Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom, Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska, Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn (sprawozdawca), Protokolant: starszy sekretarz sądowy Katarzyna Kiermacka, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 15 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi T. A. i B. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 7 kwietnia 2025 r., nr SKO 4101/367/2025 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę w całości.

Decyzją z 7 IV 2025 r. (SKO 4101/367/2025) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu (dalej "SKO"), po rozpoznaniu odwołania T. A. i B. A. (dalej "skarżący") utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Kłodzko z 13 II 2025 r., nr OPSGK.RŚPS.4204.200.14odm2024, odmawiającą skarżącym przyznania zasiłku celowego na remont lokalu mieszkalnego.

Jak wynika z uzasadnienia powyższej decyzji SKO zgodziło się ze stanowiskiem organu I instancji, że w okolicznościach sprawy nie było podstaw do przyznania skarżącym zawnioskowanego w dniu 30 IX 2024 r. zasiłku na remont lokalu mieszkalnego położonego w O. przy "ul. [...]". Skarżący bowiem w chwili powodzi (15 IX 2024 r.) nie zamieszkiwali w tym mieszkaniu i nie prowadzili w nim gospodarstwa domowego, co ma potwierdzenie w materiale dowodowym i co skarżący zresztą potwierdzili w odwołaniu. Pod wskazanym adresem mieszkała kuzynka skarżącego T. A., której zresztą przyznano zasiłek powodziowy oraz zasiłek celowy na pomoc doraźną. Skarżący zaś mieszkali i, co wynika z adresu do korespondencji, nadal mieszkają w K. przy "ul. [...]". Przyczyną tego jest to, że lokal mieszkalny w O. nie jest przystosowywany dla potrzeb skarżącej B. A., która porusza się na wózku inwalidzkim.

SKO w motywach decyzji powołało przy tym przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie. Szczególności odniosło się do reguł udzielania wnioskowanej pomocy określonych w Zasadach z dnia 18 X 2024 r., ustalonych przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, dotyczących "Udzielania pomocy finansowej, ze środków budżetu państwa z części 85 - Budżety wojewodów, dział 852 - Pomoc społeczna, rozdział 85278 - Usuwanie skutków klęsk żywiołowych oraz z rezerw celowych na przeciwdziałanie i usuwanie skutków klęsk żywiołowych, w formie zasiłków celowych, o których mowa w ustawie o pomocy społecznej oraz w ustawie o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi, dla rodzin lub osób samotnie gospodarujących poszkodowanych w wyniku powodzi we wrześniu 2024 roku" – dalej jako "Zasady". W myśl bowiem pkt. I.6 Zasad, zasiłki remontowo-budowlane przyznawane są rodzinom lub osobom samotnie gospodarującym, jeśli w dniu wystąpienia powodzi: 1) prowadziły gospodarstwo domowe w budynku mieszkalnym lub lokalu mieszkalnym lub; 2) posiadały i stale użytkowały budynek gospodarczy - które zostały zniszczone lub uszkodzone w wyniku tego zdarzenia (tj. powodzi). W świetle powyższego – zdaniem SKO - nieuzasadnione jest przyznanie zasiłku celowego w postaci pomocy remontowo-budowlanej z powodu strat poniesionych w lokalu, w którym wnioskodawca w dniu wystąpienia zdarzenia, z powodu którego wprowadzono stan klęski żywiołowej, tj. powodzi, nie mieszkał i nie prowadził gospodarstwa domowego (bez względu na przyczyny takiego stanu rzeczy). Zasiłek taki nie przysługuje bowiem każdemu, kto jest właścicielem nieruchomości dotkniętej klęską żywiołową, ale osobom lub rodzinom, które w wyniku klęski żywiołowej utraciły "dach nad głową", a także tym osobom, które mieszkały i prowadziły gospodarstwo domowe w budynku lub lokalu mieszkalnym, który uległ uszkodzeniu w wyniku powodzi.

W skardze na powyższą decyzję skarżący wnieśli o zmianę tej decyzji i przesłuchanie skarżącego T. A. oraz świadka S. F. na okoliczność przyczyny niezamieszkiwania w lokalu dotkniętym skutkami powodzi.

W uzasadnieniu skargi skarżący podnieśli, że wyłączną przyczyną, dla której skarżący nie mogą korzystać z lokalu w O. przy "ul. [...]" jest bariera architektoniczna w postaci braku podjazdu do lokalu przeznaczonego dla osoby poruszającej się na wózku inwalidzkim.

W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało swoje stanowisko wnosząc o rozpatrzenie skargi w trybie uproszczonym i jej oddalenie.

Pismem procesowym z 24 VII 2025 r. skarżący wnieśli o przeprowadzenie rozprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa.

Zasady przyznawania pomocy remontowo – budowlanej w przypadku poniesienia straty dotyczącej budynków i lokali mieszkalnych oraz budynków gospodarczych w wyniku powodzi uregulowane są na poziomie ustawowym.

Zgodnie z art. 69b ust. 1 ustawy z 1 X 2024 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2024 r. poz. 1473, ze zm.) – dalej "Nowela", zasiłek celowy, o którym mowa w art. 40 ust. 2 ustawy z 12 III 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.) – dalej "UoPS", z przeznaczeniem na remont, odbudowę budynku mieszkalnego, lokalu mieszkalnego, budynku gospodarczego, a także odtworzenie budynku lub lokalu mieszkalnego w innym miejscu lub o innych wymiarach, zakup budynku lub lokalu mieszkalnego albo budynku mieszkalnego wraz z gruntem, na którym jest posadowiony albo zakup działki budowlanej albo najem budynku lub lokalu mieszkalnego, jest przyznawany osobie albo rodzinie, które poniosły stratę w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r., niezależnie od dochodu i sytuacji majątkowej tej osoby albo rodziny.

Powołany przepis, obowiązując od 26 XI 2024 r., przewiduje szczególny rodzaj zasiłku celowego. Jakkolwiek art. 69b ust. 1 Noweli odsyła do instytucji zasiłku celowego z art. 40 ust. 2 UoPS - który może być przyznany osobie lub rodzinie, która poniosła stratę w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej – jednak zawiera także autonomiczną regulację w wielu istotnych kwestiach. W szczególności konkretyzuje on zdarzenie stanowiące źródło straty wskazując, że chodzi o powódź z września 2024 r. W przeciwieństwie do art. 40 ust. 2 UoPS, stanowiącego że zasiłek celowy "może być przyznany" w przypadku klęski żywiołowej lub ekologicznej, regulacja z art. 69b ust. 1 Noweli stanowi, że zasiłek "jest przyznawany" w przypadku wystąpienia straty w wyniku powodzi z września 2024 r. Jednocześnie ustawodawca w ramach art. 69b ust. 1 Noweli doprecyzował cel, na jaki przeznaczony jest zasiłek. Zasiłek z art. 69b ust. 1 Noweli przeznaczony jest na: remont, odbudowę budynku mieszkalnego, lokalu mieszkalnego, budynku gospodarczego, a także odtworzenie budynku lub lokalu mieszkalnego w innym miejscu lub o innych wymiarach, zakup budynku lub lokalu mieszkalnego albo budynku mieszkalnego wraz z gruntem, na którym jest posadowiony, albo zakup działki budowlanej, albo najem budynku lub lokalu mieszkalnego. Zaznaczyć też trzeba, że przyznanie zasiłku remontowo -budowlanego następuje niezależne od dochodu i sytuacji majątkowej osoby lub rodziny, które poniosły stratę.

Ważne jest również, że zasiłek remontowo-budowlany przyznawany jest "osobie albo rodzinie", co oznacza, że stanowi on w istocie wsparcie dla gospodarstwa domowego (art. 69b ust. 1 Noweli w zw. z art. 40 ust. 2 i art. 6 pkt. 9, 10 i 14 UoPS). Pojęcie "rodziny" oraz "osoby samotnie gospodarującej" na mocy odesłania z art. 69b ust. 1 Noweli do art. 40 ust. 2 UoPS, definiowane jest bowiem przepisami UoPS. Jak zaś wynika z art. 6 pkt 10 i 14 UoPS, "osoba samotnie gospodarująca" to osoba prowadząca jednoosobowe gospodarstwo domowe; zaś "rodzina" to osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące.

Z powyższego wynika, że uprawnienie do opisanego wyżej zasiłku przysługuje wyłącznie w przypadku, gdy skutkami powodzi dotknięty jest dom lub mieszkanie, w którym wnioskodawca zamieszkiwał w chwili powodzi, a więc prowadził gospodarstwo domowe. Zasiłek z art. 69b ust. 1 Noweli stanowić ma z założenia wsparcie dla osób, które w wyniku powodzi poniosły szkody dotyczące prowadzonego przez siebie gospodarstwa domowego. Samo więc dysponowanie tytułem prawnym do nieruchomości dotkniętej skutkami powodzi nie wystarczy do uzyskania zasiłku remontowo-budowlanego. Wolą ustawodawcy było nie tyle udzielenie wsparcia właścicielom nieruchomości, ile pomoc poszczególnym gospodarstwom domowym w przywróceniu warunków niezbędnych do ich dalszego prowadzenia. Jeśli więc właściciel nieruchomości nie zamieszkiwał w niej (nie prowadził gospodarstwa domowego) w chwili powodzi, brak będzie podstaw do przyznania zasiłku z art. 69b ust. 1 Noweli.

Powyższa ocena prawna znajduje zresztą potwierdzenie w powołanych przez organy obu instancji Zasadach. Na etapie procedowania poszczególnych wniosków o przyznanie zasiłku remontowo-budowlanego organy administracji uwzględniają reguły określone w Zasadach. Pomoc udzielana na podstawie art. 69b Noweli w zw. z art. 40 ust. 2 UoPS stanowi niewątpliwie zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej (art. 18 ust. 1 pkt 4 UoPS). Sposób wykonywania zadań z zakresu administracji rządowej realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego ustala wojewoda (art. 22 pkt 1 UoPS), zaś gmina, realizując takie zadania kieruje się "ustaleniami" przekazanymi przez wojewodę (art. 110 ust. 2 UoPS). Choć ustanowione w oparciu o art. 22 pkt 1 UoPS "ustalenia" wojewody nie mają charakteru aktu normatywnego obowiązującego na zewnątrz, a więc nie mogą stanowić podstawy prawnej podejmowanych decyzji administracyjnych w sprawie przyznania zasiłków celowych na podstawie art. 69b ust. 1 Noweli w zw. z art. 40 ust. 2 UoPS, to jednak mają znaczenie dla organów gminy. Na mocy bowiem art. 110 ust. 2 UoPS gmina, realizując zadania zlecone z zakresu administracji rządowej, "kieruje się ustaleniami" przekazanymi przez wojewodę.

Jak wynika z pkt. I.6 Zasad, zasiłki remontowo-budowlane przyznawane są rodzinom lub osobom samotnie gospodarującym, zwanymi dalej "osobami uprawnionymi", jeśli w dniu wystąpienia powodzi:

1) prowadziły gospodarstwo domowe w budynku mieszkalnym lub lokalu mieszkalnym lub;

2) posiadały i stale użytkowały budynek gospodarczy;

- które zostały zniszczone lub uszkodzone w wyniku tego zdarzenia.

Także więc Zasady jednoznacznie artykułują bezwzględny warunek prowadzenia gospodarstwa domowego w budynku lub lokalu mieszkalnym.

W okolicznościach kontrolowanej sprawy bezsporne jest, że skarżący w chwili powodzi nie prowadzili gospodarstwa domowego w lokalu mieszkalnym objętym wnioskiem, tj. w mieszkaniu położonym w O. przy "ul. [...]". Organy nie miały więc podstaw do przyznania świadczenia z art. 69b ust. 1 Noweli.

Nie ma przy tym znaczenia dla sprawy, z jakich powodów mieszkanie nie jest wykorzystywane dla potrzeb prowadzenia gospodarstwa domowego przez skarżących i zostało wynajęte osobie trzeciej. Organy obu instancji nie negowały twierdzeń skarżących wskazujących na istnienie bariery architektonicznej budynku uniemożliwiającej skarżącej jako osobie niepełnosprawnej korzystanie z mieszkania. Taki stan rzeczy stanowi raczej podstawę do podjęcia działań celem usunięcia takiej bariery, a w przypadku braku woli ze strony wspólnoty mieszkaniowej (jak to podnoszą skarżący) do wymiany mieszkania na inne. Nie może on natomiast prowadzić do przyznania skarżącym zasiłku z art. 69b ust. 1 Noweli na remont mieszkania, w którym skarżący nie prowadzili gospodarstwa domowego i które w dniu powodzi było wynajmowane osobie trzeciej.

Jeszcze raz należy podkreślić, że pomoc z art. 69b Noweli służy systemowemu wsparciu osób poszkodowanych na skutek powodzi w prowadzeniu ich gospodarstw domowych. Może więc ona obejmować wyłącznie te domy lub lokale mieszkalne, w których wnioskodawcy w dniu wystąpienia powodzi prowadzili gospodarstwa domowe.

Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł na zasadzie art. 151 ppsa.