Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Robert Sawuła Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk WSA Zbigniew Czarnik /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 20 listopada 2008 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień dla wdowy po kombatancie I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] września 2007 r. nr [...] oraz stwierdza nieważność decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...]; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.

II SA/Rz 422/08

U z a s a d n i e n i e

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r., Nr [...] Kierownik Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie /dalej: Kierownik UKiOR/ utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] września 2007 r. Nr [...] odmawiającą K. B., zam. [...], J. P. uprawnień przysługujących wdowie po zmarłym mężu J. B..

Rozpoznając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Kierownik UKiOR wskazał, że nie mógł on być uwzględniony, gdyż zarzuty w nim podniesione nie miały oparcia w przepisach prawa. Z tego względu uznał, że rozstrzygnięcie decyzji z dnia [...] września 2007 r. odmawiające wnioskodawczyni przyznanie uprawnień przysługujących kombatantowi, zmarłemu mężowi odpowiada przepisom prawa.

W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] kwietnia 2008 r. Kierownik UKiOR podkreślił, że zmarły mąż J. B. uzyskał uprawnienie kombatanckie decyzja Zarządu Wojewódzkiego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w P. z dnia [...] czerwca 2980 r. Podstawą przyznania tych uprawnień był jego udział w utrwalaniu władzy ludowej w okresie od lutego 1945 r. do grudnia 1947 r. Zmarły został pozbawiony uprawnień kombatanckich ostateczną decyzją z dnia [...] października 2001 r., gdyż postępowanie wyjaśniające prowadzone w zakresie ustalenia sposobu działań związanych z utrwalaniem władzy ludowej wykazało, że w okresie dającym podstawę do przyznania uprawnień kombatanckich, J. B. pełnił służbę w jednostkach MO, a to skutkuje pozbawieniem uprawnień, pomimo wskazania przez niego, że w okresie II wojny światowej był żołnierzem Armii Krajowej. Pojawienie się takiego tytułu do przyznania uprawnień kombatanckich i służba w MO mogłyby zostać uznane za podstawę do przyznania statusu kombatanta, ale tylko pod warunkiem, że służba w MO była podjęta na wyraźne polecenie organizacji podziemnych walczących o niepodległości. W postępowaniu J. B. nie wykazał tej okoliczności, zatem sam fakt służby w MO pozbawia ubiegania się o uprawnienia kombatanckie.

Decyzja Kierownika UKiOR pozbawiająca J. B. uprawnień kombatanckich została uchylona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 11 maja 2004 r. sygn. akt SA/Rz 2695/01. Podstawą uchylenia decyzji odwoławczej było wskazanie przez Sąd braku postępowania wyjaśniającego w zakresie służby J. B. w Armii Krajowej.

Prowadząc postępowania po wyroku Sądu z dnia 11 maja 2004 r. Kierownik UKiOR uchylił decyzję własną z dnia [...] grudnia 2001 r. w części dotyczącej podstawy prawnej, utrzymując ją w pozostałej mocy czyli w zakresie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich. Na tej podstawie wydał decyzje odmawiające przyznania uprawnień żonie K. B. wskazując, że postępowanie wyjaśniające dowiodło w sposób nie budzący, wątpliwości, że zmarły mąż pełniąc służbę w organach MO pozbawił się możliwości uznania za kombatanta, nawet w sytuacji, gdy wcześniej pełnił służbę w szeregach AK.

Z rozstrzygnięciem Kierownika UKiOR nie zgodziła się K. B.. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie zarzuciła decyzji nie rozpoznanie istoty sprawy. Z tych powodów wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie uprawnień wdowy po kombatancie. W skardze podniosła, że organ nie wyjaśnił sprawy delegowania jej męża przez AK do służby w MO, a ten fakt ma istotne dla sprawy znaczenie.

W odpowiedzi na skargę Kierownik UKiOR wniósł o oddalenie skargi wskazując na argumentację jak w uzasadnieniu własnej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, zważył co następuje:

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działań administracji i stosują prawem określone środki. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. Sądy orzekają w granicach danej sprawy.

Skarga podlega uwzględnieniu z powodów innych niż w niej podniesione. W rozpoznawanej sprawie wyrokiem z dnia 11 maja 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił decyzję Kierownika UKiOR. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że w postępowaniu prowadzonym ponownie organ przeprowadzi postępowanie uzupełniające w kierunku zbadania czy skarżący J. B. niezachowałby uprawnień kombatanckich z uwagi na nabycie ich na podstawie art. 1 ust. 2 ustawy o kombatantach. Wprawdzie przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Kierownika UKiOR odmawiająca nabycia uprawnień wdowie po J. B., jednak rozstrzygnięcie o istnieniu wskazanych w wyroku okoliczności w stosunku do nieżyjącego wnioskodawcy było istotne ze względu na fakt, że uprawnienia wdowy po kombatancie są pochodnymi w stosunku do określenia statusu kombatanta. W tym zakresie Sąd potwierdza stanowisko organu, że o uprawnieniach wdowy po kombatancie nie można orzekać jeżeli nie było podstaw do przyznania takiego statusu nieżyjącemu małżonkowi. Równocześnie Sąd wskazuje, że w postępowaniu, w którym zapadła zaskarżona decyzja ten aspekt sprawy nie został rozstrzygnięty. Za takie rozstrzygnięcie nie może być uznana decyzja Kierownika UKiOR z dnia [...] lipca 2007 r., Nr [...], w której organ uchylił własną decyzję z dnia [...] grudnia 2000 r. w części dotyczącej podstawy prawnej, a w pozostałym zakresie utrzymał w mocy własne rozstrzygnięcie. Orzeczenie to jest niezgodne z prawem, gdyż procedura administracyjna nie zna instytucji zmiany podstawy prawnej decyzji, a więc swoistego sprostowania błędnego zastosowania przepisów prawnych. Jeżeli takie naruszenie nastąpiło to uchyleniu podlegać powinna cała decyzja jako wadliwa, a w jej miejsce powinna pojawić się nowa rozstrzygająca o istocie sprawy. Zatem przyjęty przez Kierownika UKiOR sposób orzekania po wyroku WSA w Rzeszowie jest niezgodny z wytycznymi tego Sądu i jako taki nie może podlegać ochronie. Art. 153 p.p.s.a. stanowi jednoznacznie, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu uchylającego decyzję organu wiążą w danej sprawie sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem skargi. Oznacza to, że jeżeli Sąd w uzasadnieniu wyroku wskazał kierunek dalszego działania organu, to był on zobowiązany, działać w tym kierunku i orzekać co do meritum, w ten sposób, że albo odmawia przyznania uprawnień, bądź uprawnienia te przyznaje, przy czym decyzja w tej materii powinna być rozstrzygnięciem nowym z powołaniem właściwej podstawy prawnej, a nie zamykać się tylko w zakresie sanowania błędnie powołanej podstawy w pierwotnej decyzji. Stwierdzenie takiej okoliczności zawsze powinno prowadzić do uwzględnienia odwołania /wniosku/ a nie rektyfikacji decyzji błędnie powołującej podstawę prawną.

Sąd nie przesądzając o meritum sprawy stwierdził, że decyzje wydane w stosunku do skarżącej, oparte na wadliwym rozstrzygnięciu w stosunku do jej nieżyjącego męża nie mogą funkcjonować w obrocie prawnym. Z tego powodu uchylił obie decyzje wydane w zakresie uprawnień skarżącej oraz stwierdził nieważność decyzji pozbawiającej uprawnień kombatanckich jej męża. Działania Sądu znajduje oparcie w treści art. 134 § 1 p.p.s.a. oraz jest konsekwencją, charakteru pochodnego uprawnień wdowy po kombatancie.

Mając na uwadze powyższe oraz treść art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz § 2 p.p.s.a. Sąd orzekł jak na wstępie.