Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aldona Gąsecka-Duda / spr. / Sędziowie WSA Mirosław Bator Wojciech Jakimowicz Protokolant Dorota Solarz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi G.M. i S.M. na decyzję Wojewody [...] z dnia 20 października 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości skargę oddala

Starosta [...] decyzją z dnia 14 lutego 2011r., znak [...], na podstawie art.142, art.136 ust. 3, art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (tekst, jdnol. Dz. U. z 2010r. Nr 102, póz. 651 ze zm. ) oraz art. 104 k.p.a. odmówił zwrotu na rzecz G. M. i S. M. nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], do której właściciele utracili prawo własności na rzecz Skarbu Państwa na mocy ostatecznej decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w N. z dnia 12 maja 1989r., znak [...] o zatwierdzeniu podziału nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] oraz o przejęciu działki [...] będącej drogą dojazdową na rzecz Skarbu Państwa bez odszkodowania.

Orzekając w ten sposób podał, że G. M. i S. M. złożyli wniosek o zwrot parceli gruntowej l. kat. [...] b.gm.kat. [...] oraz działki nr [...] obr. [...] z uwagi na fakt, że nieruchomości nigdy nie zostały zagospodarowana zgodnie z celem określonym w decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w N. z dnia 12 maja 1989r, znak [...], a zatem zachodzą przesłanki do ich zwrotu wynikające z art. 136 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Powołane przepisy, na mocy art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami mają zastosowanie do decyzji o wywłaszczeniu wydanych na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami o wywłaszczaniu nieruchomości. Pismem z dnia 4 listopada 2010r. wnioskodawcy ograniczyli swój wniosek do działki nr [...], dla której prowadzona jest księga wieczysta [...].

W toku postępowania ustalono, ostateczną decyzją z dnia 12 maja 1989r., znak [...], Naczelnik Miasta i Gminy w N. zatwierdził projekt podziału nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], położonej w N., objętej Kw [...], stanowiącej własność G. M. i S. M., na działki nr nr od [...] do [...]. Decyzja została wydana została na podstawie art. 12 ust. 1,3 i 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99 ze zm.) Projekt podziału został wykonany na zlecenie właścicieli działki [...] i zatwierdzony wyżej opisaną decyzją również na ich wniosek. W punkcie II. decyzji orzeczono o przejęciu działki nr [...], stanowiącej drogę dojazdową, na rzecz Skarbu Państwa, bez odszkodowania. Jak wynika z uzasadnienia omawianej decyzji, przejęcie przedmiotowej nieruchomości bez odszkodowania nastąpiło w związku z rozliczeniem należności z tytułu wyłączenia gruntów objętych decyzją z produkcji rolnej i leśnej, która przekraczała ustalone odszkodowanie. Po ujawnieniu w księdze wieczystej decyzji o podziale nie odłączono z niej do księgi stanowiącej własność Skarbu Państwa nieruchomości będącej przedmiotem wniosku o zwrot.

Przez pojęcie nieruchomości wywłaszczonej należy rozumieć wyłącznie nieruchomości, w stosunku do których Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego nabyła prawo rzeczowe w drodze instytucji wywłaszczenia sensu stricto, a więc na podstawie indywidualnej i konkretnej decyzji administracyjnej, wydanej w postępowaniu administracyjnym na podstawie obowiązujących ustaw i dekretów z mocą ustaw, regulujących ogólne zasady i tryb przymusowego odjęcia lub ograniczenia własności lub innych praw rzeczowych na nieruchomości za odszkodowaniem. Przedmiotowy zakres nieruchomości podlegających zwrotowi na zasadach i w trybie określonym w art. 136 i następnych ustawy o gospodarce nieruchomościami określają ust. 3 i 4 art. 136 oraz art. 216 tej ustawy.

Artykuł 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi, że zwrotowi podlega nieruchomość wywłaszczona lub jej część, jeżeli, zgodnie z brzmieniem art. 137 stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z kolei art. 216 tej ustawy rozszerza zakres stosowania instytucji zwrotu na nieruchomości nabyte lub przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustaw określonych w tym przepisie. Przepis art. 216 ust 2 odnosi się ogólnie do całej ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r, bez wskazania konkretnego artykułu. Nakazując odpowiednie stosowanie przepisów o zwrocie nieruchomości do m.in. nieruchomości nabytych na podstawie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości statuuje konieczność odwołania się do pojęcia wywłaszczenia nieruchomości w rozumieniu tej ustawy.

Artykuł 47 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r definiuje pojęcie wywłaszczenia nieruchomości jako odjęcie lub ograniczenie w drodze decyzji prawa własności lub innego prawa rzeczowego, przy czym uzależnia się możliwość wywłaszczenia od niezbędności na cele publiczne. Ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości przewidywała również specjalny tryb postępowania wywłaszczeniowego, a przejście własności nieruchomości wywłaszczeniowej na rzecz Skarbu Państwa następowało, gdy decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna. W przypadku gdy nieruchomość została wydzielona na wniosek właściciela pod budowę ulicy nie przeprowadzano całej procedury postępowania wywłaszczeniowego, nie wydawano odrębnego orzeczenia o przejściu prawa własności na rzecz Skarbu Państwa, a przejście prawa własności następowało z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna. Nie dochodziło zatem do przymusowego odjęcia prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa.

Działka gruntu objęta wnioskiem o zwrot została przejęta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie powołanej wyżej decyzji zatwierdzającej projekt podziału nieruchomości, wydanej w trybie art. 12 ust. 1, 3 i 5 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Decyzja została wydana na wniosek właścicieli tej nieruchomości. Wydzielona na jej podstawie m.in. działka nr [...], przeznaczona pod drogę - stosownie do postanowień ust. 5 art. 12 powołanej wyżej ustawy o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczaniu nieruchomości - przeszła na własność Państwa z dniem, w którym decyzja o zatwierdzeniu podziału stała się ostateczna. Takie odjęcie własności nie mieści się w żadnej z kategorii nieruchomości podlegających zwrotowi w trybie i na zasadach określonych w przepisach rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami. Nie można bowiem przyjąć, że przejęcie tej działki przez Skarb Państwa nastąpiło w drodze wywłaszczenia, tj. w przymusowego odjęcia własności nieruchomości dotychczasowym właścicielom.

Ukształtowanie treści art. 216 oznacza, że normy prawne zawarte w tym przepisie nie mogą być interpretowane w sposób rozszerzający. W orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, że art. 216 nie obejmuje sytuacji przewidzianej w art. 12 ust. 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości ( wyroki NSA z dnia 3 listopada 2003r., l SA 322/02 i z dnia 13 lutego 2003r, II SA/Kr 3044/00). Powyższe zostało uznane za aktualne także po zmianie przepisów w wyroku WSA z dnia 20 grudnia 2007r, II SA/Kr 1318/06, od którego skargę kasacyjną oddalono wyrokiem NSA z dnia 27 kwietnia 2009r, l OSK 667/08.

Wobec powyższego, brak w niniejszej sprawie podstawowej materialnoprawnej przesłanki zwrotu nieruchomości.

Od decyzji Starosty [...] z dnia 14 lutego 2011 r., znak [...], G. M. i S. M. wnieśli w terminie odwołanie, w którym domagali się jej uchylenia w całości oraz orzeczenie o zwrocie nieruchomości.

. Zaskarżonej decyzji zarzucili:

1.naruszenie art. 136 ust.3 w zw. z art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, polegające na odmówieniu skarżącym zwrotu nieruchomości pomimo zaistnienia ustawowych przesłanek jej zwrotu, poprzez :

-przyjęcie, iż nieruchomość, która przeszła na własność Skarbu Państwa, w związku z zatwierdzeniem planu podziału, w oparciu o przepisy ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, nie może być traktowana jako nieruchomość nabyta przez Skarb Państwa w rozumieniu przepisów art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami;

- przyjęcie, iż zakresem zastosowania art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomości objęte są tylko sytuacje wywłaszczenia sensu stricto, w sytuacji gdy art. 216 ust. 2 pkt 3) obejmuje wszelkie sytuacje nabycia własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości;

2.naruszenia art. 7, art. 77 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy w postaci ustalenia zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w N. z dnia 5 maja 1989 roku ([...]), w sytuacji, gdy Starosta [...] obowiązany był ustalić przedmiotową przesłankę celem wydania decyzji w przedmiocie zwrotu nieruchomości.

Rozwijając powyższe zarzuty w obszernym uzasadnieniu odwołania, nawiązywali w szczególności do poglądów wyrażonych w wyroku WSA w Krakowie z dnia 27 marca 2009 r., sygn. akt II SA/Kr 732/08, zgodnie z którym po zmianie brzmienia art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami - poprzez dodanie z dniem 22 września 2004 r. ust. 2 pkt 3 - możliwe jest wnoszenie o zwrot nieruchomości w trybie art. 136 i art. 137 ustawy również wtedy, gdy własność nieruchomości przeszła na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 12 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości w związku z zatwierdzeniem podziału nieruchomości.

Skarżący zauważyli, że orzeczenia sądów administracyjnych, powoływane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, mające stanowić poparcie argumentacji w niej zawartej, wydane zostały w stanie prawnym przed dokonaniem nowelizacji art.216 ustawy o gospodarce nieruchomości poprzez dodanie do niej w ust.2 pkt 3).

Dodatkowo podnosili, że Starosta [...] nie podjął żadnych czynności, nie przeprowadził żadnych dowodów na okoliczność ustalenia przesłanki o której mowa w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a to zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w N. z dnia 5 maja 1989 roku ( [...]).

Po rozpoznaniu powyższego odwołania, Wojewoda [...] decyzją z dnia 20 października 2011 r., znak [...], na podstawie 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednol. Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy zrelacjonował dotychczasowy przebieg postępowania. Stwierdził, że przedmiotem postępowania odwoławczego prowadzonego przez Wojewodę [...] jest kwestia zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], obr. [...], na rzecz G. M. i S. M., a tym samym weryfikacja prawidłowości oraz zasadności wydanej w tym zakresie przez Starostę [...] decyzji z dnia 14 lutego 2011 r. nr [...].

W tym zakresie wyjaśnił, że zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.

Z analizy akt sprawy wynika, że pismem z dnia 23 lipca 2010 r., sprostowanym pismem z dnia 4 listopada 2010 r. G. M. i S. M., jako poprzedni właściciele działki nr [...], obr. [...], wnieśli o zwrot przedmiotowej nieruchomości.

Mając na uwadze poczynione w toku postępowania wyjaśniającego przez organ pierwszej instancji ustalenia odnośnie legitymacji procesowej G. M. i S. M. do występowania z wnioskiem o zwrot przedmiotowej nieruchomości oraz zebrany w tym w zakresie materiał dowodowy należy stwierdzić, iż Starosta [...] prawidłowo ustalił krąg stron omawianego postępowania administracyjnego.

W niniejszej sprawie istotą postępowania jest ustalenie w pierwszej kolejności ustalenie czy objęta wnioskiem o zwrot nieruchomość działka nr [...], obr. [...], posiada status nieruchomości wywłaszczonej, podlegającej zwrotowi w trybie i na zasadach określonych w przepisach rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z przepisem art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Przedmiotowy zakres nieruchomości podlegających zwrotowi na zasadach i w trybie określonym w aktualnie obowiązującej ustawie o gospodarce określają ust. 3 14 art. 136 oraz art. 216 ustawy. Artykuł 136 ust. 3 stanowi , że zwrotowi podlega nieruchomość wywłaszczona lub jej część. Zgodnie z ust. 4 tego przepisu postanowienia ust. 3 stosuje się odpowiednio do części nieruchomości nabytej w drodze umowy zawartej stosownie do postanowień art. 113 ust. 3 ustawy, a więc części nieruchomości, która nie została objęta wywłaszczeniem, a nie nadaje się do prawidłowego wykorzystania na dotychczasowe cele. Z kolei art. 216 ustawy rozszerza zakres stosowania instytucji zwrotu na nieruchomości nabyte lub przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustaw określonych taksatywnie w tym przepisie na rzecz określonych podmiotów i na potrzeby Tatrzańskiego Parku Narodowego.

Zgodnie z art. 216 ust 1, przepisy rozdziału 6 działu III tej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach, ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi, art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach oraz do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również do gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami Tatrzańskiego Parku Narodowego. Artykuł 216 ust. 2 ustawy stanowi natomiast, że przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio do

nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 5 i art. 13

ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli; art. 9 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych; ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczani u nieruchomości.

Zdaniem organu odwoławczego, wydając zaskarżoną decyzję z dnia 14 lutego 2011 r. nr [...], Starosta [...] w sposób prawidłowy orzekł o odmowie zwrotu przedmiotowej nieruchomości. Podczas gdy w art. 216 ust. 1 mowa jest o odpowiednim stosowaniu przepisy rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa we wskazanych w tym przepisie przypadkach, to zgodnie z przepisem art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie: ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Taka konstrukcja omawianych przepisów stanowi wyraz ograniczenia stosowania instytucji zwrotu nieruchomości do nabycia właśnie prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Tak wyraźne rozróżnienie tych dwóch form przejścia prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, tj. "przejęcia" i "nabycia", stanowi wyraz zamierzonego działania ustawodawcy i koresponduje z poglądem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wyrażonym w cytowanym skarżących wyroku .

W tym kontekście podkreślenia wymaga również fakt, że nowelizując ustawę o gospodarce nieruchomościami (co nastąpiło ustawą z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw, Dz. U. z 2004 r. Nr 141, poz. 1492), poprzez dodanie ust. 2 o przytoczonej wyżej treści, dodano również pkt 3b art. 4, zawierający ustawową definicję zbywania i nabywania nieruchomości, przez które należy rozumieć dokonywanie czynności prawnych, na podstawie których następuje przeniesienie własności nieruchomości lub przeniesienie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej albo oddanie jej w użytkowanie wieczyste. Przejście prawa własności nieruchomości w trybie art. 12 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. następowało z mocy prawa, a więc nie można w tym przypadku mówić o nabyciu w rozumieniu przepisu art. 4 pkt 3b ustawy o gospodarce nieruchomościami

Wnosząc w terminie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Wojewody [...] z dnia 20 października 2011r., znak [...], G. M. i S. M. zarzucali naruszenia przepisów prawa materialnego, a to art. 216 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że nabycie na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, o którym mowa w art. 216 ust. 2 pkt 3) ustawy o gospodarce nieruchomościami nie obejmuje sytuacji utraty prawa własności nieruchomości dokonanej decyzją o zatwierdzeniu planu podziału nieruchomości orzekającej o przejęciu części nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa bez odszkodowania, a skutkujące odmową zwrotu nieruchomości jej poprzednim właścicielom.

Skarżący domagali się uchylenia w całości zaskarżonej decyzji, jak również poprzedzającej jej decyzji Starosty [...] z dnia 14 lutego 2011 r.

Dodatkowo, w oparciu o art. 106 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wnosili o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu, tj. oświadczenia spisanego przez G. i S. M. w dniu 10 lipca 2008 r., na okoliczność ustalenia, że skarżący zostali wywłaszczeni z własności nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], obr. [...], dla której Sąd Rejonowy w W. Zamiejscowy Wydział VII Ksiąg Wieczystych z siedzibą w N. prowadzi księgę wieczystą numer [...].

Uzasadniając powyższe wskazywali, że zgodnie z treścią art. 216 ust.2 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomościami stosuje się odpowiednio przepisy rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wbrew twierdzeniom organu, art.216 ust. 2 pkt 3 tej ustawy obejmuje wszelkie sytuacje nabycia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Wbrew zaś twierdzeniom przytoczonym w uzasadnieniu decyzji organu należy uznać, że ustawodawca celowo nie posługuje się pojęciami "wywłaszczenia" , "przejęcia" lecz "nabycia" nieruchomości, co oznacza rozszerzenie zastosowania przepisów rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami na ustawę o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości i obejmuje wszystkie sytuacje nabycia na jej podstawie własności przez Skarb Państwa od dotychczasowych właścicieli, w tym również wywłaszczenie. Zakres zastosowania art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami obejmuje więc także nabycie własności nieruchomości przez Skarb Państwa poprzez jej wywłaszczenie. Także porównanie treści art. 216 ust. 2 pkt 3 z treścią przepisów art. 216 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, gdzie ustawodawca wskazał szczególne podstawy nabycia własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa uregulowane w powołanych tam aktach prawnych i nie zastosowanie takiego zabiegu legislacyjnego w art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy wskazuje na poprawność stanowiska skarżących.

Potwierdzeniem przedstawionego powyżej poglądu skarżących jest treść uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 sierpnia 2010 r. ( sygn. akt l OSK 1407/09), w którym sąd stwierdził, iż " dla ustalenia pojęcia "nabycia" zawartego w art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami niezbędne jest dokonanie analizy treści przepisów art. 216 ust. 2 tej ustawy. Zwraca uwagę fakt, że ustawodawca wskazał na trzy akty prawne, w trybie których nabycie uprawnia do dochodzenia zwrotu nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami - ustawę z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli, dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych oraz wspomnianą ustawę z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. W przypadku dwóch pierwszych aktów prawnych w sposób wyraźny wskazano przepisy prawa, na mocy których musiało nastąpić nabycie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, aby dopuszczalne było ubieganie się o zwrot w trybie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Natomiast w odniesieniu do ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości brak jest tak konkretnie określonej podstawy prawnej nabycia nieruchomości. Ustawodawca nie zdeterminował uprawnienia do dochodzenia zwrotu nieruchomości formą nabycia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Tym bardziej nie zawarł w treści przepisu warunku, że formą taką jest wywłaszczenie na podstawie decyzji administracyjnej. Nie znajduje zatem prawnego uzasadnienia ograniczenie stosowania przepisów rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami tylko do nieruchomości wywłaszczonych w drodze decyzji administracyjnej."

W związku z tym, iż art. 216 ust.2 pkt 3 nie różnicuje sposobów nabycia przez Skarb Państwa własności nieruchomości, dla zaistnienia przesłanek do zastosowania tego przepisu nie ma znaczenia w jakim trybie nastąpiło nabycie przez Skarb Państwa własności nieruchomości, a tym samym czy takie nabycie nastąpiło w związku z wnioskiem właściciela nieruchomości o dokonanie jej podziału z mocy prawa, czy też na podstawie odrębnej decyzji wydanej z urzędu przez właściwy organ.

Mając na uwadze powyższe uznać należy, iż art.216 ust. 2 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami znajduje zastosowanie również do sytuacji orzeczenia o przejęciu nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w decyzji zatwierdzającej projekt podziału nieruchomości wydanej na wniosek właścicieli w sprawie podziału nieruchomości. Potwierdzenie stanowiska skarżących stanowi wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 marca 2009 r. (sygn. akt II SA/Kr 732/08), gdzie sąd stwierdził, że " wprowadzony ustawą z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw, z dniem 22 września 2004 r. przepis art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami zawiera istotne rozszerzenie zakresu przedmiotowego stosowania normy z art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Treścią tego przepisu jest nakaz odpowiedniego stosowania przepisów całego rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami (także jej przepisu art. 136) do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie (między innymi) ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Należy stwierdzić, iż sformułowanie przepisu art. 216 cyt. ustawy pozwala na przyjęcie, iż nakazuje on odpowiednie stosowanie przepisów określających warunki zwrotu wywłaszczonych nieruchomości zawarte w rozdziale 6 dziale III ustawy o gospodarce nieruchomościami do nieruchomości nabytych przez Skarb Państwa na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, bez względu na to który tryb nabycia nieruchomości spośród przewidzianych to ustawa miał miejsce. Zatem odesłanie wynikające z brzmienia art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami uznać należy za obowiązujące w razie przejścia własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na mocy art. 12 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Konstatacja taka jest zdaniem sadu w pełni uprawniona literalnym brzmieniem przepisu art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami obejmującym odesłanie prawne relewantne dla wszystkich przypadków nabycia własności na podstawie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, bez dalszego różnicowania ocen prawnych w zależności od podstaw tego nabycia tg ustawa przewidzianych. W tym stanie rzeczy kwalifikacja prawna dokonana przez organy w postępowaniu administracyjnym, a sprowadzająca się do uznania, iż nieruchomość, która przeszła na własność Państwa z mocy prawa, w związku z zatwierdzeniem projektu podziału nieruchomości, w oparciu o przepisy ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, nie może być traktowana jako nieruchomość wywłaszczona w rozumieniu art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest błędna, a jej przyjęcie stanowi naruszenie prawa mające wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.

Przed zmianą art. 216 u.g.n., która nastąpiła z dniem 22 września 2004 r. wykładnia taka była niemożliwa. Tymczasem po dokonaniu tej zmiany ustawodawca wprowadził normę umożliwiającą odpowiednie stosowanie przepisów rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami (a więc dotyczących zwrotu nieruchomości) do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Podkreślić należy, iż w przeciwieństwie do innych przypadków wymienionych w art. 216 (a nawet w samym ust. 2 tego przepisu) ustawodawca nie wskazał na konkretny przepis ustawy, a posłużył się ogólnym stwierdzeniem "ustawa" - odnosząc możliwość wszczęcia i prowadzenia postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w stosunku do wszelkich przypadków wynikających z przejęcia i nabycia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Gdyby sam ustawodawca chciał ograniczyć zakres możliwości wszczynania postępowań w sprawie zwrotu nabytych przez Skarb Państwa nieruchomości na podstawie regulacji ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości tylko do np. wywłaszczenia (sensu stricto - jak podnoszą to organy administracji), to wówczas w ustawie o gospodarce nieruchomościami ustawodawca niewątpliwie zawarłby takie ograniczenie. Przepis art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami zawiera podobne przykłady reglamentujące zakres stosowania przepisów. Również art. 216 ust. 2 pkt 1 i 2 zawiera ograniczenia w stosowaniu przepisów dotyczących zwrotu w zakresie objętym ustawą z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli - tylko do art. 5 i 13; oraz dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych - tylko do art. 9, mimo że w obu ww. ustawach znajdują się inne sposoby nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa. Co więcej ustawodawca nie posługuje się zwrotem o odpowiednim stosowaniu przepisów "do nieruchomości wywłaszczonych" na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, lecz mówi o odpowiednim stosowaniu przepisów "do nieruchomości przejętych lub nabytych". Zakres znaczeniowy tego sformułowania jest znacząco szerszy od pojęcia "wywłaszczenia" i w zasadzie obejmuje wszystkie przypadki przejmowania i nabywania nieruchomości przez Skarb Państwa na podstawie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości."

Uzasadniając następnie wniosek o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego skarżący wskazywali, że jest to niezbędne do pełnego wyjaśnienia sprawy, a przy tym nie spowodowuje nadmiernego przedłużenia postępowania. Z przedmiotowego oświadczenia wynika, iż przejście własności przedmiotowej nieruchomości stanowiło do facto wywłaszczenie skarżących z własności nieruchomości, której dotyczy przedmiotowe postępowanie, które nastąpiło bez odszkodowania.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 - 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która w myśl art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r- - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153,póz. 1270 z późn. zm. - oznaczana dalej jako p.p.s.a.) odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. W ramach kontroli działalności administracji publicznej przewidzianej w art. 3 p.p.s.a. sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołana podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.), zaś jednym ograniczeniem w tym zakresie jest zakaz przewidziany w art. 134 § 2 p.p.s.a. Orzekanie w granicach sprawy (art. 135 p.p.s.a.) oznacza sprawę będącą przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność, jako pochodną określonego stosunku administracyjnoprawnego i odbywa się z uwzględnieniem ówcześnie obowiązujących przepisów prawa.

Mając na uwadze treść opisanych na wstępie orzeczeń, a także okoliczności wynikające z przedstawionych akt administracyjnych w zakresie zgromadzonego materiału i przebiegu postępowania należy uznać, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, zaś podnoszone w niej zarzuty są bezzasadne.

W sprawie niniejszej skarżący nie kwestionują tych ustaleń, które zostały dokonane przez organy administracji publicznej. Ich prawidłowość nie budzi także zastrzeżeń w ramach przeprowadzonej z urzędu kontroli, zaś fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy są następujące.

Ostateczną decyzją z dnia 12 maja 1989r, znak [...], Naczelnik Miasta i Gminy w N. zatwierdził projekt podziału nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], położonej w N., objętej Kw [...], stanowiącej własność G. M. i S. M., na działki nr nr od [...] do [...]. Decyzja została wydana została na podstawie art. 12 ust. 1,3 i 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99 ze zm.). Projekt podziału został wykonany na zlecenie właścicieli działki [...] i zatwierdzony wyżej opisaną decyzją również na ich wniosek. W punkcie II. decyzji orzeczono o przejęciu działki nr [...], stanowiącej drogę dojazdową, na rzecz Skarbu Państwa, bez odszkodowania. W uzasadnieniu tej decyzji podano, że przejęcie przedmiotowej nieruchomości bez odszkodowania nastąpiło w związku z rozliczeniem należności z tytułu wyłączenia gruntów objętych decyzją z produkcji rolnej i leśnej, która przekraczała ustalone odszkodowanie. Po ujawnieniu w księdze wieczystej decyzji o podziale nie odłączono z niej do księgi stanowiącej własność Skarbu Państwa nieruchomości będącej przedmiotem wniosku o zwrot.

Czynienie dalszych ustaleń wynikających z art. 136 i art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (tekst, jdnol. Dz. U. z 2010r. Nr 102, póz. 651 ze zm. - dalej w skrócie ugn ) było zbędne w świetle prawidłowo dokonanej przez organy obu instancji wykładni przepisów prawa materialnego, która prowadzi do wniosku, że powyższe wskazywane przez skarżących przepisy nie znajdują zastosowania w niniejszej sprawie, zaś przy braku innych regulacji mogących być podstawą prawną zgłoszonego roszczenia na drodze administracyjnej, należało wydać decyzję odmowną, zaś tę w drugiej instancji utrzymać w mocy.

Artykuł 1 ugn stanowi, że ustawa ta określa zasady:

1) gospodarowania nieruchomościami stanowiącymi własność Skarbu Państwa oraz własność jednostek samorządu terytorialnego;

2) podziału nieruchomości;

3) scalania i podziału nieruchomości;

4) pierwokupu nieruchomości;

5) wywłaszczania nieruchomości i zwrotu wywłaszczonych nieruchomości;

6) udziału w kosztach budowy urządzeń infrastruktury technicznej;

7) wyceny nieruchomości;

8) działalności zawodowej, której przedmiotem jest gospodarowanie nieruchomościami.

W stanie faktyczny niniejszej sprawy istotnym, jest to, że problematyka podziału nieruchomości została wyodrębniona jako samodzielne zagadnienie.

Wywłaszczenie nieruchomości zostało uregulowane w Dziale III, Rozdziały 4-5 ugn , natomiast zwrotu wywłaszczonych nieruchomości dotyczą przepisy rozdziału 6 Działu III. Zgodnie z treścią art. 136 ugn :

1. Nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości.

2. W razie powzięcia zamiaru użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, właściwy organ zawiadamia poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę o tym zamiarze, informując równocześnie o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

3. Poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.

4. Przepis ust. 3 stosuje się odpowiednio do części nieruchomości nabytej w drodze umowy zgodnie z art. 113 ust. 3.

5. W przypadku niezłożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub jej części w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania zawiadomienia o możliwości zwrotu, uprawnienie do zwrotu nieruchomości lub jej części wygasa.

Analiza powyższego przepisu nakazuje zwrócić uwagę na fakt, że :

* ustawodawca rozróżnia pojęcia wywłaszczenie od nabycia nieruchomości;

* wywłaszczenie łączy z wydaniem decyzji administracyjnej;

* nabycie nieruchomości wiąże z zawarciem umowy;

* przy nabyciu nieruchomości w drodze umowy w warunkach przewidzianych w art. 113 ust. 3, przepis art. 136 ust. 3 stosuje się nie wprost, lecz odpowiednio.

Istotę wywłaszczenia nieruchomości oddaje treść art. 112 ust. 2 ugn, który z stanowi, że wywłaszczenie nieruchomości polega na pozbawieniu albo ograniczeniu, w drodze decyzji, prawa własności, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości. Wszczęcie postępowania w sprawie wydania takiej decyzji wymaga co do zasady uprzedniego przeprowadzenia procedury uregulowanej w art. 114 ust. 1 ugn, służącej nabycie w drodze umowy praw określonych w art. 112 ust. 3. Podobnie kształtowały wywłaszczenie przepisy ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości ( Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127, z późn. zm. oraz w uprzednim brzmieniu , aktualnym dacie wydania ostatecznej decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w N. z dnia 12 maja 1989r, znak [...]).

W przepisach o podziale nieruchomości, ich wywłaszczeniu i zwrocie wywłaszczonych nieruchomości, zamieszczonych w kolejnych rozdziałach odpowiednich działów ugn, ustawodawca nie posługuje się terminem " przejęcia" nieruchomości. Takie pojęcie pojawia się dopiero w Dziale VII - Przepisy przejściowe, zmiany w przepisach obowiązujących i przepisy końcowe, Rozdział 1 -Przepisy przejściowe.

W Rozdziale 1 znajduje się art. 216 ugn, który stanowi, że : 1. Przepisy rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, póz. 64 oraz z 1982 r. Nr 11, poz. 79), ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 31, poz. 138, z 1961 r. Nr 7, poz. 47 i Nr 32, poz. 159 oraz z 1972 r. Nr 27, poz. 192), ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi (Dz. U. z 1969 r. Nr 27, poz. 216, z 1972 r. Nr 49, poz. 312 oraz z 1985 r. Nr 22, poz. 99), art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. Nr 22, póz. 159, z 1972 r. Nr 27, poz. 193 oraz z 1974 r. Nr 14, póz. 84), ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, póz. 192, z 1973 r. Nr 48, poz. 282 i z 1985 r. Nr 22, poz. 99) oraz do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również do gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami Tatrzańskiego Parku Narodowego.

2. Przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie:

1)art. 5 i art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz. U. Nr 35, póz. 240 oraz z 1957 r. Nr 39, poz. 172);

2)art. 9 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, póz. 31);

3)ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127, z późn. zm.).

Uwzględniając w wykładni gramatycznej brzmienie powyższego przepisu należy stwierdzić, że rozszerza on zastosowanie instytucji zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, na przypadki inne niż objęte hipotezą 136 ust. 3 ugn, Charakterystycznym jest, że ustawodawca w ust. 1 użył zwrotu "... nieruchomości przejęte lub nabyte... " , natomiast ust. 2 został ograniczony jedynie do "... nieruchomości nabytych... " . W obu przypadkach stosowanie przepisów o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości ma następować - odpowiednio, a nie wprost.

Regulacja zawarta w ust. 2 jest wynikiem nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw ( Dz.U. z 2004r. Nr 141, poz.1492 ), którą w art. 216 dotychczasową treść oznacza się jako ust. 1 i oraz dodano ust. 2 w brzmieniu wyżej powołanym ( art. 1 pkt 141 ustawy zmieniającej ugn ). Równocześnie ustawodawca w art. 4 ugn, po pkt 3a dodał pkt 3b, którym wprowadził legalną definicję m.in. pojęcia "nabycia" nieruchomości. Skutkiem dokonanej w tym zakresie nowelizacji art. 4 ugn pkt 3 b ugn, ilekroć w ustawie jest mowa o zbywaniu albo nabywaniu nieruchomości - należy przez to rozumieć dokonywanie czynności prawnych, na podstawie których następuje przeniesienie własności nieruchomości lub przeniesienie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej albo oddanie jej w użytkowanie wieczyste ( art. 1 pkt 1 b ustawy zmieniającej ugn).

Faktem jest, że wprowadzony po nowelizacji art. 216 ust. 2 ugn w pkt 1 i 2 wymienia tylko konkretne przepisy tam wskazanych ustaw, do których przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio, natomiast w pkt 3, wskazuje ustawę z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości bez takich ograniczeń. Nie mniej jednak nie można nie uwzględniać, że w tym przypadku, jak i pozostałych punktach nowej regulacji, takie istotne zawężenia odpowiedniego zastosowania instytucji zwrotu wywłaszczonych nieruchomości do innych sytuacji niż wywłaszczenie sesu stricto, wynika z użycia pojęcia " nabycia nieruchomości " , zgodnie z jego definicją legalną uznającą za takowe jedynie czynności prawne.

W zakresie wykładni systemowej i historycznej trafnie wskazano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 grudnia 2007 r., sygn. akt l OSK 1863/06 ( zam. zb. LEX nr 417723 , że -"... wywłaszczenie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, na podstawie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, objęte jest działaniem przepisu art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a nie rozważanym przepisem art. 216 ust. 2 pkt 3 tej ustawy (por. Gerard Bieniek (w:) G. Bieniek, S. Kalus, Z. Marmaj, E. Mzyk "Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz", Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2007, s. 659; uzasadnienie wyroku TK z dnia 24 października 2001 r., sygn. akt SK 22/01, OTK 2001/7/216). Określenie "przejęcie" nieruchomości, w odniesieniu do aktów normatywnych wymienionych w art. 216 ust. 1, oznacza przejście prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa z mocy prawa, niewymagające czynności prawnych właściwego organu (patrz: G. Bieniek, op. cit. s. 660; wyrok NSA z dnia 3 listopada 2003 r., sygn. akt l SA 322/02, niepublikowany, treść zamieszczona w Systemie Informacji Prawnej LEK nr 149531). Dotyczy to art. 11 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 31, póz. 138 ze zm.), art. 8 ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarze wsi (Dz. U. z 1969 r. Nr 27, poz. 216 ze zm.), art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159 ze zm.) i art. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, póz. 192 ze zm.). Powtórzyć przyjdzie, za Trybunałem Konstytucyjnym, że przejmowanie i nabywanie nieruchomości na własność Państwa w związku z wyznaczaniem terenów budowlanych, następowało w różnych formach: decyzji administracyjnej, przejęcia z mocy prawa i na podstawie umowy (patrz: uzasadnienie ww. wyroku TK z dnia 24 października 2001 r.). Ta ostatnia forma przewidziana była w art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.). Dodać warto, że nabycie nieruchomości na podstawie przepisu art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. jest wymienione w art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W przepisie tym, co dla prowadzonego wywodu nie ma istotnego znaczenia, nawiązano także do indywidualnych wywłaszczeń na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej i wywłaszczeń gruntów na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami (...) Parku Narodowego.

Pojęcie "nabycie" nieruchomości, użyte w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, posługującym się aparaturą pojęciową wymienionych w nim ustaw, nie może być zatem utożsamiane z wywłaszczeniem nieruchomości na podstawie aktu administracyjnego i z przejęciem nieruchomości z mocy prawa. O ile "nabycie" nieruchomości ma w rozważanym kontekście charakter cywilnoprawny, o tyle "wywłaszczenie" i "przejęcie" są sposobami uzyskania własności właściwymi dla prawa publicznego, w tym administracyjnego (por. Jerzy Ignatowicz (w:), J. Ignatowicz, K. Stefaniuk "Prawo rzeczowe", Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2006, s. 84). Zarówno zaś z odczytania przepisu art. 216 w kontekście historycznym, jak i z norm działu III, Tytułu l, Księgi drugiej ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. -Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) wynika, że nabycie własności nieruchomości, o którym mowa w art. 216, następuje poprzez przeniesienie własności w drodze umowy (nie wchodzą w grę inne sposoby cywilnoprawne, takie jak zasiedzenie, czy dziedziczenie).

Przypomnieć można, że w świetle art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w brzmieniu przed wejściem w życie noweli z dnia 28 listopada 2003 r., nabycie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, na podstawie umowy zawartej w trakcie procedury wywłaszczeniowej prowadzonej na podstawie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, nie stanowiło podstawy do żądania zwrotu nieruchomości, w oparciu o odpowiednio stosowane przepisy rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami (por. Tadeusz Woś "Wywłaszczenie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości", Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 188 - 190; uzasadnienie wyroku NSA z dnia 24 lutego 2006 r., sygn. akt l OSK 507/05, niepublikowanego). "

Wprowadzenie nowej regulacji ustawą z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw poprzez dodanie w szczególności treści z art. 216 ust. 2 pkt 3 ugn oraz art. 4 pkt 3b, miało na celu zrównanie pozycji osób, które utraciły własność nieruchomości na cele publiczne w okresie obowiązywania ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości w ramach procedury ujętej w przepisach o wywłaszczeniu, która nie wiązała się z różnych powodów z wydaniem decyzji administracyjnej, zaś nabycie własności następowało w drodze czynności prawnej.

Powoływane w ostatecznej decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w N. z dnia 12 maja 1989r., znak [...], art. 12 ust. 1, 3 i 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99 ze zm.) nie są związane z wywłaszczeniem, które uregulowano w innych przepisach tej ustawy. W punkcie M. decyzji orzeczono zgodnie z treścią art. 12 ust. 5 o przejęciu działki nr [...], stanowiącej drogę dojazdową, na rzecz Skarbu Państwa, nie zaś o nabyciu nieruchomości. Skutek przejścia własności nastąpił nie na podstawie decyzji administracyjnej, lecz z mocy prawa, zaś stan taki nie uzasadnia stosowania art. 136 ust. 3 ugn, ani wprost, ani odpowiednio.

W powoływanym przez skarżących wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 marca 2009r, sygn. akt II SA/Kr 732/08 ( zam. zb. LEX nr 569626 ), dochodząc do odmiennych niż prezentowane tu konkluzji, nie zwrócono uwagi ani na różnice sformułowań zawartych w ust. 1 i 2 art. 216 ugn, ani też na równoległe wprowadzenie do ustawy o gospodarce nieruchomościami definicji pojęci " zbycia albo nabycia nieruchomości."

Z kolei cytowany w skardze fragment uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 sierpnia 2010r., sygn. akt l OSK 1407/09, który dotyczy innego stanu faktycznego, nie pozostaje w sprzeczności z wykładnią prezentowaną w niniejszej sprawie, w szczególności co do nie istnienia przesłanki do odpowiedniego stosowania przepisy rozdziału 6 działu III.

Zgodnie z treścią art. 106 § 3 p.p.s.a., sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W sprawie niniejszej przesłanka istnienia istotnych wątpliwości nie została spełniona, stąd pominięto zgłoszony w skardze dowód, w postaci oświadczenia skarżących z dnia 10 lipca 2008r., na okoliczność, że skarżący zostali wywłaszczeni z działki nr [...]. Oświadczenie to nie ujawnia zresztą żadnych nowych dokumentów, lecz subiektywną ocenę skarżących rozstrzygnięcia o przejściu własności tej działki na rzecz Skarbu Państwa przy podziale nieruchomości stanowiącej działkę nr [...], za wymuszenie wywłaszczenia.

Mając powyższe na uwadze, uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu skargi, jak w sentencji wyroku, biorąc za podstawę art. 151 p.p.s.a.