Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA – Henryk Ożóg (spr.) Sędziowie Sędzia WSA – Małgorzata Masternak-Kubiak Sędzia WSA – Lidia Serwiniowska Protokolant Krzysztof Caliński po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 12 marca 2008 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zasiłku celowego oddala skargę;

Wnioskiem z dnia 25 czerwca 2007 r. S. S. zwrócił się do Zespołu Terenowej Pracy Socjalnej Nr 1 Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z prośbą o udzielenie pomocy finansowej na zaspokojenie potrzeb bytowych, w szczególności na opłacenie należności mieszkaniowych, w tym uregulowanie zaległości z tego tytułu.

S. S. wniósł jednocześnie o zasiłek na wyjazd w celu rehabilitacji do szpitala sanatoryjnego, co organ pierwszej instancji rozpatrzył decyzją z dnia [...] r. Nr [...], przyznając zasiłek celowy w wysokości 250 zł na wyjazd do szpitala celem rehabilitacji.

Po przeprowadzeniu aktualizacji wywiadu środowiskowego organ I instancji ustalił, że wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w urzędzie pracy, ma orzeczony lekki stopień niepełnosprawności, bez uprawnień rentowych. Dochód wnioskodawcy stanowi dodatek mieszkaniowy w wysokości 158,15 zł oraz pomoc ze strony rodziców w formie żywności i opierunku oraz kwot pieniężnych, których wysokości nie podano.

Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, 3, 4, art. 4, art. 11 ust. 2, art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), dalej; ustawa, rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 135, poz. 950) Kierownik Zespołu Terenowej Pracy Socjalnej Nr 1 Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. odmówił S. S. udzielenia pomocy w formie zasiłku celowego na bieżące i zaległe opłaty mieszkaniowe.

W uzasadnieniu stwierdzono, że konieczność pokrycia zaległości w opłatach za mieszkanie nie mieści się w pojęciu niezbędnej potrzeby życiowej w rozumieniu ustawy. Poinformowano, że S. S. korzysta z pomocy w formie dofinansowania do czynszu. Wskazano też na brak współdziałania z pracownikiem socjalnym, tj. odmowę doręczenia aktualnego zaświadczenia o stażu aplikacyjnym. Podkreślono, że w części opłat za mieszkanie znajduje się kredyt, na którego spłatę także nie może zostać przyznany zasiłek.

W odwołaniu od powyższej decyzji S. S. stwierdził, że dodatek mieszkaniowy z którego korzysta, tylko w części pokrywa wymagalne opłaty, a reszty nie miał możliwości co miesiąc dopłacić, dlatego powstała zaległość. Nie zgodził się z twierdzeniem organu I instancji, że w części opłat za mieszkanie znajduje się kredyt na jego zakup, ponieważ jest to kredyt zaciągnięty przez Spółdzielnię. Nie uznał też zarzutu braku współdziałania z organem podnosząc, że organ nie zobowiązywał go do czegokolwiek do czasu powrotu ze szpitala. W konkluzji wniósł o uchylenie decyzji i przywrócenie terminu odwoławczego uzasadniając, że uchybienie terminowi było spowodowane pobytem w szpitalu, a decyzję odebrali rodzice S. S. pod swoim adresem i przekazali ją synowi tydzień przed wniesieniem odwołania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 39 ust. 1 i 2 ustawy utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu wskazano, że jednym ze świadczeń pieniężnych udzielanych w ramach pomocy społecznej jest zasiłek celowy, który może być przyznany na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 1 i ust. 2 powołanej we wstępie ustawy o pomocy społecznej).

W rozpatrywanej sprawie S. S. wnioskował o udzielenie pomocy finansowej na opłacenie należności mieszkaniowych, w tym uregulowanie zaległości z tego tytułu.

Zdaniem Kolegium, przepis art. 39 ust. 1 ustawy wyklucza możliwość przyznania zasiłku celowego na wskazaną potrzebę, ponieważ opłacenie zaległych opłat za mieszkanie nie mieści się w pojęciu niezbędnej potrzeby życiowej, wymagającej zaspokojenia, o której mowa w tym przepisie. Wprawdzie art. 39 ust. 2 ustawy zawiera przykładowy katalog "niezbędnych potrzeb życiowych", jednak charakter i rodzaj wskazanych celów pozwala na przyjęcie, iż chodzi o zapewnienie potrzeb podstawowych, bieżących, pilnych, aktualnych, związanych z codziennym funkcjonowaniem każdego człowieka. Konieczność opłacenia zaległości czynszowych - jakkolwiek wymagana -nie posiada takiego charakteru.

Należy więc zgodzić się ze stanowiskiem organu I instancji, który zajął takie stanowisko, zasadnie powołując się przy tym na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lutego 1998 r. (sygn. akt l SA 1174/97).

Zdaniem Kolegium, nie sposób się także zgodzić z twierdzeniem S. S. zawartym w odwołaniu, iż "dodatek mieszkaniowy, z którego korzysta, tylko w części pokrywa wymagalne opłaty", co może świadczyć o błędnym rozumieniu zadania jakie ma spełniać to świadczenie. Dodatek mieszkaniowy, jak sama nazwa wskazuje, ma za zadanie pokrycie części należności za mieszkanie, dlatego trudno oczekiwać, aby całość zobowiązań odwołującego się, była regulowana za pomocą tego świadczenia.

Zasadniczym argumentem potwierdzającym słuszność rozstrzygnięcia organu I instancji jest to, że uregulowanie zaległych zobowiązań za mieszkanie nie mieści się w pojęciu niezbędnej potrzeby życiowej, dlatego w sprawie nie ma znaczenia, iż jednym ze składników czynszu jest rata kredytu i odsetki, na co zwrócił uwagę organ I instancji.

Odnosząc się do wniosku S. S. o przywrócenie terminu odwoławczego, Kolegium stwierdza, że wniosek ten jest bezprzedmiotowy, gdyż należy uznać, że odwołanie wniesiono w terminie.

W kwestionariuszu wywiadu środowiskowego zawarto prośbę S. S., aby korespondencję kierować na adres jego rodziców.

Zgodnie z zasadą wynikającą z art. 42 § 1 kpa, pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy, w lokalu organu administracji publicznej, a w razie koniecznej potrzeby, w każdym miejscu, gdzie się adresata zastanie. Natomiast w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania (art. 43 kpa). W aktach sprawy brak jest pisemnej adnotacji urzędu pocztowego, iż odbierający decyzję - ojciec S. S., zobowiązuje się oddać to pismo adresatowi. W tym stanie rzeczy Kolegium uznało, że skoro w dniu doręczenia decyzji S. S. przebywał w szpitalu i nie dopełniono formalności związanych z uzyskaniem zobowiązania do doręczenia jemu pisma, to nie może z tego tytułu ponosić negatywnych skutków prawnych. Z tych względów Kolegium przyjęło, że odwołanie zostało wniesione z zachowaniem terminu, dlatego nie było celowym rozpatrzenie wniosku odwołującego się o jego przywrócenie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu

S. S. zarzucił naruszenie przez Kolegium art. 39 ust. 1 i art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy oraz przepisy art. 7 i art. 77 kpa. Skarżący podniósł, że Kolegium w żaden sposób nie odniosło się do jego prośby o udzielenie pomocy w regulowaniu opłat mieszkaniowych, pouczyło go natomiast, że błędnie rozumie pojęcie dodatku mieszkaniowego. S. S. uznał, że ani Kolegium, ani też organ I instancji nie uwzględniły faktu, iż otrzymywany przez skarżącego dodatek mieszkaniowy pokrywa tylko część opłat, które musi uiszczać w związku z korzystaniem z lokalu, w którym mieszka. Zakwestionował stanowisko organów obu instancji, które twierdziły, że opłaty mieszkaniowe nie mieszczą się w pojęciu niezbędnej potrzeby bytowej, wymienianej w art. 39 ustawy. Skarżący zarzucił także, że postępowanie zostało przeprowadzone wadliwie, ponieważ organy nie zastosowały w jego przypadku art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy, który stwarza możliwość przyznania zasiłku okresowego i uznał, że sytuacja, w jakiej się znajduje, kwalifikuje go do korzystania z tego świadczenia.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie z powodów podanych w uzasadnieniu decyzji ostatecznej. Odnosząc się do zarzutu skarżącego dotyczącego nieprzyznania mu przez organy orzekające zasiłku okresowego wskazano, że we wniosku z dnia 25 czerwca 2007 r. S. S. nie zwracał się o przyznanie zasiłku okresowego, lecz wskazał w nim na konkretne potrzeby, na zaspokojenie których oczekiwał wsparcia. Stosownie do tego wniosek ten został rozpatrzony w świetle art. 39 ustawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z jej art. 39 ust. 1 w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Jest to wyliczenie przykładowe, co oznacza że zawarte w powyższym przepisie prawa wyliczenie nie ma charakteru zamkniętego.

Kryteria natomiast uprawniające do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej zostały ściśle określone w przepisie art. 8 ust. 1 ustawy. Przepis ten ogranicza dostęp do świadczeń społecznych, wprowadzając tzw. kryterium dochodowe. Pomoc społeczna nie została tym samym oparta na zasadzie powszechności.

Z przepisu art. 3 ust. 1 omawianej ustawy wynika, że celem pomocy społecznej jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwienie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc społeczna powinna w miarę możliwości doprowadzić do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Z przepisu tego wynika kolejne ograniczenie zakresu działania organów pomocy społecznej – mają one jedynie pomagać w działaniu osób zmierzających do poprawy swej sytuacji życiowej, a nie gwarantować źródła utrzymania (art. 3 ust. 2 ustawy).

Należy dodać, że w myśl art. 3 ust. 4 ustawy potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Inaczej mówiąc, możliwe do spełnienia jest tylko to, na co pozwalają środki w chwili załatwienia sprawy. Oczywiście nie wyklucza to wniesienia ponownego wniosku o zasiłek, jeśli tylko zostaną spełnione przez wnioskodawcę ustawowe przesłanki do jej otrzymania, a ośrodek pomocy społecznej będzie dysponował środkami, o jakich traktuje przytoczona norma prawna.

W świetle powyższego istotnego znaczenia nabiera stwierdzenie, że decyzja oparta na podstawie art. 39 ust. 1 ustawy jest decyzją uznaniową. Organ orzekający nie jest w takim przypadku związany normą prawa materialnego

z tym, że argumentacja organu co do rozmiaru udzielonej pomocy musi odpowiadać regule art. 7 kpa. W myśl tego przepisu prawa w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stanowisko organu orzekającego w tym zakresie powinno znaleźć – stosownie do art. 107 kpa – wyraz w uzasadnieniu decyzji administracyjnej.

Organy rozpoznające niniejszą sprawę w niczym powyższym przepisom prawa nie uchybiły.

Z akt sprawy wynika, że S. S. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w urzędzie pracy, ma orzeczony lekki stopień niepełnosprawności, bez uprawnień rentowych. Jego dochód stanowi dodatek mieszkaniowy w wysokości 158,15 zł oraz pomoc ze strony rodziców w formie żywności i opierunku oraz kwot pieniężnych.

Skarżący spełnia zatem ogólne przesłanki warunkujące uzyskanie świadczenia z pomocy społecznej.

Organy obu instancji odmawiając skarżącemu zasiłku celowego na opłacenie należności mieszkaniowych wzięły pod uwagę nie tylko sytuację materialną skarżącego, ale cel na jaki zasiłek ma być przyznany oraz możliwości finansowe organów pomocy społecznej i potrzeby innych osób ubiegających się w tym czasie o pomoc pieniężną.

Organ orzekający w pierwszej kolejności zobowiązany jest do dokonania oceny, czy w okolicznościach sprawy o przyznanie zasiłku celowego przyznanie wnioskowanej pomocy zmierzałoby do zaspokojenia niezbędnych potrzeb wnioskodawcy i umożliwi mu życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Organy orzekające w sprawie ten wybór należycie uzasadniły tym, że opłacenie zaległych opłat za mieszkanie nie mieści się w celach pomocy społecznej. Wprawdzie art. 39 ust. 2 ustawy zawiera przykładowy katalog "niezbędnych potrzeb życiowych", jednak charakter i rodzaj wskazanych celów pozwala na przyjęcie, iż chodzi o zapewnienie potrzeb podstawowych, bieżących, pilnych, aktualnych, związanych z codziennym funkcjonowaniem każdego człowieka. Pomoc społeczna ma bowiem jedynie wspierać osoby znajdujące się w trudnej sytuacji życiowej i pomagać im w przezwyciężaniu ich trudności, a rolą jej nie jest pełne zaspokajanie wszystkich potrzeb i spełnianie wszystkich oczekiwań podopiecznych. Tym samym Sąd podzielił stanowisko Kolegium, że w celach pomocy społecznej nie mieści się regulowanie za nich jakichkolwiek zadłużeń, wobec czego uregulowanie zaległych zobowiązań za mieszkanie nie mieści się w pojęciu niezbędnej potrzeby życiowej.

Nie ma racji skarżący, który twierdzi w odwołaniu jak i w skardze, że dodatek mieszkaniowy, z którego korzysta, tylko w części pokrywa wymagane opłaty, co jak słusznie zauważył organ odwoławczy, świadczy o błędnym rozumieniu zadania jakie ma spełniać to świadczenie. Dodatek mieszkaniowy, jak wskazało Kolegium, ma za zadanie pokrycie części należności za mieszkanie, dlatego trudno oczekiwać, aby całość zobowiązań skarżącego była uregulowana za pomocą tego świadczenia, atym bardziej zasiłku celowego.

Odnosząc się do zarzutu skarżącego wyrażonego w skardze, iż organy orzekające nie przyznały mu zasiłku okresowego, Sąd podzielił stanowisko Kolegium, iż we wniosku z dnia 25 czerwca 2007 r. skarżący nie zwracał się o przyznanie tego rodzaju zasiłku.

Ponadto stwierdzić należy, iż z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżący jest objęty pomocą społeczną, którą otrzymał w formie zasiłku celowego przyznanego w dniu 11 lipca 2007 r. na wyjazd do szpitala celem rehabilitacji, jak również otrzymywanego w formie dofinansowania do czynszu.

W związku z powyższym skargę należało oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.).