Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Hieronim Sęk, Sędzia NSA Krystyna Chustecka (sprawozdawca), Sędzia WSA del. Mirella Łent, Protokolant Katarzyna Łysiak, po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2017 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w O. (obecnie: Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w O.) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 29 kwietnia 2015 r., sygn. akt I SA/Op 3/15 w sprawie ze skargi P. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 31 października 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zapoznania z dowodami 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w O. na rzecz P. S. kwotę 180 (słownie: sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 29 kwietnia 2015 r., sygn. akt I SA/Op 3/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu uchylił zaskarżone postanowienie z dnia 31 października 2014 r. Dyrektora Izby Skarbowej w O. w sprawie ze skargi P.S. (dalej skarżący) w przedmiocie odmowy zapoznania z dowodami.

Stan sprawy przedstawiał się następująco. Postanowieniem z dnia 6 czerwca 2014 r., Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w O. wyłączył z materiału dowodowego zebranego w toku prowadzonej przez ten organ kontroli podatkowej w zakresie podatku od towarów i usług za styczeń - maj 2013 r., pismo nr [...] z dnia 20 grudnia 2013 r. w części dotyczącej danych z systemu VIATOLL oraz monitoringu z Systemu Poboru Opłat zapisanych na nośniku CD z uwagi na zawarte w nich informacje niejawne oraz ważny interes publiczny.

W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że informacją niejawną jest dobro osób trzecich, których dotyczą wyłączone z akt sprawy dokumenty. Zaznaczył, że organ podatkowy nie może dopuścić do ujawnienia pozyskanych w trakcie czynności służbowych danych podmiotów niezwiązanych ze sprawą, które pozwoliłyby osobom nieuprawnionym na identyfikację bądź pozyskanie informacji handlowych, personalnych lub innych istotnych gospodarczo.

Następnie pismem z dnia 6 czerwca 2014 r. skarżący wystąpił do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w O. z wnioskiem o "umożliwienie mu zapoznania się oraz sporządzenia odpisu, kopii, fotokopii ww. pisma GDDKiA w pełnym zakresie".

Postanowieniem z dnia 7 lipca 2014 r., Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w O. odmówił stronie zapoznania z dowodami wyłączonymi z akt sprawy postanowieniem z dnia 6 czerwca 2014 r., z uwagi na zawarte w nich informacje niejawne. W uzasadnieniu wskazano, że dokument wyłączony został w części, tj. w zakresie załącznika do pisma, utrwalonego na nośniku CD, zawierającego informacje o podmiotach, które nie są kontrahentami strony.

Po rozpatrzeniu zażalenia Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 31 października 2014 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie I instancji.

W skardze do WSA skarżący zarzucił naruszenie przepisów:

a) art. 179 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 613 ze O.p. poprzez uznanie za prawidłowe stanowiska Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w O. przy braku zaktualizowania się przesłanki wystąpienia interesu publicznego,

b) art. 179 § 1 w zw. z art. 129 i 178 O.p. poprzez przyjęcie za prawidłowe sposobu określenia przez organ podatkowy I instancji dokumentów oraz danych podlegających wyłączeniu oraz odmowy ich udostępnienia,

c) art. 122, art. 123 i art. 187 § 1 w związku z art. 178 O.p. polegające na uznaniu za prawidłowe stanowiska organu I instancji odmawiającego umożliwienia zapoznania się z dokumentami mającymi istotne znaczenie dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego oraz naruszenie prawa w zakresie dostępu do akt, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd pierwszej instancji dokonał wykładni pojęcia "interesu publicznego" wskazując, że jest ono nieostre, tym bardziej więc organ podatkowy, korzystając z przepisów, musi działać w granicach właściwie rozumianego uznania administracyjnego. Interes publiczny w prawie administracyjnym często jest utożsamiany z dobrem wspólnym. Sąd wskazał, że organ podatkowy, wydając postanowienie oparte na przepisie art. 179 § 1 O.p. musi wyjaśnić, co w konkretnym przypadku stanowi interes publiczny, który uniemożliwia stronie zapoznanie się z aktami sprawy lub poszczególnymi dokumentami. Nie może być to oczywiście ogólnikowe powołanie się na istnienie takiego interesu.

W ocenie Sądu zaskarżone postanowienie nie zostało należycie uzasadnione. Nie zawierało właściwej analizy pojęcia "interesu publicznego". Sąd podkreślił, że uzasadnienie postanowienia wydanego na podstawie art. 179 § 2 O.p. bezwzględnie musi zawierać wykazanie przesłanki negatywnej dostępu do dokumentów.

Dalej Sąd podniósł, że przekazując ze skargą akta postępowania organ podatkowy ma obowiązek przekazania właściwemu sądowi także dokumentów, do których nie miała dostępu strona postępowania. Sądowa kontrola postanowienia odmawiającego stronie dostępu do części materiału dowodowego oraz dostęp sądu administracyjnego do tychże dokumentów stanowią gwarancję procesową właściwego przeprowadzenia kontroli działalności administracji publicznej przez sąd administracyjny. W przeciwnym wypadku ta kontrola działania administracji publicznej pozostałaby iluzoryczna. Zdaniem Sądu z przedłożonych akt postępowania wynika, że istnieje dokument, w wersji elektronicznej, który dotyczy materiału dowodowego wyłączonego z akt na podstawie postanowienia z dnia 6 czerwca 2014 r. Dostęp do tego materiału miał wyznaczony pracownik organu I instancji, a po wniesieniu zażalenia upoważniony pracownik Izby Skarbowej, na podstawie kodu (hasła) dostępu uzyskanego z GDDKiA w Warszawie. Materiał ten jednakże nie został wyłączony (w sensie techniczno-materialnych czynności) z akt sprawy, ani oznaczony jako np. tajemnica skarbowa.

Sąd podkreślił, że przekazując sądowi akta wraz z odpowiedzią na skargę nie wskazano sposobu zapoznania się z tym materiałem, zatem jeżeli dostęp do tych dokumentów jest możliwy przez proste odtworzenie tzw. płyty CD, to taki sposób "wyłączenia z materiału dowodowego części dokumentów" narusza art. 179 § 1 O.p., gdyż umożliwia zapoznanie się z nim nie tylko sądowi ale i stronie wobec, której wydano zaskarżone postanowienie.

Końcowo Sąd stwierdził, że materiał dowodowy wyłączony z akt powinien być odpowiednio zabezpieczony przed faktycznym dostępem osoby nieuprawnionej. Tymczasem z karty 32 akt sprawy nie wynika co znajduje się w nieopisanej kopercie odnośnie dokumentów o jakich stanowiło postanowienie organu I instancji z dnia 6 czerwca 2014 r.

Pełnomocnik Dyrektora Izby Skarbowej w O. wniósł skargę kasacyjną od tego wyroku, domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu oraz zasądzenia na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. – Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.)dalej P.p.s.a. mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania w postaci:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 210 § 4 O.p. w związku z art. 178 § 1 O.p. poprzez bezzasadne przyjęcie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że zaskarżone postanowienie w przedmiocie wyłączenia dokumentów z akt sprawy nie zostało należycie uzasadnione, gdyż nie zawiera ono właściwej analizy pojęcia "interesu publicznego", ponieważ uzasadnienie postanowienia wydanego na podstawie art. 179 § 2 O.p. bezwzględnie musi zawierać wykazanie przesłanki negatywnej dostępu do dokumentów, podczas gdy stosowana analiza w uzasadnieniu postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej została zawarta, w związku z czym WSA w Opolu niezasadnie nie oddalił skargi na ww. postanowienie organu odwoławczego, a tym samym dopuścił się naruszenia przepisu art. 151 P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie,

- art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez brak wskazania w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku jak należy właściwie rozumieć pojęcie "interesu publicznego", przy czym wykładnia tego pojęcia dokonana przez Sąd I instancji na str. 9-10 uzasadnienia skarżonego wyroku w istocie nie odbiega od jego wykładni dokonanej przez Dyrektora Izby Skarbowej w O. na str. 4 uzasadnienia zakurzonego postanowienia,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 179 § 1 O.p. oraz w związku z art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że płytę CD zawierającą dane polegające wyłączeniu z akt sprawy przekazano do Sądu bez wskazania sposobu zapoznania się z tym materiałem, podczas gdy w kopercie, która zawierała przedmiotową płytę kod dostępu (PIN) znajdował się; ponadto Sąd wskazał, że jeżeli dostęp do ww. płyty możliwy jest przez proste odtworzenie płyty CD, to ten sposób wyłączenia z materiału dowodowego części dokumentów narusza art. 179 § 1 O.p., gdyż umożliwia zapoznania się z nim nie tylko Sądowi ale i stronie, w związku z czym materiał dowodowy wyłączony z akt sprawy powinien być odpowiednio zabezpieczony przed faktycznym dostępem osoby nieuprawnionej; tymczasem – jak wyżej wskazano – przedmiotowa płyta została zabezpieczona przed nieuprawnionym dostępem kodem PIN.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik skarżącego wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Podniesione w niej zarzuty nie uzasadniają bowiem uchylenia zaskarżonego wyroku.

Prawidłowo Sąd pierwszej instancji ocenił okoliczności niniejszej sprawy w aspekcie przepisów O.p. zawierających regulacje dotyczące zasad odmowy zapoznania się z zebranymi w sprawie dowodami , zwracając uwagę, że zaskarżone postanowienie w przedmiocie wyłączenia dokumentów z akt sprawy nie zostało należycie uzasadnione.

Powyższe stanowiło, co wykazał Sąd w uzasadnieniu wyroku, podstawy do uchylenia zaskarżonego postanowienia.

W szczególności zaskarżone postanowienie nie zawiera bowiem, jak słusznie Sąd zauważył, właściwej analizy pojęcia "interesu publicznego" w realiach rozpoznawanej sprawy zważywszy, że zgodnie z treścią art. 179 O.p. uzasadnienie to bezwzględnie musi zawierać wykazanie przesłanki negatywnej dostępu do dokumentów.

Wyłączenie to, jak zasadnie przy tym skonstatował, nie dotyczy sądu administracyjnego, który sprawuje kontrolę działania administracji publicznej. Przekazując zatem ze skargą akta organ podatkowy miał obowiązek przekazania właściwemu sądowi także dokumentów, do których nie miała dostępu strona postępowania, gdyż sądowa kontrola postanowienia odmawiającego stronie dostępu do części materiału dowodowego oraz dostęp sądu administracyjnego do tychże dokumentów stanowią gwarancję procesową właściwego przeprowadzenia kontroli działalności administracji publicznej przez sąd administracyjny.

Słusznie też Sąd pierwszej instancji zauważył, że materiał ten nie został wyłączony również w sensie techniczno-materialnych czynności z akt sprawy, ani oznaczony jako np. tajemnica skarbowa mimo, że materiał dowodowy wyłączony z akt powinien być odpowiednio zabezpieczony przed faktycznym dostępem osoby nieuprawnionej. Zasadnie Sąd w związku z tym wskazał, że materiał ten był ogólnie dostępny .

Uznając z powyższych względów, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 i art. 204 pkt 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.