działalnością Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 72 pkt 1 oraz art. 73 ust. 1 u.s.u.s.). Dalszą, szczegółową strukturę organizacyjną, tryb funkcjonowania oraz zakres rzeczowy działania centrali i terenowych jednostek organizacyjnych, ustala minister w drodze rozporządzenia (art. 74 ust. 5 u.s.u.s.). W § 11 załącznika (statutu ZUS) do rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z 4 marca 2021 r. (Dz. U. z 2021 r., poz. 431) w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych – czyli aktu wydanego na podstawie art 74 ust. 5 u.s.u.s. – przewidziano, że w zakresie rzeczowym działania terenowych jednostek organizacyjnych leży między innymi obsługa ubezpieczonych oraz stwierdzanie i ustalenia obowiązku ubezpieczeń społecznych. Dalszy podział zakresu działania terenowych oddziałów ZUS określa regulamin organizacyjnych, czyli akt wewnętrzy tego organu (§ 12 statutu ZUS). Regulamin ten obowiązuje zatem jedynie Zakład Ubezpieczeń Społecznych i nie stanowi źródła uprawnień lub obowiązków dla skarżącego. Dla sprawy istotnym jest to, że zgodnie ze wspomnianym § 11 statutu ZUS umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne leży w gestii jednostek terenowych. To zaś, która konkretnie jednostka załatwi daną sprawę zależy tylko od wewnętrznych uregulowań ZUS i związane jest z przyjętą przez ten organ pragmatyką działania. Przypomnieć należy przy tym, że jednostki te nie są odrębnymi organami, a jedynie organizacyjnie wydzielonymi "działam" tego samego podmiotu. W konsekwencji wniosek skarżącego przyjął Oddział w Nowym Sączu, a następnie przeprowadził część postępowania dowodowego. Dalsze przekazanie sprawy do Oddziału w Łodzi nastąpiło na podstawie wewnętrznego regulaminu ZUS. Raz jeszcze należy podkreślić: decyzję z 3 kwietnia 2025 r. wydał Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a nie Oddział w Łodzi, ten bowiem jest jedynie elementem organizacyjnym organu, jakim jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Natomiast kolejna wydana w sprawie decyzja, tj. decyzja z 23 maja 2025 r., wydana została przez Prezesa Zakład Ubezpieczeń Społecznych, którego imieniem działał pracownik (naczelnik wydziału) ZUS w Bielsku-Białej. Przekazanie sprawy do Oddziału w Bielsku-Białej podyktowane było jedynie kwestią wewnętrznej organizacji pracy ZUS. Na marginesie można zwrócić uwagę, że rozdzielenie tych spraw pomiędzy dwa różne Oddziały jest o tyle racjonalne, iż odrębność organizacyjna tych Oddziałów zwiększa gwarancję wnioskodawcy co do rzetelnego i bezstronnego załatwienia sprawy.

10. Niezależnie od powyższego Sąd zwraca uwagę, że zgodnie z art. 134 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.; dalej jako "P.p.s.a."), sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Tym samym dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu nie jest ograniczony sposobem sformułowania skargi, użytymi argumentami, a także podniesionymi wnioskami, zarzutami i żądaniami.

Powyższe wyjaśnienie jest o tyle konieczne, że profesjonalny pełnomocnik strony (adwokat) formułując pierwszy z zarzutów skargi wskazał na naruszenie art. 19 p.p.s.a., chociaż w istocie chodziło o naruszenie art. 19 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm.; dalej jako "k.p.a.") – czyli przepisu nakazującego organom z urzędu badanie swojej właściwości. Równocześnie w tej samej jednostce redakcyjnej petitum skargi mylnie wskazane zostało na "art. 156 § 1 pkt 1 p.p.s.a.", zamiast art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., jako podstawę do orzeczenia o nieważności kontrolowanej decyzji.

11. Pozostała część zarzutów skargi została podporządkowana próbie wykazania dwóch kwestii: znaczenia chorób skarżącego dla zastosowania umorzenia przewidzianego w art. 28 u.s.u.s. oraz wpływu wysokości spłacanych należności na możliwość zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

12. Biorąc pod uwagę przedstawioną przez pełnomocnika skarżącego argumentację, w tym miejscu należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., co do zasady, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Pojęcie "całkowitej nieściągalności" zostało zdefiniowane w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano zaś możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych w uzasadnionych przypadkach pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przy czym szczegółowe zasady umarzania zaległości na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. uregulowane zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141 poz. 1365; dalej jako "rozporządzenie") – co wynika z delegacji ustawowej przewidzianej w art. 28 ust. 4 u.s.u.s.

Kolejno należy odnotować, że ocena możliwości umorzenia należności składkowych w sytuacji gdy istnieje możliwość ich ściągnięcia dokonywana jest w granicach uznania administracyjnego. Oznacza to, że nawet obiektywnie trudna sytuacja rodzinna, finansowa, czy zdrowotna nie obliguje organu do przyznania wnioskowanej ulgi płatniczej. Świadczy o tym użycie zarówno w art. 28 ust. 2, jak i art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wyrażenia "mogą być umarzane" oraz zastosowanie w konstrukcji § 3 ust. 1 rozporządzenia terminu "może umorzyć należności". Nawet zatem w przypadku wystąpienia powyższych okoliczności, ZUS nie jest bezwzględnie zobowiązany do umorzenia należności składkowych.

W odniesieniu do tego rodzaju przepisów postępowanie administracyjne dzieli się na dwie fazy. W pierwszej organ podejmuje niezbędne działania w celu ustalenia stanu faktycznego. W drugiej zaś dokonuje wyboru konsekwencji prawnych. Uznaniowość rozstrzygnięcia nie jest jednak równoważna z zupełną swobodą. Tak rozumiana uznaniowość nie różniłaby się bowiem niczym od dowolnego, arbitralnego załatwienia sprawy. Przeciwnie, uznaniowa konstrukcja normy prawnej stawia organowi wymóg szczególnie wnikliwej analizy materiału dowodowego oraz szerokiego rozpatrzenia okoliczności sprawy. Przede wszystkim jednak decyzja, w której organ dokonuje wyboru negatywnej dla strony konsekwencji prawnej musi zostać tak uzasadniona, aby nie można jej było postawić zarzutu dowolności. Aby tego uniknąć organ musi, stosownie do art. 107 § 3 k.p.a., uzasadnić swoje stanowisko, odnosząc je do ustalonych okoliczności faktycznych oraz rodzaju i charakteru dochodzonej należności publicznoprawnej. To zaś oznacza, że samo stwierdzenie, że wystąpiły negatywne przesłanki zastosowania danej normy prawnej, jest niewystarczające. Obowiązkiem organu jest również rozważenie tych okoliczności, które mogłyby przemawiać za innym sposobem załatwienia sprawy oraz wyjaśnienie, dlaczego pomimo ich zaistnienia organ podjął niekorzystne dla zainteresowanego rozstrzygnięcie. Pamiętać również należy, że zadaniem normy prawnej opartej o uznanie administracyjne jest uelastycznienie danej instytucji prawnej tak, aby w jak największym stopniu służyła ona realizacji towarzyszących jej celów.

Umorzenie należności składkowych w ramach § 3 ust. 1 rozporządzenia w zw. z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. możliwe jest, wówczas gdy organowi znana jest sytuacja rodzinna i majątkowa wnioskodawcy. W § 3 ust. 1 rozporządzenia mowa jest bowiem o tym, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Dalej zaś w punktach 1-3 wymieniono przykładowe sytuacje, które mogą przemawiać za tym, że spłacenie należności pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

13. W związku z powyższym, zdaniem Sądu, należy zgodzić się z organem co do znaczenia stanu zdrowia skarżącego dla możliwości zastosowania zwolnienia przewidzianego w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego podkreślał, że choroba dwubiegunowa "w sposób znaczny utrudnia funkcjonowanie Skarżącemu na co dzień", jak również "problemy zdrowotne zobowiązanego są utrudnieniem w codziennej egzystencji" (s. 6 skargi). Oceniając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji należy jednak mieć na uwadze to, że we wniosku o umorzenie zaległości, a następnie zaś we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy problem ten nie był akcentowany przez skarżącego. W piśmie przewodnim pełnomocnika strony z 15 stycznia 2025 r. (k. 231 akt administracyjnych) oraz załączonym do niego formularzu wniosku o umorzenie należności z tytułu składek (k. 233) nie wskazano, aby zły stan zdrowia oddziaływał negatywnie na możliwości zarobkowe skarżącego, czy też przekreślał lub ograniczał możliwość uzyskiwania dochodów. Jedynie w druku oświadczenia o stanie rodzinnym w pozycji "sytuacja zdrowotna" mowa jest o tym, że skarżący leczy się "na depresję oraz chorobę dwubiegunową", dodatkowo leczy się na alergię, a związane z tym koszty leczenia wynoszą ok. 500 zł (k. 281). Kwestia ta nie została również poruszona we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. W związku z powyższym należy skonkludować, że w tym zakresie stanowisko strony sprowadzało się jedynie do kilku, wyżej przywołanych, a pozbawionych jakichkolwiek konkretów dla tej sprawy, stwierdzeń.

Przede wszystkim jednak twierdzenie strony, co do znaczenia alergii oraz zaburzeń osobowości (choroby afektywnej dwubiegunowej oraz depresji) należało umiejscowić w kontekście przesłanek warunkujących zastosowanie omawianego umorzenia. Jak trafnie zauważył organ w decyzji z 23 maja 2025 r., choroba, sama z siebie, nie stanowi przesłanki umorzenia należności. Może zaś stanowić taką przesłankę "tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu uniemożliwiającego opłacenie należności", ponadto "podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek nie jest (...) sam fakt zaistnienia choroby, a jedynie trudny stan majątkowy będący efektem tej choroby" (s. 9 decyzji, k. 338). Spostrzeżenia te są o tyle istotne, że ostatecznie rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia swoje oparcie musi znaleźć w konkretnych normach prawa materialnego – a te, jak już było o tym mowa powyżej, wiążą stan zdrowia z sytuacją, w której zobowiązany pozbawiony jest uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia). Również patrząc na przesłankę wyrażoną w § 3 ust. 1 rozporządzenia (tj. stan, w którym zobowiązany "ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny"), należy zgodzić się z organem, że choroba skarżącego sama z siebie nie mogła stanowić podstawy do umorzenia należności. Treść tych przepisów jednoznacznie prowadzi do wniosku, że ostatecznie tym co decyduje o zastosowaniu umorzenia - jest zestawienie stanu majątkowego zobowiązanego z usprawiedliwionymi potrzebami jego samego oraz jego rodziny.

Z ustaleń organów, których – co istotne – źródłem było oświadczenie skarżącego, wynikało zaś, że – pomimo choroby – w 2024 r. skarżący zadeklarował dochód z działalności gospodarczej w wysokości 117.600 zł (tj. średnio 9.800 zł miesięcznie). W dacie orzekania organ miał zatem podstawę aby przyjąć, że stan zdrowia skarżącego, nawet jeżeli utrudniał skarżącemu prawidłowe funkcjonowanie, nie uniemożliwiał jednak prowadzenia działalności zarobkowej przynoszącej dochód znacząco przekraczający minimum socjalne. Co więcej, oceniając zaskarżoną decyzję należy wziąć pod uwagę, że według skarżącego, prowadząc działalność gospodarczą spłaca zadłużenie prywatne w wysokości około 300.000 zł (do spłaty pozostało około 80.000-90.000 zł) oraz spłacił zadłużenie matki w kwocie 50.000 zł. To zaś oznacza, że pomimo choroby, efektywnie spłaca swoje długi. Stąd też, nawet jeżeli wynikająca z samej istoty dotykającego skarżącego zaburzenia (choroby afektywnej dwubiegunowej) zmienność jego nastawienia, samopoczucia, radzenia sobie z życiowymi przeciwieństwami może stanowić źródło problemów finansowych – nic nie wskazuje na to, aby okoliczność taka mała miejsce w dacie orzekania przez organ.

14. Na tym tle negatywnie należy również ocenić zarzut błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy w kontekście oceny sytuacji majątkowej skarżącego oraz znaczenia dalszej spłaty zaległości na możliwość "zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych" (s. 3 skargi).

Z motywów kontrolowanej decyzji jasno wynika, że kierując się udostępnionymi przez skarżącego danymi organ zestawił kwotę osiąganego przez niego dochodu z wyliczonymi w oświadczeniu wydatkami. Z jednej strony skarżący zadeklarował wydatki rzędu 7.700 zł w tym: 500 zł kosztów leczenia; 3.300 zł raty kredytu; 2.300 zł wydatków na czynsz i opłaty eksploatacyjne. Ponadto z akt sprawy wynika, że skarżący na mocy umowy ratalnej z 9 lipca 2024 r. zawartej z ZUS (k. 203-204 akt administracyjnych) wpłaca ok. 1600 zł. (według organu skarżący realizował plan spłat, s. 8 decyzji). Z drugiej zaś strony średni miesięczny dochód skarżącego za 2024 r. wynosił 9.800 zł.

W tym stanie rzeczy, Sąd podziela stanowisko organu, gdy podnosi on, że wobec skarżącego nie "występuje trwałe zagrożenie egzystencji poprzez niezapewnienie minimum socjalnego oraz, że po uiszczeniu należności nie będzie (...) dysponował środkami finansowymi pozwalającymi na zapewnienie podstawowych potrzeb życiowych" (s. 8 decyzji). Zdaniem Sadu należy również odnotować, że znaczną część wydatków skarżącego stanowi spłata jego zobowiązań prywatnych – a to, co do zasady, nie może usprawiedliwiać umorzenia wnioskowanej należności publicznoprawnej. Oznaczałoby to bowiem przyznanie pierwszeństwa zobowiązaniom prywatnym skarżącego przed jego zobowiązaniami publicznoprawnymi.

15. Sąd dostrzega przy tym, że zgodnie z ustanowioną w art. 7 k.p.a. zasadą prawdy obiektywnej, która została doprecyzowana w art. 77 § 1 k.p.a., na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

W przypadku postępowania w przedmiocie umorzenia należności składkowych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, ZUS nie jest jednak obarczony obowiązkiem zbierania dowodów na okoliczność istnienia wspomnianych w tych przepisach przesłanek (por. wyroki NSA z: 17 lutego 2015 r., sygn. akt II GSK 2317/13; 7 listopada 2025 r., sygn. akt I GSK 59/23; 13 sierpnia 2025 r., sygn. akt I GSK 1167/22; 16 lipca 2025 r., sygn. akt I GSK 391/22; 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 157/13; 13 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 31/13; 13 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2132/11). W świetle wspomnianych przepisów, to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek będących podstawą dla organu do wydania decyzji o umorzeniu składek to oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim, jako wnioskodawcy. Wynika to przede wszystkim z faktu, że umarzanie należności z tytułu składek jest wyjątkiem od zasady obowiązku ich opłacania. Ponadto, to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości (por. wyrok NSA z 14 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 149/11). Na organie zaś, zgodnie z art. 80 k.p.a., spoczywa obowiązek dokonania oceny stanu faktycznego na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, w tym dostarczonego przez wnioskującego o umorzenie.

W świetle powyższego należy raz jeszcze zaznaczyć: ocena organu została przeprowadzona w oparciu o informacje przekazane przez skarżącego i to na nim spoczywał obowiązek wykazania, że znajduje się w tak trudnej sytuacji, że dalsze spłacanie zaległości składkowych prowadziłoby do zachwiania możliwością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, czy też pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego.

Jeżeli zaś chodzi o wymóg poddania dowodu ocenie, strona skarżąca nie przedstawiła przekonywujących racji, które podważałyby trafność wniosków wywiedzionych z materiału dowodowego. Organ dokonał oceny sytuacji życiowej i majątkowej skarżącego, wyważył interes społeczny i interes strony na podstawie wszystkich dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. Wywód organu jest w tym względzie racjonalny, a poszczególne jego części powiązane są z konkretnymi dowodami. Nie można również przypisać organowi pominięcia istotnych w sprawie dowodów, twierdzeń strony, czy też wynikających z tych twierdzeń okoliczności.

Stąd też, w ocenie Sądu, nie można przypisać organowi naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., czy też art. 80 tej ustawy w zw. z "art. 28 u.s.u.s.u." (tak jak wskazano w petitum skargi).

16. Pamiętając o dyspozycji z art. 134 pkt 1 P.p.s.a. Sąd stwierdzenia, że nie znalazł innych podstaw, które przemawiałyby za tym, że kontrolowana decyzji wydana została z naruszeniem prawa wymagającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

17. Z uwagi na przedstawione rozważania, Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 P.p.s.a.