Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krystyna Czajecka-Szpringer po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za październik 2009 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy.

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, w terminie do jego opłacenia, skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, a na ich utrzymaniu pozostaje córka E., która jest studentką. Podniosła, że prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą, nie przynoszącą dochodu. W skład majątku rodziny wchodzi nieruchomość rolna o pow. 1,5 ha, udział w 2/3 części w prawie własności domu jednorodzinnego, cysterna do przewozu paliw oraz dwa samochody osobowe (Kia [...] i Opel [...]). Mąż skarżącej utrzymuje się z rolnictwa, jednakże w bieżącym roku nie uzyskał z tego tytułu żadnego dochodu, ponadto pomaga jej w prowadzeniu działalności gospodarczej. Skarżąca podała również, że w utrzymaniu rodziny pomagają finansowo osoby z jej własnej rodziny i rodziny męża. Prowadzona przez nią działalność gospodarcza przynosi natomiast stratę, a osiągane dochody rzędu 500 – 600 zł miesięcznie nie wystarczają nawet na podstawowe potrzeby. Koszty utrzymania domu ponosi matka skarżącej wspólnie z nimi zamieszkująca. W dalszej części wykazała, że powierzchnia domu, w którym posiada udział wynosi 120 m2, nieruchomość rolna ma powierzchnię 1,7 ha oraz że wartość samochodu KIA [...] (r. prod. 2004 r.) wynosi ok. 22.000 zł, a cysterny (r. prod. 1994) ok. 80.000 zł. Odnośnie uzyskiwanych przez rodzinę dochodów skarżąca wskazała, że jedynym dochodem rodziny jest dochód z uprawy roli w kwocie 400 zł.

Postanowieniem z dnia 2 października 2012 r. referendarz sądowy tut. Sądu odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy.

Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw podnosząc, że referendarz odmawiając przyznania prawa pomocy błędnie ocenił jej sytuację materialną jako dobrą. Nie wziął bowiem pod uwagę, że jedyny dochód rodziny pochodzący z gospodarstwa rolnego wynosi 400 zł, a działalność gospodarcza przynosi straty. Zdaniem skarżącej nie można zgodzić się z wyrażonym w postanowieniu poglądem, że miarą możliwości płatniczych skarżącej jest wielkość osiągniętych przychodów w prowadzonej działalności gospodarczej, nie zaś rzeczywiste dochody. Skarżąca podkreśliła również, że w dacie złożenia skarg do sądu nie dysponowała wolnymi środkami finansowymi. Wskazany w postanowieniu fakt figurowania na koncie bankowym w dniu [...] lipca 2014 r. kwoty 57.434,64 zł nie potwierdza możliwości płatniczych skarżącej, ponieważ w tym samym dniu z wymienionej kwoty skarżąca opłaciła na rzecz dostawcy za dostarczone paliwo kwotę 57.342,40 zł. Skarżąca podniosła również, że jej rachunki bankowe zostały w trybie egzekucyjnym zajęte od dnia 20 sierpnia 2014 r. Ponadto zarzuciła, że referendarz sądowy błędnie ustalił, że posiada majątek znacznej wartości. Dom służy bowiem wyłącznie do zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych członków rodziny, samochód cysterna został w oparciu o decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego wpisany do rejestru zastawów, zaś posiadane samochody osobowe, nawet w przypadku ich szybkiego zbycia nie zapewniają kwot niezbędnych do opłacenia należnych wpisów. Do sprzeciwu skarżąca załączyła: zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego, wydruk z rachunku bankowego oraz kilkanaście faktur VAT na zakup oleju napędowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Jak stanowi art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwaną dalej p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W niniejszej sprawie złożony przez stronę sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy wywołał taki skutek, że Sąd jest zobowiązany ponownie rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy uwzględniając okoliczności faktyczne sprawy i zebrany materiał dowodowy istniejący w chwili obecnej.

Skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Podstawę prawną rozstrzygnięcia takiego zakresu żądania zawiera art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z jego treścią przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w takim zakresie następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Podkreślenia przy tym wymaga, że wskazany przepis stanowi regulację wyjątkową w stosunku do ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Instytucja prawa pomocy ma natomiast na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które ze względu na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo ograniczony zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach.

W ocenie Sądu sytuacja skarżącej nie jest natomiast wyjątkowa i jako taka nie uzasadnia udzielenia stronie wnioskowanego zwolnienia. Dokonując tej oceny Sąd miał na uwadze informacje podane przez skarżącą we wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji z dnia [...] i wynikające z dołączonych do niego dokumentów finansowych, informacje podane we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych z dnia 10 września 2014 r. oraz w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego i załączonych do sprzeciwu dokumentach. Sąd wziął również pod uwagę wysokość kosztów sądowych we wszystkich sprawach, w których skarżąca wniosła skargi i złożyła wnioski o przyznanie prawa pomocy. Łączny koszt wpisów sądowych od wniesionych skarg wynosi 6.293 zł.

Skarżąca, co potwierdziła w sprzeciwie, zamieszkuje i prowadzi gospodarstwo domowe z mężem, dwiema niepracującymi córkami oraz matką. Skarżąca i jej rodzina ma zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe, posiada majątek nieruchomy (udział w 2/3 części domu o pow. 120 m2, nieruchomość rolną o pow. ok. 1,7 ha, stację paliw) oraz ruchomy (samochód ciężarowy (cysterna) r. prod. 1994 o wartości ok. 80.000 zł, oraz dwa samochody osobowe: KIA [...] r. prod. 2004 o wartości ok. 22.000 zł i Opel [...] r. prod. 1998 r. o wartości ok. 4.000 zł). W tym miejscu podnieść należy, iż okoliczność, że jeden ze składników majątku (samochód cysterna) został wpisany do rejestru zastawów, nie stoi na przeszkodzie aby skarżąca prowadząc działalność gospodarczą mogła z niego korzystać, a więc nie przesądza o braku możliwości finansowych skarżącej.

W dalszej kolejności w ocenie sądu nie można przyjąć za wiarygodne oświadczenia skarżącej zawartego w urzędowym formularzu PPF, że rodzina utrzymuje się jedynie z dochodu męża z działalności rolniczej w kwocie ok. 400 zł. W świetle zasad doświadczenia życiowego, gdyby jedynym dochodem skarżącej był dochód w wysokości 400 zł, to skarżąca nie byłaby w stanie pokryć kosztów utrzymania kilkuosobowej rodziny, w tym kosztów kształcenia córki na studiach. Oświadczenie skarżącej o utrzymywaniu rodziny z kwoty 400 zł jest tym bardziej niewiarygodne, że w piśmie z dnia 10 września 2014 r. zawierającym wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych skarżąca podała, że z rolnictwa mąż nie uzyskał w bieżącym roku żadnego dochodu.

Ponadto fakt, że skarżąca w prowadzonej działalności gospodarczej wykazuje straty, nie świadczy o braku środków finansowych. Wbrew zarzutom skarżącej rozmiar prowadzonej działalności ma znaczenie przy ocenie zdolności płatniczych skarżącej. Zwrócić należy uwagę, że w 2011 r. przychód w prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej wyniósł 1.279.676,06 zł, strata – 37.845,83 zł: w 2012 r. przychód wyniósł 1.963.479,42 zł, strata - 22.098,19 zł; w 2013 r. przychód wyniósł 1.546.190,98 zł, zaś strata – 5.278,50 zł (zeznania podatkowe PIT-36). Wykazanie straty przez skarżącą nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania przychodu nad tym przychodem, co skutkuje brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Mimo ponoszonych od co najmniej 2011 r. strat, skarżąca nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej i corocznie znajduje środki finansowe na pokrywanie strat. Samo porównanie wielkości przychodów za ostatni rok obrotowy (1.546.190,98 zł) do wysokości kosztów sądowych prowadzi do wniosku, że brak jest racjonalnego uzasadnienia do przerzucenia ciężaru tych kosztów (zarówno w tej sprawie jak i w pozostałych sprawach, w których strona złożyła wnioski o prawo pomocy) na pozostałych obywateli poprzez pokrycie ich ze środków publicznych. W ocenie sądu skarżąca ma możność pozyskania środków na pokrycie kosztów sądowych bądź z bieżących przychodów, bądź z posiadanych aktywów trwałych.

Odnosząc się do podniesionego w sprzeciwie argumentu skarżącej, że w dniu [...] lipca 2014 r. kwota, która widniała na rachunku bankowym, tj. 57.434,64 zł została przeznaczona na opłacenie faktury za dostarczone paliwo (57.342,40 zł) podkreślić należy, że koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu za wszystkimi innymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej. Zobowiązania skarżącej związane z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których należą koszty sądowe. Koszty te jako należności budżetu państwa należy uiszczać na równi z innymi wydatkami obciążającymi skarżącą. Innymi słowy niedopuszczalnym jest by strona spłacała inne ciążące na niej zobowiązania (np. wobec kontrahentów), a jednocześnie żądała by na tej podstawie koszty związane z wniesieniem skargi pokrywał za nią Skarb Państwa.

Wskazać również należy, że w dniu [...] lipca 2014 r. mąż skarżącej dokonał transferu środków pieniężnych na konto skarżącej w wysokości 42.380,00 zł, co odzwierciedla dołączony do wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji wydruk bankowy, przy czym ta operacja finansowa nie została uwidoczniona w załączonym przez skarżącą do sprzeciwu wydruku bankowym. Strona świadomie dołączyła wyciąg z konta bankowego zawierający wyłącznie transakcje obciążeniowe, co w ocenie Sądu stanowi rezultat celowego działania, mającego na celu ukazanie sytuacji skarżącej w sposób przemawiający na rzecz przyznania jej prawa pomocy, a nie w sposób odpowiadający rzeczywistości.

Konkludując, zdaniem Sądu skarżąca posiada bądź mogła zabezpieczyć odpowiednie środki pieniężne na uiszczenie należnych kosztów sądowych.

Na marginesie należy jeszcze zaznaczyć, iż w razie uwzględnienia skargi przez sąd administracyjny pierwszej instancji, przysługuje stronie skarżącej od organu, który wydał zaskarżony akt - zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 p.p.s.a.) o czym skarżąca wie, a na co wskazuje treść zawartego w skardze wniosku.

Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.