Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Dnia 1 kwietnia 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Asesor sądowy WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2026 roku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 17 lipca 2025 roku, numer SKO GD/4236/23 w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie zasiłku okresowego oddala skargę.

A. M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 17 lipca 2025 r. w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie zasiłku okresowego. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. decyzją z 26 maja 2023 r. przyznał skarżącemu zasiłek okresowy z powodu bezrobocia na okres od 1 kwietnia 2023 r. do 30 czerwca 2023 r. w wysokości 388 zł miesięcznie.

Skarżący, podaniem z 30 maja 2023 r., które wpłynęło do organu 31 maja 2023 r., wniósł o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego.

Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. działając na podstawie art. 61a § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, postanowieniem z 1 czerwca 2023 r. odmówił wnioskodawcy wszczęcia postępowania o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego z powodu bezrobocia lub długotrwałych chorób wskazując, że decyzją z 26 maja 2023 r. przyznano wnioskodawcy świadczenie pieniężne w formie zasiłku okresowego na okres od 1 kwietnia 2023 r. do 30 czerwca 2023 r. Wyjaśniono, że w sytuacji, gdy z uzasadnionej przyczyny postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku rozpoznając zażalenie skarżącego, postanowieniem z 17 lipca 2025 r. utrzymało w mocy postanowienie organu pierwszej instancji z 1 czerwca 2023 r. Kolegium przytoczyło zarzuty odwołania, wśród których znalazł się zarzut naruszenia art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3, art. 8 ust. 1 pkt 1 i art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz art. 7, art. 8 § 1, art. 61 § 1 i art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego. Zdaniem Kolegium wystąpiły przesłanki wskazane w art. 61a § 1 tej ustawy, ponieważ sprawa wszczęta z wniosku skarżącego o ustalenie prawa do świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego została zakończona decyzją Wójta Gminy K. z 26 maja 2023 r. W konsekwencji organ pierwszej instancji zasadnie odmówił wszczęcia postępowania.

A. M. w skardze na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 17 lipca 2025 r. wnosząc o jego uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającego je postanowienia organu pierwszej instancji zarzucił naruszenie art. 8 ust. 1 pkt 1 i art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 61 § 1, art. 61a § 1, art. 138 § 2 w zw. z art. 144 kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 30 Konstytucji RP. Zdaniem skarżącego spełnia on wszystkie kryteria konieczne do przyznania prawa do zasiłku okresowego, skarżący zauważył także, że Kolegium zaakceptowało odmowę wszczęcia postępowania o przyznanie świadczenia w formie zasiłku okresowego z tytułu bezrobocia lub długotrwałych chorób, choć skarżący zwrócił się o przyznanie świadczenia w formie zasiłku okresowego bez wskazania powodów jego przyznania. Ponadto w postanowieniu organ pierwszej instancji wskazał dwie różne daty dotyczące podania o pomoc. Skarżący stwierdził też, że decyzja z 26 maja 2023 r. nie uzyskała przymiotu ostateczności w dniu następującym po 12 czerwca 2023 r.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2026 r., poz. 143; dalej jako: "P.p.s.a.") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty.

W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.).

Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 3 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 17 lipca 2025 r. utrzymujące w mocy postanowienie Wójta Gminy K. z 1 czerwca 2023 r. odmawiające skarżącemu wszczęcia postępowania w sprawie przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego z powodu bezrobocia lub długotrwałych chorób.

Podstawą prawną rozstrzygnięcia organów administracji był art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r., poz. 1691), zwanej dalej k.p.a., który stanowi, że gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 (tj. żądanie wszczęcia postępowania - przypisek Sądu), zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 § 5 stosuje się odpowiednio.

W przytoczonej wyżej regulacji zawarto dwie odrębne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania.

Pierwszą jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną. Odmowa wszczęcia postępowania na tej podstawie jest możliwa wówczas, gdy wnioskodawca nie posiada zdolności prawnej lub nie ma interesu prawnego w sprawie (nie jest stroną postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a.) oraz ustalenie tej kwestii jest oczywiste i nie wymaga złożonego procesu wykładni (zob.: wyrok NSA z 24 stycznia 2017 r. sygn. akt II OSK 1060/15, przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Drugą przesłanką jest istnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Ustawodawca nie zdefiniował tego pojęcia i nie zawarł nawet przykładowego katalogu tego rodzaju przyczyn. Na tym tle w doktrynie został wypracowany pogląd, że przez inne uzasadnione przyczyny, o których mowa w art. 61a § 1 k.p.a. należy rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. Podkreśla się, że zastosowanie komentowanego przepisu może mieć miejsce na wstępnym etapie badania wniosku, tj. gdy nie trzeba prowadzić postępowania wyjaśniającego po to, aby stwierdzić, że sprawa wywołana konkretnym wnioskiem powinna zakończyć się odmową wszczęcia postępowania z przyczyn formalnych (tak: A. Wróbel [w:] A. Wróbel, M. Jaśkowska, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wolters Kluwer, Warszawa 2016, s. 394).

"Inną uzasadnioną przyczyną" w rozumieniu powołanego przepisu jest bez wątpienia stan powagi rzeczy osądzonej (res iudicata), czyli funkcjonowanie w obrocie prawnym decyzji dotyczącej przedmiotu sprawy lub sytuacja, gdy żądanie wszczęcia postępowania dotyczy takiego postępowania, które już się toczy przed właściwym organem administracji. Nie ulega wątpliwości, że nie można ponownie żądać wszczęcia postępowania w sprawie już raz rozstrzygniętej decyzją ostateczną, bądź gdy toczy się już postępowanie administracyjne dotyczące tego samego przedmiotu. W judykaturze zgodnie wskazuje się, że warunkiem koniecznym do wydania postanowienia na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. jest stwierdzenie tożsamości sprawy administracyjnej. Tożsamość ta istnieje wówczas, gdy występują te same podmioty w sprawie, dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym tej sprawy, przy czym przez stan faktyczny sprawy należy rozumieć stan faktyczny mający znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a więc mieszczący się w ramach hipotezy normy prawnej, która stanowiła podstawę do rozstrzygnięcia sprawy (zob. wyroki NSA: z 20 września 2022 r. sygn. akt III OSK 2734/21, z 13 grudnia 2021 r. sygn. akt I OSK 118/19, z 24 lutego 2021 r. sygn. akt III FSK 2503/21, z 6 lipca 2020 r. sygn. akt I OSK 3032/19, z 24 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 1817/17, z 21 grudnia 2016 r. sygn. akt II OSK 841/15). W wyroku z 30 lipca 2013 r. sygn. akt II GSK 735/12 Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że użycie przez ustawodawcę sformułowania "nie może być wszczęte" wskazuje, iż przyczyna przedmiotowa musi być znana już w chwili złożenia wniosku (żądania), a więc w istocie wynikać z treści wniosku lub też jest znana organowi z urzędu. Odmowa wszczęcia postępowania w momencie złożenia wniosku w rozumieniu art. 61a § 1 k.p.a. musi być więc oczywista, aby można było wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w danej sprawie, przez co postanowienie to stanowi jedynie formalne rozstrzygnięcie stwierdzające zaistnienie trwałej przeszkody do procedowania.

W rozpoznawanej sprawie przeszkodą do wszczęcia postępowania w odniesieniu do wniosku skarżącego z 30 maja 2023 r. o przyznanie zasiłku okresowego był w ocenie organów obu instancji fakt wydania przez Wójta decyzji z 26 maja 2023 r. o przyznaniu skarżącemu zasiłku okresowego z powodu bezrobocia w kwocie 388 zł miesięcznie na okres od 1 kwietnia 2023 r. do 30 czerwca 2023 r. Sąd podziela stanowisko organów. Nie ulega bowiem wątpliwości, że w obu sprawach: zainicjowanej wnioskiem skarżącego z 27 kwietnia 2023 r. (zakończonej decyzją z 26 maja 2023 r.), jak i zainicjowanej jego wnioskiem z 30 maja 2023 r., występuje ten sam podmiot i dotyczą one przyznania tego samego świadczenia - zasiłku okresowego - na ten sam okres świadczeniowy, o czym przesądza treść art. 106 pkt 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz.U. z 2024 r., poz. 1283), zgodnie z którym świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek. Decyzją z 26 maja 2023 r. przyznano skarżącemu zasiłek okresowy na okres od 1 kwietnia 2023 r. do 30 czerwca 2023 r., a w związku z tym, że skarżący kolejny wniosek złożył 31 maja 2023 r., wnosi on o przyznanie zasiłku okresowego za maj 2023 r., na który to okres decyzją z 26 maja 2023 r. ma już przyznany zasiłek okresowy. Zachodzi zatem w sprawie sytuacja res iudicata, czyli powaga rzeczy osądzonej, bowiem sprawa dotycząca tego samego podmiotu i tego samego okresu, została już prawomocnie rozstrzygnięta.

Podkreślić należy, że nie ma racji skarżący twierdząc, że oba jego wyżej wymienione wnioski złożone były w różnym przedmiocie. Co prawda w piśmie z 27 kwietnia 2023 r. skarżący wniósł o przyznanie świadczenia w formie zasiłku okresowego z powodu bezrobocia lub długotrwałej choroby, a wniosek z 30 maja 2023 r. dotyczył przyznania świadczenia w formie zasiłku okresowego, nie zmienia to jednak faktu, że oba wnioski dotyczą przyznania zasiłku okresowego, zachodzi zatem w sprawie tożsamość w aspekcie podmiotowym i przedmiotowym. Wniosek o przyznanie zasiłku okresowego z różnych przyczyn, np. długotrwałej choroby, niepełnosprawności czy bezrobocia nie oznacza, że jest on składany w różnym przedmiocie, przedmiotem każdego z tych wniosków jest bowiem to samo świadczenie – zasiłek okresowy przyznawany na podstawie art. 38 ustawy o pomocy społecznej. Wnioski te różnią się jedynie uzasadnieniem i przesłanką przyznania pomocy, a nie samym jej przedmiotem.

W odniesieniu do pozostałych zarzutów skarżącego uznać należy, że wskazana w uzasadnieniu postanowienia organu pierwszej instancji data wpłynięcia do organu wniosku skarżącego z 27 kwietnia 2023 r. określona jako 28 lutego 2023 r. jest, jak wynika z analizy akt sprawy, w oczywisty sposób omyłkowa. Natomiast okoliczność, że decyzja z 26 maja 2023 r. nie uzyskała przymiotu ostateczności w dacie składania przez skarżącego wniosku w 30 maja 2023 r., nie ma znaczenia dla sprawy. Istotny jest fakt jej wydania.

Uwzględniając powyższe, w ocenie Sądu, orzekające w sprawie organy prawidłowo stwierdziły zaistnienie przesłanki odmowy wszczęcia postępowania. Okoliczności te były na tyle oczywiste, że nie wymagały analizy sprawy i przeprowadzenia dowodów, organ pierwszej instancji dysponował bowiem wszelkimi niezbędnymi materiałami pozwalającymi na zajęcie stanowiska. W takich przypadkach, tj. wystąpienia jednej z przyczyn wymienionych w art. 61a § 1 k.p.a., odmowa wszczęcia postępowania ma wręcz charakter obligatoryjny (por. wyrok WSA w Gliwicach z 12 maja 2021 r. sygn. akt II SA/Gl 64/21), co w realiach niniejszej sprawy odnosi się do wniosku skarżącego z 30 maja 2023 r. o przyznanie zasiłku okresowego.

W związku z tym należy podzielić stanowisko orzekających w sprawie organów, że żądanie skarżącego z 30 maja 2023 r. dotyczące przyznania zasiłku okresowego jest niedopuszczalne. Zaistniały więc podstawy do zastosowania art. 61a § 1 k.p.a., gdyż postępowanie w tym przedmiocie nie mogło być wszczęte z przyczyn przedmiotowych.

Z tych względów Sąd działając na podstawie art. 151 P.p.s.a, skargę oddalił.