Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie WSA Gabriela Nowak (spr.) WSA Joanna Skiba Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2016 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] czerwca 2016 r. nr [...] uchylił pkt II decyzji Wojewody [...] z [...] grudnia 2012 r. nr [...] i stwierdził, że: 1) parcela gruntowa nr [...] w granicach aktualnej dz. nr [...], położona w Z., objęta lwh [...], dla której urządzono zbiór dokumentów [...] nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. R.P. z 1945 r. Nr 3 poz. 13), powoływanego dalej jako "dekret", 2) parcele budowlane nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz parcele gruntowe nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] (w granicach aktualnej dz. nr [...] położonej w Z.), a także parcela budowlana nr [...] (w granicach aktualnej dz. nr [...] położonej w Z.), objęte lwh [...], dla których urządzono zbiór dokumentów [...] podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

Decyzję wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym:

A. B. pismem z 25 lipca 2008 r. wniósł o stwierdzenie, że nieruchomość stanowiąca zespół pałacowo-parkowy w Z., powiat [...], nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Wnioskiem objęto dz. nr [...] (podzielona na dz. nr [...] i [...]), nr [...] i [...] (podzielona na dz. nr [...] i [...]) i nr [...]. Zdaniem wnioskodawcy dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej służył za pretekst do przejęcia siedziby [...], która była nieprzydatna na cele tej reformy. Pałac położony w mieście stanowił bowiem zabytek, a nie nieruchomość ziemską, służącą do produkcji rolnej. Pałac i park w Z. nie były również funkcjonalnie związane, lecz oddzielone od części rolnej dóbr [...]. W dniu 7 grudnia 2009 r. wniosek rozszerzono o dz. nr [...], natomiast pismami z 10 września 2012 r. i 9 listopada 2012 r. A. B. cofnął wniosek co do dz. nr [...], a także parcel nr [...], nr [...] i nr [...], wnosząc o umorzenie postępowania w tym zakresie.

Wojewoda [...] decyzją z [...] grudnia 2012 r., działając na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. R.P. Nr 10, poz. 51), powoływanego dalej jako "rozporządzenie", stwierdził, że:

I. nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu: parcele budowlane nr [...], [...], [...], [...] i parcele gruntowe nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] w granicach aktualnej dz. nr [...]; parcele gruntowe nr [...], [...], [...], [...], [...] w granicach aktualnej dz. nr [...]; parcela budowlana nr [...] w granicach aktualnej dz. nr [...]; parcela gruntowa nr [...] w granicach aktualnej dz. nr [...]; parcela budowlana nr [...] w granicach aktualnej dz. nr [...], położone w Z., objęte lwh [...] ks. tab. gm. kat. [...], dla których urządzono zbiór dokumentów [...];

II. podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu: parcele budowlane nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz parcele gruntowe nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] w granicach aktualnej dz. nr [...]; parcela gruntowa nr [...] w granicach dz. nr [...]; parcela budowlana nr [...] w granicach aktualnej dz. nr [...], objęte Iwh [...] ks. tab. gm. kat. [...], dla których urządzono zbiór dokumentów [...];

III. umorzył postępowanie w zakresie parceli gruntowej nr [...] (odpowiadającej części aktualnej dz. nr [...]), parceli gruntowej nr [...] (odpowiadającej części aktualnej dz. nr [...]), parcel gruntowych nr [...] i nr [...] (odpowiadających części aktualnej dz. nr [...]).

Wojewoda ustalił, że dz. nr [...], [...], [...], [...] i [...] są własnością Skarbu Państwa, w użytkowaniu wieczystym Instytutu [...] w O. Z kolei dz. nr [...] i [...] należą do Skarbu Państwa, a dz. nr [...] do Gminy Z. Działki te są częścią majątku, liczącego [...] ha, w tym [...] ha użytków rolnych (ewentualnie [...] ha i [...] ha) i zostały przejęte od [...] na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Organ ustalił, że dz. nr [...] mieściła pałac, oficynę-stróżówkę, studnię, pralnię i magiel, które były używane na potrzeby pałacu. Ponadto w zachodniej części dz. nr [...] były ogrody, a we wschodniej jej części i na dz. nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] był park, ogrodzony ceglanym murem z reprezentacyjną bramą. Park i zamek zostały uznane za zabytek w 1934 r. Działka nr [...] mieściła ogrody, budynek ogrodnika, inspekty i cieplarnię. Na dz. nr [...] stał budynek tzw. [...], w którym mieszkał Z. R., a wcześniej poprzedni rządcy majątku. Na dz. nr [...] była stajnia koni [...], garaż i mieszkania dla służby pałacowej. Według Wojewody, dz. nr [...] (na której mieścił się zabytkowy pałac z parkiem i ogrodem) oraz bezpośrednio z nią sąsiadujące dz. nr [...], [...], [...] i [...] (lokujące dawny park), miały charakter mieszkalny, reprezentacyjny i usługowy dla zamku, dlatego nie podlegały przejęciu na reformę rolną. Natomiast [...] na dz. nr [...] powiązana była funkcjonalnie z rolną częścią majątku [...], skoro mieszkali tam zarządcy. Z kolei, część dz. nr [...] (stanowiąca pastwisko liczące [...] ha) była przydatna rolniczo, podobnie jak część dz. nr [...], zagospodarowana domem ogrodnika, cieplarnią, ogrodem warzywno-owocowym, inspektami i klatkami [...]. Dlatego dz. nr [...] i części dz. nr [...] i [...] (w granicach dawnych parcel) podlegały przejęciu na reformę rolną. Wojewoda umorzył natomiast postępowanie w zakresie parcel nr [...], [...], [...] i [...] z uwagi na cofnięcie wniosku w tym zakresie.

W odwołaniu od powyższej decyzji A. B. wniósł o uchylenie jej pkt II, którym orzeczono o podpadaniu pod reformę rolną dz. nr [...], [...] i [...], zarzucając organowi błędną wykładnię celów reformy rolnej, tj. art. 1 ust. 2 i art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu; naruszenie wolności, praw i zasad konstytucyjnych, tj. preambuły i art. 2, art. 5, art. 7-9, art. 21, art. 31 ust. 3, art. 64, art. 87, art. 91, art. 95 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.); art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie podstawowych praw i wolności człowieka, jak również swobodnej oceny dowodów poprzez błędne ustalenie, że dz. nr [...], [...] i [...] były w funkcjonalnym związku z częścią rolną majątku [...], co skutkowało naruszeniem art. 6, art. 7, art. 77 § 1, art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a." W uzasadnieniu odwołania wskazano, że ww. parcele położone były w mieście Z., a tym samym nie stanowiły nieruchomości ziemskiej. Nie powinno się natomiast wywodzić związku funkcjonalnego z samego faktu zamieszkiwania rodzin rządcy R. i sekretarza S. w budynku położonym na parceli nr [...], w granicach aktualnej dz. nr [...], tym bardziej, że zarząd majątku odbywał się z innego budynku położonego w rynku w Z., a nie z budynku [...]. Ponadto Niemcy usunęli rządcę z [...] przed 13 września 1944 r., tj. przed datą wejścia w życie dekretu. W ocenie odwołującego się, również ogród na dz. nr [...] związany był z zespołem pałacowo-parkowym i zaspokajał wyłącznie potrzeby mieszkańców pałacu. Z kolei część dz. nr [...] stanowi skarpę przy budynku [...], w którym hodowano konie [...]. Choć więc parcela nr [...] była oznaczona jako pastwisko, to nie podpadała pod działanie dekretu.

Od powyższej decyzji w zakresie pkt II odwołał się również J. P., zarzucając organowi niewłaściwą ocenę materiału dowodowego, a w konsekwencji naruszenie art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., a także błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu poprzez przyjęcie, że wskazane działki podlegały przejęciu na reformę rolną. Zdaniem odwołującego się, zabudowane działki miejskie nie były w trwałym związku funkcjonalnym z nieruchomością ziemską. Ponadto zespół pałacowo-parkowy stanowił całość i nie podlegał podziałowi, gdyż był jednolicie powiązany z pałacem. Odnośnie do dz. nr [...] odwołujący się zauważył, że ogród kwiatowo-warzywny, sad, inspekty i cieplarnia służyły wyłącznie na potrzeby pałacu. Działka ta stanowiła ponadto teren zalewowy rzeki [...] więc była nieprzydatna do zarobkowej produkcji rolnej. Według odwołującego się, budynek [...] na dz. nr [...] również nie podlegał reformie rolnej, gdyż pełnił wyłącznie funkcje mieszkaniowe dla pracowników [...]. Zresztą rządca nie przebywał w [...] w dniu 13 września 1944 r., a centrum zarządzania dóbr [...] mieściło się w innym budynku, w rynku (poza zespołem pałacowo-parkowym). Z kolei powiązania podmiotowe nie mogą świadczyć o związku funkcjonalnym. Odnośnie do dz. nr [...] odwołujący się podniósł, że stanowiła stromą skarpę, dlatego nie nadawała się na pastwisko. Działka ta była ponadto położona przy budynku [...], w którym hodowano konie [...], więc pastwisko nie miało związku z produkcją rolną.

Po rozpatrzeniu powyższych odwołań, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] czerwca 2016 r. uchylił pkt II decyzji Wojewody [...] z [...] grudnia 2012 r. i w tej części orzekł że: 1) parcela gruntowa nr [...] w granicach aktualnej dz. nr [...], położona w Z., objęta lwh [...] nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, 2) parcele budowlane nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz parcele gruntowe nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] (w granicach aktualnej dz. nr [...] położonej w Z.), a także parcela budowlana nr [...] (w granicach aktualnej dz. nr [...] położonej w Z.), objęte lwh [...], podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że część aktualnej dz. nr [...] nie podlega przejęciu na reformę rolną i w tym zakresie decyzję Wojewody [...] należało zmienić. Parcela nr [...], oznaczona jako pastwisko, stanowiła bowiem skarpę przy stajni koni [...], położoną w obrębie muru zespołu pałacowego, co czyniło z niej niewielką enklawę, nieprzydatną do produkcji rolnej. Minister podzielił natomiast stanowisko organu pierwszej instancji, że dz. nr [...] podpadała pod działanie dekretu, bo stanowiła użytek rolny (ogród i sad), który terytorialnie, potencjalnie i faktycznie wykraczał poza potrzeby rodziny P. Z kolei część aktualnej dz. nr [...], (tj. budynek [...] na dawnej parceli nr [...]) zapewniała mieszkanie służbowe dla pracowników majątku [...]. Była więc w związku funkcjonalnym z bieżącym zarządzaniem częścią rolną dóbr [...] i podlegała przejęciu na reformę rolną.

Na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] czerwca 2016 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł A. B., zaskarżając ją w części dotyczącej pkt 2, tj. w zakresie stwierdzenia, że dz. nr [...] i [...] podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, zarzucając naruszenie:

1. art. 1 ust. 2 i art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu poprzez jego niezastosowanie oraz dokonanie błędnej wykładni w zakresie celów reformy rolnej, co skutkowało błędnym stwierdzeniem, że nieruchomości opisane w pkt 2 zaskarżonej decyzji podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, mimo że z obiektywnych przyczyn nie mogły być one i nie były przeznaczone na cele reformy rolnej, gdyż stanowiły integralną część zespołu pałacowo-parkowego (poza dz. nr [...], na której stał budynek – [...]), a tym samym nie stanowiły nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym;

2. preambuły Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 2, art. 5, art. 7 w zw. z art. 31 ust. 3, art. 8, art. 9, art. 21, art. 32, art. 64, art. 87, art. 91, art. 95 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez naruszenie podstawowych zasad ustrojowych państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, zapewnienia praw człowieka i obywatela, w tym ochronę własności i dziedziczenia, zasady równości wobec prawa i równego traktowania przez władze publiczne, zasady działania na podstawie i w granicach prawa oraz zakazu ograniczenia obywatelowi praw, skutkującego uniemożliwieniem uzyskania przez spadkobierców decyzji potwierdzającej niepodpadanie przedmiotowej nieruchomości pod działanie dekretu i tym samym pozbawienie ich możliwości wykazania nieprzerwanego przysługiwania prawa własności nieruchomości bezprawnie odebranej poprzednikom prawnym skarżącego; również poprzez zastosowanie, nieznajdującego żadnego uzasadnienia prawnego i nieznanego dekretowi i Konstytucji, pojęcia związku funkcjonalnego, co stanowi naruszenie dekretu oraz wskazanych przepisów Konstytucji i art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie podstawowych praw i wolności człowieka,

3. art. 6, art. 7, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów i w rezultacie dokonanie błędnych i sprzecznych z dowodami ustaleń przez stwierdzenie, że pomiędzy nieruchomościami wskazanymi w pkt 2 zaskarżonej decyzji, a rolną częścią majątku istniał związek funkcjonalny, wobec czego nieruchomości te mogły zostać przeznaczone na cele reformy rolnej.

W uzasadnieniach skargi wskazano, że na dz. nr [...] urządzony był ogród warzywno-owocowy z obiektami służącymi do jego obsługi. Z zasad funkcjonowania zespołów pałacowych, wiedzy historycznej oraz doświadczenia życiowego wynika, że z ogrodów takich czerpali nie tylko właściciele majątków i ich rodziny, ale również pracownicy pałacu, których część wynagrodzenia niekiedy wypłacana była w produktach (mięsie, warzywach i owocach). Ponadto na okres jesienno-zimowy przygotowywane były duże ilości przetworów i konfitur, co było zarówno koniecznością, jak i przyjętym zwyczajem. Skarżący wskazał także, że zespół w Z. powiązany był z częścią dóbr rodziny P., wobec czego część płodów mogła być przewożona do zespołu pałacowo-parkowego w K., gdzie mieszkała znaczna ilość osób z rodziny właścicieli i przyjaciół, a także pracowników. Owoce i warzywa zebrane z ogrodu i sadu wykorzystywane były w szerokim pojęciu na potrzeby pałacu, a nie w celach zarobowych, nie były zaś przeznaczane na sprzedaż razem z produktami sprzedawanymi z folwarków położonych wokół zespołu pałacowo-parkowego. W tej sytuacji wadliwie organy orzekające w sprawie dokonały oceny zebranego materiału dowodowego, gdyż ww. sady i ogrody wykorzystywane były jedynie na potrzeby pałacu. W ocenie skarżącego błędem było również uznanie, że obszar obecnej dz. nr [...] oddzielony był od części pałacowej rzeczką [...] wobec czego nie stanowił on integralnej części zespołu pałacowego. Skarżący nie zgodził się także z ustaleniami Ministra odnoście do liczby drzew i krzewów znajdujących się w przedmiotowym sadzie. W kwestii dz. nr [...] skarżący podał, że znajdujący się na działce budynek początkowo zajmował lekarz, a następnie do 1939 r. Z. R. Budynek przeznaczony był dla pracowników i ich rodzin jako mieszkanie. Z. R. objął funkcję zarządcy majątku w kwietniu 1938 r., a w 1939 r. poszedł na wojnę, z której powrócił dopiero w marcu 1945 r. Przez cały natomiast okres wojny w powyższym budynku mieszkali Niemcy. W tej sytuacji w dacie wejścia w życie dekretu przedmiotowy budynek nie znajdował się w ręku zarządcy dóbr. Organ całkowicie pominął również okoliczność, że faktycznie zarząd majątku znajdował się w Dyrekcji Dóbr [...], która miała siedzibę przy rynku w Z., czyli w budynku położonym poza zespołem pałacowo-parkowym. Skoro zatem [...] była miejscem zamieszkania zarządcy od 1938 r. do 1939 r., sekretarza S. z rodziną, a także doktora rodziny P., to oznacza to, że w budynku tym skupiało się życie rodzinne ww. osób, a nie zawodowe.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik.

Kontrolowaną decyzją z [...] czerwca 2016 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił pkt II decyzji Wojewody [...] z [...] grudnia 2012 r. i w tej części orzekł że: 1) parcela gruntowa nr [...] w granicach aktualnej dz. nr [...], położona w Z. nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu; 2) parcele budowlane nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz parcele gruntowe nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] (w granicach aktualnej dz. nr [...] położonej w Z.), a także parcela budowlana nr [...] (w granicach aktualnej dz. nr [...] położonej w Z.), podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

Zarzuty skargi, jak i wskazany w skardze zakres zaskarżenia ww. decyzji, odnosi się natomiast jedynie do jej pkt 2, tj. części w jakiej organy orzekające w sprawie uznały, że dz. nr [...] i nr [...] podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Z przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu wynika, że na cele reformy rolnej przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego - jeżeli ich rozmiar przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych. Nieruchomości te przechodziły bezzwłocznie na własność Skarbu Państwa i przewłaszczenie ich następowało z mocy samego prawa, z chwilą wejścia w życie dekretu, tj. z dniem 13 września 1944 r.

Omawiany dekret nie definiował przy tym pojęcia "nieruchomość ziemska". Takiej definicji nie zawierały również obowiązujące w dacie wejścia w życie dekretu, systemy prawne z zakresu prawa rzeczowego. W tej sytuacji wskazane pojęcie powinno zostać wyjaśnione z uwzględnieniem normatywnych celów reformy rolnej, a zwłaszcza w nawiązaniu do art. 1 ust. 2 dekretu, który ustala, dla realizacji jakich zamierzeń mają służyć grunty przejmowane na potrzeby reformy rolnej. Na uwagę zasługuje również § 4 rozporządzenia, który wskazuje, że za użytki rolne uważa się grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe. Dlatego rozstrzygając na podstawie § 5 rozporządzenia należy orzekać nie tylko w zakresie norm obszarowych, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, ale również rozstrzygać kwestię, czy dana nieruchomość jest nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym (w części bądź w całości), a jeśli taką nie jest, to czy pozostawała w związku funkcjonalnym z nieruchomością ziemską.

W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie przy definiowaniu "nieruchomości ziemskiej" należy odwołać się do jej interpretacji przedstawionej w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z 19 września 1990 r. sygn. akt W 3/89. W uchwale tej Trybunał Konstytucyjny wskazał, że poprzez określenie nieruchomości przymiotnikiem "ziemskie" prawodawca miał na względzie te obiekty mienia nieruchomego, które mają charakter rolniczy. Analizując przepisy dekretu, jak i rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r., Trybunał wywiódł, że intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji rolniczej, zwierzęcej lub sadowniczej.

Mając powyższe na uwadze, rację należy przyznać organom orzekającym w sprawie, że działka obecnie oznaczona nr [...], na której urządzony był obszerny sad i ogród z obiektami służącymi do jego obsługi (budynki ogrodnicze, cieplarnie, inspekty i [...]), przydatna była do produkcji rolnej i realizacji jej celów z art. 1 ust. 2 dekretu.

Mając na uwadze całokształt materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, trudno podzielić natomiast stanowisko skarżącego, że ww. ogrody i sady znajdujące się na dz. nr [...] pełniły funkcję rekreacyjno-wypoczynkowo-ozdobną, a warzywa i owoce uzyskane w ramach ich prowadzenia, zużywano wyłącznie na potrzeby pałacu oraz ewentualnie innych dóbr właściciela w K. Nie należy zapominać, że dz. nr [...] liczy [...] ha i jak wynika z akt sprawy, w prowadzonym na niej sadzie odnotowano 126 jabłoni, 4 grusze, 7 śliw, 54 wiśnie, 16 czereśni, 148 krzewów agrestu i 242 krzewy porzeczek (k. 260 akt). Jak wynika przy tym z materiału dokumentacyjnego, P. uprawiali warzywa i owoce także na innych parcelach, byli nagradzani za produkcję ogrodniczą, a w innych folwarkach mieli gorzelnie (m.in. ustalenia SR w O. w wyroku z [...] listopada 2007 r. – k. 183 akt, odrębne zestawienie sadu dla kompleksu [...] – k. 91 akt, opis sadu i gorzelni w majątku [...] – k. 228-229, 247, 267-268, 709 akt; opracowanie D. i W. K. – k. 344 akt). W sadzie urządzona była przy tym cieplarnia, a ogrodnik dysponował wieloma inspektami, specjalistycznym sprzętem i budynkami. Takie użytki i areał upraw przekraczały owocowo-warzywne potrzeby rodziny i podlegały przejęciu na reformę rolną.

Jak trafnie wskazał dodatkowo organ w odpowiedzi na skargę, zespół pałacowo-parkowy w Z. składał się z kilku części, których "ogród przypałacowy" (położony na tarasie skarpy) i część "rekreacyjno-wypoczynkowo-ozdobna" (poniżej skarpy na dz. nr [...] i [...]) zostały już przez skarżącego odzyskane. Z kolei sad znajdujący się na dz. nr [...] miał charakter typowo rolny, stąd podlegał działaniu dekretu (odrębność części parkowej od ogrodu widoczna jest na k-116, 312-313, 335 akt). Oddzielenie ogrodu od parku widoczne jest na mapie na k. 311 akt, mapie planu parku pałacowego wg katastru z 1845 r. oraz na planie sytuacyjnym kościoła i zespołu pałacowo-parkowego w Z. (k. 336, 340, 384 akt). Także w protokole oględzin (na k. 478 akt) czytamy, że "z grzbietu działki nr [...] widoczny jest fragment starego muru oddzielającego park (dz. [...]) od ogrodu (dz. [...])." Istnienie tego muru przyznał sam skarżący (k.645 akt), a płot i siatkę wokół ogrodu wspomina też świadek M. B. (k.79 akt). Niezasadny jest również zarzut skargi, że w sprawie nieprawidłowo ustalono, że obszar obecnej dz. nr [...] był oddzielony od części pałacowej rzeczką [...]. Granicę rzeczną widać na mapach katastralnych i w ewidencji zabytku pałacu (k.311-312, 333, 384 akt). Taki też bieg rzeki [...] wynika z ewidencji zabytku parku w Z. autorstwa D. i W. K. (k.345 i 341 akt) oraz z protokołu w sprawie ustalenia granic parku (k.370 akt). Obecna działka nr [...] nie stanowiła zatem integralnej części zespołu pałacowego, a także od parku była oddzielona linią budynków gospodarczych na parcelach nr [...] i [...]. Trudno również przyjąć, jak twierdzi to skarżący, aby część uzyskanych produktów przewożona była do innych majątków, w tym K. Po pierwsze okoliczność ta nie wynika z żadnego dokumentu znajdującego się w aktach sprawy, a po drugie każdy majątek posiadał swoje własne sady i ogrody. Nie bez znaczenia jest również okoliczność, że ze znajdującego się w aktach administracyjnych protokołu z lustracji prowadzonej w 1945 r. (k.254-252) wynika, że ww. ogród wykorzystywany był również w celach komercyjnych (np. sprzedawano uprawiane warzywa).

Skoro zatem z akt sprawy wynika, że parcele w obrębie działki nr [...] stanowiły nieruchomość ziemską przydatną rolniczo, to podlegały one przejęciu na reformę rolną.

Odnosząc się z kolei do parceli budowlanej nr [...] w granicach aktualnej działki nr [...], zgodzić się należało z organami orzekającymi w sprawie, że podlegała ona przepisom dekretu o reformie rolnej z tej przyczyny, że pozostawała w związku funkcjonalnym z częścią produkcyjną gospodarstwa [...]. Jak już wskazano powyżej, reforma rolna obejmowała bowiem nie tylko grunty o cechach typowo rolnych, ale też te, które wprawdzie nie były bezpośrednio przydatne do produkcji rolnej, lecz były konieczne do funkcjonowania części rolnej - były w związku funkcjonalnym z prowadzeniem gospodarstwa. Inaczej mówiąc, ten związek funkcjonalny należy rozumieć jako możliwość (bądź jej brak) prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa rolnego bez części rezydencjalnej i odwrotnie.

Sąd w pełni podziela ustalenia faktyczne poczynione w niniejszej sprawie przez organy, z których wynika, że pomiędzy terenem obejmującym dz. nr [...], a pozostałą częścią majątku taki związek funkcjonalny zachodził. Uwzględniając bowiem okoliczność, że na ww. działce znajdował się budynek tzw. "[...]", w której mieszkali zarządcy, przy czym żona rządcy Z. R. była również kasjerką (księgową) majątku Z., uznać należało, że w realiach niniejszej sprawy nie było możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez wskazanej działki i odwrotnie. Funkcja [...] jako mieszkania służbowego dla funkcjonariuszy dóbr [...] wynika z zeznań świadków M. B. (k.78 akt), S. R. (k.145 akt), oświadczeń stron w protokołach oględzin (k.153, 478 akt), a także z oświadczenia J. P. (k.762 akt).

Z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika, że inż. Z. R. był wieloletnim dyrektorem dóbr [...], a jako uznany hodowca kierował kompleksem stawów przez całą karierę zawodową (zmarł w 1994 r.) (o powyższym świadczy chociażby opinia fachowa dotycząca gospodarstwa rybnego Instytutu [...] w Z. (k.91 akt), protokół zdawczo-odbiorczy [...] (k.105 akt), zeznania W. G. (k.145 akt) i S. R. (k.145 akt), sprawozdanie z rewizji majątku (k.245 akt), protokół ustalenia granic parku (k.370 akt), protokół ustalenia stanu zamku (k.380 akt)). Jak już wskazano wyżej, również żona dyrektora R. – J. pracowała w dobrach [...] jako kasjerka i księgowa. Dowodzi tego sprawozdanie z rewizji zwykłej majątku [...] (k.245 akt), a także protokół lustracji majątku Z. (k.252 i 247 akt). W budynku tym również wcześniej pracowali funkcjonariusze dóbr [...]: sekretarz S. S. (k.70, 145, 716 akt), bracia G. (k.478). Z powyższego wynika, że wszyscy kolejni mieszkańcy [...] uczestniczyli w obsłudze gospodarstwa rolnego, byli pracownikami P., a przedmiotowe mieszkanie służbowe przydzielane było tylko na czas pełnienia obowiązków w majątku [...], co świadczy o związku funkcjonalnym zamieszkiwania w [...] z obsługą majątku [...]. Bez znaczenia jest w ocenie Sądu podnoszona przez skarżącego okoliczność, że faktyczny zarząd mieścił się w budynku Dyrekcji Dóbr w rynku w Z. Jak słusznie wskazał bowiem organ, tylko pełnione obowiązki u P. uzasadniały ulokowanie podwładnych na parceli nr [...] (przy ul. [...]), właśnie naprzeciw budynku Dyrekcji Dóbr (przy ul. [...]) i w sąsiedztwie stajni koni wyjazdowych tj. budynku [...] (przy ul. [...]). Wszystkie te budynki należały do P. Zgrupowanie budynków i sąsiedztwo [...] z obiektami zapewniającymi zarząd i komunikację w dobrach [...] dowodzi, że właśnie takie ulokowanie dyrektora i księgowej, pozwalało im sprawnie i permanentnie pełnić obowiązki. Takie miejsce zamieszkania dyrektora i księgowej wskazał właściciel majątku. W tej sytuacji niezasadny jest zarzut o braku związku funkcjonalnego budynku [...] z nieruchomościami ziemskimi.

Z powyższych przyczyn chybiony jest również zarzut, że nie wszyscy mieszkańcy [...] byli zarządcami. Istotne jest bowiem przeznaczenie i charakter zamieszkiwania w budynkach (pełnione obowiązki). Bez znaczenia dla powyższej oceny jest również okoliczność że podczas wojny w budynku mieszkali Niemcy, a rządca [...] brał udział w działaniach wojennych.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, mając powyższe na uwadze uznać należało, że dz. nr [...] stanowiła część nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, natomiast dz. nr [...], pozostawała z tą nieruchomością ziemską w ścisłym związku funkcjonalnym. W tej sytuacji nie sposób zarzucić organowi naruszenia art. 1 ust. 2 i art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, jak i wskazanych w skardze przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego i ocena podniesionych przez skarżącego zarzutów prowadzą zatem do przekonania, że brak jest podstaw do podważenia legalności zaskarżonej decyzji i wskazują na bezzasadność skargi. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzył stan faktyczny sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.) oraz szczegółowo wyjaśnił motywy, jakimi kierował się przy jej rozstrzyganiu oraz uzasadnił swoje orzeczenie (art. 107 § 1 i 3 K.p.a.).

Z powyższych przyczyn, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), skargę oddalił.