Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.Z.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 23 stycznia 2024 r. sygn. akt III SA/Gd 1108/21 w sprawie ze skargi M.Z.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 6 października 2021 r. nr SKO Gd/4049/21 w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego postanawia oddalić zażalenie

Postanowieniem z 23 stycznia 2024 r. sygn. akt III SA/Gd 1108/21 (dalej postanowienie z 23 stycznia 2024 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniosek M.Z.K. (dalej skarżący), złożony ustnie do protokołu podczas rozprawy, która odbyła się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku 21 grudnia 2023 r., o wyłączenie sędziego WSA Janiny Guść od orzekania w sprawie III SA/Gd 1108/21.

W uzasadnieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wskazał, że w sprawie nie zachodziła żadna z przesłanek wyłączenia sędziego Janiny Guść z mocy ustawy, o którym mowa w art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1643, zm. 1705, dalej ppsa). Zdaniem Sądu, nie zachodziły również okoliczności, które uzasadniałyby uwzględnienie wniosku o wyłączenie sędziów, o którym stanowi art. 19 ppsa. Podawana przez skarżącego okoliczność podejmowania przez sędziego "działania na szkodę Skarbu Państwa, działania we własnej sprawie, odmawiania stronie wypowiadania się w sprawie i odmawiania uzasadnienia wydanych na rozprawie postanowień" wyrażająca w istocie zastrzeżenia skarżącego co do sposobu prowadzenia rozprawy przez Przewodniczącego składu orzekającego, nie znajduje żadnego potwierdzenia w okolicznościach sprawy i nie daje podstaw do uwzględnienia żądania o wyłączenie sędziego. Sąd I instancji, powołując postanowienie NSA z 4.3.2014 r. I OZ 138/14, wskazał, że żądając wyłączenia sędziego w trybie art. 19 ppsa nie wystarczy powołać się na abstrakcyjne przyczyny, które w przekonaniu wnioskodawcy dają podstawę do wyłączenia sędziego orzekającego w danej sprawie. Nie stanowi uzasadnionej wątpliwości co do bezstronności przeświadczenie strony co do tego, że sędzia prowadzi proces wadliwie, zwłaszcza nieobiektywnie, czy też stronniczo. Sąd podkreślił, że wskazany we wniosku o wyłączenie sędzia złożył oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności dające podstawę do jego wyłączenia od rozpoznawania sprawy. Prawdziwość tego oświadczenia nie wzbudziła żadnych wątpliwości Sądu. Dlatego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 22 § 1 i 2 ppsa, oddalił wniosek skarżącego o wyłączenie sędziego WSA Janiny Guść (k. 72-75, 79, 80-82v akt sądowych).

Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, zaskarżając je w całości. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia bądź też o jego zmianę. W zażaleniu wskazano, że sędzia Janina Guść "działa na szkodę Skarbu Państwa, działa we własnej sprawie, odmawia stronom wypowiadania się w sprawie oraz odmawia uzasadniania wydanych na rozprawie postanowień lub zarządzeń" (k. 89-90 akt sądowych).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wyłączenie sędziego może nastąpić z mocy ustawy bądź na żądanie sędziego lub wniosek strony. Wyłączenie sędziego z mocy ustawy następuje na podstawie przesłanek enumeratywnie wymienionych w art. 18 ppsa. Niezależnie od przyczyn wymienionych w powołanym przepisie, stosownie do art. 19 ppsa, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.

Uwzględnienie wniosku o wyłączenie sędziego, w świetle art. 19 ppsa, zależy od okoliczności faktycznych w konkretnej sprawie, takich okoliczności, które w sposób obiektywny uzasadniają wątpliwość co do bezstronności sędziego. W literaturze przedmiotu wskazuje się, że chodzi o takie przyczyny, które pozostają w związku przyczynowym między ich wystąpieniem a powstaniem sądu (oceny), że prawdopodobne jest, że w tych okolicznościach sędzia może stać się nieobiektywny. Nie wystarczy subiektywne przekonanie wnoszącego wniosek o wyłączenie sędziego, że sędzia nie będzie bezstronny, wywołane np. faktem, że orzekał on już kiedyś w jego sprawie i wtedy wydał niekorzystne dla niego orzeczenie (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, LexisNexis 2012, s. 94, uw. 2). We wniosku o wyłączenie sędziego strona winna uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia (art. 20 § 1 ppsa), natomiast sędzia, którego dotyczy wniosek, obowiązany jest do złożenia wyjaśnienia (art. 22 § 2 ppsa).

Instytucja wyłączenia sędziego, zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony, jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami i nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi faktycznie wystąpić, tzn. nie może mieć charakteru potencjalnego. Wątpliwość ta winna być skonkretyzowana i uzasadniona, co wiąże się z przedstawieniem odpowiedniej argumentacji odnoszącej się do okoliczności wskazującej na zagrożenie brakiem bezstronności w konkretnej sprawie. Nieskuteczne jest formułowanie zarzutów o generalnym braku bezstronności danego sędziego w oderwaniu od specyfiki i okoliczności konkretnej sprawy.

O zasadności wniosku o wyłączenie sędziego nie może decydować wyłącznie subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości i niesprawiedliwości. Instytucja wyłączenia sędziego nie może być traktowana jako możliwość eliminowania w toku postępowania sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu jej interesów (postanowienie NSA z 22.2.2008 r. II FZ 60/08, OSP 2008/12/133, z aprobującą glosą A. Gomułowicza, akceptowane przez: A. Kabata w: B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wolters Kluwer 2018, uw. 4 do art. 19 oraz J. Drachala, A. Wiktorowską, K. Zalasińską w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2021, s. 234, nb 5; s. 238, nb 2 i postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 31 stycznia 2011 r. K 3/09, OTK-A 2011/1/5).

W niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki uzasadniające wyłączenie sędziego WSA Janiny Guść, czy to z mocy art. 18 § 1-3, czy to na podstawie art. 19 ppsa. Deklarowane przez skarżącego zarzuty co do rzekomo niewłaściwego zachowania sędziego w trakcie postępowania pozostają nieuprawdopodobnione. Zarzuty stawiane sędziemu mają charakter czysto subiektywny i jako takie nie mogą przynieść spodziewanego rezultatu.

Z akt sprawy wynika, że sędzia, którego wyłączenia dotyczył wniosek, złożył oświadczenie, że nie są mu znane żadne okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności w tej sprawie (k. 79 akt sądowych).

W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i uprawdopodobnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia sędziego (postanowienia NSA z: 12.3.2012 r. I FZ 147/12; 9.10.2013 r. II OZ 851/13; 24.9.2014 r. I OZ 754/14; cbosa). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości. Skarżący nie wskazał w zażaleniu jakichkolwiek okoliczności i argumentów, które podważałyby jego prawdziwość lub rzetelność.

Wnioskujący zarówno we wniosku, jak i w zażaleniu, nie wykazał w żaden sposób, że istnieją uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziego objętego wnioskiem. Uzasadnienie złożonego przez skarżącego zażalenia sprowadzało się do hasłowego powtórzenia zarzutów co do, jego zdaniem, niewłaściwego zachowania sędziego. Analiza akt sprawy, w szczególności protokołu rozprawy z dnia 21 grudnia 2023 r., na której skarżący złożył wniosek o wyłączenie przewodniczącego składu orzekającego, sędziego Janiny Guść, nie wykazała by podnoszone przez skarżącego zarzuty były zasadne. Przewodniczący składu sędziowskiego w toku rozprawy pouczał skarżącego, co do przysługujących mu praw procesowych, informował o treści przepisów, czy wskazywał na braki formalne uniemożliwiając rozpoznanie złożonych przez skarżącego wniosków o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Skarżący w żaden sposób nie miał ograniczonej swobody wypowiedzi, o czym stanowią liczne wnioski i oświadczenia zgłoszone przez wyżej wymienionego na rozprawie. Wbrew twierdzeniom wszystkie zgłoszone przez skarżącego wnioski o sporządzenie uzasadnień zostały zaprotokołowane, a następnie rozpoznane przez Sąd postanowieniem z 28 lutego 2024 r. (k. 72-75, 96-98 akt sądowych).

Utrwalony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest pogląd, że okoliczność, że sędzia reprezentuje pogląd prawny, w ocenie skarżącego, dla niego niekorzystny, oraz że wydaje odmienne od jego oczekiwań rozstrzygnięcia, nie stanowi podstawy wyłączenia sędziego. Taka sytuacja nie może być oceniana jako okoliczność mogąca wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego w danej sprawie. Zarzuty dotyczące wydanego w sprawie orzeczenia bądź opierające się na naruszeniu przepisów procesowych w toku postępowania mogą uzasadniać wniesienie środka odwoławczego, a nie wniosku o wyłączenie sędziego (postanowienie SN z: 26.3.1997 r. III AO 5/97, OSNP 1997/24/502; 8.3.1972 r. I PZ 9/72, Lex 7068; postanowienie NSA z: 13.2.2014 r. II OZ 149/14, Lex 1450957; 16.1. 2013 r. II OZ 1174/12, Lex 1274472; 1.12.2016 r. II FSK 2912/14, Lex 2170165).

Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, oddalił zażalenie.