Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Trzecki po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 sierpnia 2023 r., sygn. akt V SA/Wa 2782/22 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi w sprawie ze skargi A.S. na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia 19 września 2022 r., nr RzPP-DPR-WPL.431.31.560.2022 w przedmiocie przyznania świadczenia kompensacyjnego z Funduszu Kompensacyjnego Świadczeń Ochronnych postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 8 sierpnia 2023 r., sygn. akt V SA/Wa 2782/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił A.S. przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego jego skargi na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z 19 września 2022 r. w przedmiocie przyznania świadczenia kompensacyjnego z Funduszu Kompensacyjnego Świadczeń Ochronnych.

Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

Postanowieniem z 2 marca 2023 r. WSA w Warszawie odrzucił skargę A.S. na ww. decyzję z uwagi na nieuzupełnienie braku formalnego skargi. Postanowienie skutecznie doręczono skarżącemu 17 kwietnia 2023 r.

Pismem z 24 kwietnia 2023 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi. Wskazał, że skarżący nie był w stanie uzupełnić braku formalnego skargi wobec braku awizacji korespondencji z Sądu. Podniesiono, że 25 stycznia 2023 r. pełnomocnik odbierał przesyłkę w UP [...] K. i w tym dniu do odbioru była tylko jedna przesyłka wysłana z SR w G.. Pełnomocnik nie miał wiedzy o odbiorze na ten dzień innych przesyłek, w tym pisma z WSA w Warszawie, a nadto UP, w którym odbiera korespondencję, nie wydał mu innej przesyłki poza tą z SR w G. Zdaniem pełnomocnika skarżącego nieuzupełnienie braku formalnego skargi nastąpiło bez winy skarżącego, zaś wyłącznie w wyniku okoliczności pozostających poza kontrolą i wpływem skarżącego. Do wniosku załączono wydruk ze strony "śledzenie przesyłek".

WSA w Warszawie odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi.

W ocenie Sądu, przesyłka zawierająca wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi została prawidłowo doręczona w trybie doręczenia zastępczego z art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej "p.p.s.a.") i nie doszło do braku pozostawienia awiza. Adnotacje na zwrotnym potwierdzeniu odbioru korzystają z domniemania prawdziwości dokumentu urzędowego i można je podważyć tylko wskazaniem okoliczności podważających to domniemanie, w szczególności złożenie reklamacji, która uwzględnia wadliwość doręczenia przesyłki.

WSA uznał, że przywrócenie terminu tylko na podstawie oświadczenia, że awiza nie pozostawiono, w sytuacji gdy w aktach sprawy znajduje się zwrócona przesyłka wraz z adnotacjami, że była ona dwukrotnie prawidłowo awizowana, prowadziłoby do nieuzasadnionego podważenia instytucji doręczenia zastępczego. W każdej takiej sytuacji strona mogłaby obalić domniemanie doręczenia przesyłki w trybie awizo poprzez zwykłe oświadczenie, że awizo to nie zostało umieszczone w skrzynce pocztowej.

Sąd opisał również wymagania stawiane wobec strony działającej przez pełnomocnika w kontekście przywrócenia terminu.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, wnosząc o jego uchylenie i przywrócenie terminu. Zarzucił błędne zastosowanie prawa, w efekcie czego nastąpiła odmowa przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi, a skarżący został pozbawiony prawa do sądu.

Podał, że nie dążył do podważenia doręczenia zastępczego przesyłki zawierającej wezwanie do uzupełnienia braku formalnego skargi. Jako przyczynę wskazującą na brak winy w uchybieniu terminu wskazał niewydanie przez obsługę Urzędu Pocztowego przesyłki w dacie właściwej do jej odbioru. W ostatnim dniu, w którym możliwy był odbiór tej przesyłki, pełnomocnik skarżącego był w Urzędzie Pocztowym [...] w K. i w oparciu o powtórne awizo odebrał przesyłkę sądową z Sądu Rejonowego w G. Poza jego winą pozostawało niewydanie mu kolejnej przesyłki, która pozostawała w tym Urzędzie Pocztowym. Pracownik poczty miał podgląd w system, w którym widać, co powinno być do wydania danemu adresatowi. Czynności te pozostawały poza możliwym wpływem adresata.

Zdaniem skarżącego, ten zbieg terminów do odbioru dwóch różnych przesyłek w tym samym dniu wskazuje, że nie można mówić li tylko o oświadczeniu pełnomocnika o niepozostawieniu awiza, lecz faktycznie o braku wiedzy w tej materii u adresata.

Pełnomocnik skarżącego nie miał wpływu na czynności pracownika wydającego pocztę bądź na inne przyczyny leżące po stronie Poczty.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie.

Stosownie do art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu.

Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Zatem w przypadku, gdy strona, uchybiając terminowi, dopuściła się chociażby lekkiego niedbalstwa, dokonana przez nią czynność pozostanie bezskuteczna, ponieważ przywrócenie terminu nie jest w tej sytuacji dopuszczalne. O braku winy można mówić wyłącznie wtedy, gdy dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody, której strona nie mogła przezwyciężyć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku.

Artykuł 86 § 1 p.p.s.a. nie określa, według jakich kryteriów należy oceniać zachowanie strony. Ocena braku winy została pozostawiona uznaniu sądu. Daje to sądowi możliwość uwzględnienia wszystkich okoliczności, jakie uzna za istotne. W orzecznictwie przyjmuje się, że brak winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu polega na dochowaniu przez stronę szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Oceniając wystąpienie tej przesłanki, sąd powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia z 14 stycznia 1972 r., sygn. akt II CRN 448/71, OSPiKA 1972, z. 7-8, poz. 144).

W rozpoznawanej sprawie skarżący korzystał z usług profesjonalnego pełnomocnika, dlatego też to jego działanie bądź zaniechanie podlega ocenie pod kątem stwierdzenia braku winy, który jest konieczną przesłanką przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej. Podkreślić przy tym należy, że w sprawach, w których stronę reprezentuje profesjonalny pełnomocnik, kryterium braku winy w uchybieniu terminu należy oceniać z uwzględnieniem podwyższonego miernika staranności, jakiej można wymagać od profesjonalnych uczestników obrotu prawnego (zob. m.in. postanowienia NSA z: 13 stycznia 2011 r., sygn. akt II GZ 439/10; 28 lipca 2016 r., sygn. akt II GZ 741/16). Profesjonalni pełnomocnicy w związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa oraz znajomością procedury sądowej zobligowani są bowiem do zachowania dużo dalej posuniętej staranności niż wymagana jest od osób niebędących profesjonalnymi pełnomocnikami (zob. np. postanowienie NSA z 14 czerwca 2023 r., sygn. akt I GZ 149/23).

Jako przyczynę uchybienia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi pełnomocnik skarżącego wskazał, że nie otrzymał awizo, a w ostatnim dniu na odebranie przesyłki zawierającej wezwanie do uzupełnienia tych braków był w Urzędzie Pocztowym [...] w K., jednak pracownik poczty nie wydał mu przesyłki z WSA.

Zdaniem NSA, zasadnie przyjął Sąd pierwszej instancji, że przywrócenie terminu tylko na podstawie oświadczenia, że awiza nie pozostawiono, w sytuacji gdy w aktach sprawy znajduje się zwrócona przesyłka wraz z adnotacjami, że była ona dwukrotnie prawidłowo awizowana, prowadziłoby do nieuzasadnionego podważenia instytucji doręczenia zastępczego. W doktrynie wskazuje się, że domniemanie faktyczne doręczenia pisma w trybie art. 73 p.p.s.a. może być obalone, gdy adresat pisma wykaże, że dane wynikające z dowodu doręczenia są niezgodne z rzeczywistością. Jedną z możliwości służących obaleniu tego domniemania jest przeprowadzenie procedury reklamacyjnej (tak: B. Dauter [w:] A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 73). Na gruncie niniejszej sprawy pełnomocnik skarżącego nie podjął kroków w tym celu, co było bezsporne. Wobec tego nie było podstaw do kwestionowania prawidłowego doręczenia przesyłki w trybie art. 73 p.p.s.a., czyli po dwukrotnym awizowaniu.

Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił również argumentów pełnomocnika skarżącego, że o braku jego winy świadczyło to, że był w Urzędzie Pocztowym nr [...] w K. w ostatnim dniu awizowania spornej przesyłki, jednak pracownicy poczty nie wydali mu jej. Należy bowiem podkreślić, że pracownik poczty nie ma obowiązku wydania adresatowi wszystkich przesyłek, które zostały złożone w danym urzędzie w wyniku awizowania. Stanowi to dobry zwyczaj pocztowy, który może, ale nie musi być przestrzegany przez pracowników Poczty. To adresat, tym bardziej, gdy jest profesjonalnym pełnomocnikiem strony, powinien odebrać awizowaną przesyłkę i ewentualnie upewnić się, że w urzędzie pocztowym nie znajdują się żadne inne pisma skierowane do niego.

Wobec tego NSA uznał, że nieodebranie spornej przesyłki stanowiło wynik niedołożenia przez pełnomocnika skarżącego należytej staranności w jej odbiorze i nie mogło stanowić przesłanki przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.