Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marian Wolanin Sędzia del. WSA Mirosław Wincenciak Protokolant: starszy asystent sędziego Dorota Kozub-Marciniak po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2019 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 stycznia 2017 r. sygn. akt IV SA/Po 905/16 w sprawie ze skargi A.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie oddala skargę kasacyjną

Wyrokiem z dnia 26 stycznia 2017 r. sygn. akt IV SA/Po 905/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę A.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie.

Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu 7 lipca 2016 r. Prokuratura Rejonowa w [...] wniosła o wszczęcie postępowania, dołączając do wniosku opinię psychiatryczno-psychologiczną, z której wynikało, iż biegli rozpoznani u skarżącego zespół uzależnienia od alkoholu. Okoliczność ta została uznana za uzasadniającą skierowanie na badania z uwagi na potencjalną możliwość stwarzania przez kierowcę zagrożenia dla bezpieczeństwa w ruchu drogowym.

Mając na uwadze powyższe Starosta uznał, że wobec strony zaistniało uzasadnione podejrzenie co do stanu jej zdrowia, mogące mieć wpływ na kierowanie pojazdami mechanicznymi i decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. skierował A.S., posiadającego uprawnienia do kierowania w zakresie prawa jazdy kategorii A i B na badania lekarskie przeprowadzone w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. W podstawie prawnej organ powołał art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2016 r. poz. 627, zwanej dalej: ustawa).

Odwołanie od ww. decyzji wniósł skarżący podnosząc, że opinia psychiatryczno-psychologiczna, która stała się przyczynkiem do wszczęcia postępowania przed Starostą została sporządzona na potrzeby postępowania karnego, które jeszcze się nie zakończyło i nie ma związku z kierowaniem pojazdami, czy ruchem drogowym. Skarżący podnosił, że nie został nigdy złapany na prowadzeniu pojazdu pod wpływem alkoholu, nie spowodował żadnego wypadku, ani kolizji. Zaprzeczył jakoby spożywał alkohol twierdząc, że nie pije od co najmniej 6 lat. Skarżący zakwestionował opinię psychiatryczno-psychologiczną. Jego zdaniem nie ma wystarczających powodów do wszczęcia postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie, albowiem nie wystarczą same wątpliwości co do stanu zdrowia kierowcy w kontekście bezpieczeństwa w ruchu drogowym, ale musi istnieć duża doza prawdopodobieństwa, że istnieją przeciwwskazania zdrowotne do kierowania pojazdami. Zdaniem skarżącego ewentualne nadużywanie alkoholu może jedynie wpływać na jego relacje rodzinne, natomiast z opinii psychiatryczno-psychologicznej nie wynika, aby wpływało na sprawność skarżącego jako osoby kierującej pojazdami. Powołując się na orzecznictwo sądowe skarżący podniósł, że skierowanie na badania lekarskie nie może być dodatkową represją lub szykaną stosowanej wobec osoby poddanej badaniom sądowo-psychiatrycznym zwłaszcza wówczas, gdy sprawa w której badanie takie przeprowadzono, nie dotyczy przestępstwa związanego z naruszeniem bezpieczeństwa w ruchu drogowym.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymując w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie, podzieliło ustalenia organu I instancji w zakresie istnienia uzasadnionych zastrzeżeń co do stanu zdrowia strony, uznając je za istotne – skoro dotyczą uzależnienia od alkoholu, stwierdzonego opinią sporządzoną przez lekarzy. W ocenie Kolegium uzależnienie od alkoholu jest istotną okolicznością uzasadniającą skierowanie kierowcy na rzeczone badania. W tej mierze organ powołał się na art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy. Kolegium wyjaśniło, że decyzja kierująca na badania lekarskie nie oznacza jednocześnie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami, gdyż ma na celu jedynie skontrolowanie stanu zdrowia kierowcy. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ wskazał, że okoliczności w nim podniesione nie mają wpływu na zasadność badanego postępowania. Organ administracji nie jest bowiem władny podważać opinii psychiatryczno-psychologicznej. Podkreślono także, że nie chodzi tylko o zachowanie abstynencji, ale także i o to, czy choroba alkoholowa nie poczyniła takich zmian w organizmie kierowcy, które wskazują na zmniejszenie jego sprawności do kierowania pojazdami mechanicznymi.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł A.S.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Zaskarżonym obecnie wyrokiem Sąd I instancji skargę oddalił. Podniósł, że zwrot "uzasadnione zastrzeżenia" użyty w ustawie, należy interpretować zgodnie z jej celem, którym jest zapewnienie maksymalnego bezpieczeństwa w ruchu drogowym. Jedną z istotnych przesłanek bezpieczeństwa ruchu jest stan zdrowia kierowcy. Od dyspozycji zdrowotnej kierowcy w dużym stopniu zależy bowiem bezpieczeństwo ruchu, a niedomagania kierowcy w tym zakresie są czynnikiem wpływającym na zagrożenie bezpieczeństwa ruchu. Podstawę wydania decyzji o skierowaniu na badania mogą stanowić konkretne i uzasadnione okoliczności świadczące o pogarszającym się stanie zdrowia strony. Zachowanie świadczy o możliwości obniżenia sprawności psychofizycznej kierowcy, o ile bezpośrednio wskazuje na objawy chorobowe, upośledzenia, zaburzenia psychiczne czy osobowe – a więc zagrożenia medyczne, psychiczne lub osobowe. Ocena przesłanek uzasadniających wydanie danej osobie skierowania musi być dokonana każdorazowo przez pryzmat ewentualnego zagrożenia dla ruchu.

W sprawie niniejszej, informację o zastrzeżeniach co do stanu zdrowia skarżącego organ I instancji powziął na podstawie wniosku Prokuratora Rejonowego w [...] w związku z wydaniem opinii psychiatryczno-psychologicznej z dnia 8 czerwca 2016 r., z której wynika że A.S. jest uzależniony od alkoholu i wymaga podjęcia terapii w warunkach stacjonarnych, a po ukończeniu intensywnego programu terapii korzystanie z pomocy poradni leczenia uzależnień. Prokurator stwierdził, że powołane okoliczności mogą stanowić przeciwwskazanie do kierowania pojazdami – gdyż uzależnienie od alkoholu może powodować zaburzenia wykluczające zdolność kierowania pojazdami mechanicznymi i skarżący może stwarzać realne zagrożenie dla innych uczestników ruchu drogowego.

W ocenie Sądu I instancji, powyższa informacja – pochodząca od Prokuratora oraz oparta na opinii psychiatryczno-psychologicznej – stanowi informację wiarygodną. Z całą pewnością zawiadomienie pochodzące od takiego organu może i powinno stanowić podstawę do wydania decyzji w przedmiocie skierowania skarżącego na badania lekarskie. Skierowanie na badania lekarskie może nastąpić wówczas, gdy jest prawdopodobne, że stan zdrowia kierowcy świadczy o istnieniu przeciwwskazań do kierowania pojazdami. Nie jest natomiast wymagana pewność w tym zakresie. Ostateczne rozstrzygnięcie w tej kwestii powierzone zostało uprawnionym do tego lekarzom, którzy przeprowadzą w trybie art. 75 ust. 1 pkt 5 ustawy stosowne badania i ocenią, czy skarżący jest zdolny do prowadzenia pojazdów mechanicznych.

Odnosząc się do argumentów skargi i odwołania Sąd I instancji stwierdził, że okoliczności w nich podnoszone, dotyczące w szczególności wstrzemięźliwości od picia napojów alkoholowych, pozostają bez wpływu na ocenę prawidłowości zaskarżonej decyzji. Nie budzi wątpliwości, że stwierdzone przez biegłych u skarżącego uzależnienie od alkoholu może mieć wpływ na samopoczucie psychiczne, emocjonalne czy sprawność intelektualną i ruchową. Stan zdrowia kierowcy jest istotną przesłanką bezpieczeństwa ruchu i od dyspozycji psychofizycznej kierowcy zależy bezpieczeństwo ruchu. W sprawie niniejszej informacja o stanie zdrowia skarżącego pochodziła z Prokuratury i została poparta stosowną dokumentacją – opinią sądowo-psychiatryczną. W tego typu sprawach nie chodzi przecież tylko o zachowanie abstynencji, ale także i o to, czy choroba alkoholowa nie poczyniła takich zmian w organizmie kierowcy, które wskazują na zmniejszenie jego sprawności do kierowania pojazdami mechanicznymi.

Z rozstrzygnięciem tym skarżący nie zgodził się i wywiódł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zaskarżając wyrok w całości, zarzucił - na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej, jako: "P.p.s.a.") - naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię przepisów art. 75 ust. 1 pkt 1-5 i art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy o kierujących pojazdami i uznanie, że wystarczą same wątpliwości odnośnie do stanu zdrowia osoby posiadającej uprawnienia do kierowania pojazdami, aby wdrożyć konieczność badania jego stanu zdrowia pod kątem zagrożenia w ruchu i to także w sytuacji, gdy wątpliwości odnośnie do stanu jego zdrowia wypłynęły na tle sytuacji rodzinnej, a nie związanej z kierowaniem pojazdem.

Mając powyższe na uwadze, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że skarżący nigdy nie miał kolizji z prawem związanej z ruchem drogowym i alkoholem. Nigdy nie został zatrzymany jadąc pod wpływem alkoholu, ani też nie spowodował wypadku komunikacyjnego będąc pod wpływem alkoholu. Brak jest zatem jakichkolwiek dowodów w sprawie, że skarżący stanowi zagrożenie dla ruchu drogowego, a opinia psychiatryczna wydana została w związku z inna sprawą i nie ma związku z ruchem pojazdów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 P.p.s.a., zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Zgodnie z art. 75 ust. 1 pkt 5 ustawy o kierujących pojazdami, badaniu lekarskiemu przeprowadzanemu w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami podlega, z zastrzeżeniem ust. 4, osoba posiadająca prawo jazdy lub pozwolenie na kierowanie tramwajem, jeżeli istnieją uzasadnione i poważne zastrzeżenia co do stanu jej zdrowia. Stosownie zaś do art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy o kierujących pojazdami starosta wydaje decyzję administracyjną o skierowaniu kierowcy lub osoby posiadającej pozwolenie na kierowanie tramwajem na badanie lekarskie, jeżeli istnieją uzasadnione zastrzeżenia co do stanu zdrowia. Powyższe regulacje prawne nie wskazują precyzyjnie, jakie zastrzeżenia należy uznać za wystarczające do skierowania danego kierowcy na badania lekarskie. Oznacza to, że właściwy organ administracji, po otrzymaniu informacji poddającej w wątpliwość należytą zdolność psychofizyczną kierowcy, powinien przeprowadzić postępowanie celem oceny, czy w konkretnym, badanym przypadku zastrzeżenia te są rzeczywiście tego rodzaju, że uzasadniają wydanie decyzji w oparciu o powołane wyżej przepisy. Sformułowanie, że mają być one uzasadnione oznacza zatem przede wszystkim, że powinny być one oparte na wiarygodnych podstawach. Za takie zaś z pewnością można uznać wniosek Prokuratora i opinię sądową psychiatryczno-psychologiczną z dnia 8 czerwca 2016 r. stwierdzającą, że skarżący uzależniony jest od alkoholu i wymaga leczenia odwykowego.

Stwierdzone uzależnienie od alkoholu, opisane w opinii, zostało ocenione przez organy orzekające w tej sprawie jako okoliczność uzasadniającą poważne zastrzeżenia co do sprawnego prowadzenia pojazdów. Zgodzić należy się zatem z Sądem I instancji, że jeżeli z dokumentów wynikały uzasadnione wątpliwości co do stanu zdrowia strony pod kątem możliwości kierowania pojazdami, to nie można skutecznie zarzucać organowi, że wziął pod uwagę zawarte w takiej opinii wnioski. Bez znaczenia także, na co właściwie zwrócił uwagę Sąd I instancji, pozostaje okoliczność, że przedmiotowa opinia wydana została w ramach innego postępowania, jak również fakt, że - jak twierdził skarżący - nie dopuścił on nigdy do kolizji czy wypadku drogowego będąc pod wpływem alkoholu, gdyż okoliczności te – w świetle treści art. 75 ust. 1 pkt 5 i art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy o kierujących pojazdami, nie miały doniosłości prawnej. Organ dokonując oceny zaistniałej w tym przypadku sytuacji, miał na względzie cel ustawy o kierujących pojazdami, to jest zapobieganie zagrożeniom w ruchu drogowym. Jak już wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, dla bezpieczeństwa w ruchu drogowym niezbędne jest czuwanie nad tym, aby osoby mające uprawnienia do kierowania pojazdami miały wymaganą w tym zakresie sprawność i to nie tylko w chwili ubiegania się o uprawnienia, ale również w okresie późniejszego z nich korzystania. W interesie społecznym pozostaje, by wszyscy kierowcy posiadali predyspozycje zdrowotne do prowadzenia pojazdów silnikowych, w sposób który nie będzie zagrażał nie tylko ich zdrowiu i życiu, lecz również zdrowiu i życiu wszystkich innych użytkowników dróg. Ocenę tę wyrażoną w toku postępowania administracyjnego trafnie podzielił Sąd I instancji.

Końcowo należy podkreślić i wyjaśnić jeszcze raz skarżącemu, że decyzja kierująca na badania lekarskie nie oznacza oczywiście, że przesądzona została kwestia braku zdolności skarżącego do kierowania pojazdem mechanicznym. Okoliczność czy stan zdrowia skarżącego stanowi przeciwwskazanie do kierowania pojazdem, będzie wyjaśniana w drodze stosownego badania lekarskiego.

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, uznając skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, oddalił ją na podstawie art. 184 P.p.s.a.