Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Lipiński, Sędziowie WSA Olga Żurawska-Matusiak, Andrzej Kołodziej (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sylwia Mikuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2014 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę -

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2014 r., na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.), odmówił przyznania T.K. renty rodzinnej po ojcu w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu podał, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej i w związku z tym w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie przesłanek wymienionych we wskazanym przepisie w odniesieniu do osoby zmarłej, a następnie przez wnioskodawcę – członka rodziny osoby zmarłej.

Organ stwierdził, że brak uprawnień ojca wnioskodawcy do świadczenia w trybie zwykłym nie został spowodowany szczególnymi okolicznościami, a nadto wnioskodawca jest uprawniony renty socjalnej. Natomiast przepisy powołanej ustawy nie przewidują zbiegu świadczenia w drodze wyjątku ze świadczeniami ustawowymi przyznawanymi przez organy emerytalno-rentowe.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy T. K. stwierdził, że otrzymywana renta socjalna jest niewystarczająca, aby normalnie żyć. Ponadto zwrócił uwagę, że zmarły ojciec przepracował ponad 22 lata, on sam ma odprowadzane składki i gdyby nie przeszkody, miałby rentę po ojcu.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2014 r., po rozpatrzeniu powyższego wniosku, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnił łącznie następujące warunki:

- jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,

- nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności,

- nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,

- nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Prezes ZUS ponownie wyjaśnił, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. Konieczne jest więc zbadanie, czy brak uprawnień tej osoby do świadczenia w trybie zwykłym nie był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które osoba ubezpieczona nie miała wpływu. Organ stwierdził, że z przedłożonej dokumentacji wynika, iż zmarły w okresie od [...] kwietnia 1996 r. do [...] czerwca 2013 r., tj. do dnia śmierci, nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi. We wskazanym okresie nie była orzeczona wobec niego całkowita niezdolność do pracy, zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia lub też inne zdarzenie zewnętrzne niezależne od woli ubezpieczonego.

Prezes Zakładu podniósł ponadto, że wnioskodawca ma przyznaną rentę socjalną w trybie zwykłym. Wyjaśnił w związku z tym, iż przepisy cytowanej ustawy z uwagi na uznaniowy charakter świadczenia określonego art. 83, o przyznaniu którego decyduje wyłącznie Prezes ZUS, nie przewidują zbiegu tego świadczenia ze świadczeniami ustawowymi przyznawanymi przez organy emerytalno-rentowe.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie T.K. wniósł o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku mimo "wszelkim przeciwnościom losowym". Wskazał, że organ porusza sprawę jego renty socjalnej, za którą nie sposób godnie żyć. Podniósł też, że jest całkowicie niezdolny do pracy, uczy się by móc pracować głową i rękami, bo nogami nie może. Nie może również odpowiadać za to, że miał ojca alkoholika i nieroba, który nie interesował się dziećmi. Jednocześnie wskazał, że ojciec przepracował ponad 22 lata i z tego tytułu on chciałby dziś skorzystać z renty rodzinnej. Skarżący powołał się ponadto, że mieszka z matką, a gdyby jej zabrakło, to z renty socjalnej w kwocie 620 zł nie dałoby się utrzymać, skoro opłata za mieszkanie wynosi 400 zł.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości swoją dotychczasową argumentację faktyczną oraz prawną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art.. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (j.t. Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.), dalej "ustawa emerytalna". Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, prezes Zakładu ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego.

Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.

W niniejszej sprawie, na co zwrócił uwagę Prezes ZUS, mamy do czynienia z sytuacją pobierania przez skarżącego, domagającego się renty rodzinnej po zmarłym ojcu, renty socjalnej. Kwestie renty socjalnej reguluje ustawa z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (j.t. Dz. U. z 2013 r., poz. 982 ze zm.). Świadczenie to przysługuje, zgodnie z art. 4 tej ustawy, osobie pełnoletniej całkowicie niezdolnej do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało:

1. przed ukończeniem 18 roku życia,

2. w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej – przed ukończeniem 25 roku życia,

3. w trakcie studiów doktoranckich lub aspirantury naukowej (ust. 1).

Osobie, która spełnia warunki określone w art. 1, przysługuje:

1. renta socjalna stała – jeżeli całkowita niezdolność do pracy jest trwała,

2. renta socjalna okresowa – jeżeli całkowita niezdolność do pracy jest okresowa (ust. 2)

W myśl art. 12 ust. 1 powołanej ustawy, decyzję w sprawie renty socjalnej wydaje i świadczenie to wypłaca jednostka organizacyjna Zakładu (ZUS) właściwa ze względu na miejsce zamieszkania lub pobytu osoby ubiegającej się o rentę socjalną. Renta socjalna i koszty jej obsługi są finansowane ze środków budżetu państwa. Jednocześnie stosownie do treści art. 7 ust. 1 ustawy o rencie socjalnej, renta ta nie przysługuje osobie uprawnionej do emerytury, uposażenia w stanie spoczynku, renty z tytułu niezdolności do pracy, renty inwalidzkiej lub pobierającej świadczenie o charakterze rentowym z instytucji zagranicznych, renty strukturalnej, a także osobie uprawnionej do zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego. Powyższe oznacza m.in., że ustawodawca wykluczył zbieg świadczeń typu ubezpieczeniowego, które zostały uregulowane w ustawie emerytalnej, z rentą socjalną.

Uzasadnione jest zatem twierdzenie organu, mając na względzie dodatkowo uznaniowy charakter świadczenia w drodze wyjątku, o przyznaniu którego decyduje wyłącznie Prezes ZUS, że nie jest możliwy zbieg renty rodzinnej w drodze wyjątku ze świadczeniami przyznawanymi przez organy emerytalno-rentowe. Stanowisko powyższe znalazło potwierdzenie w orzecznictwie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lipca 2001 r., sygn.. akt II SA 388/01, Lex nr 55032). Już wskazana okoliczność wyklucza skarżącego z kręgu osób uprawnionych do wnioskowanego świadczenia.

Dodatkowo należy wskazać, że skarżący nie spełnia także przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania. Prowadzi bowiem wspólne gospodarstwo domowe z matką, która otrzymuje rentę rodzinną w wysokości 1905 zł, co w połączeniu z rentą socjalną skarżącego wynoszącą ok. 700 zł, daje łączny dochód rodziny w kwocie ponad 2600 zł. Tym samym miesięczny dochód na członka rodziny wynosi ok. 1300 zł, czyli przekracza kwotę najniższej, wynoszącej ok. 800 zł, emerytury która w świetle orzecznictwa stanowi próg, poniżej którego można mówić o braku niezbędnych środków utrzymania.

Podkreślić jednocześnie trzeba, że niezbędnych środków utrzymania nie można utożsamiać, co zdaje się sugerować skarżący, z niewystarczającymi środkami utrzymania, na co wielokrotnie zwracały uwagę sądy administracyjne.

W tej sytuacji nie zachodzi potrzeba badania kwestii, czy brak uprawnień zmarłego ojca skarżącego do świadczenia w zwykłym trybie, był spowodowany szczególnymi okolicznościami.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30sieprnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.