Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) Sędzia WSA Hanna Raszkowska Protokolant St. sekretarz sądowy Grażyna Wojtyszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2011 r. sprawy ze skargi R.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji; 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. WSA/wyr.1 – sentencja wyroku

Decyzją z dnia "[...]" wydaną z upoważnienia Wójta Gminy I. przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w I. odmówiono R.Z. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad W. Ł. W uzasadnieniu wskazano, iż zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej z dzieckiem, na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Jak wynika z przedstawionych przez wnioskodawczynię dokumentów W. Ł. jest osobą niepełnosprawną i wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, a także konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia i edukacji. Jak wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w I. Wydział III Rodzinny i Nieletnich z dnia "[...]" R. Z. wraz z mężem zostali ustanowieni rodziną zastępczą dla W. Ł. Na podstawie przedłożonych dokumentów ustalono, iż wnioskodawczyni jest siostrą matki W. Ł. Zgodnie z treścią art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej (rodzice, dzieci, wnuki) oraz rodzeństwo. Tym samym pomiędzy wnioskodawczynią a W. Ł. jako jej siostrzenicą nie zachodzi obowiązek alimentacyjny i w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie przysługuje wymienionej świadczenie pielęgnacyjne.

R. Z. wniosła odwołanie od powyższej decyzji. W uzasadnieniu podkreśliła, iż W. Ł. nie tylko wymaga stałej opieki i pomocy w samodzielnej egzystencji, ale również bardzo dużych nakładów finansowych związanych z zakupem ubrania, obuwia, jak i funkcjonowaniem w szkole. Zaznaczyła przy tym, iż dziewczynka zużywa i niszczy w bardzo krótkim czasie dużo ubrań, butów i różnych artykułów szkolnych, co powoduje, że wydaje na nią trzykrotnie więcej pieniędzy niż na pozostałe dzieci, których ma pięcioro. Jednocześnie odwołująca podniosła, iż wraz z mężem zależy im na tym, aby dziewczynka mimo ograniczonej możliwości samodzielnej egzystencji miała takie same szanse rozwoju i dostęp do pomocy dydaktycznych.

Decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu podniesiono, iż w niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, iż R.Z. nie jest w stosunku do W.Ł. krewną w linii prostej ani rodzeństwem, lecz ciotką i zgodnie z obowiązującymi przepisami nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny względem siostrzenicy. Jednocześnie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych określa przesłankę negatywną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, jaką jest sytuacja, w której osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny spokrewnionej z dzieckiem, na której ciąży obowiązek alimentacyjny. W świetle powyższych okoliczności organ uznał, iż wnioskodawczyni nie należy do kręgu osób uprawnionych na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad W. Ł., co w obliczu bezwzględnego charakteru norm regulujących prawo do omawianego świadczenia skutkuje odmową jego przyznania.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniosła R. Z. Skarżąca podniosła, iż są rodziną wielodzietną i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dla W. Ł. byłoby dla nich dużym wsparciem. W jej ocenie więzy pokrewieństwa nie powinny stanowić przeszkody do otrzymania przedmiotowej pomocy.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko przedstawione w uzasadnieniu skarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Podnieść należy, iż w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając zatem skargę na decyzję Sąd dokonuje jedynie oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną.

W niniejszej sprawie Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139 po. 992 ze zm.) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, opiekunowi faktycznemu dziecka jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Powodem odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną siostrzenicą W. Ł., dla której skarżąca została ustanowiona rodziną zastępczą, jest fakt iż na skarżącej nie ciąży obowiązek alimentacyjny. Ponadto powołano się na treść art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki umieszczona została w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny spokrewnionej z dzieckiem, na której ciąży obowiązek alimentacyjny.

Podnieść jednak należy, iż treść art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b została ustalona w brzmieniu aktualnie obowiązującym na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 lipca 2008r. (Sygn. akt P 41/07), w którym orzeczono, iż art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 i Nr 222, poz. 1630, z 2007 r. Nr 64, poz. 427, Nr 105, poz. 720, Nr 109, poz. 747, Nr 192, poz. 1378 i Nr 200, poz. 1446 oraz z 2008 r. Nr 70, poz. 416) w zakresie, w jakim uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 tej ustawy, nad innym niż jej dziecko, niepełnosprawnym, niepełnoletnim członkiem rodziny, dla którego stanowi rodzinę zastępczą spokrewnioną i wobec którego osobę tę obciąża obowiązek alimentacyjny, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 20 i art. 23 Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526 oraz z 2000 r. Nr 2, poz. 11). Wprawdzie Trybunał stwierdził niekonstytucyjność jedynie przepisu wyłączającego możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad dzieckiem umieszczonym w rodzinie zastępczej spokrewnionej z dzieckiem i wobec którego na osobie sprawującej opiekę ciąży obowiązek alimentacyjny, gdyż tylko w takim zakresie zostało zadane pytanie prawne, jednakże w uzasadnieniu wyroku Trybunał zawarł wywody dotyczące charakteru rodziny zastępczej w aspekcie świadczeń rodzinnych. Stwierdzono mianowicie, iż zarówno rodzina naturalna jak i rodzina zastępcza są podmiotami zobowiązanymi do pieczy nad dzieckiem. W razie rezygnacji z pracy zarobkowej ze względu na konieczność opiekowania się niepełnosprawnym dzieckiem sytuacja rodziców naturalnych i zastępczych jest taka sama. Różnicowanie ich pozycji w tym zakresie jest przejawem naruszenia zasady równości. Wskazano przy tym, iż Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie podkreślał, że z zasady równości, wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji, wynika nakaz jednakowego traktowania podmiotów prawa w obrębie określonej klasy (kategorii). Wszystkie podmioty prawa, charakteryzujące się w równym stopniu daną cechą istotną (relewantną), powinny być traktowane równo, bez zróżnicowań, zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Podmioty różniące się mogą być natomiast traktowane odmiennie. Ocenę każdej regulacji prawnej z punktu widzenia zasady równości musi poprzedzić zbadanie sytuacji prawnej podmiotów i przeanalizowanie ich cech wspólnych i cech różniących (por. uzasadnienie wyroku z 28 maja 2002 r., sygn. P 10/01, OTK ZU nr 3/A/2002, poz. 35). Podniesiono, iż orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego ukształtował się pogląd, że wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w przekonujących argumentach. Różnicowanie sytuacji prawnej podmiotów podobnych może więc być uznane za zgodne z Konstytucją, jeżeli pozostaje w zgodzie z zasadami sprawiedliwości społecznej lub służy urzeczywistnianiu tych zasad. Zostaje ono natomiast uznane za niekonstytucyjną dyskryminację (uprzywilejowanie), jeżeli narusza zasadę sprawiedliwości społecznej. W tym sensie zasady równości wobec prawa i sprawiedliwości społecznej w znacznym stopniu nakładają się na siebie (por. np. wyroki TK: z 16 grudnia 1997 r., sygn. K. 8/97, OTK ZU nr 5-6/1997, poz. 70 oraz z 13 kwietnia 1999 r., sygn. K. 36/98, OTK ZU nr 3/1999, poz. 40, s. 243-244).

Wskazać przy tym należy, iż wprawdzie tylko Trybunał Konstytucyjny jest uprawniony do orzekania o zgodności ustaw z Konstytucją, jednakże w pewnych wypadkach Trybunał dopuszcza możliwość dokonywania prokonstytucyjnej wykładni prawa przez sąd, bez konieczności wydawania w tym zakresie orzeczenia przez Trybunał. Jako przykład należy wskazać postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia Konstytucyjnego z dnia 1 czerwca 2010r. (Sygn. akt P 38/09), którym umorzono postępowanie dotyczące pytania prawnego jednego z sądów odnośnie możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, uznając iż utrwalona i jednolita praktyka interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych wychodzi naprzeciw wątpliwościom konstytucyjnym dotyczącym zadanego pytania prawnego. Trybunał zaaprobował przy tym przyjętą przez sądy administracyjne zasadę pierwszeństwa wykładni celowościowej i systemowej nad wykładnią językową.

W świetle powyższych rozważań należy stwierdzić, iż nie jest zasadna odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej tylko z tego względu, iż jest ustanowiona jedynie rodziną zastępczą, skoro do świadczenia tego byłaby uprawniona będąc matką naturalną, czy też osobą spokrewnioną na której ciążyłby obowiązek alimentacyjny. Taka interpretacja powołanego przepisu narusza zasadę równości, a także nie odpowiada wykładni celowościowej. Podobne stanowisko zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 28 lipca 2010r. (Sygn. akt IV SA/Po 476/10, LEX nr 653579), stwierdzając iż pozycja rodziny zastępczej spokrewnionej, jak i niespokrewnionej w zakresie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna być taka sama.

Należy jednak zauważyć, iż do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego niezbędne jest spełnienie pozostałych przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tym m.in. konieczności rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki. Zatem przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien przeprowadzić postępowania wyjaśniające w celu ustalenia czy skarżąca wymogi te spełnia.

Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji wyroku. Sąd podjął rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku.