Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia NSA Cezary Pryca (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 grudnia 2022 r. sygn. akt VI SA/Wa 2351/22 w sprawie ze skargi J. C. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 27 czerwca 2022 r. nr 53/13/2022/Ub w przedmiocie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od J. C. na rzecz Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

I

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 14 grudnia 2022 r., sygn. akt VI SA/Wa 2351/22, działając na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; dalej jako: "p.p.s.a.") oddalił skargę J. C. (dalej jako: "skarżący") na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] czerwca 2022 r. w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.

W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z ustawą z dnia

13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 1009; dalej jako: "ustawa o systemie ubezpieczeń") od 1 stycznia 2003 r. również za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólników spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej.

Następnie Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że z wpisu do KRS wynika, że skarżący rozpoczął działalność gospodarczą jako wspólnik spółki jawnej B. W. M. Sp. Jawna, wpisanej do KRS pod nr [...] w okresie od 5 października 2005 r. Jak wynikało z jego wyjaśnień w piśmie z 28 marca 2022 r. skarżący z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności dokonał zgłoszenia do obowiązkowych ubezpieczeń i składki na ubezpieczenie zdrowotne opłacał do 31 grudnia 2009 r., ponieważ od 1 stycznia 2010r. spółka zawiesiła działalność i nigdy jej nie podjęła. Na dzień 25 marca 2022r. jest w stanie likwidacji. Z kopii druków ZUS P ZWPA wypełnionych 17 czerwca 2015 r., wynika, iż spółka, jak i wspólnicy dokonali wyrejestrowania jako płatnicy składek.

Sąd pierwszej instancji stwierdził zatem, że w okresie objętym postępowaniem skarżący z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę podlegał ubezpieczeniu zdrowotnemu. Powyższa działalność była wpisana do Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, kiedy obowiązywała ustawa z dnia 19 listopada 1999 r. - Prawo działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 101. poz. 1178 ze zm.), której art. 7 stanowił, że przedsiębiorca może podjąć działalność gospodarczą po uzyskaniu wpisu do rejestru przedsiębiorców. Zgodnie z obowiązującym wówczas art. 84 § 2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. 2017 poz. 1577 ze zm.), rozwiązanie spółki następuje z chwilą wykreślenia jej z rejestru.

W świetle powyższej regulacji prawnej skarżący w okresie od 5 października 2005 r. podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z racji prowadzonej pozarolniczej działalności w formie spółki jawnej.

Sąd pierwszej instancji wskazał również, że regulacja prawna na podstawie której wspólnik spółki jawnej podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, nie łączy tego obowiązku z uzyskaniem z tego tytułu dochodu lub przychodu. Obowiązek ten ustawodawca uzależnił od posiadania statusu wspólnika spółki jawnej, brak natomiast uzyskiwania z tego tytułu dochodów lub przychodów nie wpływa w żaden sposób na ten status. Osobą prowadzącą pozarolniczą działalność w świetle art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jest wspólnik spółki jawnej. Oznacza to, że na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2008 r., nr 164, poz. 1027 ze zm.; dalej jako: "ustawa o świadczeniach") w związku z art. 5 pkt 21 ustawy o świadczeniach i w związku z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlega spełniający warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, wspólnik spółki jawnej.

II

Od przedmiotowego wyroku skarżący złożył skargę kasacyjną, zaskarżając orzeczenie w całości. Zaskarżonemu wyrokowi skarżący zarzucił:

- naruszenie przepisów art. 145 § 1 pkt c) i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c. w zw. z art. 69 ustawy o świadczeniach poprzez błędną ich wykładnię skutkującą niewłaściwym uznaniem przez Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia, że obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego wynika z samego statusu prawnego osoby jako wspólnika spółki jawnej i jest niezależny od prowadzenia działalności gospodarczej oraz osiągania przychodów, pomimo, że istotne znaczenie dla objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym wspólnika spółki jawnej ma kwestia faktycznego prowadzenia działalności gospodarczej przez ww. spółkę;

- naruszenie przepisów art. 145 § 1 pkt c) i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.; dalej jako: "k.p.a.") poprzez niedostrzeżenia przez Sąd pierwszej instancji uchybienia w postaci niedokonanie przez Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia ustaleń w zakresie tego czy spółka faktycznie prowadziła działalność gospodarczą (ewentualnie kiedy działalność ta faktycznie była prowadzona)

Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Skarżący złożył oświadczenie, że zrzeka się rozprawy.

III

Odpowiedź na skargę kasacyjną złożył organ, wnosząc o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie od skarżącego na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

IV

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 183 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania określone w § 2 powołanego przepisu. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził również podstaw do odrzucenia skargi oraz umorzenia postępowania przed Sądem pierwszej instancji, co obligowałoby do wydanie postanowienia w trybie art. 189 p.p.s.a.

Skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem zaskarżenia wyroków sądu pierwszej instancji, a więc zarzuty w niej formułowane powinny być kierowane do tego sądu. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej sprawia, że zakres kontroli instancyjnej jest wyznaczany przez samego autora skargi kasacyjnej przez zgłoszone zarzuty, które zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. mogą być oparte na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) lub naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Zatem Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę jedynie w granicach podniesionych zarzutów kasacyjnych.

Istota sporu prawnego w rozpatrywanej sprawie dotyczy kwestii prawidłowości stanowiska Sądu pierwszej instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia społecznego stwierdził, że decyzja ta jest zgodna z prawem.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów art. 145 § 1 pkt c) i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c. w zw. z art. 69 ustawy o świadczeniach poprzez błędną ich wykładnię w pierwszej kolejności wskazać należy, że strona składająca skargę kasacyjną błędnie skonstruowała ten zarzut. Z treści zarzutu wynika bowiem, że strona składająca skargę kasacyjną wskazuje na naruszenie prawa materialnego, a to oznacza, że winna powołać art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. Biorąc pod uwagę treść uzasadnienia skargi kasacyjnej należy stwierdzić, że opisany wyżej zarzut naruszenia prawa materialnego jest niezasadny.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. W myśl art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób prowadzących działalność pozarolniczą powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniu społecznym.

Przez osobę prowadzącą działalność pozarolniczą rozumie się natomiast osobę, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń (art. 5 pkt 21 ustawy o świadczeniach). W celu ustalenia, czy dana osoba prowadzi działalność pozarolniczą należy więc sięgnąć do art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń zgodnie z którym za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się m.in. wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólników spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej.

Postępowanie w sprawie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego wydaje Prezes NFZ, na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 ustawy o świadczeniach.

W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest fakt, że skarżący w okresie od 5 października 2005 r. był wspólnikiem spółki jawnej. Jak wskazał organ, a ustalenia te zaakceptował Sąd pierwszej instancji, do dnia wydania decyzji przez organy spółka ta nie została wykreślona z Krajowego Rejestru Sądowego, co oznacza, że skarżący w tym okresie był osobą prowadzącą pozarolniczą działalność jako wspólnik spółki jawnej w rozumieniu art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń. Podkreślenia wymaga, że Sąd Rejonowy w K. X Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego postanowieniem z [...] czerwca 2015 r. odmówił dokonania wpisu o zawieszeniu przedmiotowej działalności z dniem 1 stycznia 2011 r. W związku z tym brak jest podstaw do przyjęcia, że działalność spółki została zawieszona.

W związku z powyższym, zdaniem NSA, Sąd pierwszej instancji zasadnie zaakceptował ustalenia organów, że skarżący powinien być objęty ubezpieczeniem zdrowotnym na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c i art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach w zw. z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych.

Wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej, wspólnik spółki jawnej objęty jest obowiązkiem ubezpieczenia bez względu na fakt prowadzenia działalności gospodarczej, bowiem obowiązek ubezpieczenia wspólnika spółki jawnej, tak jak i np. wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością powiązany jest jedynie z posiadaniem przez niego takiego statusu prawnego, nie zaś z prowadzeniem działalności gospodarczej czy faktycznym działaniem w imieniu spółki (por. wyrok NSA z 26 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 3136/15, wyroki SN: z 18 kwietnia 2013 r., sygn. akt II UK 227/12; z 7 grudnia 2012 r., sygn. akt II UK 121/12; 3 lutego 2011 r., sygn. akt II UK 271/10, także wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 10 kwietnia 2015 r., sygn. akt III AUa 1455/14). O ile podleganie ubezpieczeniom społecznym osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą wiąże się nierozerwalnie z faktycznym jej prowadzeniem, to posiadanie statusu wspólnika spółki jawnej, już od momentu wpisu do KRS, rodzi obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego.

Natomiast odrębną kwestią jest to, czy z tego tytułu skarżący będzie zobowiązany opłacać składkę na ubezpieczenie zdrowotne. Ta kwestia będzie uzależniona od ustalenia, czy skarżący uzyskiwał przychody jako wspólnik spółki. Jednak ustalenia te należą do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odrębnej sprawie, w której skarżący ma możliwość stosownego działania na podstawie art. 109 ust. 2 ustawy o świadczeniach. W sprawie przed organami NFZ, dotyczącej objęcia skarżącego obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, prowadzone na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 ustawy o świadczeniach, ustalenia te nie mają istotnego znaczenia (por. wyrok NSA z dnia 5 lipca 2011 r., sygn. akt II GSK 709/10, wyrok NSA z dnia 26 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 3136/15). W tym postępowaniu powinny zostać podniesione argumenty podważające – zdaniem skarżącego – obowiązek zapłaty składek na ubezpieczenie zdrowotne, takie jak wysokość osiąganych przychodów.

Wobec tego za niesłuszny należało uznać także zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 oraz 80 k.p.a., gdyż w sprawie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego nie było potrzeby zebrania i zbadania przez organ materiału dowodowego na okoliczność prowadzenia działalności gospodarczej przez spółkę jawną, której wspólnikiem był skarżący.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uznał za nietrafne zarzuty naruszenia powołane w skardze kasacyjnej.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.