Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Magdalena Durzyńska, sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.), sędzia WSA Joanna Skiba, Protokolant specjalista Monika Bodzan, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi A. S., A. S., M. G. i O. S. w przedmiocie niewykonania przez Prezydenta m.st. Warszawy wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 listopada 2016 r., sygn. akt I SAB/Wa 1366/16 1. wymierza Prezydentowi m.st. Warszawy grzywnę w wysokości 5000 (pięć tysięcy) złotych; 2. stwierdza, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. przyznaje od Prezydenta m.st. Warszawy na rzecz A. S., A. S., M. G. i O. S. po 2000 (dwa tysiące) złotych tytułem sumy pieniężnej; 4. zasądza od Prezydenta m.st. Warszawy solidarnie na rzecz A. S., A. S., M. G. i O. S. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Pismem z 22 grudnia 2021 r. A. S., A. S., M. G., A. S. i O. S. (dalej jako skarżący) wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na niewykonanie przez Prezydenta m.st. Warszawy (dalej też jako organ/prezydent) wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 22 listopada 2016 r. sygn. akt I SAB/Wa 1366/16. Skarżący podnieśli, że powyższym wyrokiem prezydent został zobowiązany do rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w W., przy ul. [...] i [...] ozn. hip. [...] – w terminie czterech miesięcy od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Powyższy wyrok organ otrzymał 15 marca 2017 r., w związku z czym wyznaczony termin upłynął bezskutecznie 15 lipca 2017 r. Pomimo wyroku wymierzającego grzywnę oraz kolejnego pisemnego wezwania do wykonania wyroku z 22 listopada 2016 r. organ nadal nie wydał decyzji w sprawie.

Skarżący wnieśli o wymierzenie Prezydentowi m.st. Warszawy grzywny z tytułu niewykonania wyroku z 22 listopada 2016 r., przyznanie na rzecz każdego ze skarżących sumy pieniężnej w wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej jako ppsa) oraz o zasądzenie kosztów sądowych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wskazując, że w sprawie podejmowane są czynności zmierzające do jej rozpoznania, natomiast z uwagi na obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego nie było możliwości zakończenia postępowania w terminie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest częściowo uzasadniona.

Przedmiotowa skarga została złożona w trybie art. 154 § 1 ppsa. Przepis ten stanowi, że w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania oraz w razie bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania po wyroku uchylającym lub stwierdzającym nieważność aktu lub czynności strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Z treści przywołanego przepisu wynikają dwie przesłanki, które łącznie muszą być spełnione, aby sąd mógł organowi administracji wymierzyć grzywnę. Po pierwsze, organ ten nie wykonuje wyroku sądu uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Po drugie, wymierzenie grzywny jest możliwe po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania prawomocnego wyroku.

Poza sporem jest, że wyrokiem z 22 listopada 2016 r. sygn. akt I SAB/Wa 1366/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zobowiązał Prezydenta m.st. Warszawy do rozpatrzenia wniosku o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w Warszawie, przy ul. [...] i [...] hip. nr [...] w części, w której nieruchomość ta nie została oddana w użytkowanie wieczyste dawnemu właścicielowi, w terminie czterech miesięcy od daty zwrotu akt wraz z odpisem prawomocnego wyroku. Odpis prawomocnego wyroku wpłynął do organu 15 marca 2017 r., termin wyznaczony przez Sąd upłynął z dniem 15 lipca 2017 r. Wyrokiem z 7 listopada 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 607/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wymierzył prezydentowi grzywnę w wysokości 1000 złotych za niewykonanie wyroku z 22 listopada 2016 r. oraz stwierdził, że bezczynność w wykonaniu wyroku nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Odpis powyższego wyroku ze stwierdzeniem prawomocności oraz aktami sprawy organ otrzymał 23 stycznia 2019 r. Jak wynika z akt sprawy, następna czynność w sprawie została podjęta przy piśmie z 11 września 2019 r. 23 listopada 2020 r. do organu wpłynęła zamówiona analiza geodezyjna. Dalsze czynności podjęto przy pismach z 13 stycznia 2021 r. Pismem z 9 grudnia 2021 r. skarżący wezwali prezydenta do wykonania wyroku z 22 listopada 2016 r. Ostatnia odnotowana czynność w sprawie datowana jest na 25 stycznia 2022 r.

Wobec powyższych okoliczności sprawy, Sąd uznał, że obie ustawowe przesłanki o których była mowa powyżej w rozpatrywanej sprawie zostały spełnione, nie ulega bowiem wątpliwości, że pomimo upływu terminu wyznaczonego w wyroku z 22 listopada 2016 r. oraz wyroku wymierzającego grzywnę za jego niewykonanie, a także kolejnego pisemnego wezwania prezydent nadal nie rozpoznał wniosku o odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość. Wniosek o wymierzenie Prezydentowi m.st. Warszawy grzywny jest zatem niewątpliwie zasadny. Podkreślić należy, że niewykonywanie wyroków sądów - niezależnie od tego, czy są to wyroki sądów administracyjnych (jak w niniejszej sprawie), czy sądów powszechnych - w demokratycznym państwie prawnym nie może być w żadnym razie tolerowane lub akceptowane. W szczególności nie można zaakceptować czy też usprawiedliwiać sytuacji, gdy wyroki sądów nie są respektowane przez organy władzy publicznej. Taka sytuacja prowadzić musi nieuchronnie do podważania zaufania jednostek do tych organów, jak też szerzej do samej władzy publicznej. Świadczy przy tym o braku poszanowania prawa przez organy, które same zobowiązane są do jego stosowania. Okoliczności wskazywane przez organ nie mogą usprawiedliwić niewykonania prawomocnego wyroku.

Rozpoznając sprawę stosownie do treści art. 154 § 2 ppsa sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13).

W ocenie Sądu taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie. Zważyć należy, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało zainicjowane wnioskiem z 22 czerwca 2015 r. a zatem toczy się już ponad siedem lat, zaś termin wyznaczony w wyroku z 22 listopada 2016 r. upłynął bezskutecznie ponad pięć lat temu. Nadto nie można pominąć faktu, że jest to drugi z kolei wyrok wymierzający grzywnę w tym samym przedmiocie, a także faktu, że nawet po otrzymaniu wyroku z 7 listopada 2018 r. kolejne czynności w sprawie podejmowane były w odstępach wielomiesięcznych.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, w ocenie Sądu zasadne jest wymierzenie organowi grzywny w wysokości znacząco wyższej niż wymierzona w poprzednim wyroku, tj. 5000 złotych, która to kwota mieści się w wymiarze grzywny określonej w art. 154 § 6 ppsa, a także stwierdzenie, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Art. 154 § 7 ppsa stanowi, że uwzględniając skargę na niewykonanie wyroku, sąd może przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. Instytucja sumy pieniężnej przyznawanej stronie od organu, podobnie jak i grzywna, która jest podstawowym środkiem stosowanym w sprawie dotyczącej niewykonania wyroku, pełni funkcję kompensacyjną oraz prewencyjną – i ma na celu wzmocnienie instytucji przeciwdziałających bezczynności oraz przewlekłemu prowadzeniu postępowania. Podobnie jak w przypadku grzywny jej celem jest zdyscyplinowanie organu do załatwienia sprawy, ale przede wszystkim chodzi o rodzaj zadośćuczynienia wnioskodawcy za oczekiwanie na rozstrzygnięcie wniosku. Nie chodzi przy tym o naprawienie szkody, gdyż odszkodowanie zostało wprost przewidziane w art. 154 § 4 ppsa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 lutego 2018 r. sygn. akt I OSK 2229/17). Nie ulega wątpliwości, że przyznanie sumy pieniężnej jest uprawnieniem dyskrecjonalnym sądu, a zatem ocena, czy okoliczności sprawy wskazują na potrzebę zadośćuczynienia stronie skarżącej za oczekiwanie na rozpoznanie i zakończenie jej sprawy pozostawiona została sądowi (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 343/17, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 sierpnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2065/16). Ocena ta powinna uwzględniać wszystkie istotne okoliczności sprawy i powinna być przeprowadzona przez sąd szczególnie wnikliwie.

W przywołanych okolicznościach sprawy Sąd uznał, że wniosek skarżących o przyznanie sumy pieniężnej jest uzasadniony do wysokości 2000 złotych. Suma ta będzie formą zadośćuczynienia skarżącym za oczekiwanie na rozpoznanie ich sprawy, a jednocześnie dodatkowo zdyscyplinuje organ do jej rozpoznania. Przyznając sumę pieniężną w wysokości niższej niż wnioskowana w skardze Sąd miał na uwadze znany z urzędu fakt, że sprawy dotyczące odszkodowań za nieruchomości objęte działaniem dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. z 1945 r., nr 50, poz. 279) należą do spraw szczególnie skomplikowanych i wymagają przy tym od organów ustalania stanu dawnych nieruchomości na kilkadziesiąt lat wstecz. Okoliczność ta nie stanowi usprawiedliwienia dla niewykonania wyroku, ale może częściowo tłumaczyć opóźnienie w rozpoznaniu sprawy.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 154 § 1 w zw. z art. 154 § 6 ppsa orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. Na podstawie art. 154 § 2 ppsa orzeczono jak w punkcie 2 sentencji wyroku. W pkt 3 sentencji Sąd przyznał każdemu ze skarżących sumę pieniężną w oparciu o art. 154 § 7 ppsa. O kosztach procesu zwartych w punkcie 4 sentencji wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 202 § 2 w zw. z art. 205 § 1 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1c w rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz.1800). Na koszty sądowe składa się wpis w kwocie 200 złotych oraz wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 480.