Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, Sędziowie sędzia WSA Przemysław Żmich, asesor WSA Justyna Wtulich-Gruszczyńska (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 lutego 2025 r. sprawy ze skargi O. P. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego oddala skargę.

Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, powoływany dalej jako: "Minister" decyzją z 20 czerwca 2024 r., znak : DSZ-V.4321.4.436.2024.MJ po rozpatrzeniu odwołania O.P. od decyzji Wojewody [...] z 4 marca 2024 r., znak: PSXII.9481.4.000027.2024.KM w sprawie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego na dziecko Z.R. w okresach od 1 października 2019 r. do 30 listopada 2019 r., od 1 lutego 2020 r. do 31 marca 2020 r., od 1 maja 2020 r. do 31 maja 2020 r., od 1 lipca 2020 r. do 31 sierpnia 2020 r., od 1 października 2020 r. do 31 października 2020 r. oraz od 1 kwietnia 2021 r. do 31 maja 2021 r. w łącznej kwocie 4.827,96 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Zaskarżona decyzja została sprostowana postanowieniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 21 czerwca 2024 r. znak : DSZ-V.4321.4.317.1.2024.MJ w zakresie imienia strony postępowania z "O.P." na nowe brzmienie "O.P." oraz omyłkę polegająca na błędnym wskazaniu znaku sprawy "DSZ V.4321.4.436.2024.MJ" zamiast prawidłowego znaku sprawy "DSZ-V.4321.4.317.2024.MJ".

Stan faktyczny i prawny sprawy przedstawiał się następująco :

Wojewoda [...] informacją z 7 września 2023 r., nr 823/PSXII/INF/2023 przyznał skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego w postaci dodatku dyferencyjnego na dziecko Z.R. w okresie od 1 października 2019 r. do 31 października 2019 r. w kwocie 133,52 zł oraz od 1 listopada 2019 r. do 30 listopada 2019 r. w kwocie 38,52 zł.

Ostateczną decyzją z 7 września 2023 r., nr 4313/PSXII/2023 Wojewoda [...] odmówił prawa do świadczenia wychowawczego w postaci dodatku dyferencyjnego na dziecko Z.R. w okresach od 1 lutego 2020 r. do 31 marca 2020 r., od 1 maja 2020 r. do 31 maja 2020 r,, od 1 lipca 2020 r. do 31 sierpnia 2020 r., od 1 października 2020 r. do 31 października 2020 r. oraz od 1 kwietnia 2021 r. do 31 maja 2021 r.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie w sprawie w okresach od

1 października 2019 r. do 30 listopada 2019 r., od 1 lutego 2020 r. do 31 marca

2020 r., od 1 maja 2020 r. do 31 maja 2020 r., od 1 lipca 2020 r. do 31 sierpnia

2020 r., od 1 października 2020 r., z uwagi na wykonywanie pracy zarobkowej przez ojca dziecka na terytorium Królestwa Norwegii (dalej: "Norwegia") do 30 listopada

2019 r., natomiast w okresach od 1 lutego 2020 r. do 31 marca 2020 r., od 1 maja

2020 r. do 31 maja 2020 r., od 1 lipca 2020 r. do 31 sierpnia 2020 r., od 1 października 2020 r. do 31 października 2020 r., oraz od 1 kwietnia 2021 r. do 31 maja 2021 r. z uwagi na aktywność zawodową na terytorium Królestwa Danii (dalej: "Dania"). Organ I instancji wskazał, iż skarżąca była osobą nieaktywną zawodowo na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: "Polska") w przedmiotowym okresie. Wojewoda [...] ustalił, że krajem właściwym do wypłaty świadczeń w pierwszej kolejności była Norwegia, a następnie Dania.

Następnie, decyzją z 4 marca 2024 r., znak: PSXII.9481.4.000027.2024.KM Wojewoda [...], uznał że świadczenie wychowawcze wypłacone na dziecko Z.R. w okresach od 1 października 2019 r. do 30 listopada 2019 r., od 1 lutego 2020 r. do 31 marca 2020 r., od 1 maja 2020 r. do 31 maja 2020 r., od 1 lipca 2020 r. do 31 sierpnia 2020 r., od 1 października 2020 r. do 31 października 2020 r. oraz od 1 kwietnia 2021 r. do 31 maja 2021 r. w łącznej kwocie 4.827,96 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym i zobowiązał skarżąca do zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. W podstawie prawnej powyższej decyzji organ powołał art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2023 r. poz. 810 ze zm.) w związku z art. 20 ust. 3 ustawy z 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r., poz. 1981).

W uzasadnieniu decyzji Wojewoda [...] powołał się na decyzję

o odmowie prawa do świadczenia wychowawczego z 7 września 2023 r. i wskazał, że ww. decyzja jest decyzją ostateczną oraz na przyznanie skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego w formie dodatku dyferencyjnego w dniu 7 września 2023 r.

Wojewoda [...] wskazał przy tym, iż za okres objęty decyzją zostało skarżącej wypłacone świadczenie wychowawcze w pełnej kwocie, mimo braku pierwszeństwa instytucji polskiej do wypłaty świadczeń, zatem kwota świadczenia wychowawczego w wysokości różnicy, między świadczeniem pierwotnie wypłaconym, a świadczeniem przyznanym w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, stanowi kwotę nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.

Powyższe świadczenie wychowawcze zostało przyznane skarżącej w dniu 4 października 2019 r. przez Prezydenta Miasta [...]. Prawo do świadczenia wychowawczego zostało następnie uchylone decyzją Prezydenta Miasta [...] z 9 grudnia 2021 r., nr DŚR/540/5794/2019/KKR w okresach od 1 października 2019 r. do 30 listopada 2019 r. oraz od 1 lutego 2020 r. do 30 czerwca 2020 r., z uwagi na zastosowanie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Organ wskazał, że jak wynika z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy powyższe świadczenia tj. świadczenie wychowawcze zostało wypłacone skarżącej za okres objęty niniejszą decyzją w łącznej kwocie 5.000 zł.

Od powyższej decyzji odwołała się skarżąca wskazując, że wydana decyzja jest niesłuszna, nie odpowiada prawu oraz okolicznościom faktycznym sprawy. Zdaniem skarżącej, organ pominął fakt, iż w przypadku zbiegu świadczeń, świadczenie wypłaca się temu z rodziców, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Podniosła, że samodzielnie wychowuje córkę, nigdy nie mieszkała z ojcem dziecka, nie prowadziła z nim wspólnego gospodarstwa domowego, nie ma z ojcem dziecka kontaktu, a o wyjeździe za granicę dowiedziała się w toku prowadzonego postępowania.

Po rozpoznaniu odwołania Minister wskazał, że wydając decyzję organ I instancji działał w oparciu o przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. W pierwszej kolejności podniósł, że w niniejszym postępowaniu nie jest uprawniony do badania, czy przysługiwało skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego, gdyż postępowanie w tym zakresie zostało zakończone w dniu

7 września 2023 r.

Wyjaśnił, że zgodnie z art. 16 ust. 10 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, wojewoda ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepisy art. 25 powołanej ustawy stosuje się odpowiednio. Ponadto, zgodnie z art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 3, ust. 3, ust.6 i ust. 9 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się m.in.: świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6 tej ustawy, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze. Od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 25 ust. 2 pkt 2, 3, 5 i 6 ww. ustawy, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie, chyba że przyznanie świadczenia wychowawczego było następstwem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczenia wychowawczego. Kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty. Minister dodał, że obowiązek zwrotu jest instytucją zapobiegającą pobieraniu świadczeń rodzinnych i świadczenia wychowawczego przez osoby nieuprawnione do nich, które w toku postępowania nie wykazały całego, istotnego dla sprawy stanu faktycznego, albo też zaniechały realizacji ciążącego na nich, jako uprawnionych, obowiązku informowania organu, o każdej zmianie okoliczności faktycznych mających wpływ na dalsze przysługiwanie świadczenia, a organ z urzędu nie wykrył tych zdarzeń ani w postępowaniu, ani też w ramach kontroli legalności pobierania świadczeń rodzinnych.

Jak wynika z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego z dnia 25 lipca 2019 r. skarżąca oświadczyła, że nikt z członków rodziny nie przebywa poza granicami kraju. Podkreślił, że ww. wniosku skarżąca została pouczona, iż w przypadku zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego w szczególności, zaistnienia okoliczności wymienionych w oświadczeniu, osoba ubiegająca się jest obowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot realizujący świadczenie. Skuteczność pouczenia nie budzi w niniejszej sprawie żadnych wątpliwości.

Minister zaznaczył, że świadczenie wychowawcze zostało skarżącej przyznane w dniu 4 października 2019 r. przez Prezydenta Miasta [...], na skutek jej wniosku i załączonych do wniosku dokumentów oraz braku oświadczenia, że członek rodziny pracuje poza granicami Polski. W związku z powyższym, brak jest okoliczności wskazujących na błędne działanie organu przyznającego świadczenie wychowawcze.

W ocenie organu odwoławczego, organ I instancji prawidłowo wskazał, że

w związku przyznaniem skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego w postaci dodatku dyferencyjnego w okresie od 1 października 2019 r. do 30 listopada 2019 r. oraz odmową przyznania prawa do świadczenia wychowawczego w okresach od

1 lutego 2020 r. do 31 marca 2020 r., od 1 maja 2020 r. do 31 maja 2020 r., od 1 lipca 2020 r. do 31 sierpnia 2020 r., od 1 października 2020 r. do 31 października 2020 r. oraz od 1 kwietnia 2021 r. do 31 maja 2021 r. na dziecko Z.R. świadczenie wychowawcze, w kwocie różnicy między świadczeniem wypłaconym, a świadczeniem przyznanym w formie dodatku dyferencyjnego tj. 4.827,96 zł (5.000 zł -133,52 zł, - 38,52 zł) ww. okresach jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca, następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego.

Odnosząc się do argumentów skarżącej zawartych w odwołaniu, Minister wskazał, że nie bada w postępowaniu odwoławczym terminowości prowadzonego przez organ I instancji postępowania i niezależnie od czasu jego trwania obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie spoczywa na zobowiązanym. Niewątpliwie natomiast, na terminowość postępowania ma wpływ także strona, np. dokonując niezwłocznie obowiązków na niej ciążących, czym przyczynia się do przyspieszenia postępowania. Okolicznościami takimi są nie tylko pobieranie świadczeń zagranicznych, ale także wyjazd członka rodziny lub podjęcie zatrudnienia poza granicami kraju. W takiej sytuacji sprawa zostaje przekazana do urzędu wojewódzkiego, a wojewoda określa oceniając sytuację rodziny, w którym kraju leży pierwszeństwo do wypłaty świadczeń. Podkreślił, iż wnioskodawca nie ma możliwości wyboru kraju, z którego pobierane są świadczenia na dzieci.

W przypadku zmiany okoliczności, organ ponownie musi przeanalizować sprawę lub, jak w przypadku, w gdy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, przekazać sprawę do ponownego przeanalizowania przez inny organ lub - jeżeli sprawa była już prowadzona przez wojewodę - podjąć czynności zmierzające do ustalenia pierwszeństwa (np. kontakt z instytucją zagraniczną). Stąd też, tak istotne jest niezwłoczne informowanie organu o zmianach w sytuacji rodziny. Ponadto, obowiązek zwrotu świadczeń rodzinnych, a w konsekwencji możliwość ich spłaty, powstaje dopiero z chwilą wydania decyzji o ustaleniu i zobowiązaniu do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych przez uprawniony do tego organ.

Odnosząc się do odwołania skarżącej w zakresie pojęcia "członek rodziny", Minister wskazał, że w tej kwestii interpretację przedstawił Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w orzeczeniu z 26 listopada 2009 r. w sprawie

C-363/08 - Slanina, dotyczącym wykładni przepisów art. 2 ust. 1 oraz art. 1 lit. f ppkt (i) rozporządzenia 1408/71, które to przepisy odpowiadają co do istoty treści odpowiednio art. 2 ust. 1 oraz art. 1 lit.i akapit 1 ppkt (i) rozporządzenia 883/2004 wskazując, że osoba (dziecko), która mieszka ze sprawującym nad nim opiekę rodzicem w państwie członkowskim, innym niż państwo właściwe do przyznania świadczeń, i którego drugi rodzic, zobowiązany do wypłaty alimentów, pracuje lub jest bezrobotny w państwie właściwym, wchodzi do podmiotowego zakresu zastosowania rozporządzenia 1408/71, jako członek rodziny pracownika w rozumieniu art. 2 ust. 1 rozporządzenia 1408/71 w związku z art. 1 lit. f ppkt (i) tego rozporządzenia nawet, jeśli rodzic nie został uznany za członka rodziny dziecka w myśl ustawodawstwa danego państwa. Trybunał zauważył, że bez względu na to, czy ojciec i matka dziecka są małżeństwem, ich dziecko nie powinno być pozbawione możliwości pobierania świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów unijnych z państwa zatrudnienia drugiego z rodziców.

Minister wyjaśnił, że powyższe należy rozumieć w ten sposób, że ojciec i dziecko zawsze powinni być traktowani jako członkowie rodziny w myśl art. 1 lit. i rozporządzenia 883/2004. Wobec powyższego, na kanwie przepisów unijnych, w szczególności w odniesieniu do ustalenia, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, bez znaczenia jest sytuacja czy dziecko przebywa pod stałą opieką rodzica oraz czy rodzic faktycznie spełnia obowiązek alimentacyjny, a także czy rodzicie dziecka pozostają w związku małżeńskim.

Minister podkreślił, że na etapie odwołania od decyzji o ustaleniu i zobowiązaniu do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego nie bada powodów odmowy prawa do świadczenia wychowawczego. Wskazał, że zgodnie z art. 25 ust. 10 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, może umorzyć kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Zastosowanie powyższych ulg odbywa się na wniosek osoby zobowiązanej i pozostaje do uznania organu. Dodał, że zgodnie z art. 20 ust. 3 ustawy o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz. 1981, z późn. zm.) sprawy o nienależnie pobrane świadczenia wychowawcze realizowane w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego za okres do dnia 31 maja 2022 r. są rozpatrywane na podstawie przepisów dotychczasowych.

Skargę na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 20 czerwca 2024 r., znak : DSZ-V.4321.4.436.2024.MJ wniosła O.P.

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła :

1. Naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i jego dowolnej ocenie skutkującej ustaleniem, że skarżąca miała świadomość pobierania nienależnego świadczenia;

2. Naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego skutkujące niewyjaśnieniem czy W.R. pobierał świadczenia na córkę Z.R. w tym samym okresie co O.P., a w konsekwencji błędne ustalenie, że O.P. pobrała nienależne świadczenie wychowawcze;

3. Naruszenie przepisu prawa materialnego, a to art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci z dnia 11 lutego 2016 r. (Dz. U. z 2023 r., poz. 810 ze zm.,) powoływanej dalej jako: "u.p.p.w.d." poprzez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie, że celem świadczenia jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokajaniem potrzeb życiowych, a więc w przypadku gdy rodzic dziecka, któremu świadczenie wychowawcze przyznano, faktycznie w tym okresie nie posiadał prawa do tego świadczenia, ale świadczenie zostało przeznaczone na pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb dziecka, to brak jest podstaw do żądania zwrotu takiego świadczenia;

4. Naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 3 oraz ust. 9 u.p.p.w.d. (w brzmieniu obowiązującym w latach 2019-2021) poprzez wadliwą wykładnię polegającą na przyjęciu, że do stwierdzenia nienależnie pobranego świadczenia wystarczające jest aby doszło do jego wypłaty, mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania, w sytuacji, gdy niezbędne jest również zaistnienie świadomości osoby, która świadczenie pobiera - iż świadczenie jej nie przysługuje. W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła zarzuty skargi i podała argumentację na ich poparcie.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania, względnie uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji.

Ponadto, na mocy art. 61 § 2 p.p.s.a. wniosła o wstrzymanie przez organ wykonania zaskarżonej decyzji, a w sytuacji nie uwzględnienia powyższego, na mocy art. 61 § 3 p.p.s.a. wniosła o wstrzymanie zaskarżonej decyzji przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz o zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Postanowieniem z 27 sierpnia 2024 r. Sąd odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje :

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 t.j.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U.

z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Mając na uwadze powyższy zakres kognicji sądów administracyjnych, należało stwierdzić, że skarga jest niezasadna.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 20 czerwca 2024 r., znak : DSZ-V.4321.4.436.2024.MJ którą organ utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z 4 marca 2024 r., znak: PSXII.9481.4.000027.2024.KM w sprawie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego na dziecko Z.R. w okresach od 1 października 2019 r. do 30 listopada 2019 r., od 1 lutego 2020 r. do 31 marca 2020 r., od 1 maja 2020 r. do 31 maja 2020 r., od 1 lipca 2020 r. do 31 sierpnia 2020 r., od 1 października 2020 r. do 31 października 2020 r. oraz od 1 kwietnia 2021 r. do 31 maja 2021 r. w łącznej kwocie 4.827,96 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie przepisów ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U z 2023 r., poz. 810 ze zm.), zwanej dalej "ustawą" lub "ustawą z 11 lutego 2016 r." w związku z art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r. poz. 1981).

W myśl art. 1 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje m.in. obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium Polski przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Z kolei art. 16 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci stanowi, że w przypadku przebywania osoby, która złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, lub członka rodziny tej osoby w dniu przyznania świadczenia wychowawczego lub po tym dniu poza granicami Polski w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa wyżej, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla prawo do świadczenia wychowawczego za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 16 ust. 6 ustawy).

Taka też sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Wobec ustalenia przez Wojewodę [...], że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, Prezydent Miasta [...] decyzją z 9 grudnia 2021 r., uchylił prawo do świadczenia wychowawczego przyznanego na dziecko Z.R. informacją tego organu z 4 października 2019 r. w okresie od 1 października 2019 r. do 30 listopada 2019 r. oraz od 1 lutego 2020 r. do 30 czerwca 2020 r.

Z kolejnej informacji Wojewody [...] z 20 października 2022 r. wynika, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, gdyż W.R. od 1 października 2019 r. do 30 listopada 2019 r., od 1 lutego 2020 r. do 31 marca 2020 r., od 1 maja 2020 r. do 31 maja 2020 r., od 1 lipca 2020 r. do 31 sierpnia 2020 r., od 1 października 2020 r. do 31 października 2020 r. od 1 kwietnia 2021 r. do 31 maja 2021 r. podlegał ustawodawstwu innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej. Na mocy przepisów wspólnotowych we wskazanym okresie był uprawniony na terenie Norwegii oraz Danii do ubiegania się o świadczenia rodzinne w odniesieniu do członków swojej rodziny, którzy zamieszkują w innym Państwie Członkowskim, tak jak gdyby zamieszkiwali oni na terytorium tego państwa.

Prezydent Miasta [...] decyzją z 3 lipca 2023 r. uchylił prawo do świadczenia wychowawczego przyznanego informacją tego organu z 4 października 2019 r., zmienione decyzją z 9 grudnia 2021 r., w okresie od 1 lipca 2020 r. do 31 sierpnia 2020 r., od 1 października 2020 r. do 31 października 2020 r., od 1 kwietnia 2021 r. do 31 maja 2021 r. oraz przyznał prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko w okresie od 1 kwietnia 2020 r. do 30 kwietnia 2020 r. i od 1 czerwca 2020 r. do 30 czerwca 2020 r. w kwocie 500 zł. Z akt sprawy wynika, że świadczenie wychowawcze za wskazane okresy zostało skarżącej wypłacone.

Zgodnie z art. 16 ust. 10 ustawy, wojewoda ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepisy art. 25 ustawy stosuje się odpowiednio.

Zdaniem Sądu, prawidłowo organ odwoławczy uznał, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy znajdzie zastosowanie art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy. Zgodnie z powołanym przepisem, za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6 ustawy. Chodzi tu zatem o sytuację, gdy matka, ojciec czy opiekun faktyczny dziecka, w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze lub po dniu jej wydania przebywają poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wówczas właściwy organ (burmistrz, wójt, prezydent miasta) występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Pozytywne ustalenie wojewody w tym zakresie stanowi obligatoryjną przesłankę do wydania przez właściwy organ, który przyznał i wypłacił świadczenie wychowawcze, decyzji o uchyleniu rozstrzygnięcia przyznającego świadczenie wychowawcze od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu wskazanego wyżej innego państwa w zakresie świadczeń na rodzinę w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W takim przypadku świadczenie wychowawcze jest nienależne za okres od dnia, w którym wyżej wymienione osoby stały się uprawnione do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze.

Zatem, zgodnie z powołanymi regulacjami, w granicach materialnych rozpoznawanej sprawy pozostaje jedynie orzeczenie przez właściwy organ o nienależnie pobranym świadczeniu wychowawczym i obowiązku jego zwrotu. Wskazać należy, że z konstrukcji przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wynika, że decyzja orzekająca w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego i orzeczenia o jego zwrocie jest aktem ściśle związanym ze stanem faktycznym, na który składają się następujące elementy. Po pierwsze, przyznanie przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) świadczenia wychowawczego. Po drugie, stwierdzenie przez wojewodę, że w konkretnej sprawie po przyznaniu świadczenia wychowawczego znajdują zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Po trzecie, uchylenie z tej przyczyny przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) wcześniejszej decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze. Zaistnienie drugiego i trzeciego elementu implikuje wydanie decyzji orzekającej o nienależnie pobranym świadczeniu wychowawczym i obowiązku jego zwrotu. Zatem sam fakt, że świadczenie wychowawcze zostało wypłacone stronie w warunkach opisanych w art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy (mającym zastosowanie w niniejszej sprawie na mocy art. 20 ust. 3 ustawy z 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r. poz. 1981), a zgodnie z którym sprawy o nienależnie pobrane świadczenia wychowawcze realizowane w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego za okres do 31 maja 2022 r. są rozpatrywane na podstawie przepisów dotychczasowych), stanowi podstawę uznania świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane. Przy czym jest to sprawa administracyjna materialnie i procesowo odrębna od sprawy stwierdzenia zaistnienia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz sprawy uchylenia decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze.

W niniejszej sprawie Prezydent Miasta [...] informacją z 4 października

2019 r. przyznał skarżącej świadczenie wychowawcze na córkę Z.R. w kwocie 500 zł miesięcznie na okres od 1 października 2019 r. do 31 maja 2021 r.

[...] Urząd Wojewódzki pismem z 6 października 2021 r. poinformował, że w przedmiotowej sprawie w okresie od 1 października 2019 r. do 30 listopada 2019 r. oraz od 1 lutego 2020 r. do 30 czerwca 2020 r. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, o czym poinformował Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...].

Prezydent Miasta [...] decyzją z 9 grudnia 2021 r. uchylił prawo do świadczenia wychowawczego przyznane informacją tego organu z 4 października 2019 r. za okres od 1 października 2019 r. do 30 listopada 2019 r. oraz za okres od 1 lutego 2020 r. do 30 czerwca 2020 r. Od decyzji tej skarżąca nie złożyła odwołania.

Wojewoda [...] kolejnym pismem z 20 października 2022 r. w związku z otrzymaniem dodatkowych informacji z instytucji zagranicznej poinformował, że w przedmiotowej sprawie w okresie od 1 października 2019 r. do 30 listopada 2019 r., od 1 lutego 2020 r. do 31 marca 2020 r., od 1 maja 2020 r. do 31 maja 2020 r., od

1 lipca 2020 r. do 31 sierpnia 2020 r., od 1 października 2020 r. do 31 października 2020 r. oraz od 1 kwietnia 2021 r. do 31 maja 2021 r. miały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Następnie, Prezydent Miasta [...] decyzją z 3 lipca 2023 r. uchylił prawo do świadczenia wychowawczego przyznane informacją własną z 4 października 2019 r., zmienione decyzją własną z 9 grudnia 2021 r. w okresie od 1 lipca 2020 r. do 31 sierpnia 2020 r., od 1 października 2020 r. do 31 października 2020 r. oraz od 1 kwietnia 2021 r. do 31 maja 2021 r. Jednocześnie Prezydent Miasta [...] zmienił decyzję własną z 9 grudnia 2021 r. w ten sposób, że przyznał skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na Z.R. od dnia 1 kwietnia 2020 r. do 30 kwietnia 2020 r. w wysokości 500 zł i od 1 czerwca 2020 r. do 30 czerwca 2020 r. w kwocie 500 zł.

Wojewoda [...] decyzją z 23 marca 2021 r. w punkcie 1 odmówił przyznania skarżącej świadczenia w postaci dodatku dyferencyjnego (w postaci zasiłku rodzinnego) na okres od 1 listopada 2018 r. do 30 listopada 2018 r. oraz od

1 października 2019 r. do 31 października 2019 r., a w punkcie 2 przyznał skarżącej świadczenia w postaci ww. dodatku dyferencyjnego na okres od 1 kwietnia 2019 r. do 30 września 2019 r. w wysokości 95 zł miesięcznie.

Następnie, Wojewoda [...] informacją z 7 września 2023 r., nr 823/PSXII/INF/2023 przyznał skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego (w postaci dodatku dyferencyjnego) na dziecko Z.R. na okres od 1 października 2019 r. do 31 października 2019 r. w wysokości 133,52 zł oraz na okres od 1 listopada 2019 r. do 30 listopada 2019 r. w wysokości 38,52 zł, tj. w kwocie różnicy pomiędzy świadczeniami wynikającymi z ustawodawstwa polskiego a świadczeniami przewidzianymi w państwie zatrudnienia.

Decyzją z 7 września 2023 r., nr 4314/PSXII/2023 Wojewoda [...] odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego (w postaci dodatku dyferencyjnego) na okres od 1 lutego 2020 r. do 31 marca 2020 r. od 1 maja 2020 r. do 31 maja 2020 r., od 1 lipca 2020 r. do 31 sierpnia 2020 r.,

od 1 października 2020 r. do 31 października 2020 r., oraz od 1 kwietnia 2021 r. do 31 maja 2021 r.

Wobec wydania wyżej wskazanych decyzji, które są ostateczne koniecznym stało się wydanie decyzji w przedmiocie uznania świadczeń wychowawczych za nienależnie pobrane i zobowiązania do ich zwrotu.

Jak prawidłowo wskazał Minister w niniejszej sprawie przedmiotem oceny nie mogą być decyzje uchylające prawo do świadczenia wychowawczego i odmawiające przyznania dodatku dyferencyjnego. Wobec tego zarzuty skargi dotyczące nieustalenia, czy W.R. pobierał w tym samym okresie świadczenia na córkę Z.R. w Norwegii i Danii nie mają znaczenia w niniejszej sprawie. Dla wydania przez Wojewodę [...] decyzji w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego jedyną przesłanką jest sam fakt zaistnienia okoliczności określonych w art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Nie jest kwestionowane, że świadczenia wychowawcze za wskazane okresy zostały skarżącej wypłacone. Nie jest też sporne, że ojciec dziecka – W.R. do listopada 2019 r. wykonywał działalność zawodową na terenie Norwegii oraz w okresie od 1 lutego 2020 r. do 31 marca 2020 r., od 1 maja 2020 r. do 31 maja

2020 r., od 1 lipca 2020 r. do 31 sierpnia 2020 r., od 1 października 2020 r. do 31 października 2020 r. oraz od 1 kwietnia 2021 r. do 31 maja 2021 r. wykonywał działalność zawodową na terenie Danii. W powyższym czasie skarżąca przebywała w Polsce i była bierna zawodowo.

Podnieść należy, że ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci nie zawiera definicji "członka rodziny", to zasadnym jest posłużenie się określeniem tego pojęcia zawartym w rozporządzeniu z 29 kwietnia 2004 r., nr 883/2004. Przyjmowało ono, że za członków rodziny dziecka uważa się, m.in. jego rodziców (art. 1 ust. pkt i ww. rozporządzenia). Zgodnie zaś z zasadą pierwszeństwa, o której stanowi art. 68 ust. 2 w zw. z art. 68 ust.1 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004, w sytuacji gdy matka dziecka nie pracuje i zamieszkuje z dzieckiem w Polsce, a ojciec dziecka zamieszkuje poza jej granicami i tam pracuje, to pierwszeństwo ma prawo miejsca zatrudnienia ojca.

Z uwagi zatem na powyższe, w świetle wyżej przytoczonych regulacji prawnych, w sprawie dotyczącej przyznania świadczenia wychowawczego biologiczny ojciec dziecka powinien być traktowany jako członek rodziny. Ustawa regulująca zasady przyznawania świadczeń wychowawczych nie zawiera bowiem ani definicji legalnej rodziny, czy członka rodziny, ani też nie definiuje pojęcia osoby samotnie wychowującej dziecko (por. wyrok NSA z 28 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 1163/22).

W ocenie Sądu, prawidłowo organ odwoławczy uznał, że w sprawie spełniono przesłanki wynikające z art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy dla uznania pobranych przez skarżącą świadczeń za nienależnie pobrane. Skarżącej wypłacono bowiem świadczenia wychowawcze na podstawie informacji o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko, która została następnie uchylona z uwagi na to, że zastosowanie w sprawie znalazły przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W niniejszej sprawie Wojewoda [...] był związany decyzją Prezydenta Miasta [...] z 3 lipca 2023 r. oraz z 9 grudnia 2021 r. uchylającą skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego we wskazanych okresach. W związku z powyższym wydana przez organ wojewódzki decyzja miała doprowadzić jedynie do ustalenia i odzyskania nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Wojewoda [...] nie ustalał natomiast ponownie przesłanek z art. 16 ust. 6 ustawy, bo tego zagadnienia jego decyzja nie dotyczyła.

W tej sytuacji bez wpływu na prawidłowość zaskarżonej decyzji w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranego świadczenia pozostają podniesione w skardze zarzuty dotyczące nieustalenia czy W.R. pobierał w tym czasie świadczenie wychowawcze na córkę w Norwegii i Danii. Zgodnie z przepisami unijnymi wnioskodawca nie ma możliwości wyboru kraju właściwego do wypłaty świadczeń. Nie ma zatem znaczenia, czy osoba przebywająca poza granicami kraju, uprawniona do świadczeń na rodzinę w państwie pobytu (innym państwie członkowskim) rzeczywiście pobierała świadczenia na rodzinę w tym kraju (wyrok WSA w Gliwicach z 20 września 2012 r., sygn. akt IV SA/Gl 1291/11).

Dla zasadności zaskarżonej decyzji nie mogła mieć również znaczenia wskazywana przez skarżącą kwestia braku winy, świadomości strony odnośnie pobierania nienależnego świadczenia wychowawczego. Przy czym rację mają organy orzekające w sprawie nienależnie pobranych świadczeń, że skarżąca została prawidłowo pouczona o konieczności poinformowania o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego podmiot realizujący to świadczenie. We wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego skarżąca oświadczyła, że nikt z członków rodziny nie przebywa poza granicami kraju. Z tego względu świadczenie wychowawcze zostało skarżącej przyznane informacją z 4 października 2019 r. przez Prezydenta Miasta [...] na skutej wniosku i załączonych do niego dokumentów oraz braku oświadczenia, że członek rodziny pracuje poza granicami Polski.

Wskazać należy, że kwestia braku winy i świadomości strony może mieć znaczenie przy rozstrzyganiu sprawy ewentualnego wniosku skarżącej o umorzenie należności łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenie, bądź rozłożenie jej na raty w oparciu o art. 25 ust. 10 ustawy z 11 lutego 2016 r. (por. wyrok NSA z: 27 lipca 2023 r., I OSK 661/21, Lex nr 3601744 i wyrok WSA w Warszawie z 6 maja 2021 r., I SA/Wa 15/21, Lex nr 3313472).

Bezzasadny okazał się także zarzut skarżącej dotyczący naruszenia przez organ art. 25 ust. 9 ustawy, zgodnie z którym kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty. Z treści powyższego przepisu jednoznacznie wynika, że kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Prawidłowo zatem organ zobowiązał skarżącą do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego we wskazanych w decyzji okresach łącznie z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego naruszenia przez organ art. 4 ust. 1 ustawy wskazać należy, że jest on bezpodstawny. Bez znaczenia dla wydanego przez organ rozstrzygnięcia o ustaleniu i zobowiązaniu do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego jest kwestia na jaki cel to świadczenie zostało przeznaczone, w tym czy zostało przeznaczone na pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb dziecka. W przypadku bowiem zaistnienia okoliczności wskazanych w art. 25 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 16 ust. 2 ustawy organ właściwy uchyla prawo do świadczenia wychowawczego, a następnie jest zobowiązany do wydania decyzji ustalającej i zobowiązującej do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.

Z wszystkich wyżej omówionych przyczyn niezasadne okazały się zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego art. 4 ust. 1 ustawy, art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 3 oraz ust. 9 ustawy, jak również naruszenia przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

W ocenie Sądu, organy obu instancji w sposób wyczerpujący zebrały i zbadały wszystkie okoliczności istotne dla sprawy, a działaniu organów nie można zarzucić naruszenia zasad ogólnych k.p.a. Stanowisko organów zostało rzeczowo

i wyczerpująco przedstawione w uzasadnieniu decyzji wydanych w toku postępowania.

Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) orzekł jak w sentencji.