Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi N. M. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 grudnia 2025 r. znak 010070/680/3790623/2024 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia termin do wniesienia odwołania postanawia: 1) odmówić przywrócenia terminu do wniesienia skargi, 2) odrzucić skargę.

N. M. (dalej: Skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na opisane w rubrum postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 grudnia 2025 r. (znak 010070/680/3790623/2024) w przedmiocie stwierdzenia uchybienia do wniesienia odwołania. Skarga ta została nadana w urzędzie pocztowym w dniu 25 marca 2026 r., a z urzędowego poświadczenia doręczenia wynika, że postanowienie to Skarżąca odebrała w dniu 6 stycznia 2026 r. Jednocześnie Skarżąca sformułowała wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Wskazała, że nie złożyła skargi w terminie z przyczyn niezależnych od skarżącej - nie poradziła sobie z obsługą internetu oraz nie miała możliwości uzyskania pomocy prawnej ani wsparcia osób trzecich. Skarżąca podkreśliła, że niezwłocznie po powzięciu informacji o konieczności złożenia skargi sporządziła ją i wniosła bez zbędnej zwłoki.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o umorzenie postępowania w oparciu o art. 161 § 1 pkt 3) p.p.s.a. z uwagi na fakt, że stało się ono bezprzedmiotowe. W uzasadnieniu wskazał, że decyzją z dnia 20 maja 2024 r. przyznano Skarżącej świadczenie wychowawcze na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. Następnie decyzją dnia 24 czerwca 2024 r. uchylono Skarżącej prawo do tego świadczenia z uwagi na wyjazd dziecka z Polski na okres powyżej 30 dni. Skarżąca wniosła odwołanie od powyższej decyzji, jednakże skarżonym postanowieniem stwierdzono uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Organ wyjaśnił, że w związku z wniesieniem skargi ponownie dokonano odczytu rejestru Straży Granicznej rodzica i dziecka. W związku z aktualizacją ww. rejestru, decyzją z dnia 15 kwietnia 2026 r. (sprostowaną postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2026 r.), ZUS przyznał Skarżącej świadczenie wychowawcze na okres od 1 czerwca 2024 r. do dnia 31 maja 2025 r. oraz uchylił decyzję z dnia 24 czerwca 2024 r. w przedmiocie uchylenia prawa do tego świadczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2026 r. poz. 143; dalej: p.p.s.a.) skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie. Natomiast Jak stanowi art. 58 § 1 pkt 2) P.p.s.a., sąd odrzuca skargę wniesioną po upływie terminu do jej wniesienia.

Jak już wyżej wskazano, Skarżąca wniosła skargę na opisane w rubrum postanowienie Prezesa ZUS z dnia 22 grudnia 2025 r. w dniu 26 marca 2026 r., a zatem z uchybieniem 30dniowowego terminu do dokonania tej czynności, który upływał w dniu 5 lutego 2026 r.

Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, jeżeli uchybienie terminu nie powoduje dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego (§2). Jak z kolei wskazuje art. 87 § 1 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. (§ 3). Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (§ 4).

Analizując sformułowany w skardze wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia w pierwszej kolejności należało zatem ocenić, czy Skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Jak wynika z treści skargi, Skarżąca nie wskazała konkretnej daty ustania przyczyny uchybienia terminu, a jedynie podała, że wniosła skargę "niezwłocznie po powzięciu informacji o konieczności zbżenia skargi" W tej sytuacji przedmiotowy wniosek wymagał merytorycznego rozpoznania. Jak podnosi się bowiem w orzecznictwie w sytuacji, gdy nie jest możliwe jednoznaczne ustalenie, czy termin ten został zachowany, to obowiązkiem sądu jest wydać rozstrzygnięcie merytoryczne w przedmiocie uchybienia terminu (por. postanowienie NSA z dnia 13 czerwca 2008 r., sygn. akt I OZ 376/08).

Kluczowe jest zatem rozstrzygnięcie czy niedochowanie terminu do wniesienia skargi nastąpiło bez winy Skarżącej. Jako przyczynę uchybienia terminu Skarżąca podała brak poradzenia sobie z obsługą Internetu oraz brak możliwości uzyskania pomocy prawnej ani wsparcia osób trzecich.

Należy podkreślić, że zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie przyjęto bardzo rygorystyczne kryteria oceny postawy osoby, która dokonała czynności procesowej po terminie, a zapatrywania te uznać należy za ugruntowane (por. poglądy przytoczone przez B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, 8 wydanie, Warszawa 2006, s. 334 i n.). W orzecznictwie utrwalił się pogląd, iż od strony dokonującej czynności procesowej wymagać należy zachowania szczególnej staranności przy jej dokonywaniu (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lutego 2003 r., sygn. akt II SA4162/01, Palestra 2004, nr 1, s. 225). Oceny w tym zakresie dokonuje się poprzez przyjęcie kryteriów idealnego wzorca osoby należycie dbającej o swoje interesy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 14 stycznia 1972 r., sygn. akt II CRN 448/71, OSPiKA 1972, nr 7-8, poz. 144). W związku z powyższym "przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa" (por. wyrok NSAz 22 maja 1997 r.t sygn. akt SA/Sz 630/96, LEX nr 30748). Kryteria oceny braku winy są zatem sformułowane surowo. W literaturze i orzecznictwie podkreśla się, że o braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. (...) W konsekwencji więc brak winy w uchybieniu terminu możemy przyjąć tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku" (E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, teksty, wzory i formularze, wydanie IV, Warszawa 1970, s. 136; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 października 2002 r., sygn. akt V SA 793/02, Monitor Prawniczy 2002 r., nr 23, s.1059).

Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu orzecznictwo sądowe zalicza m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe, nagłą chorobę strony lub pełnomocnika, która nie pozwala na wyręczenie się inną osobą. W szczególności zaś przywrócenia uchybionego terminu nie uzasadniają niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw, ani nieznajomość prawa (por. postanowienia NSA z dnia: 4 marca 2014 r,, sygn. akt II GZ 75/14; 27 czerwca 2012 r., sygn. akt I OZ 450/12 oraz 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II OZ 1104/12).

Przywrócenie uchybionego terminu ma więc niewątpliwie charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie w przypadku, gdy zaprezentowana argumentacja uprawdopodobni brak winy.

W rozpatrywanym przypadku nie wystąpiły zdaniem Sądu nadzwyczajne okoliczności - wskazane w sposób przykładowy powyżej - uniemożliwiające wniesienie przez Skarżącą skargi w ustawowym terminie. Nie sposób bowiem za takie uznać brak poradzenia sobie z obsługą Internetu (w szczególności, że z akt administracyjnych wynika, iż Skarżąca korespondowała z ZUS za pośrednictwem portalu internetowego) PUE ZUS) czy możliwości uzyskania pomocy prawnej ani wsparcia osób trzecich. Skarżąca została prawidłowo pouczona przez organ o sposobie i terminie wniesienia skargi, nie wykazała np. złego stanu zdrowia skutkującego koniecznością uzyskania pomocy prawnej czy wparcia osób trzecich w celu terminowego wniesienia skargi.

Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu nie zaszła podstawa do przywrócenia terminu, o czym orzeczono w punkcie pierwszym sentencji postanowienia, działając na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a.

Skoro postanowienie Prezesa ZUS zostało doręczone Skarżącej w dniu 6 stycznia 2026 r., to ostatnim dniem trzydziestodniowego terminu na wniesienie skargi był 5 luty 2026 r. Skarga natomiast została wniesiona 25 marca 2026 r., zatem po upływie terminu do jej wniesienia. Wobec braku wniesienia skargi w terminie i skoro termin ten nie został przywrócony, to skargę należało odrzucić, o czym orzeczono w punkcie drugim sentencji postanowienia, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 2) p.p.s.a.

Odnosząc się natomiast do wniosku Organu o umorzenie postępowania, to w nie mógł on zostać rozpatrzony przez Sąd z uwagi na brak skutecznego wniesienia przez Skarżącą skargi. Jednocześnie Sąd wskazuje, że decyzja z dnia 24 czerwca 2024 r. uchylająca Skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego została uchylona przez ZUS i wnioskowane świadczenie zostało Skarżącej przyznane, a zatem Skarżąca na skutek odrzucenia skargi nie poniesie negatywnych skutków.