Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Górska Asesor WSA Jakub Chojnacki (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2024 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 6 marca 2024 r., nr SKO.421.156.2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.

Pani M. P. (dalej: Skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku (dalej: SKO, Kolegium) z 6 marca 2024 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżoną decyzję wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Skarżąca wnioskiem z 2 stycznia 2024 r. zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem.

Burmistrz Miasta Lęborka decyzją z 29 stycznia 2024 r. odmówił Skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad ojcem, M. S.

W uzasadnieniu decyzji Burmistrz stwierdził m.in., że M. S. posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane 13 grudnia 2023 r., w którym stwierdzono, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 9 września 2019 r. Orzeczenie zostało wydane na okres do 31 grudnia 2026 r. Organ ustalił, że ojciec skarżącej ma 66 lat, choruje na zakrzepicę żylną, niewydolność serca i ma nowotwór, jest w trakcie leczenia onkologicznego i chemioterapii. Porusza się przy pomocy kul, większość czasu spędza siedząc, a po zabiegach chemioterapii jest bardzo osłabiony, wymaga pomocy w dojściu do łazienki, nie jest wstanie przygotować posiłków, wymaga stałej opieki i stałego wsparcia. M. P., która nie pracuje, oświadczyła, że mogłaby podjąć zatrudnienie, ale opieka nad ojcem to uniemożliwia, nawet w najmniejszym wymiarze czasu pracy. Podjęcie pracy skutkowałoby narażeniem zdrowia i życia ojca, który wymaga stałej opieki. Z dołączonych do akt sprawy dokumentów wynika, że wnioskodawczyni ostatnio była aktywna zawodowo od 1 października 2016 r. do 30 listopada 2017 r.

Skarżąca mieszka z ojcem, wykonuje czynności związane z opieką i prowadzeniem domu, m. in. utrzymuje porządek, pomaga w utrzymaniu higieny osobistej, sporządza zakupy i przygotowuje posiłki, podaje leki, uczestniczy podczas wizyt lekarskich, realizuje recepty, dowozi ojca do placówek służby zdrowia (chemioterapia trzy razy w tygodniu), załatwia wszelkie sprawy urzędowe. Organ stwierdził też, że z oświadczenia wnioskodawczyni dołączonego do akt sprawy wynika, że żona M. S., T. S., posiada prawo do emerytury, nie ma ustalonego stopnia niepełnosprawności, jest schorowana, ma zaburzenia równowagi i sama wymaga opieki i nie jest w stanie zapewnić mężowi właściwej opieki.

Burmistrz Miasta Lęborka jako przyczynę odmowy przyznania świadczenia wskazał, że nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

SKO decyzją z 6 marca 2024 r. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium wskazało na ugruntowane stanowisko sądów administracyjnych wskazujące na konieczność stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. W tym zakresie organ pierwszej instancji błędnie zatem przyjął, że istnieje negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Kolegium uznało jednak, że nie ma podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na ojca, ponieważ pozostaje on w związku małżeńskim, a jego żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Okoliczność ta stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia, zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Kolegium powołało się przy tym na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2022 r. o sygn. akt I OPS 2/22.

We wniesionej do Sądu skardze, Skarżąca wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz orzeczenie, co do istoty sprawy poprzez przyznanie wnioskowanego prawa ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ocenie Skarżącej ugruntowany jest pogląd wyrażony w orzeczeniach sądów administracyjnych, zgodnie z którym pozostawanie w związku małżeńskim nie jest przesłanką odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli małżonek nie jest w stanie zapewnić opieki.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu.

Na wstępie wyjaśnić należy, że zgodnie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 – dalej jako "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to obowiązek sądu dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

W niniejszej sprawie normą prawa materialnego zastosowaną przez SKO w zaskarżonej decyzji jest art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm. – dalej jako "u.ś.r."), w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Wniosek o przyznanie świadczenia złożono zaś w dniu 2 stycznia 2024 r., czyli w dacie, kiedy treść przywołanego przez SKO art. 17 u.ś.r. już nie obowiązywała. Kolegium powołało się przy tym na art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429 ze zm.). Stosownie do tego unormowania, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (u.ś.r.) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium nie wyjaśniło z czego wywodzi, że w sprawie zachodzi przesłanka powstania prawa do wnioskowanego świadczenia przed 31 grudnia 2023 r., uzasadniająca stosowanie w sprawie treści art. 17 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do tej daty.

Uzasadnienie prawne decyzji powinno zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (art. 107 § 3 k.p.a.). Przy czym wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji administracyjnej, z przytoczeniem przepisów prawa, polega nie tylko na obowiązku powołania podstawy prawnej w każdej decyzji i obowiązującego prawa, lecz także na wszechstronnym wyjaśnieniu, dlaczego organ administracji publicznej rozstrzygający sprawę zastosował określony przepis, względnie też, dlaczego przyjął daną wykładnię, gdy strona przedstawiła wykładnię odmienną (zob. wyr. WSA w Warszawie z 29 czerwca 2006 r., sygn. akt II SA/Wa 616/06). W uzasadnieniu prawnym chodzi o wytłumaczenie, dlaczego organ administracji publicznej zastosował dany przepis. Uzasadnienie prawne decyzji powinno więc być wywodem prawniczym mającym na celu wykazanie, że wydane rozstrzygnięcie jest wynikiem stosowania normy prawa materialnego w danej sytuacji faktycznej (por. R. Hauser, M. Wierzbowski (red), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Wyd. 8, Warszawa 2023).

W niniejszej sprawie nie sposób skontrolować prawidłowości zastosowania prawa materialnego, ponieważ Kolegium nie wyjaśniło, dlaczego uzasadnionym było zastosowanie przepisów przejściowych. Istotnym jest przy tym, że ustawodawca istotnie przewidział w art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym, sytuacje w których zastosowanie ma art. 17 u.ś.r. w brzmieniu obwiązującym do końca 2023 r. Poza przytoczonym ust. 1, w ust. 2 oraz 6 art. 63 ustawy, wskazano że osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4. Osoby, o których mowa w ust. 2, zachowują prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., również w przypadku, gdy osobie nad którą sprawują opiekę zostało wydane nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności. Warunkiem zachowania prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach określonych w zdaniu pierwszym jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności, a następnie złożenie wniosku o ustalenie prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności.

Powyższe oznacza, że nie można w niniejszej sprawie a priori wykluczyć zasadności zastosowania przepisu uprzednio obowiązującego, pomimo złożenia przez Skarżącą wniosku o przyznawanie świadczenie już po 31 grudnia 2023 r. Jednakże ani z uzasadnienia zaskarżonej decyzji ani z dokumentacji zgromadzonej w aktach administracyjnych nie wynika zasadność takiego postępowania. SKO stwierdzając podstawy zastosowania art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym powinno precyzyjnie uzasadnić podstawę faktyczną i prawną takiego stanowiska. Brak uzasadnienia decyzji w tym zakresie powoduje niemożność dokonania kontroli prawidłowości przyjęcia właściwej podstawy materialnoprawnej, a co za tym idzie – także prawidłowości przeprowadzonego w sprawie postępowania administracyjnego.

W takim stanie rzeczy przedwczesnym jest odnośnie się przez sąd do zarzutów Skarżącej, w tym polemiki prawnej przedstawionych we wniesionej skardze. Na tym etapie nie sposób stwierdzić bowiem, czy SKO przyjęło prawidłową podstawę prawną rozstrzygania sprawy.

Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.

Stosowanie do art. 153 p.p.s.a., Kolegium związane jest oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w powyższych rozważaniach sądu. W pierwszej kolejności SKO zobowiązane jest do ustalenia i wyjaśnienia, w jakim brzmieniu art. 17 u.ś.r. powinien mieć zastosowanie w niniejszej sprawie, a następnie dokonać rozstrzygnięcia przy zastosowaniu prawidłowej normy prawa materialnego.

Sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, ponieważ wniosła o to Skarżąca (art. 119 pkt 2 p.p.s.a.)