Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Maria Dożynkiewicz, , , po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia E. sp. z o.o. z siedzibą we W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 20 marca 2017 r. sygn. akt I SA/Wr 891/16 odrzucające zażalenie E. sp. z o.o. z siedzibą we W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 6 lutego 2017 r. sygn. akt I SA/Wr 891/16 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi E. sp. z o.o. z siedzibą we W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 4 maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od marca do grudnia 2010 r. postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 20 marca 2017 r., sygn. akt I SA/Wr 891/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił zażalenie E. spółki

z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we W. (zwanej dalej: "Spółką" lub "stroną skarżącą) na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 6 lutego 2017 r., sygn. akt I SA/Wr 891/16, utrzymujące w mocy postanowienie referendarza sądowego z 2 listopada 2016 r., sygn. akt I SA/Wr 891/16, w zakresie prawa pomocy.

Uzasadniając przyczyny odrzucenia zażalenia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że z art. 260 § 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej –"p.p.s.a.") wynika, iż od postanowień wojewódzkich sądów administracyjnych wydanych w wyniku rozpoznania sprzeciwu od orzeczenia referendarza sądowego nie przysługuje żaden środek zaskarżenia. Postanowienie Sądu z 6 lutego 2017 r. jest zatem prawomocne.

W złożonym zażaleniu, działający w imieniu Spółki pełnomocnik, wniósł o uchylenie powyższego postanowienia i rozpoznania zażalenia strony skarżącej z 22 lutego 2017 r.

W ocenie strony skarżącej, WSA we Wrocławiu dokonał błędnej wykładni art. 260 § 2 p.p.s.a., uznając, że w przypadku rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy przez referendarza sądowego jedynym przysługującym środkiem zaskarżenia jest możliwość wniesienia sprzeciwu, który wyczerpuje tok instancyjnej kontroli.

Autor zażalenia podniósł, że przyjęcie takiego modelu spowoduje spłaszczenie drogi kontroli instancyjnej, bowiem prowadzi do przyjęcia, że jedynym środkiem zaskarżenia przysługującym w sprawach dotyczących prawa pomocy jest sprzeciw. Dodał przy tym, że zgodnie z art. 258 § 4 zd. 2 p.p.s.a. na postanowienie WSA w przedmiocie przyznania prawa pomocy przysługuje zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przy jednoczesnym zastosowaniu nieostrej przesłanki rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy przez WSA w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Powoduje to, że powstają dwa modele postępowania, które nie są względem siebie ekwiwalentne.

Z tych względów pełnomocnik strony podniósł, że na postanowienie WSA orzekające na skutek sprzeciwu od orzeczenia referendarza przysługuje zażalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 260 § 1 p.p.s.a. (według stanu prawnego na dzień 15 sierpnia 2015 r.) sąd rozpoznając sprzeciw od zarządzenia lub postanowień referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie zmienia lub utrzymuje w mocy. W tych sprawach Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.).

Treść powyższych, znowelizowanych regulacji była wynikiem prac ustawodawcy zmierzających do rozszerzenia uprawnień referendarzy oraz jednoczesnego usprawnienia przebiegu postępowania przez odciążenie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ustawodawca wzorował się w tym zakresie na treści art. 39823 K.p.c. i doprowadził do powstania specyficznego poziomego mechanizmu zaskarżalności, w zamierzeniu odciążającego NSA od rozpatrywania zażaleń na postanowienia w przedmiocie prawa pomocy.

W zamyśle ustawodawcy postanowienie referendarza sądowego wydane w przedmiocie prawa pomocy winno być traktowane jako orzeczenie wydane w pierwszej instancji. Jednocześnie przyjęto, że sprzeciw wniesiony od postanowienia referendarza sądowego jest środkiem odwoławczym. Z kolei, wojewódzki sąd administracyjny, który rozpoznaje sprzeciw z zakresu prawa pomocy działa jako sąd drugiej instancji.

Oznacza to, że postanowienie tego sądu o utrzymaniu w mocy zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego jest ostateczne i nie przysługuje od niego zażalenie. Warto wskazać, że zasada ta doznaje pewnych wyjątków. Te z postanowień WSA, w których nie doszło do merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, np. wskutek odrzucenia sprzeciwu będą podlegały dalszemu zaskarżeniu (zob. uchwała NSA z 30 listopada 2009 r., I GPS 1/09, ONSAiWSA 2010/2/17, zgodnie z którą na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego, wydane na podstawie art. 259 § 2 p.p.s.a., o odrzuceniu sprzeciwu wniesionego od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy, przysługuje zażalenie). Niemniej jednak sytuacja taka nie zachodzi w niniejszej sprawie, gdzie zarówno referendarz, jak i WSA merytorycznie odnosili się do wniosku strony.

W związku z tym zaskarżenie postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego utrzymującego w mocy postanowienie referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy w całości lub w części będzie skutkowało odrzuceniem wniesionego zażalenia z uwagi na niedopuszczalność tego środka zaskarżenia.

Z wymienionych wyżej względów, Naczelny Sąd Administracyjny uznał zaskarżone postanowienie Sądu I instancji za prawidłowe i na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.