Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo Sędzia NSA Małgorzata Grzelak (spr.) Sędzia NSA Joanna Wegner po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 grudnia 2023 r. sygn. akt V SA/Wa 809/23 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 lutego 2023 r. nr 450000.71.REDu.2.2023.OD w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od M. K. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 15 grudnia 2023 r., sygn. akt V SA/Wa 809/23, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 143; dalej: p.p.s.a.), oddalił skargę M. K. (dalej: skarżący) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 16 lutego 2023 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne.

Treść uzasadnienia tego wyroku oraz innych przywołanych w niniejszym orzeczeniu dostępna jest w serwisie internetowym CBOSA (orzeczenia.nsa.gov.pl).

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zarzucono wskazując jako podstawy kasacyjne:

i) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

← art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art 3 § 1 p.p.s.a., poprzez nieuchylenie przez Sąd I instancji decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 16 lutego 2023 r., nr 450000.71 .REDu.2.2023.OD, wydanej z naruszeniem art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a., w sytuacji w której organ nieprawidłowo oraz w sposób pobieżny przeprowadził postępowanie dowodowe, nie dokonując oceny koherentności prowadzonego postępowania dowodowego i nie przeprowadzając w sprawie dowodów ograniczając się wyłącznie do oceny uprzednio zebranego, niewyczerpującego materiału dowodowego oraz ograniczając się w przedmiotowym postępowaniu wyłącznie do badania przesłanki bezprzedmiotowości postępowania i ograniczeniu się przez organ odwoławczy do powtórzenia dotychczasowego stanu postępowania oraz przytoczenia przepisów, bez uwzględnienia argumentów składanych w odwołaniu, skardze i w toku postępowania odwoławczego i skargowego;

← art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., poprzez zaaprobowanie przez Sąd Wojewódzki sytuacji, w której to organ uznał, iż decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 16 lutego 2023 r., nr 450000.71 .REDu.2.2023.OD nie została wydana w warunkach rażącego naruszenia prawa, a tym samym naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.;

← art. 145 § 1 pkt 1 lit c w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., poprzez nieuchylenie przez Sąd I instancji decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 16 lutego 2023 r., nr 450000.71,REDu.2.2023.OD r., wydanej z naruszeniem art 107 § 3 k.p.a., w sytuacji w której decyzja ta została wadliwie uzasadniona i zawiera wewnętrzne sprzeczności;

← art. 145 § 1 pkt 1 lit c w zw. z art 3 § 1 p.p.s.a., poprzez oddalenie przez Sąd I instancji skargi i tym samym niezasadne utrzymanie w mocy decyzji o umorzeniu postępowania i uznaniu, iż jest ono bezprzedmiotowe, co naruszało art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 105 k.p.a., a także Wojewódzki Sąd Administracyjny w ogóle nie przeprowadził rozważań nad materialnoprawnym aspektem sprawy, nie podejmując rozważań co do jej istoty przedawnienia, natomiast Sąd ograniczył się wyłącznie do badania kwestii formalnoprawnych związanych z umorzeniem postępowania;

ii) jak również naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

← art. 61 a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 123 i art. 83 b ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na całkowitej odmowie skarżącemu wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, podczas gdy organ winien w niniejszej sprawie przeprowadzić postępowanie co do meritum sprawy i wówczas wydać decyzję administracyjną;

← art. 30 i art. 28 ust. 3 pkt 4 c ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez niewłaściwą wykładnię a w konsekwencji błędne zastosowanie, polegające na przyjęciu że organ nie mógł merytorycznie rozpoznać wniosku skarżącego o umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne, zwłaszcza tych objętych zarzutem przedawnienia.

Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżący wniósł, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., o uwzględnienie skargi kasacyjnej i uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący, na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a., wniósł również o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Skarżący oświadczył także, w oparciu o art. 176 § 2 p.p.s.a. a contrario, że nie wnosi o rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej na rozprawie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Zakład Ubezpieczeń Społecznych, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości, zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz oświadczył, że nie żąda przeprowadzenia rozprawy, zgodnie z przepisem art. 182 § 2 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., ponieważ skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu środka zaskarżenia, nie zażądała jej przeprowadzenia, przeciwnie – również wniosła o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej wyznaczonymi wskazanymi podstawami.

Skarga kasacyjna nie mogła być uwzględniona, albowiem podniesione w niej zarzuty przeciwko zaskarżonemu wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nie są trafne.

Kontroli sądowoadministracyjnej została poddana decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o odmowie wszczęcia postępowania z wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników. Według WSA w Warszawie zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Z tą oceną należy się zgodzić, ponieważ art. 30 u.s.u.s. nie pozwala na podjęcie jakiegokolwiek rozstrzygnięcia w sprawie umorzenia składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, zarówno rozstrzygnięcia pozytywnego jak i negatywnego. Przepis ten bowiem stanowi, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 u.s.u.s., na podstawie którego organ umarza należności z tytułu składek. Umorzenie należności z tytułu składek z powodu trudnej sytuacji finansowej może dotyczyć wyłącznie składek na własne ubezpieczenia płatnika składek. W odniesieniu zaś do należności z tytułu składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez płatnika, przywołany przepis nie ma zastosowania, stąd organ nie mógł wydać jakiegokolwiek innego rozstrzygnięcia w tym zakresie.

Podsumowując, wyjątek od zasady dopuszczalności umarzania "należności z tytułu składek" objęty art. 30 u.s.u.s. jest ściśle określony – umorzenia nie stosuje się do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Innymi słowy, nie istnieją podstawy prawne do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego w tej części. Przedstawione stanowisko potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyroku z 25 października 2012 r., sygn. akt II GSK 1520/11 (Lex nr 1404591), podnosząc, że wprowadzony przez ustawodawcę w art. 30 u.s.u.s. zwrot "nie stosuje się", należy interpretować w sposób ścisły, tj. że w stosunku do wskazanych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia, opartego na podstawie art. 28 u.s.u.s. Oznacza to, że przedsiębiorca nie może skutecznie ubiegać się o umorzenie składek ujętych na jego koncie w części nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne pracowników finansowanych przez nich samych.

Taką interpretację art. 30 u.s.u.s. zaprezentował w zaskarżonym wyroku Sąd I instancji. Ponieważ nie można było rozpoznać w powyższym zakresie wniosku skarżącego wszczynającego postępowanie o umorzenie należności organ zobligowany był do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników, z uwagi na brak przedmiotu postępowania w tym znaczeniu, że nie istnieją należności, do których mógłby mieć zastosowanie art. 28 u.s.u.s.

Wobec powyższego organ miał obowiązek wydać decyzję odmawiającą wszczęcia postępowania we wnioskowanym zakresie w oparciu art. 61a § 1 k.p.a.

W konsekwencji wskazane w skardze kasacyjnej, jako naruszone, przepisy art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. nie miały zastosowania w sprawie, bowiem dotyczą postępowania dowodowego prowadzonego w ramach sprawy objętej postępowaniem administracyjnym. Tymczasem w rozpatrywanej sprawie z powodów wyżej przytoczonych takie postępowanie nie mogło się toczyć. W konsekwencji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie mogły pojawić się ustalenia, których zasadnie nie poczyniono.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

O zasądzeniu kosztów postępowania kasacyjnego w wysokości 240 zł Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 i art. art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) i § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1860).