Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka (sprawozdawca) sędzia NSA Piotr Niczyporuk po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy Czerwonak o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy Czerwonak a Burmistrzem Miasta Chodzież w sprawie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku I. Z. o skierowanie do domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Burmistrza Miasta Chodzież jako organ właściwy w sprawie.

Działając z upoważnienia Wójta Gminy [...] Dyrektor Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] (dalej Dyrektor GOPS w [...]), reprezentowany przez r. pr. D. G. wniósł o rozstrzygnięcie sporu dotyczącego właściwości, pomiędzy Wójtem Gminy [...] a Prezydentem Miasta [...], przez wskazanie Prezydenta Miasta [...] jako organu właściwego do załatwienia sprawy dotyczącej rozpoznania wniosku I. Z. (dalej Wnioskodawczyni, Zainteresowana) o skierowanie do Domu Pomocy Społecznej (dalej też DPS).

We wniosku wskazał na następujące ustalenia faktyczne i prawne.

Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] (dalej MOPS w [...]) przekazał do GOPS w [...] wniosek złożony przez Wnioskodawczynię o skierowanie do Domu Pomocy Społecznej. W uzasadnieniu wskazano, że MOPS w [...] nie jest organem właściwym, natomiast w oparciu o art. 19 i art. 65 §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej kpa) organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości miejscowej i rzeczowej.

GOPS w [...] wskazał, że właściwy do rozpatrzenia wniosku jest MOPS w [...], co wynika zarówno z obecnego miejsca zamieszkania Wnioskodawczyni (art. 59 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm., dalej ups), względnie z niecierpiącego zwłoki charakteru sprawy (art. 101 ust. 3 ups). Ze zgromadzonej dokumentacji w sprawie wynika bowiem, że Wnioskodawczyni od [...].12.2021 r. mieszka u brata i bratowej w [...], dokąd też zabrała swe najpotrzebniejsze rzeczy oraz leki. Poinformowała ona nadto, że wymaga stałej opieki, która wykonywana mogła być wyłącznie przez członków jej rodziny, i deklaruje chęć pozostania w [...] do czasu umieszczenia w domu pomocy społecznej. Opisane okoliczności przemawiać mają za przeniesieniem przez Wnioskodawczynię swego centrum życiowego do [...], co tym samym w ocenie organu skarżącego czyni Burmistrza Miasta [...] organem właściwym do rozpoznania wniosku.

W odpowiedzi na wniosek, działając z upoważnienia Burmistrza Miasta [...] Dyrektor MOPS w [...], reprezentowany przez r. pr. L. A. wniósł o wskazanie jako organu właściwego Wójta Gminy [...]. Organ nie zgodził się, aby w świetle przepisów art. 101 ust. 1 ups oraz art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U z 2020 r. poz. 1740 ze zm., dalej kc) Burmistrz Miasta [...] był organem właściwym do załatwienia sprawy. Stąd zgodnie z art. 9 i art. 65 kpa w ramach przestrzegania właściwości miejscowej przekazał wniosek do Wójta Gminy [...]. W ocenie Burmistrza Miasta [...] zamiar Wnioskodawczyni wskazywał na tymczasowy, a nie docelowy pobyt w [...]. Na tymczasowość wskazywać ma bowiem treść wniosku, w którym Wnioskodaczyni wskazała, że nadal utrzymuje ona swoje mieszkanie w [...], wymaga całodobowej opieki i dlatego nie mogę wrócić do swojego mieszkania, w którym zostawiła wszystko oprócz najpotrzebniejszych rzeczy. Można z tego wnioskować, że jeśli stan zdrowia Wnioskodawczyni poprawiłby się lub miałaby ona całodobową opiekę to pozostałaby w [...].

W tej sytuacji, w ocenie Dyrektora MOPS w [...] zobiektywizowane kryteria wskazują, że Miasto [...] nie jest miejscem gdzie I. Z. zamierza pozostać na stałe. W konsekencji organem właściwym powinien być Wójt Gminy [...].

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm., dalej ppsa) Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór o właściwość ma miejsce wtedy, gdy rozbieżność stanowisk (poglądów) co do zakresu działania organów administracji publicznej zachodzi w odniesieniu do rozpoznania i rozstrzygnięcia tej samej sprawy, którą zajmują się dwa organy administracji publicznej (spór pozytywny) lub której organy administracji publicznej odmawiają przyjęcia do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, powołując się na brak podstaw do ustalenia swej właściwości (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 kpa). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 ppsa).

Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w tej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania podania (wniosku) I. Z. o skierowanie do domu pomocy społecznej.

Przystępując do rozstrzygnięcia sporu zainicjowanego wnioskiem Wójta Gminy [...] o rozstrzygnięcie sporu dotyczącego właściwości, pomiędzy Wójtem Gminy [...] a Prezydentem Miasta [...] należy zwrócić uwagę, że właściwość miejscową gminy w sprawach z zakresu pomocy społecznej reguluje art. 101 ups. W ust. 1 przywołanego artykułu ups ustanowiono zasadę, zgodnie z którą, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Od zasady tej przewidziano wyjątek w odniesieniu do osób bezdomnych - w myśl art. 101 ust. 2 ups wobec tych osób właściwą miejscowo jest gmina ostatniego ich miejsca zameldowania na pobyt stały. Ponadto, w przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu (art. 101 ust. 2 a). Natomiast w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców, o których mowa w art. 5 a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (art. 101 ust. 3 ustawy). Z powołanego przepisu wynika, że co do zasady, o właściwości miejscowej organów gminy w sprawach z zakresu pomocy społecznej decyduje miejsce zamieszkania strony.

Ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". W związku z powyższym, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, należy uwzględnić regulację zawartą w przepisach kc. Z art. 25 kc wynika, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W świetle przywołanej normy o miejscu zamieszkania decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Oznacza to, że dla uznania faktu zamieszkiwania danej osoby w określonej miejscowości, konieczne jest ustalenie kumulatywnego występowania dwóch przesłanek, a mianowicie przebywania i zamiaru stałego pobytu w określonej miejscowości. O ile ustalenie pierwszej przesłanki nie nastręcza trudności, to jednak o ustaleniu zamiaru stałego pobytu mogą decydować różne okoliczności. Przyjmuje się, że o zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej, w którym koncentrują się jej czynności życiowe. Należy jednocześnie zauważyć, że samo zameldowanie, będące kategorią prawa administracyjnego, nie przesądza o miejscu zamieszkania w rozumieniu prawa cywilnego (zob. postanowienia NSA: z 14 stycznia 2010 r., sygn. akt I OW 154/09, z 10 lutego 2009r., sygn. akt I OW 164/08, z 2 września 2009 r., sygn. akt I OW 85/09).

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika w szczególności, że Wnioskodawczyni od [...].12.2021 r. mieszka u brata i bratowej w [...], dokąd też zabrała swe najpotrzebniejsze rzeczy oraz leki. Poinformowała ona nadto, że wymaga stałej opieki, która wykonywana mogła być wyłącznie przez członków jej rodziny, i deklaruje chęć pozostania w [...] do czasu umieszczenia w domu pomocy społecznej.

Mając na uwadze powyższe, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, aktualne centrum spraw życiowych zainteresowanej znajduje się w [...], a tym samym jest jej miejscem zamieszkania w rozumieniu art. 101 ust. 1 ups w zw. z art. 25 kc. Z tego względu, jako organ właściwy w sprawie należało wskazać Burmistrza Miasta [...].

Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4

i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa, postanowił jak w sentencji.