Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka (sprawozdawca) sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta C. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta C. a Prezydentem Miasta L. w sprawie wskazania organu właściwego do rozpoznania sprawy P. S. o ustalenie i dochodzenie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego postanawia: wskazać Prezydenta Miasta L. jako organ właściwy w sprawie.

Prezydenta Miasta Częstochowa, działając przez Dyrektora Częstochowskiego Centrum Świadczeń (dalej Dyrektor CCŚ), zastępowany przez pełnomocnika - adw. Ł. N. złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Prezydentem Miasta Częstochowa a Prezydentem Miasta Leszna poprzez wskazanie Prezydenta Miasta Leszna jako organu właściwego do rozpoznania sprawy P. S. o ustalenie i dochodzenie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a także o zasądzenie od uczestnika postępowania na rzecz wnioskodawcy kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Wniósł ponadto o zaliczenie w poczet materiału dowodowego dokumentów załączonych do wniosku o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego z dnia 24.01.2022 roku, znajdujących się w aktach postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie o sygn. I OW 12/22, zaliczenie na poczet niniejszego postępowania opłaty sądowej w kwocie 100,00 złotych w sprawie prowadzonej przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pod sygn. I OW 12/22 i niedokonywanie jej faktycznego zwrotu zgodnie z treścią postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17.03.2022 roku, sygn. I OW 12/22.

W uzasadnieniu swojego stanowiska Dyrektor CCŚ wskazał na następujące ustalenia faktyczne i prawne.

Decyzją Prezydenta Miasta Częstochowa nr DA,531.636.2020.9.EG z dnia 31.08.2021 roku (dalej Decyzja Uchylająca) uchylono decyzję Prezydenta Miasta Częstochowa nr DA.531,636.2020.1.EC z dn. 22.10.2020 r. (dalej Decyzja Prezydenta Miasta Częstochowa) w sprawie przyznania P. S. świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Przyczyną uchylenia P. S. prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego był fakt, że z dniem 22.01.2021 roku zakończyła ona naukę w [...] w Częstochowie, a zatem przestała być uprawniona do otrzymywania tego świadczenia. Mając na uwadze, że P. S. od momentu, kiedy utraciła uprawnienia do otrzymywania świadczeń z funduszu alimentacyjnego a datą wszczęcia postępowania w sprawie uchylenia prawa do tych świadczeń, otrzymała te świadczenia (do czerwca 2021 r.) zachodziła potrzeba orzeczenia wobec niej zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. W tym celu wnioskodawca ustalił aktualne miejsce pobytu P. S., tj. Miasto Leszno, ul. [...]. Z informacji uzyskanych przez wnioskodawcę od uczestnika postępowania wynikało, że P. S. jest uprawniona i pobiera świadczenie wychowawcze, świadczenie rodzicielskie przyznane decyzjami wydanymi przez Prezydenta Miasta Leszna. Prezydent Miasta Częstochowa przekazał sprawę zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego do rozpoznania organowi właściwemu dla zamieszkania osoby uprawnionej - P. S. - tj. Prezydentowi Miasta Leszna. Tymczasem Prezydent Miasta Leszna powołując się na art. 19 ust. 4 ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. 2021 r. 877 z późn. zm., dalej upoua) przekazał "powrotnie" sprawę do Prezydenta Miasta Częstochowa uznając, że to wnioskodawca będzie właściwy do rozpoznania postępowania w sprawie ustalenia i orzeczenia zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego nienależnie pobranych przez P. S.

Dyrektor CCŚ powołał się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego podnosząc, że jeżeli organ właściwy w postępowaniu w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego (postępowaniu w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych) staje się w toku postępowania niewłaściwy miejscowo do rozpatrzenia sprawy to powinien przekazać sprawę organowi właściwemu dla aktualnego miejsca zamieszkania strony (por. postanowienia NSA: z 25 września 2014 r., I OW 99/14, z 18 listopada 2014 r., I OW 148/14, z 18 listopada 2014 r., I OW 164/14, z 29 kwietnia 2015,1 OW 227/14, 27 listopada 2015, i OW 130/15, z 13 września 2016, I OW 83/16)." (Postanowienie NSA z 14.12.2018 r" I OW 157/18, LEX nr 2734704.) (k. 24-26 akt sądowych).

W odpowiedzi na wniosek, Prezydent Miasta Leszna działając przez Kierownika Zespołu ds. Funduszu Alimentacyjnego (dalej Kierownik Zespołu) poinformował, że w przedmiotowej sprawie nie posiada akt sprawy, ponieważ nie został złożony przez wierzyciela wniosek o świadczenia z funduszu alimentacyjnego, jak również ze względu na zmianę miejsca zamieszkania nie został przekazany przez Częstochowskie Centrum Świadczeń wniosek o świadczenia z funduszu alimentacyjnego ani decyzji o przyznanym świadczeniu celem dalszej realizacji przez tutejszy Ośrodek.

W ocenie Kierownika Zespołu sam fakt zamieszkiwania na terenie miasta Leszna wskazanej osoby nie czyni z niej osoby uprawnionej do świadczeń z funduszu alimentacyjnego określonej w definicji art. 2 pkt 11 upoua. W związku z brakiem możliwości stwierdzenia, czy P. S. nadal posiada tytuł wykonawczy zatwierdzony przez sąd, a egzekucja w sprawie jest bezskuteczna spełniony miał zostać warunek zawarty w art. 2 pkt 10 ww. ustawy, w konsekwencji czego ustalenie decyzji o nienależnie pobranych świadczeniach miało odbyć się w odniesieniu do miejsca, w którym P. S. zamieszkiwała w okresie relatywnym do rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie. Kierownik Zespołu wskazał jednocześnie, że z posiadanych dokumentów wynika, że P. S. ma przyznane świadczenie wychowawcze przez Prezydenta Miasta Leszna od dnia 15.07.2021 r. do dnia 31.05.2022 r., zatem Częstochowskie Centrum Świadczeń prowadziło postępowanie w sprawie uchylenia decyzji z funduszu alimentacyjnego P. S., będącej już mieszkanką Leszna, a organ właściwy ze względu na nowe miejsce zamieszkania realizuje otrzymaną decyzję bez konieczności wydawania kolejnej decyzji oraz jest właściwy do jej uchylenia, zmiany oraz do ustalania i dochodzenia świadczeń nienależnie pobranych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, osoba nienależnie pobrała świadczenie z funduszu alimentacyjnego lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ naprawo do świadczeń, co w ocenie tutejszego Ośrodka miałoby ustawowe uzasadnienie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm., dalej ppsa) Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór o właściwość ma miejsce wtedy, gdy rozbieżność stanowisk (poglądów) co do zakresu działania organów administracji publicznej zachodzi w odniesieniu do rozpoznania i rozstrzygnięcia tej samej sprawy, którą zajmują się dwa organy administracji publicznej (spór pozytywny) lub której organy administracji publicznej odmawiają przyjęcia do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, powołując się na brak podstaw do ustalenia swej właściwości (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 kpa). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 ppsa).

W niniejszej sprawie mamy do czynienia z negatywnym sporem o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Częstochowy a Prezydentem Miasta Leszna w sprawie wskazania organu właściwego do uchylenia decyzji Prezydenta Miasta Częstochowy dotyczącej przyznania P. S. świadczeń z funduszu alimentacyjnego ze względu na zakończenie nauki w szkole.

Celem rozważenia powyższego przypomnieć należy, że zgodnie z art. 19 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm., dalej kpa) organy administracji publicznej obowiązane są przestrzegać z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej, a art. 20 kpa w zakresie ustalania właściwości rzeczowej odsyła do przepisów ustaw materialnych, natomiast art. 21 kpa reguluje kwestie właściwości miejscowej i pomimo wyczerpującej regulacji zawartej w tym przepisie, unormowania takie w określonych kategoriach spraw zawierają także ustawy materialne. Przy ustalaniu zatem organu właściwego w niniejszej sprawie, ma zastosowanie wskazywana wyżej ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z art. 2 pkt 10 tej ustawy organem właściwym wierzyciela jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawionej. Natomiast zgodnie z art. 12 ust. 1 powołanej wyżej ustawy postępowania w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego prowadzi organ właściwy wierzyciela. Przepis art. 23 powołanej ustawy przewiduje, że "osoba, która pobrała nienależne świadczenia jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami" (czyli wierzyciel alimentacyjny), natomiast przepis ten nie określa organu właściwego do rozpoznania tej sprawy. Zasadą przewidzianą w art. 12 ust. 1 upoua jest, że "postępowania w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego prowadzi organ właściwy wierzyciela", którym wedle art. 2 pkt 10 jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej. Należy też zwrócić uwagę na fakt, że uregulowania ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie odbiegają od zasad wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego, który w art. 21 pkt 3 jako generalną zasadę ustalania właściwości organu w sprawach innych niż dotyczących nieruchomości lub prowadzenia zakładu pracy wskazuje miejsce zamieszkania podmiotu, do którego rozstrzygniecie ma być skierowane.

Jak ponadto wprost wynika z treści powołanego przez Prezydent Miasta Leszno art. 19 ust. 4 upoua w przypadku powzięcia informacji o zmianie miejsca zamieszkania osoby, której przyznano świadczenia z funduszu alimentacyjnego, dotychczasowy organ właściwy przekazuje wydaną decyzję wraz z aktami sprawy organowi właściwemu ze względu na nowe miejsce zamieszkania w celu jej dalszej realizacji. Organ właściwy ze względu na nowe miejsce zamieszkania realizuje otrzymaną decyzję bez konieczności wydawania kolejnej decyzji oraz jest właściwy do jej uchylenia, zmiany oraz do ustalania i dochodzenia świadczeń nienależnie pobranych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, osoba nienależnie pobrała świadczenie z funduszu alimentacyjnego lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ naprawo do świadczeń.

Skoro zatem miejscem zamieszkania zainteresowanej jest miasto Leszno to organem właściwym do prowadzenia postępowania o zwrot nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych jest Prezydent Miasta Leszna. Mając na względzie przedmiotowe, orzeczono jak w sentencji postanowienia.

W zakresie wniosku Prezydenta Miasta Częstochowa o zasądzenie od uczestnika postępowania na rzecz wnioskodawcy kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych wskazać należy, że prawodawca nie przewidział w sprawach tego rodzaju zwrotu kosztów ani rozliczenia kosztów między stronami. Dlatego strona (organ administracji publicznej) wnosząca o rozstrzygnięcie przez Naczelny Sąd Administracyjny sporu kompetencyjnego musi się liczyć z tym, że bez względu na sposób oceny jej stanowiska przez ten sąd będzie ponosiła koszty zainicjowania tego postępowania i udziału w nim (post. NSA z 8.11.2007 r., I OW 79/07; post. NSA z 3.12.2010 r., I OW 147/10; z 1.2.2013 r., II GW 19/12; z 29.5.2014 r., II OW 25/14, CBOIS). Wniosek organu o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego ma na celu rozstrzygnięcie zagadnienia procesowego co do właściwości organu do załatwienia konkretnej sprawy. Organ występujący z wnioskiem w takiej sytuacji nie dochodzi swych praw. Stąd brak jest podstaw do zamieszczenia w postanowieniu w przedmiocie rozstrzygnięcia sporu kompetencyjnego orzeczenia dotyczącego zwrotu kosztów postępowania.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i ppsa w zw. z art. 4 ppsa postanowił jak w sentencji.