Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grabowska, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak, Sędzia WSA Danuta Kuchta (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Szyszka, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 lipca 2020 r. sprawy ze skargi J.S na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie rozłożenia na raty spłaty należności składkowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; 2. zasądza od Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego na rzecz J.S. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Decyzją z [...] nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego utrzymał w mocy decyzję tego organu z [...] nr [...] odmawiającą J.S. rozłożenia na raty spłaty należności składkowych.

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że przy podejmowaniu decyzji o odmowie udzielenia kolejnej ulgi w spłacie zadłużenia w formie ratalnej wzięto pod uwagę dotychczasowe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec Kasy. Zawierane w okresie wcześniejszym układy ratalne nie były realizowane, co skutkowało wydawaniem decyzji o wygaśnięciu układu ratalnego ze względu na nieopłacenie wyznaczonych rat. Przyznanie kolejnej ulgi w spłacie należności nie daje podstaw do uznania, że spłata układu ratalnego będzie realizowana.

Organ podniósł, że ważnym elementem mającym wpływ na podjęcie decyzji jest stan finansów funduszu emerytalno-rentowego i składkowego. Nieopłacanie składek na ubezpieczenie społeczne rolników pogarsza stan finansów obu funduszy, z których realizowane są wypłaty świadczeń przysługujące ubezpieczonym rolnikom, co jest sprzeczne z ich interesem. Przyznanie jakiejkolwiek ulgi ma charakter wyjątkowy i nie może stanowić reguły.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach złożył J.S.. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 7, art. 77 ust. 1, art. 80 i art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, polegające na nieustaleniu w sposób prawidłowy i wyczerpujący okoliczności faktycznych sprawy istotnych dla jej rozstrzygnięcia i nierozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, co uzasadnia wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Skarżący wniósł o dopuszczenie w poczet materiału dowodowego sprawy dowodu z dokumentów w postaci potwierdzenia realizacji przelewu z dnia 24 grudnia 2019 r., dowodu wpłaty z dnia 12 lutego 2020 roku oraz potwierdzenia realizacji przelewu z 13 lutego 2020 roku, decyzji Prezesa KRUS z dnia [...] nr [...] - na okoliczność wywiązywania się przez skarżącego z opłacania bieżących składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne rolników, a także spłaty przez niego zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne rolników.

W uzasadnieniu, powołując art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia

1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, skarżący podniósł, że kwestią pierwszorzędną w niniejszej sprawie jest ustalenie, czy występuje przesłanka rozłożenia na raty płatności z tytułu składek na ubezpieczenie, tj. ważny interes zainteresowanego. W związku z tym obowiązkiem organu, wynikającym z art. 7

i art. 77 § 1 K.p.a., było wyjaśnienie aktualnej sytuacji materialnej i życiowej skarżącego. Pomimo osiągania przychodów z gospodarstwa rolnego, jak i z pozarolniczej działalności gospodarczej - posiada on znaczne zadłużenie. Na poczet rozwoju gospodarstwa rolnego rodzice skarżącego, wspólnie z nim, zaciągnęli kredyty, czemu dowodzą liczne hipoteki umowne wpisane do księgi wieczystej działek składających się na to gospodarstwo. Pożyczki te zostały spłacone w niewielkiej części i będą spłacane jeszcze przez bardzo długi czas. Skarżący dokonuje spłat kredytów i wpłaca kolejne raty, wywiązując się z zawartych umów restrukturyzacyjnych i układów ratalnych. Niemniej jednak, co zostało wykazane przez skarżącego w toku postępowania przed organem, a co organ pominął - gospodarstwo rolne skarżącego dotykają klęski żywiołowe, jak susza czy grad, z powodu których osiąga ono straty. W ubiegłym roku straty w jabłkach wyniosły aż 70%. Znaczna część gospodarstwa rolnego jest nieurodzajna, górzysta i jedynym możliwym sposobem wykorzystania tego terenu było jego zalesienie.

Organ pominął okoliczność, że skarżący uregulował całą należność z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne i pozostała mu spłata zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Od początku 2020 r. reguluje także bieżące raty składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne rolników. To powoduje zasadność przyznania mu ulgi w spłacie swoich zobowiązań finansowych. Jego zamiarem nie jest uzyskanie umorzenia zaległości na rzecz KRUS, a jedynie jej rozłożenie na raty. Tymczasem organ skupił się wyłącznie na tym, że w przeszłości były już zawierane z J.S. układy ratalne, a on się z nich nie wywiązywał.

Skarżący zarzucił, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji, jak również poprzedzającej jej decyzji z 29 listopada 2019 r. nie odpowiada wymogom określonym przez art. 107 § 3 k.p.a., co z kolei stanowi konsekwencję naruszenia przepisów postępowania w zakresie obejmującym ustalenie stanu faktycznego. Uzasadniając decyzje organ ograniczył się jedynie do wskazania, że wcześniejsze układy ratalnie nie były przez skarżącego realizowane.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(Dz. U. z 2019 r., poz. 2325) - dalej "P.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak

i procesowym, nie jest przy tym związany, co do zasady, zarzutami

i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Realizując wyżej określone granice kontroli, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja narusza prawo. Zasługują są bowiem na uwzględnienie zarzuty skargi o naruszeniu przepisów postępowania: art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, co uzasadnia wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Istota sporu dotyczy zasadności odmowy skarżącemu rozłożenia na raty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników w kwocie

17 124,40 zł, w oparciu o art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2017 r., poz. 2336 ze zm.) - dalej "u.s.r."

Stosownie do art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r.: Prezes KRUS lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części.

Z brzmienia powyższego przepisu wynika, że organ przy rozpatrywaniu sprawy

i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego, i ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego, jego możliwości płatniczych uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy - art. 7 K.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego - art. 77 § 1 k.p.a., następnie jego oceny - art. 80 k.p.a., zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 K.p.a.

Wniosek o rozłożenie na raty spłaty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, skarżący uzasadnił swoją sytuacją materialną.

Kwestią pierwszorzędną w świetle art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r., było ustalenie czy w niniejszej sprawie występuje ważny interes zainteresowanego. W związku z tym obowiązkiem organu, wynikającym z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., było wyjaśnienie aktualnej sytuacji materialnej i życiowej skarżącego, ustalenie osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, dochodów oraz koniecznych i stałych opłat związanych z funkcjonowaniem gospodarstwa domowego, którego obciążają skarżącego i ewentualnie jego bliskich. Skarżący w środkach zaskarżenia powołuje się na udział jego rodziców B. i S.S. w podejmowaniu decyzji dotyczących jego gospodarstwa rolnego, tj. zaciągania kredytów i ich spłaty. Organ nie ocenił tej okoliczności w kontekście zasadności i konieczności wsparcia finansowego gospodarstwa skarżącego z tego źródła, a która mogłaby mieć wpływ na ocenę możliwości płatniczych strony. Analizując treść zaskarżonej decyzji jak

i poprzedzającej ją decyzji Prezesa KRUS, uzasadniona jest ocena, że organ nie ustalił wielkości i warunków spłaty kredytów, a przede wszystkim wielkości uzyskiwanych z gospodarstwa rolnego oraz z prowadzonej od 2014 r. działalności gospodarczej dochodów oraz wydatków związanych z zaspokojeniem niezbędnych potrzeb skarżącego jak i ewentualnie innych osób wspólnie z nim prowadzącym gospodarstwo domowe. Ponadto, w zakresie badania przesłanki ważnego interesu zainteresowanego, wydaje się konieczne ustalenie faktów związanych z wystąpieniem suszy w gospodarstwie skarżącego, wielkości start oraz ewentualnego wpływu tego rodzaju strat na możliwości spłaty spornego zadłużenia. Powyższe dane są konieczne w świetle art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r., aby rzetelnie i obiektywnie ustalić czy pomiędzy obowiązkiem zapłaty należności i sytuacją materialną skarżącego istnieje związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zainteresowanego i ewentualnie jego bliskich podstawnych potrzeb życiowych. Ważny interes w udzielaniu takiej ulgi ze względu na trudną sytuację ubezpieczonego wystąpi, gdy taki związek zaistnieje. Organ nie przedstawił w zaskarżonej decyzji żadnych argumentów, które by przemawiały za prawidłowym rozpatrzeniem żądania strony. Poza podaniem w decyzji pierwszoinstancyjnej wielkości gospodarstwa rolnego skarżącego oraz faktu prowadzenia działalności gospodarczej i udzielonych wcześniej niezrealizowanych przez stronę układów ratalnych, brak jest innych koniecznych ustaleń, które by obrazowały możliwości płatności strony. Uzasadniając zaskarżoną decyzję Prezes KRUS ograniczył się natomiast do przywołania treści art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. i stwierdzenia, że skarżący nie wywiązywał się ze swoich zobowiązań wobec Kasy, miał udzielone układy ratalne, które następnie zrywał. Zasadniczym argumentem organu była ocena, że przyznanie kolejnej ulgi w spłacie zadłużenia nie daje podstaw do uznania, że spłata układu ratalnego będzie realizowana. Argumentacja Prezesa KRUS pozostaje w oczywistej sprzeczności z ustawowymi przesłankami udzielania tego rodzaju ulgi, określonymi w treści art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r., do których nie należy sankcja za zrywanie układów ratalnych. Jak wynika z treści art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r., organ winien brać pod uwagę z jednej strony ważny interes zainteresowanego a z drugiej stan finansów funduszów

i podejmując decyzję wyważyć wskazane interesy. Dokonane ustalenia powinny zostać odzwierciedlone w uzasadnieniu decyzji, czego organ również nie uczynił. Prezes KRUS w rozpoznawanej sprawie nie dokonał w sposób prawidłowy ustaleń faktycznych w granicach wyznaczonych przez przepis art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r.

Zdaniem Sądu, uzasadnienie zaskarżonej decyzji, jak również poprzedzającej jej decyzji z 29 listopada 2019 r. nie odpowiada wymogom z art. 107 § 3 K.p.a. co z kolei stanowi konsekwencję naruszenia przepisów postępowania w zakresie obejmującym ustalenie stanu faktycznego. Zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a.: uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W takiej sytuacji, gdy zaskarżona decyzja niewątpliwie rozstrzyga sporne interesy stron odstąpienie od jej wyczerpującego uzasadnienia stanowi naruszenie przepisów postępowania, które w tym konkretnym przypadku mogło mieć istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia.

Ponownie rozpoznając sprawę Prezes KRUS dokona ustaleń stanu faktycznego zgodnie z wymogami art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w zakresie stwierdzenia przesłanek określonych w art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r.: ważnego interesu zainteresowanego oraz stanu finansów funduszów, uwzględniając przy tym ocenę prawną Sądu zaprezentowaną wyżej. Następnie wynik swoich ustaleń i oceny przedstawi w uzasadnieniu decyzji spełniającej wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania (wynagrodzenie pełnomocnika – 480 zł plus opłata skarbowa od pełnomocnictwa – 17 zł) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U.2015.1800).