Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryka Łysikowska (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Jadwiga Danuta Mróz, Sędzia WSA Marek Olejnik, Protokolant Lucyna Barańska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 9 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi M. R. na interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w P. działającego w imieniu Ministra Finansów z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych I. uchyla zaskarżoną interpretację; II. zasądza od Ministra Finansów na rzecz M. R. kwotę 457 zł (czterysta pięćdziesiąt siedem) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Przedmiotem skargi M. R. (dalej: wnioskodawczyni, strona skarżąca) jest indywidualna interpretacja Ministra Finansów z dnia [...] listopada 2010 r., dotycząca zakresu i sposobu zastosowania przepisów prawa podatkowego, regulujących podatek dochodowy od osób fizycznych, w indywidualnej sprawie.

Zaskarżona interpretacja została oparta o następujące zdarzenie przyszłe i stan prawny sprawy.

Wnioskodawczyni jest pracownikiem spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Polsce, stanowiącej podmiot z grupy kapitałowej A. Uczestniczy w programie akcjonariatu pracowniczego pod nazwą [...] (Program), którego celem jest subskrypcja akcji B S.A. (S.A.) z siedzibą we Francji, pochodzących z nowej emisji w ramach podwyższenia kapitału zakładowego tej spółki. Uprawniona jest w związku z tym do objęcia akcji S.A. na podstawie uchwały walnego zgromadzenia akcjonariuszy. Kosztami uczestnictwa w Programie obciążana jest S.A., niebędąca pracodawcą wnioskodawczyni. Wskazano, że możliwie było dokonanie wyboru jednego z dwóch wariantów Programu:

1) Wariant klasyczny, zgodnie z którym wnioskodawczyni uprawniona jest do subskrypcji akcji za pośrednictwem funduszu zbiorowego inwestowania w papiery wartościowe, instytucji powszechnie stosowanej we Francji dla realizacji programów akcjonariatu pracowniczego. Fundusz ten został utworzony we Francji zgodnie z prawem francuskim i w świetle aktualnie obowiązujących we Francji przepisów nie ma osobowości prawnej. Nie jest funduszem kapitałowym w rozumieniu art. 5a pkt 14 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Fundusz obejmuje akcje nowej emisji S.A. w imieniu i na rzecz uczestników Programu, w tym wnioskodawczyni, która pozostaje właścicielem akcji S.A. przez cały okres inwestycji. W rezultacie, akcje nowej emisji przydzielane są poszczególnym uczestnikom Programu. Wartość subskrybowanych przez uczestników akcji odzwierciedlona jest w jednostkach uczestnictwa w Funduszu przydzielonych uczestnikom programu. Jednostki uczestnictwa w Funduszu są zablokowane, tzn. możliwość ich zbycia jest wyłączona do 30 czerwca 2014 r., z wyłączeniem przypadków umorzenia przed upływem okresu zablokowania wskazanych w przepisach francuskich. W efekcie, Fundusz jest wehikułem stworzonym dla celów kontrolowania akcji S.A. w imieniu uczestników Programu w okresie blokady, a także dla celów zaaranżowania reinwestycji dywidend wypłacanych w okresie blokady w kolejne akcje.

Akcje oferowane były uczestnikom Programu, w tym wnioskodawczyni, po cenie równej średnim cenom otwarcia akcji na giełdzie papierów wartościowych (znanej jako Eurolist stock market Euronext Paris) na 20 dni giełdowych przed datą fixingu cen, co przypadałoby 26 marca 2009 r. (cena referencyjna), z 20% dyskontem (cena subskrypcyjna). Początkowa wartość jednostek uczestnictwa w Funduszu odpowiada cenie subskrypcyjnej akcji subskrybowanych na rzecz wnioskodawczyni. Liczba jednostek uczestnictwa odpowiada liczbie akcji subskrybowanych przez Fundusz w imieniu i na rzecz wnioskodawczyni. Wartość jednostek uczestnictwa ulega zmianom odpowiadającym fluktuacjom cenowym akcji.

Jednostki uczestnictwa w Funduszu nie podlegają umorzeniu (z zastrzeżeniem kilku specjalnych wyjątków przewidzianych francuskim prawem) przed upływem pięciu lat od daty podwyższenia kapitału zakładowego (tzw. okres blokady kończący się w 2014 r.). Przed upływem okresu blokady wszelkie dywidendy otrzymane przez Fundusz od S.A. będą reinwestowane przez Fundusz w dodatkowe akcje i będą skutkowały wydaniem na rzecz wnioskodawczyni nowych jednostek uczestnictwa lub ich ułamkowych części. Po upływie okresu blokady wnioskodawczyni może umorzyć swoje jednostki uczestnictwa otrzymując w zamian środki pieniężne lub akcje. Umorzenie jednostek będzie miało formę odpłatnego zbycia jednostek uczestnictwa na rzecz Funduszu. Wnioskodawczyni może także podjąć decyzję o zachowaniu jednostek uczestnictwa.

2) Wariant [...]. Warunki uczestnictwa w tym wariancie są analogiczne do przedstawionych w wariancie klasycznym, z tym, że wnioskodawczyni uprawniona jest dodatkowo do otrzymania (i) premii pieniężnej przeznaczonej na subskrypcję dwóch akcji za pośrednictwem Funduszu, (ii) praw ochronnych do akcji oraz (iii) akcji darmowych.

W związku z powyższym zadane zostało pytanie, jakie są skutki podatkowe otrzymania kwot lub wartości z tytułu umorzenia jednostek uczestnictwa w Funduszu.

Zajmując własne stanowisko uznano, że przychody ze zbycia (umorzenia) jednostek uczestnictwa w Funduszu podlegają opodatkowaniu z zastosowaniem 19% stawki podatkowej na podstawie art. 30b ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2010 r. Nr 51 poz. 307 ze zm. – dalej: updof). Podstawa opodatkowania ustalana jest jako różnica pomiędzy ceną zbycia tych jednostek uczestnictwa a wydatkami poniesionymi przez wnioskodawczynię na ich nabycie, tj. ceną subskrypcyjną. Powołano przy tym treść art. 30b, i art. 5a ust. 11 updof oraz art. 3 pkt 1 lit. a/ ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. z 2010 r. Nr 211, poz. 1384 ze zm.). Wskazano, że od 8 stycznia 2009 r. francuskie regulacje prawne posługują się pojęciem tzw. instrumentów finansowych, które dzielą się na dwie podstawowe grupy instrumentów: tzw. "tytuły finansowe" oraz "kontrakty finansowe". Pojęcie "tytuły finansowe" jest porównywalne do pojęcia "papierów wartościowych". Należy pod tym pojęciem rozumieć dwie grupy instrumentów, tj. (i) tzw. zbywalne papiery wartościowe ("valeurs mobilieres"), które mogą być emitowane wyłącznie przez korporacje, oraz (ii) "tytuły finansowe", emitowane przez fundusze, do których należałoby zaliczyć jednostki uczestnictwa w FCPE. Fundusze FCPE są częścią większej rodziny funduszy pod nazwą "FCP", w których jednostki uczestnictwa są tradycyjnie uznawane we Francji za papiery wartościowe. Francuskie regulacje prawne dopuszczają zbywalność jednostek uczestnictwa w FCPE w określonych okolicznościach, przykładowo, w drodze dziedziczenia. Zwrócono uwagę, że choć przepisy francuskie nie regulują zasad przenoszenia jednostek uczestnictwa, a jedynie zasady nabycia i umorzenia tych jednostek, doktryna prawa francuskiego dopuszcza przeniesienie jednostek uczestnictwa FCPE pomiędzy podmiotami uprawnionymi do ich nabycia i posiadania zgodnie z warunkami programu. W ocenie wnioskodawczyni, zachodzą zatem podstawy do wskazania, że jednostki uczestnictwa w FCPE stanowią zbywalne papiery wartościowe w rozumieniu prawa obcego – francuskiego – a więc również w rozumieniu art. 3 pkt 1 lit. a/ ustawy o obrocie instrumentami finansowymi. Stąd wywiodła, że przychody z tytułu zbycia posiadanych jednostek uczestnictwa na rzecz Funduszu w celu ich umorzenia podlegają opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 30b updof.

W wydanej w dniu [...] listopada 2010 r. interpretacji indywidualnej Dyrektor Izby Skarbowej w P. – działając w imieniu Ministra Finansów na mocy upoważnienia wynikającego z § 2 i § 6 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 czerwca 2007 r. w sprawie upoważnienia do wydawania interpretacji przepisów prawa podatkowego (Dz. U. Nr 112, poz. 770) – uznał stanowisko wnioskującej za nieprawidłowe. Powołując treść art. 30b, art. 5a pkt 11 updof oraz art. 3 pkt 1 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi podniósł, że w definicji papierów wartościowych nie zostały wymienione jednostki funduszu. Podniósł, iż okoliczność, że jednostki są papierami wartościowymi w rozumieniu francuskich przepisów nie oznacza, że są nimi również w Polsce. Minister Finansów zwrócił uwagę, że treść powołanego przepisu art. 5a pkt 11 updof jednoznacznie wskazuje, co należy rozumieć pod pojęciem papierów wartościowych. Przepis ten odwołuje się wyłącznie do polskich regulacji prawnych tj. do art. 3 pkt 1 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi. Wskazał, że aby dany instrument można było uznać za papier wartościowy, musi on spełniać warunki przewidziane tym przepisem. Samo spełnienie warunków przewidzianych prawem obcym nie jest wystarczające. Zauważył, że jednostki funduszu niewątpliwie inkorporują prawa majątkowe i emitowane są na podstawie właściwych przepisów prawa francuskiego, nie posiadają jednak innej niezbędnej cechy, jaką jest ich zbywalność. Wyjaśnił, że zbywalność oznacza, iż dany papier wartościowy może być przedmiotem nie tylko umorzenia na rzecz jednostki, która go wyemitowała, ale oznacza, że może być przedmiotem skutecznego obrotu na rzecz innych podmiotów – papierem tym jego właściciel może dysponować. Tymczasem z wniosku wynika, że fundusz emituje jednostki uczestnictwa, które można zbyć w celu umorzenia, ale tylko na rzecz tego funduszu. Jednostki te mogą być przedmiotem obrotu, ale wyłącznie z funduszem, gdyż nie podlegają przeniesieniu. Zdaniem Ministra Finansów, oznacza to, że nie są zbywalnym papierem wartościowym w świetle powołanego art. 3 pkt 1 lit. a/ ustawy o instrumentach finansowych, a tym samym również papierem wartościowym, o którym mowa w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych. W konsekwencji nie podlegają opodatkowaniu według zasad przewidzianych w art. 30b updof. Dalej Minister Finansów uznał, że przychody ze zbycia (umorzenia) przedmiotowych jednostek stanowią przychody z tytułu praw majątkowych, o których mowa w art. 18 updof. Wyjaśnił, że użycie w tym przepisie określenia "w szczególności" oznacza, że zawiera on jedynie przykładowe wyliczenie praw majątkowych, a jego dyspozycją są objęte przychody również z praw niewymienionych w nim wprost. Dochody z tytułu praw majątkowych, w tym z ich zbycia, podlegają łączeniu z pozostałymi dochodami i opodatkowaniu według skali podatkowej.

Końcowo Minister Finansów zauważył, że powołane we wniosku interpretacje indywidualne zostały wydane w indywidualnych sprawach i nie mają zastosowania ani konsekwencji wiążących w odniesieniu do żadnego innego zaistniałego stanu faktycznego, czy też zdarzenia przyszłego.

W wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa, strona powtórzyła argumentację zawartą we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej, podkreślając przymiot zbywalności przedmiotowych jednostek uczestnictwa.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie Minister Finansów stwierdził brak podstaw do zmiany interpretacji.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona zarzuciła przedmiotowej interpretacji naruszenie art. 18, art. 30b oraz art. 5a pkt 11 updof w związku z art. 3 pkt 1 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, poprzez błędne zastosowanie, a także naruszenie art. 14c § 1 i art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej, przez ich niezastosowanie. W związku z tym wniosła o uchylenie zaskarżonej interpretacji i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi powtórzona została argumentacja wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej i wezwania do usunięcia naruszenia prawa. Ponadto skarżąca zwróciła uwagę na niezgodność stanowiska Ministra Finansów z innymi opublikowanymi na stronie internetowej Ministerstwa Finansów interpretacjami podatkowymi, wydanymi przez organy skarbowe w odniesieniu m.in. do uczestnictwa w analogicznych funduszach – charakterystycznych formach kolektywnego inwestowania w akcje przez pracowników francuskich grup kapitałowych. Podniosła w związku z tym, że organy podatkowe powinny w sposób jednolity oceniać podobne zdarzenia podatkowe, w szczególności, gdy podstawą prawną jest przepis budzący wątpliwości. Wskazała, ze w myśl art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej, nie można przerzucać na podatnika błędów lub uchybień popełnionych przez samego prawodawcę (z uwagi na niejasność przepisów), jak i przez organ podatkowy (w wyniku ich niewłaściwej interpretacji).

W odpowiedzi na skargę Minister Finansów podtrzymał zajęte w sprawie stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Skargę należało uznać za uzasadnioną.

Kwestia sporna w niniejszej sprawie sprowadza się do stwierdzenia, czy jednostki uczestnictwa w Funduszu zbiorowego inwestowania, założonego na gruncie prawa francuskiego, mają charakter zbywalnych praw majątkowych. Powyższe bowiem jest podstawą do prawidłowego zakwalifikowania przychodów, uzyskanych ze zbycia tych jednostek w celu ich umorzenia, do właściwego źródła przychodów, a w dalszej kolejności – zastosowania odpowiednich dla danego źródła reguł opodatkowania.

Zdaniem strony skarżącej przychody, które uzyska w wyniku umorzenia przedmiotowych jednostek, będą pochodzić z kapitałów pieniężnych na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a/ updof. Z kolei Minister Finansów dokonał ich kwalifikacji jako pochodzących z praw majątkowych na mocy art. 18 updof.

W ocenie Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, rację należy przyznać stronie skarżącej.

Stosownie do treści art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a/ updof, za przychody z kapitałów pieniężnych uważa się należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane, przychody z odpłatnego zbycia udziałów w spółkach mających osobowość prawną oraz papierów wartościowych. Przyjęte na gruncie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych pojęcie papierów wartościowych zostało wyjaśnione w przepisie art. 5a pkt 11 updof, który powołuje ich definicję zawartą w art. 3 pkt 1 ustawy o instrumentach finansowych. Zgodnie z treścią tego ostatniego przepisu, papierami wartościowymi są:

a/ akcje, prawa poboru w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 15 września 2000r. – Kodeks spółek handlowych prawa do akcji, warranty subskrypcyjne, kwity depozytowe, obligacje, listy zastawne, certyfikaty inwestycyjne i inne zbywalne papiery wartościowe, w tym inkorporujące prawa majątkowe odpowiadające prawom wynikającym z akcji lub z zaciągnięcia długu, wyemitowane na podstawie właściwych przepisów prawa polskiego lub obcego;

b/ inne zbywalne prawa majątkowe, które powstają w wyniku emisji, inkorporujące uprawnienie do nabycia lub objęcia papierów wartościowych określonych w lit. a/, lub wykonywane poprzez dokonanie rozliczenia pieniężnego (prawa pochodne).

Z powyższej definicji przede wszystkim wynika, że papiery wartościowe stanowią prawa majątkowe, których podstawowym przymiotem jest ich zbywalność.

Taką cechę, zdaniem Sądu, można przypisać przysługującym skarżącej jednostkom uczestnictwa w Funduszu zbiorowego inwestowania.

Punktem wyjścia dla przyjęcia takiego stanowiska jest charakter powyższego Funduszu.

Jak zostało wyjaśnione we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej, Fundusz, o którym w nim mowa, nie ma żadnej zinstytucjonalizowanej formy. Jest to jedynie wehikuł, który obejmuje akcje w imieniu i na rzecz uczestników programu. Uczestnicy, w tym skarżąca, pozostają właścicielami akcji, przy czym dysponują nimi poprzez przydzielone im jednostki uczestnictwa. Ważne jest z punktu widzenia definicji papierów wartościowych, że każda jednostka odzwierciedla prawo do jednej akcji i stanowi jej równowartość, która zmienia się zależnie od notowań giełdowych.

Wobec powyższego nie może ulegać wątpliwości, że przedmiotowe jednostki są prawami majątkowymi inkorporującymi prawa do akcji, o których mowa w art. 3 pkt 1 lit. a/ ustawy o obrocie instrumentami finansowymi.

Jak sama strona niejednokrotnie zaznaczała, jednostki uczestnictwa mają charakter zbywalny – ich zbycie może nastąpić np. na rzecz funduszu, czy też innych uprawnionych do uczestnictwa w Programie. Wraz z ich przeniesieniem na nabywcę, przenoszone jest prawo własności akcji. W istocie taka możliwość w omawianej sytuacji jest ograniczona w czasie (skarżąca nie będzie mogła dysponować jednostkami do 2014 r.), jednakże na gruncie polskiego prawa cywilnego czasowe ograniczenie swobodnego dysponowania zbywalnym prawem majątkowym jest dopuszczalne (vide art. 57 § 2 Kodeksu cywilnego) i nie oznacza to pobawienia go takiego charakteru (jako zbywalnego).

Ścisłe powiązanie jednostki uczestnictwa z akcją wynika przede wszystkim z charakteru Funduszu, będącym jedynie tworem kumulującym akcje pracowników, którzy pozostają ich właścicielami i dysponentami. W istocie więc jednostka może być utożsamiana z akcją. Co za tym idzie, niezależnie od tego, czy przychody pochodzą z tytułu akcji, czy jednostki uczestnictwa, będą to zawsze przychody pochodzące z papierów wartościowych.

Powyższe wywody prowadzą zatem do wniosku, że przychody uzyskane w związku ze zbyciem jednostek uczestnictwa, niezależnie od tego, w jakim celu zbycie nastąpiło, będzie kwalifikowane jako przychód z kapitałów pieniężnych. Należy bowiem zwrócić uwagę na treść art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a/ updof, który stanowi, że przychodami z kapitałów pieniężnych są przychody z odpłatnego zbycia m.in. papierów wartościowych. Przyjmując zatem, że jednostki uczestnictwa są papierami wartościowymi w rozumieniu art. 3 pkt 1 lit. a/ ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, to przychody, które są należne w związku z ich zbyciem, niezależnie, jaki będzie ich los po zbyciu (umorzenie, przeniesienie na innego uczestnika Programu), będą pochodzić z kapitałów pieniężnych. W rezultacie będą podlegać rygorom opodatkowania wynikających z art. 30b, czyli według zryczałtowanej stawki 19% i nie będą łączone z innymi przychodami skarżącej.

Końcowo, co do zarzutu naruszenia art. 14c § 1 i art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej, to Sąd nie stwierdził naruszenia tych przepisów.

Art. 14c § 1 stanowi, że interpretacja indywidualna zawiera ocenę stanowiska wnioskodawcy wraz z uzasadnieniem prawnym tej oceny. Można odstąpić od uzasadnienia prawnego, jeżeli stanowisko wnioskodawcy jest prawidłowe w pełnym zakresie.

Zaskarżona interpretacja zawiera wszystkie wymienione w tym przepisie elementy. Zostały w niej przytoczone stosowne przepisy materialnego prawa podatkowego oraz wyjaśnienie, dlaczego stanowisko wnioskodawczyni nie jest prawidłowe.

Z kolei art. 121 § 1 nakazuje prowadzić postępowanie podatkowe w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych.

Mimo, że Sąd stwierdził naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię, przez co podzielił stanowisko powołanej przez stronę skarżącą interpretacji wydanej w imieniu Ministra Finansów przez Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie, to jednak – wbrew stanowisku strony skarżącej – nie można w zasadzie wyrażonej w art. 121 § 1 upatrywać bezwzględnego zakazu zmiany stanowiska w wykładni przepisów prawa (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt. I SA/Wr 1027/10, dostępny w internetowej Bazie Orzeczeń www.nsa.gov.pl)

Reasumując, Sąd nie stwierdził zarzucanych w skardze naruszeń przepisów Ordynacji podatkowej.

Jednakże, oceniając wykładnię przepisów prawa materialnego – ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych – przedstawioną przez Ministra Finansów, jako błędną, Sąd zobligowany był, na podstawie art. 146 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), uchylić zaskarżoną interpretację indywidualną.

O kosztach postępowania postanowiono w oparciu o art. 200 powołanej ustawy procesowej.