Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Irena Wiszniewska-Białecka po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia S. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 21 marca 2017 r. sygn. akt II SA/Go 450/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi S. J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Rzepinie z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automacie poza kasynem gry postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 21 marca 2017 r. (II SA/Go 450/15), wydanym na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z 4 stycznia 2017 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim (WSA) odmówił S. J. (skarżący) przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi złożonej w czerwcu 2015 r. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Rzepinie z [...] maja 2015 r. w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automacie poza kasynem gry.

WSA wskazał, że po wydaniu wyroku oddalającego skargę w niniejszej sprawie skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym stwierdził, iż nie posiada środków oraz zwrócił uwagę na konieczność sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika. Zarządzeniem z 29 listopada 2016 r. wydanym na podstawie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; p.p.s.a.) referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy przez przedłożenie wyciągów z wszystkich posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy, przedłożenie zaświadczenia potwierdzającego posiadanie statusu osoby bezrobotnej, przedłożenie dokumentu potwierdzającego prowadzenie postępowania egzekucyjnego wobec skarżącego i wysokość jego zadłużenia, przedłożenie dokumentu potwierdzającego obowiązek alimentacyjny (jego wysokość) oraz fakt uiszczania alimentów (przelew bankowy, przekaz pocztowy, pokwitowanie osoby uprawnionej do odbioru dokumentów). Skarżący nie wykonał tego wezwania. W tej sytuacji referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. Od postanowienia referendarza sądowego skarżący złożył sprzeciw, w którym stwierdził, że jego sytuacja jednoznacznie wskazuje na brak możliwości uiszczenia wpisu, co powinno skutkować zwolnieniem go od kosztów.

WSA uznał, że oświadczenia zamieszczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego skarżącego, ponieważ we wniosku tym skarżący zawarł jedynie sformułowanie: "obowiązek alimentacyjny i komornik prowadzi egzekucję przeciwko mojej osobie". W tej sytuacji konieczne było przedłożenie dodatkowych dokumentów, do złożenia których wezwał skarżącego referendarz sądowy. Jednak mimo wezwania skarżący nie złożył wyciągów z rachunków bankowych, dokumentów potwierdzających wysokość długu objętego postępowaniem egzekucyjnym, dokumentu potwierdzającego obowiązek alimentacyjny i fakt uiszczania alimentów. W konsekwencji WSA uznał, że skarżący nie wykazał jaka jest jego rzeczywista sytuacja majątkowa, a w takiej sytuacji nie było możliwe stwierdzenie, czy skarżący spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy określone w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Skarżący złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) zażalenie na postanowienie WSA, wnosząc o jego uchylenie i przyznanie pomocy w żądanym rozmiarze. W uzasadnieniu stwierdził, że jego sytuacja "jednoznacznie wskazuje na brak możliwości co powinno skutkować przyznaniem pomocy".

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Na wstępie NSA zauważa, że sprawa sądowoadministracyjna, w której został złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy została wszczęta przed datą wejścia w życie nowelizacji p.p.s.a., wprowadzonej ustawą z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), na mocy której został zmieniony m.in. art. 260 p.p.s.a. Mając na uwadze tę okoliczność oraz treść art. 2 ustawy nowelizującej, należy przyjąć, że do rozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w tej sprawie znajdował zastosowanie art. 260 p.p.s.a. w brzmieniu dotychczasowym (sprzed nowelizacji). Zatem po wniesieniu przez skarżącego sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego, którego sprzeciw ten dotyczył, utraciło moc, zaś wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpoznaniu przez WSA na posiedzeniu niejawnym, a od wydanego przez WSA orzeczenia skarżącemu przysługiwało zażalenie do NSA.

Zażalenie jest bezzasadne.

Należy podkreślić, że zasadą jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu przez każdą ze stron (art. 199 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy jest szczególną instytucją, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Prawo pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., może być przyznane stronie wyłącznie na jej wniosek, zaś przesłanką uwzględnienia wniosku jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (w sytuacji, gdy ubiega się o pomoc w zakresie całkowitym - art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (gdy ubiega się o prawo pomocy w zakresie częściowym - art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zatem strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym musi wykazać, że mimo poczynienia wszelkich możliwych oszczędności i ograniczenia wydatków do niezbędnych, nie może zgromadzić środków na poniesienie kosztów postępowania lub ich części. Natomiast sąd rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może z urzędu przeprowadzać postępowania wyjaśniającego, ani poszukiwać przyczyn ubiegania się przez stronę o przyznanie prawa pomocy.

NSA podziela stanowisko WSA, że dane ujęte przez skarżącego w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie były wystarczające do oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. Ponadto skarżący nie wykonał wezwania referendarza sądowego wystosowanego na podstawie art. 255 p.p.s.a. i nie złożył dokumentów umożliwiających ocenę jego rzeczywistej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Wobec tego WSA trafnie uznał, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek bądź pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.

Ze wskazanych powodów NSA na podstawie art. 184 w związku art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.