Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik, Asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska, Protokolant Sekretarz sądowy Emilia Szeliga-Rydzewska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę.

Pismem z 12 lipca 2024 r., A. G. (dalej także jako: "wnioskodawca", "skarżący"), złożył do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 906, dalej zwaną: "ustawą o działaczach opozycji antykomunistycznej" lub "ustawą").

We wniosku skarżący wskazał, że wziął udział w manifestacji 3 maja 1982 r., w wyniku czego został zatrzymany następnego dnia i pobity przez funkcjonariuszy milicji, a następnie relegowany z uczelni.

Do wniosku dołączono kserokopię zaświadczenia o pobieraniu emerytury z KRUS, kserokopię legitymacji studenckiej, indeksu i innych dokumentów uczelnianych, kserokopię o umorzeniu dochodzenia w sprawie włamania do samochodu, kserokopię wezwania do stawienia się w Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w charakterze świadka, biogram M. G., matki wnioskodawcy i inne dokumenty jej dotyczące oraz kserokopie z dokumentacji sprawy karnej przeciwko A. G., obwinionemu o nieopuszczenie zbiegowiska, w miejscu publicznym. Ponadto, do wniosku załączono decyzję Prezesa IPN, w której stwierdzono, że wnioskodawca nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa oraz że w archiwach Instytutu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez niego lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Decyzją z 7 marca 2025 r., nr [...], Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej także jako: "organ") odmówił A. G. potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że załączona do wniosku decyzja Prezesa IPN potwierdza, iż w przypadku skarżącego nie zachodzą przesłanki negatywne, co do przyznania przedmiotowego statusu. Wyjaśnił, że w toku prowadzonego postępowania poinformowano skarżącego o przesłankach ustawowych na podstawie, których organ może potwierdzić status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Dodatkowo w celu dokładnego ustalenia stanu faktycznego zobowiązano wnioskodawcę do przedstawienia dodatkowych dowodów, potwierdzających prowadzenie działalności opozycyjnej zagrożonej odpowiedzialnością karną oraz doznanie represji z powodów politycznych. Pismem z 4 września 2024 r. organ zwrócił się do Archiwum IPN o przekazanie informacji na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, o treści zgromadzonych dokumentów dotyczących wnioskodawcy oraz o przekazanie uwierzytelnionych kopii tych dokumentów. W odpowiedzi IPN przekazał informację, z której wynika, że w zasobie archiwalnym IPN nie odnaleziono żadnych dokumentów potwierdzających działalność opozycyjną skarżącego lub doznanie przez niego represji. Następnie, na wniosek strony, organ wystąpił do Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w S. o przekazanie akt o sygnaturze [...] w prowadzonym śledztwie dotyczącym popełnienia zbrodni komunistycznej.

Nadto organ zawiadomił wnioskodawcę o możliwości skorzystania z uprawnień wynikających z art. 10 k.p.a., umożliwiających zapoznanie się z zebranym materiałem dowodowym oraz wypowiedzenie się co do zebranych dowodów przed wydaniem decyzji, jednocześnie wskazując przesłanki, jakie powinny zostać spełnione do wydania decyzji pozytywnej, tj. przedstawienie dodatkowych dowodów potwierdzających prowadzenie działalności antykomunistycznej lub podleganie represjom z powodów politycznych. Jednocześnie wnioskodawcy został wyznaczony dodatkowy termin na nadesłanie dowodów na okoliczność prowadzenia działalności opozycyjnej lub podlegania represjom.

Na podstawie zgromadzonych w sprawie dowodów ustalono, iż wnioskodawca został zatrzymany 4 maja 1982 r. po udziale w manifestacji 3 maja 1982 r. i pobity przez funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej.

W ocenie organu, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby wnioskodawca prowadził działalność opozycyjną w rozumieniu art. 2 cyt. ustawy, tj. przez minimum 12 miesięcy, w ramach zorganizowanych struktur lub we współpracy z nimi, która jednocześnie zagrożona była odpowiedzialnością karną i miała na celu odzyskanie przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowanie politycznych praw człowieka. Zdaniem organu, skarżący nie przedłożył wystarczających dowodów pozwalających na potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej. Takich dowodów nie dostarczyła także kwerenda przeprowadzona w zasobie archiwalnym IPN. W związku z powyższym brak jest podstaw do potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej.

Z zebranego materiału dowodowego, zdaniem organu, nie wynika także, aby skarżący podlegał którymkolwiek z represji wymienionych w art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Nie ulega wątpliwości, iż wziął udział w wystąpieniu o charakterze wolnościowym i za to spotkały go represje ze strony władz komunistycznych, jednakże, jak wynika z materiału dowodowego, obrażenia jakich doznał w wyniku pobicia przez funkcjonariuszy milicji trwały do 7 dni. Ponadto, wnioskodawca nie przedstawił żadnych dowodów na to, że w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r., brał udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym, został relegowany z uczelni wyższej lub innej szkoły. W postanowieniu o umorzeniu śledztwa z 30 czerwca 2015 r. w sprawie [...] stwierdzono, iż wnioskodawca został relegowany z uczelni, jednakże z analizy akt postępowania wynika, iż jedynym potwierdzeniem wystąpienia takich okoliczności są zeznania samego wnioskodawcy, który oświadczył, że: "zostałem skreślony z listy studentów. Brakowało mi już tylko jednego zaliczenia. Dostałem pismo do domu, iż zostałem skreślony, z uwagi na jego brak. Miałem zwolnienie lekarskie i była podstawa do odroczeniu terminu zaliczenia. Myślę, że wykorzystano fakt braku zaliczenia do skreślenia mnie, a było to inspirowane działaniami SB. Było to zaledwie kilka dni po zwolnieniu z Kolegium." Z zeznań skarżacego jednoznacznie wynika, że powodem jego usunięcia z uczelni było nieuzyskanie zaliczenia, nie istnieją natomiast żadne dowody wskazujące na to, iż w rzeczywistości relegowanie z uczelni wnioskodawcy miało charakter represji za jego udział w manifestacji. Z tych względów, postanowiono odmówić potwierdzenia wnioskodawcy statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Skarżący, nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, wystąpił do Szefa Urzędu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Na etapie postępowania z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący nie przedłożył żadnych dodatkowych dowodów.

Decyzją z 28 maja 2025 r., nr [...], Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572) oraz art. 5 w związku z art. 2 i art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia 7 marca 2025 r.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że wniosek strony nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem wnioskodawca nie spełnił przesłanek określonych w art. 2 lub art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

Organ przywołał następnie treść art. 2 i art. 3 ww. ustawy i wyjaśnił, że jako podstawę do przyznania statusu opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych wnioskodawca wskazał, że wziął udział w manifestacji 3 maja 1982 r., w wyniku czego został zatrzymany następnego dnia i pobity przez funkcjonariuszy milicji, a następnie relegowany z uczelni.

W ocenie organu, w toku rozpatrzenia sprawy organ podjął czynności zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Analizowany pod kątem przyznania omawianego statusu, materiał dowodowy - w szczególności oświadczenia samego zainteresowanego jak i dokumenty pozyskane z IPN - nie jest, zdaniem organu, wystarczający do potwierdzenia prowadzenia przez stronę zorganizowanej działalności opozycyjnej lub we ścisłej współpracy z organizacją antykomunistyczną. Organ podkreślił, że w toku prowadzonego postępowania sam wnioskodawca nie wskazywał na prowadzenie przez siebie zorganizowanej działalności opozycyjnej. Nie potwierdzają tego przedłożone dowody, które dotyczą działalności opozycyjnej matki wnioskodawcy. Sam wnioskodawca wskazał także, że po rozpoczęciu stanu wojennego pomagał matce w różnego rodzaju działaniach pomocowych. Taka działalność nie może być uznana za działalność opozycyjną prowadzoną w rozumieniu art. 2 ww. ustawy.

Organ wyjaśnił, że art. 2 i art. 3 ww. ustawy katalog zdarzeń, sytuacji, legitymujących daną osobę jako działacza opozycji antykomunistycznej lub osobę represjonowaną z powodów politycznych ma charakter zamknięty i ustawodawca nie przewiduje możliwości przyznania wymienionych uprawień z innych tytułów. Inaczej ujmując - z szeregu różnorakich przejawów walki, sprzeciwu, oporu społecznego względem dawnego ustroju, a także z szerokiego zakresu ingerencji organów władzy, w wymiarze ogólnym czy indywidualnym, tylko niektóre z nich kwalifikują do przyznania omawianego statusu a w konsekwencji do przyznania uprawnień z takim statusem związanych. Za osobę represjonowaną może być bowiem uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wyszczególnionymi w art. 3 tej ustawy wyłącznie z powodów politycznych, a więc w wyniku działalności politycznej lub udziału w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

W omawianej sprawie skarżący podniósł, że 4 maja 1982 r. został zatrzymany przez służby bezpieczeństwa oraz pobity. W tym zakresie organ dokonał analizy protokołu przesłuchania strony, który został sporządzony na potrzeby postępowania prowadzonego przez prokuratora Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w S.. W protokole tym złożonym z pouczeniem o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań skarżący zeznał, że rano w godzinach około południowych brał udział w demonstracjach 4 maja 1982 r. W późniejszych godzinach tego samego dnia, zgodnie z oświadczeniem, miała on wrócić do domu i po obiedzie udać się ze swoim kolegą na róg ul. [...] i ul. [...]. Skarżący jechał w celu uzyskania pomocy medycznej z uwagi na uraz nogi, który jak podkreślił w zeznaniu, nie miał związku z udziałem w demonstracji. W dalszej relacji wskazał, że po mieście miały jeździć oddziały ZOMO i miały strzelać do przechodniów.

Następnie skarżący został zatrzymany i odprowadzony do pojazdu, w którym była już cała grupa zatrzymanych, z których relacji, jak podaje skarżący wynikało, że również zostali zatrzymani bez związku z udziałem w jakiejkolwiek demonstracji.

Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 3 ust. 3 lit. a ww. ustawy uszczerbek na zdrowiu musiał być spowodowany bezpośrednim działaniem funkcjonariuszy organów bezpieczeństwa, milicji czy wojska, a do uszczerbku dość musiało w wyniku bezpośredniego zamachu na zdrowie bądź życie uczestnika wystąpienia wolnościowego. Trudno w omawianym stanie faktycznym, zdaniem organu, uznać, że skarżący był czynnie zaangażowany w wystąpienie wolnościowe, w związku z którym miał doznać uszczerbku na zdrowiu. Wnioskodawca nie został zatrzymany w związku z udziałem w wystąpieniu wolnościowym, a był przypadkową ofiarą działania funkcjonariuszy służb bezpieczeństwa. Z tego też powodu przed Instytutem Pamięci Narodowej toczyło się postępowanie w sprawie ukarania funkcjonariuszy, którzy dopuścili się tych czynów w maju 1982 r. w S..

Organ wskazał, że w aktach sprawy znajduje się również protokół z oględzin lekarskich wykonanych w Katedrze i Zakładzie Medycyny Sądowej [...] Akademii Medycznej, które zostały dokonane po wyjściu strony z aresztu. W badaniu stwierdzono ślady pobicia i obrażenia jako wywołujące naruszenie czynności narządów ciała, jakim są kończyny górne i tułów badanego na okres czasu do 7 dni. Mając na uwadze, że art. 3 pkt 3 lit a cytowanej ustawy wymaga, aby status osoby represjonowanej został przyznany o sobie, która doznała rozstroju zdrowia na okres powyżej 7 dni, w ustalonym stanie faktycznym nie jest możliwe potwierdzenie przedmiotowego statusu w oparciu o przepisy obowiązującej ustawy.

Ponadto, organ stwierdził, że w postanowieniu o umorzeniu śledztwa z 30 czerwca 2015 r. w sprawie [...] wskazano, iż wnioskodawca został relegowany z uczelni, jednakże z analizy akt postępowania wynika, iż jedynym potwierdzeniem wystąpienia takich okoliczności są zeznania samego wnioskodawcy, z których jednoznacznie wynika, że powodem jego usunięcia z uczelni było nieuzyskanie zaliczenia, nie istnieją natomiast żadne dowody wskazujące na to, iż w rzeczywistości relegowanie z uczelni wnioskodawcy miało charakter represji za jego udział w manifestacji. Również okoliczności podnoszone przez E. S., który był pełnomocnikiem strony przed kolegium wykroczeń w maju 1982 r. nie potwierdzają udziału w wystąpieniu wolnościowym a jedynie dowodzą, że został on zatrzymany. Wnioskodawca w zakresie okoliczności związanych z zatrzymaniem szczegółowo odniósł się w protokole przesłuchania przed IPN.

Organ wyjaśnił, że zgodnie z ustawą o działaczach opozycji antykomunistycznej Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych potwierdza status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie udokumentowanego wniosku strony. Nie ulega wątpliwości fakt, iż to na organie administracji spoczywa, co do zasady, obowiązek wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Powyższe nie oznacza jednak, że organ ma obowiązek poszukiwania "do skutku" dowodów potwierdzających zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony. Nałożenie na organ prowadzący postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia jednak strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonej czynności faktycznej może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony. Z treści przepisów nakładających wspomniane wyżej obowiązki nie daje się w szczególności wyprowadzić konkluzji, iż tylko organy administracji zobowiązane są do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony.

W ocenie organu, skarżący nie wykazała więc, ani w toku postępowania nie udało się ustalić, by prowadził działalność opozycyjną w rozumieniu art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej lub podlegała którejkolwiek z represji ujętych w art. 3 ww. ustawy.

Pismem z 16 czerwca 2025 r. A. G. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, wnosząc o jej uchylenie w całości oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji z dnia 7 marca 2025 r.

W uzasadnieniu skargi podniósł, że ocena organu w tej sprawie nie bierze pod uwagę realiów ówczesnego stanu państwa, jak też sposobu działania ówczesnych władz różnego szczebla. Jakkolwiek skarżącego nie zatrzymano wprawdzie w dniu demonstracji, w której brał udział, lecz następnego dnia, to jednak został bezspornie pobity oraz zatrzymany następnego dnia po niej, jak też obwiniony przed Kolegium za czyn niepopełniony. Od orzeczenia uniewinniającego, do czego przyczyniła się obrona ustanowionego wówczas pełnomocnika będącego oficerem w stanie rezerwy (a był to okres stanu wojennego), Służba Bezpieczeństwa nie wniosła wprawdzie odwołania do organu II instancji, to jednak wykorzystano pretekst do tego, aby pozbawić skarżącego możliwości dalszego studiowania na wyższej uczelni. Fakty te są oczywiście czytelne i potwierdzone. O ile pobicie skarżącego zostało bezspornie wykazane tak zdjęciami z dnia 7 maja 1982 r., jak też dokumentem sądowo-lekarskim, o tyle usunięcie ze studiów trudno byłoby uzasadnić retorsją za uzyskanie przez skarżącego uniewinnienia przez komunistyczny wówczas organ ścigania, jakim także w owym czasie (stan wojenny) były Kolegia ds. Wykroczeń, w których decydujący głos miała Służba Bezpieczeństwa. Ukaranie skarżącego za zarzucony mu czyn nie udało się z uwagi na obecność w postępowaniu prawnika wojskowego (obrońcy wojskowego obytego z postępowaniem karnymi), jako obrońcy obwinionego. Ponadto skarżący skierował wniosek o kserokopię dokumentów, które nie muszą być przy tym uwierzytelniane, aby móc się z nimi zapoznać oraz ustosunkować, co jest uprawnieniem strony w myśl art. 10 k.p.a. Z niewiadomych jednak przyczyn wniosku tego nie uwzględniono, a w zaskarżonej decyzji też o nim nie wspomniano. Ocena organu znajdujących się w aktach dokumentów nie może zastępować możliwości zapoznania się z tymi dokumentami przez stronę oraz jej prawa do wypowiedzenia się na ich temat.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 8 stycznia 2026 r. skarżący wskazał, że w jego rodzinie była tradycja działalności opozycyjnej. Jego mama była czynną działaczką opozycji. Skarżący z bratem przewoził ulotki i członków opozycji, z którymi współpracował. W związku ze swoją działalnością stawał przed Kolegium ds. Wykroczeń, jednak nie należał do żadnych struktur. Nie pamięta też jak długo przebywał w areszcie WOP. W dniu 6 maja prawdopodobnie w godzinach popołudniowych został przewieziony do Kolegium, gdzie czekał na niego jego pełnomocnik, i cały transport został zwolniony. Tryb postępowania został przekształcony z doraźnego na zwykły, a następnie skarżący został uniewinniony. Odpowiadając na pytanie Sądu, skarżący wskazał, że został kiedyś zatrzymany w D. , gdzie zaciągnięto go na komendę, pobito i wyrzucono. Prawdopodobnie nie sporządzono na tę okoliczność żadnej dokumentacji. Skarżącego zatrzymano również na granicy, kiedy przewoził do Paryża publikacje prof. N. z P., jednak został zwolniony i mógł jechać dalej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Przeprowadzona przez Sąd, stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267 – j.t.), kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała bowiem, że akt ten nie narusza prawa.

W rozpoznawanej sprawie skarżący domagał się potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej

Działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. (ust. 2).

Na podstawie art. 3 przywołanej ustawy, osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.:

1) przebywała w:

a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce,

b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym:

a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2023 r. poz. 102), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni,

b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia,

c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu,

d) została z nią rozwiązana umowa o pracę,

e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły,

f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok;

4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Skarżący swój status wywodził z tego, iż wspomagał działalność swojej matki. Wskazywał ponadto na udział w manifestacji 3 maja 1982 r. i zatrzymanie oraz pobicie przez milicję, które nastąpiło w dniu 4 maja 1982 r., a także relegowanie go w związku z tym zdarzeniem z uczelni.

Ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby skarżący prowadził w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Potwierdzono natomiast, iż skarżący brał – w dniu 3 maja 1982 r., udział w wystąpieniu wolnościowym. W dniu 4 maja 1982 r., został zatrzymany przez funkcjonariuszy milicji wraz z innymi osobami i pobity, po czym, w dniu 6 maja 1982 r. stanął przed kolegium do spraw wykroczeń i został zwolniony, a następnie uniewinniony.

Z akt postępowania wynika, że 7 maja 1982 r. skarżący udał się do Zakładu Medycyny Sądowej, gdzie przeprowadzono sądowo-lekarskie oględziny ciała, ujawniając liczne obrażenia, skutkujące naruszeniem czynności kończyn górnych i tułowia na okres do 7 dni.

Ponadto, w oparciu o zeznania złożone przez skarżącego w toku postępowania przed IPN ustalono, iż skarżącego skreślono z listy studentów, z uwagi na brak zaliczenia.

W przedstawionych okolicznościach organ uznał, że nie zachodzą przesłanki pozwalające na potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Zdaniem Sądu jest to ocena trafna. Przywołane przepisy ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej przewidują szereg warunków, których spełnienie pozwala na uznanie osoby za działacza opozycji antykomunistycznej lub osobę represjonowaną z powodów politycznych. Samo prowadzenie działalności, która w ocenie osoby ją prowadzącej, mogła przyczynić się do obalenia poprzedniego ustroju nie jest wystarczającą przesłanką , jeżeli nie spełniała ona ustawowych kryteriów.

W przypadku skarżącego poza sporem pozostaje, iż nie prowadził on działalności w zorganizowanych strukturach, ani też we współpracy z takimi strukturami. Nie mógł zatem skarżący zostać uznany za osobę, o której mowa w art. 2 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

Nie ulega, w świetle zgromadzonych dokumentów, wątpliwości, że skarżący został zatrzymany w dniu 4 maja 1982 r. Organ trafnie jednak uznał, że nie miało to związku z udziałem skarżącego w wystąpieniu o charakterze niepodległościowym 3 maja 1982 r. Zatrzymanie nastąpiło bowiem dzień po udziale skarżącego w manifestacji i, jak sam skarżący stwierdził, wyłapywano wówczas przypadkowe osoby. Nawet jednak, gdyby przyjąć, że zatrzymanie skarżącego miało związek z udziałem w wystąpieniu wolnościowym, to aby zatrzymanie to i przebywanie w odosobnieniu mogło zostać uznane za represję w rozumieniu art. 3 pkt 1 lit. a ustawy, musiałoby ono trwać dłużej aniżeli 48 godzin. Tymczasem z akt postępowania wynika, że skarżący został zatrzymany 4 maja 1982 r, o godzinie 21.15 (taka data i godzina zatrzymania widnieje w znajdujących się w aktach dokumentach, m.in. protokole oględzin lekarskich), zwolniono go 6 maja 1982 r. w godzinach popołudniowych, co oznacza, że zatrzymanie i pobyt w odosobnieniu nie spełniał przesłanek, o których mowa w art. 3 pkt 1 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

Nie ulega, w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, iż skarżący doznał w trakcie zatrzymania obrażeń będących wynikiem pobicia. Obrażenia te, jak wynika z protokołu oględzin skutkowały naruszeniem czynności kończyn górnych i tułowia na okres do 7 dni, a zatem nie spełniały warunku, o którym mowa w art. 3 pkt 3 lit. a ustawy.

Nie zostały również spełnione warunki, o których mowa w art. 3 pkt 3 lit. e ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Jak wynika z zeznań skarżącego, został relegowany z uczelni bezpośrednio po zatrzymaniu przez milicję i skarżący wiąże ten fakt z udziałem w manifestacji i zatrzymaniem. Skarżący wskazał jednak, że bezpośrednią przyczyną skreślenia go z listy studentów było niezaliczenie jednego z przedmiotów. Skarżący podkreślał, że istniały podstawy do przesunięcia terminu zaliczenia z przyczyn zdrowotnych, nie wykazał jednak, aby o taką zmianę terminu się w ogóle ubiegał. Brak jest zatem, w ocenie Sądu, podstaw do wywodzenia, iż wyłączną przyczyną relegowania skarżącego ze studiów był udział w manifestacji w dniu 3 maja 1982 r., a następnie zatrzymanie skarżącego przez milicję.

W ocenie Sądu organ prawidłowo ocenił materiał dowodowy znajdujący się w aktach postępowania uznając, że ustawowe przesłanki do uznania skarżącego za działacza opozycji antykomunistycznej, bądź osobę represjonowaną nie zostały spełnione.

Oceny tej nie zmienia załączona do akt rekomendacja udzielona skarżącemu przez radcę prawnego E. S., ani też opis działalności skarżącego przedstawiony na rozprawie. Zdaniem Sądu nie ulega wątpliwości, iż skarżący angażował się w różnego rodzaju działania, których celem było doprowadzenie do zmiany istniejącego ustroju. Warunkiem jednak potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej, czy też osoby represjonowanej jest, aby działalność ta, bądź represje spełniały ustawowe kryteria, co w niniejszej sprawie nie zachodzi.

Z powyższych względów, uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, Sąd – na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2025 r. poz. 935 – j.t.), orzekł o oddaleniu skargi.