Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2016 r. sprawy ze skargi N. B. na decyzję Wojewody z dnia [...] kwietnia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium; uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...]

Decyzją z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...], Starosta [...] na podstawie art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. b i art. 33 ust. 2 c pkt 3 w zw. z art. 55 ust. 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2015 r., poz. 149 z późn. zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") odmówił przyznania N. B. stypendium w związku z podjęciem dalszej nauki od dnia [...] września 2015 r.

W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że w dniu [...] maja 2014 r. weszła w życie ustawa z dnia 14 marca 2015 r. o zmienia ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2014 r., poz. 598 z późn. zm.). Nowelizacja ta wprowadziła obowiązek ustalenia dla osoby bezrobotnej profilu pomocy. Skarżąca zarejestrowała się w powiatowym urzędzie pracy w dniu [...] czerwca 2015 r. W dniu [...] lipca 2015 r. pośrednik pracy ustalił dla niej III profil pomocy, zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] maja 2014 r. w sprawie profilowania pomocy dla bezrobotnego (Dz. U. z 2014 r., poz. 631). W tej mierze uwzględniono w szczególności oddalenie skarżącej od rynku pracy, jak i jej gotowość do wejścia lub powrotu na rynek pracy. Organ I instancji wskazał zarazem, że określenie wspomnianego profilu pomocy następuje na podstawie odpowiedzi udzielonych na pytania opracowane przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej. Jak wynika natomiast z art. 33 ust. 2c pkt 3 powołanej ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, ustalenie III profilu pomocy umożliwia skarżącej skorzystanie z udziału w Programie Aktywizacji i Integracji, działań aktywizacyjnych zleconych przez urząd pracy, programów specjalnych, skierowania do zatrudnienia wspieranego u pracodawcy lub podjęcia pracy w spółdzielni socjalnej zakładanej przez osoby prawne, a w uzasadnionych przypadkach – także z poradnictwa zawodowego. W dniu [...] listopada 2015 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie przedmiotowego stypendium. Świadczenie to nie zalicza się jednak do form pomocy właściwych dla III profilu pomocy i stąd nie mogło być przyznane.

Pismem z dnia [...] grudnia 2015 r. N. B. odwołała się od powyższej decyzji z dnia [...] listopada 2015 r.

W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że jest osobą bezrobotną od wielu lat i nie osiąga żadnych przychodów, w wyniku czego znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. N. B. dodała zarazem, że nie posiada żadnych kwalifikacji zawodowych. Dlatego zdecydowała się podjąć nauka w Szkole Policealnej Rozwoju Zawodowego "O.".

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r., nr [...], Wojewoda Wielkopolski na podstawie art. 127 § 1 i 2 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 10 ust. 7 pkt 2 powołanej ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty z dnia [...] listopada 2015 r.

W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania oraz przytoczył przepisy, które w jego ocenie powinny znaleźć zastosowanie w rozpatrywanej sprawie. Wojewoda Wielkopolski wyjaśnił przy tym, że w dniu [...] lipca 2015 r. skarżąca została zakwalifikowana do III profilu pomocy dla osób bezrobotnych. Takie profilowanie nie wynika z subiektywnej oceny pracownika organu I instancji, lecz stanowiło konsekwencję odpowiedzi udzielanych przez N. B. na pytanie zadawane zgodnie z urzędowym formularzem. Stypendium, którego uzyskaniem jest zainteresowana skarżąca, przyznawane jest natomiast dla osób zakwalifikowanych do II profilu pomocy. Tym samym nie można było przyznać wymienionego świadczenia w rozpatrywanej sprawie. Organ II instancji dodał zarazem, że ewentualne niewłaściwe poinformowanie skarżącej o możliwość uzyskania tego stypendium nie może prowadzić do przyznania wspomnianego świadczenia wbrew ustawie.

Pismem z dnia [...] maja 2016 r. N. B. zaskarżyła powyższą decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] kwietnia 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu.

W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że jej doradca zawodowy wielokrotnie informował ją o możliwości uzyskania stypendium z tytułu podjęcia dalszej nauki. Po dostarczeniu dokumentów niezbędnych do uzyskania wymienionego świadczenia okazało się jednak, że nie może być ono przyznane.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Wielkopolski wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga okazała się zasadna.

Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2015 r., poz. 149 z późn. zm.). Zgodnie z art. 33 ust. 2b powołanej ustawy, powiatowy urząd pracy, udzielając bezrobotnemu pomocy, niezwłocznie po rejestracji ustala dla bezrobotnego profil pomocy, oznaczający właściwy ze względu na potrzeby bezrobotnego zakres formy pomocy określonych w ustawie. Jak wynika z kolei z art. 33 ust. 2c cytowanej ustawy, ustanawia się trzy profile pomocy i formy pomocy stosowane w ramach tych profili: (1) profil pomocy I – pośrednictwo pracy, a także w uzasadnionych przypadkach poradnictwo zawodowe lub formy pomocy, o których mowa w art. 40 ust. 1 i 3a, art. 45, art. 46 ust. 1 pkt 2, art. 60b, art. 61e pkt 2 oraz art. 66k-66n tejże ustawy; (2) profil pomocy II – usługi i instrumenty rynku pracy, działania aktywizacyjne zlecone przez urząd pracy oraz inne formy pomocy z wyłączeniem Programu Aktywizacja i Integracja, o jakim mowa w art. 62a tejże ustawy; (3) profil pomocy III – Program Aktywizacja i Integracja, o którym mowa w art. 62a tejże ustawy, działania aktywizacyjne zlecone przez urząd pracy, programy specjalne, skierowanie do zatrudnienia wspieranego u pracodawcy lub podjęcia pracy w spółdzielni socjalnej zakładanej osoby prawne oraz w uzasadnionych przypadkach poradnictwo zawodowe.

Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że w dniu [...] listopada 2015 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie jej stypendium w związku z podjęciem nauki (k. 30 akt adm. organu I instancji). Wspomniane świadczenie uregulowane jest w art. 55 powołanej ustawy, który z kolei zamieszczony jest w rozdziale 11 tejże ustawy, pt. "Instrumenty rynku pracy". Należy zatem uznać, że rozważane stypendium zalicza się do instrumentów rynku pracy, wobec czego przysługuje ono zasadniczo osobom zaliczonym do II profilu pomocy. Materiał dowodowy zebrany w aktach sprawy obejmuje także raport na temat indywidualnego planu działania z dnia [...] lipca 2015 r., zgodnie z którym skarżąca została zaliczona do III profilu pomocy. Tym samym można by prima facie przyjąć, że nie przysługuje jej omawiane świadczenie. Taki pogląd prezentowany był w szczególności przez organy administracji publicznej. Niemniej stanowisko to zdaniem Sądu należy uznać za nietrafne i niezasługujące na aprobatę.

Najpierw trzeba zauważyć, że szczegółowy tryb realizacji obowiązku z art. 33 ust. 2c powołanej ustawy został uregulowany w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 14 maja 2014 r. w sprawie profilowania pomocy dla bezrobotnego (Dz. U. poz. 631). Zgodnie z § 2 ust. 1 powołanego rozporządzenia, przy ustalaniu profilu pomocy bezrobotnego powiatowy urząd pracy dokonuje analizy sytuacji bezrobotnego i jego szans na rynku pracy, biorąc pod uwagę oddalenie bezrobotnego od rynku pracy i jego gotowość do wejścia lub powrotu na rynek pracy.

Jak wynika przy tym z § 2 ust. 2 cytowanego rozporządzenia, określając oddalenie bezrobotnego od rynku pracy, powiatowy urząd pracy bierze pod uwagę czynniki utrudniające bezrobotnemu wejście lub powrót na rynek pracy: wiek, płeć, poziom wykształcenia, umiejętności, uprawnienia i doświadczenie zawodowe, stopień niepełnosprawności określony posiadanym orzeczeniem o niepełnosprawności, czas pozostawania bez pracy, miejsce zamieszkania pod względem oddalenia od potencjalnych miejsc pracy i dostępność do nowoczesnych form komunikowania się z powiatowym urzędem pracy i pracodawcami.

Z kolei w § 2 ust. 3 wymienionego rozporządzenia prawodawca wskazuje, że określając gotowość do wejścia lub powrotu na rynek pracy, powiatowy urząd pracy bierze pod uwagę czynniki wskazujące na potrzebę i chęć bezrobotnego do podjęcia pracy: zaangażowanie w samodzielne poszukiwanie pracy, gotowość do dostosowania się do wymagań rynku pracy, dyspozycyjność, powody skłaniające do podjęcia pracy, powody rejestracji w powiatowym urzędzie pracy, dotychczasową oraz aktualność gotowość do współpracy z powiatowym urzędem pracy, innymi instytucjami rynku pracy lub pracodawcami.

W § 9 ust. 1 rozważanego rozporządzenia wskazuje się przy tym, że powiatowy urząd pracy może ponownie ustalić profil pomocy, jeżeli w trakcie realizacji działań przewidzianych w ramach indywidualnego planu działania (IPD) nastąpi zmiana sytuacji bezrobotnego w zakresie, o jakim mowa w § ust. 2 i 3 tego rozporządzenia, uznana przez powiatowy urząd pracy lub bezrobotnego za uzasadnioną przyczynę do ustalenia nowego profilu pomocy.

Mając na uwadze przytoczone przepisy należy zaznaczyć, że profilowanie osób bezrobotnych nie może mieć charakteru zautomatyzowanego i nie powinno następować wyłącznie w drodze jednorazowej ankiety przeprowadzanej przez organy administracji publicznej. Celem omawianego profilowania jest bowiem znalezienie form pomocy, które będą najbardziej odpowiednie do sytuacji życiowej bezrobotnego, a przez to także najbardziej efektywne. Z tej perspektywy działanie organów administracji publicznej nie może sprowadzać się jedynie do mechanicznego zastosowania systemu informatycznego, o jakim mowa w § 3 powołanego rozporządzenia. Organy administracji publicznej powinny bowiem także czuwać nad aktualnością ustalonego profilu i dokonywać na podstawie § 9 ust. 1 rozporządzenia aktualizacji wcześniejszego profilu, jeżeli jest to uzasadnione sytuacją bezrobotnego.

Z tej perspektywy należy zatem uznać, że działanie organów administracji publicznej w niniejszej sprawie nie było prawidłowe. Wniosek skarżącej z dnia [...] listopada 2015 r. o przyznanie stypendium z art. 55 powołanej ustawy został złożony już po dokonaniu profilowania, które nastąpiło w dniu [...] lipca 2015 r. Między tymi zdarzeniami upłynęły ok. 4 miesiące. Jest to więc okres, który mógł zmodyfikować sytuację życiową N. B.. Co więcej, wśród okoliczności badanych przy ocenie oddalenia bezrobotnego od miejsca pracy uwzględnia się w świetle § 2 ust. 2 cytowanego rozporządzenia m.in. poziom wykształcenia, umiejętności oraz doświadczenie zawodowe. Z kolei w ramach oceny gotowości do wejścia lub powrotu na rynek bierze się pod uwagę w myśl § 2 ust. 3 wymienionego rozporządzenia m.in. gotowość do dostosowania się do wymagań rynku, dyspozycyjność, powody skłaniające do podjęcia pracy i powody rejestracji w powiatowym urzędzie pracy. Wymienione powyżej przykładowo okoliczności pozostają w związku z chęcią kontynuacji nauki przez skarżącą. Rozpoczęcie kształcenie w szkole policealnej stwarza bowiem szansę na podniesienie poziomu wykształcenia skarżącej, zdobycie nowych umiejętności i doświadczenia zawodowego, jak i świadczy o autentycznej woli zmiany swojej dotychczasowej sytuacji na rynku pracy.

Tym samym z chwilą złożenia wniosku z dnia [...] listopada 2015 r. zaktualizowały przesłanki z § 9 ust. 1 powołanego rozporządzenia, co z kolei powinno się wiązać z przeprowadzeniem ponownego profilowania skarżącej. W wyniku opisanego zaniechania organów administracji publicznej skarżąca została pozbawiona możliwości uzyskania stypendium, o jakim mowa w art. 55 cytowanej ustawy, a zatem uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Nie ulega zarazem wątpliwości, że organy administracji publicznej naruszyły w niniejszej sprawie art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 z późn. zm., dalej: "k.p.a."). Zgodnie z tym przepisem, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Uchybienie to doprowadziło z kolei do naruszenia art. 77 § 1 k.p.a., w świetle którego organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, oraz art. 80 k.p.a., w myśl którego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Wady te miały charakter istotny i potencjalnie oddziaływały na wynik postępowania.

W tej sytuacji Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm.) uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] kwietnia 2016 r., nr [...], oraz poprzedzającą decyzję Starosty [...] z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...], z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz § 9 ust. 1 powołanego rozporządzenia, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając ponownie sprawę organy administracji publicznej powinny ponownie ustalić profil pomocy dla skarżącej, przy czym profilowanie – jak już wyżej wskazano – nie powinno opierać się wyłącznie na zestandaryzowanej ankiecie, ale winno polegać na kompleksowej ocenie indywidualnych potrzeb i możliwości skarżącej, a następnie rozważyć raz jeszcze czy możliwe jest udzielenie skarżącej stypendium w związku z podjęciem nauki w szkole policealnej.