Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Maczewski, Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka ( spr.),, Sędzia Joanna Wojciechowska, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi M. W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 19 stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę.

Postanowieniem z 19 stycznia 2018 r., nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. z [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec M. W. (dalej: "Strona", "Skarżący") na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] r., o numerach: [...], [...], [...] wystawionych przez Prezesa Zarządu Państwowego F. R. O. N..

Stan sprawy przedstawia się następująco:

Organ I instancji (tj. organ egzekucyjny) prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec Strony na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] r., o nr: [...], [...], [...], wystawionych przez Prezesa Zarządu Państwowego F. R. O. N. (wierzyciel).

Zobowiązanie wynikające z ww. tytułów wykonawczych dotyczy obowiązkowych wpłat na rzecz [...] wynikających z decyzji o nr: [...] (za 2005 r.), [...] (za 2006 r.), [...] (za 2007 r.).

Pismem z dnia 10 sierpnia 2017 r. Strona wystąpiła do organu I instancji z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułów wykonawczych, podnosząc zarzut przedawnienia obowiązku. Jednocześnie wniosła o zawieszenie przedmiotowego postępowania egzekucyjnego do czasu rozpoznania wniosku.

W uzasadnieniu Strona wyjaśniła, że sporne tytuły wykonawcze zostały skierowane przez wierzyciela do organu I instancji w dniu 15 listopada 2010 r. Organ egzekucyjny w dniu 14 czerwca 2012 r. dokonał zajęcia wierzytelności w [...] Urzędzie Skarbowym w S., ale o zastosowanym środku egzekucyjnym Strona została powiadomiona dopiero w sierpniu 2016 r. W tym zakresie powołała art. 70 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r., poz. 201 ze zm.) – dalej jako: "O.p." - i podkreśliła, że nie nastąpiło na gruncie niniejszej sprawy przerwanie biegu terminu przedawnienia egzekwowanego zobowiązania. Stąd, prowadzenie egzekucji jest bezprzedmiotowe z uwagi na treść art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r. poz. 1201 ze zm.) – dalej: "u.p.e.a." W tym zakresie Strona odwołała się do uchwały NSA z dnia 3 czerwca 2013 r., sygn. akt FPS 6/12.

Postanowieniem z dnia 6 listopada 2017 r. organ I instancji odmówił Stronie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułów wykonawczych. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że o dokonanym zajęciu wierzytelności z tytułu nadpłaty w podatku VAT-7 za marzec 2012 r. Strona została powiadomiona w dniu 15 czerwca 2012 r. kiedy to, będąc w siedzibie organu I instancji, otrzymała od pracownika organu egzekucyjnego prowadzącego postępowanie egzekucyjne egzemplarz zawiadomienia o zajęciu z dnia 14 czerwca 2012 r. ([...]). Organ zaznaczył, że Strona odmówiła potwierdzenia własnoręcznym podpisem faktu otrzymania ww. dokumentu. Jednak, zdaniem organu I instancji, zawiadomienie o zastosowanym środku egzekucyjnym zostało Stronie skutecznie doręczone. Organ I instancji podkreślił też, że wbrew twierdzeniom Strony, doszło do skutecznego przerwania 5-letniego biegu terminu przedawnienia dochodzonego zobowiązania. Tym samym, zobowiązanie nie uległo przedawnieniu, a zatem brak jest podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o ww. tytuły wykonawcze.

W zażaleniu (pismo z 5 grudnia 2017 r.) Strona zarzuciła, że zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie jest wadliwe, a jedyne skuteczne czynności egzekucyjne zostały podjęte przez organ egzekucyjny w dniach 31 grudnia 2010 r., 28 stycznia 2011 r. i 20 maja 2011 r. Ponadto, Strona wskazała, że zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego dokonane w dniach 25 lipca 2016 r. i 12 sierpnia 2016 r., są wadliwe z uwagi na przedawnienie egzekwowanego obowiązku.

Strona zaprzeczyła, by została w jakikolwiek sposób, przed lipcem 2016 r., powiadomiona o jakiejkolwiek czynności egzekucyjnej i otrzymała odpis zawiadomienia w siedzibie organu I instancji przed tą datą. Zakwestionowała także, że z faktu braku zwrotu nadpłaty podatku VAT miało wynikać zawiadomienie o czynnościach egzekucyjnych prowadzonych w oparciu o tytuły wykonawcze [...]

Podnosząc powyższe zarzuty, Strona wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie spornych tytułów wykonawczych.

Po rozpatrzeniu zażalenia, postanowieniem z dnia 19 stycznia 2018 r. organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W treści uzasadnienia odwołano się do przepisów art. 138 § 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.) – dalej: "K.p.a." oraz art. 18, 59 § 1 i art. 67 § 1 u.p.e.a., a także art. 70 Ordynacji podatkowej.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że w dniu 31 grudnia 2010 r. w wyniku zastosowanego środka egzekucyjnego, tj. egzekucji pieniężnej, doszło do skutecznego przerwania 5-letniego biegu terminu przedawnienia zobowiązania objętego tytułami wykonawczymi o nr: [...], [...], [...] Następne przerwanie miało miejsce w dniu 28 stycznia 2011 r. w odniesieniu do tytułu wykonawczego nr [...] i w dniu 20 maja 2011 r. do tytułu wykonawczego nr [...] Kolejnym zastosowanym przez organ środkiem egzekucyjnym, przerywającym bieg terminu przedawnienia zobowiązania, było zajęcie wierzytelności z tytułu nadpłaty w podatku od towarów i usług VAT-7 za marzec 2012 r. (zawiadomienie z dnia 14 czerwca 2012 r., nr [...]

Organ odwoławczy podkreślił, że przedstawione w zażaleniu stanowisko Strony nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Zdaniem organu odwoławczego, Strona o zastosowaniu środka egzekucyjnego została poinformowana w dniu 15 czerwca 2012 r., w wyniku doręczenia jej zawiadomienia o zajęciu w siedzibie organu egzekucyjnego. W tym zakresie organ odwoławczy zwrócił uwagę na przepis art. 46 § 2 K.p.a. Ponadto podkreślił, że brak podpisu nie pozbawia skuteczności przedmiotowego doręczenia, bowiem osoba doręczająca,. w sporządzonej adnotacji, wskazała datę doręczenia zawiadomienia nr [...] oraz przyczynę braku podpisu.

Zgodnie z powyższym bieg terminu przedawnienia rozpoczął swój bieg na nowo, tj. od dnia następnego po dniu 16 czerwca 2012 r. i ponownie został przerwany w wyniku zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego (zawiadomienie z dnia 20 lipca 2016 r., nr [...] i dnia 9 sierpnia 2016 r., nr [...]) oraz zajęcia innych wierzytelności w "[...]" M. W., M. W. spółka cywilna (zawiadomienie z dnia 19 lipca 2017 r., nr [...]).

Ponadto, organ odwoławczy odniósł się do czynności związanych z tytułami wykonawczymi [...], w tym braku zwrotu nadpłaty podatku w wysokości [...] zł oraz pobrania w dniu 5 czerwca 2012 r. kwoty [...]zł. Podkreślił, że pobranie to miało miejsce przed dokonaniem zajęcia wierzytelności z dnia 14 czerwca 2012 r.

Strona nie zgodziła się z powyższym rozstrzygnięciem i wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę, wnosząc o jego uchylenie a także uchylenie poprzedzającego je postanowienia organu I instancji oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Zaskarżonemu postanowieniu Skarżący, zarzucił naruszenie:

- art. 70 § 1 i § 4 O.p., polegające na błędnej wykładni wskazanych przepisów mającej istotny wpływ na treść zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia,

- art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu braku podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego.

W uzasadnieniu złożonej skargi, Skarżący podtrzymał wcześniej prezentowane stanowisko.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany stanowiska wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej (§ 1), a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Nadto, w myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.", sądy te sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone ustawą. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. skarga może zostać uwzględniona, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Jak wynika z akt sprawy, Prezes Zarządu [...] wydał wobec Skarżącego decyzje nr: [...], [...], [...], dotyczące kolejno roku 2005, 2006 i 2007, w przedmiocie zobowiązania z tytułu obowiązkowej wpłaty na rzecz [...]. Wierzyciel w związku z nieuregulowaniem przez Skarżącego przedmiotowego zobowiązania wydał tytuły wykonawcze, które skierował do organu egzekucyjnego w dniu 15 listopada 2010 r.

Bezsporne w sprawie jest, że skutecznych czynności egzekucyjnych organ egzekucyjny dokonał w dniu 31 grudnia 2010 r., 28 stycznia 2011 r. i 20 maja 2011 r. Skarżący zakwestionował, natomiast skuteczność środka egzekucyjnego zastosowanego przez organ egzekucyjny, tj. zajęcia wierzytelności z tytułu nadpłaty w podatku VAT-7 za marzec 2012 r. Skarżący zaznaczył, że o ww. czynności został zawiadomiony w sierpniu 2016 r., tj. po przedawnieniu dochodzonych należności, które miało nastąpić najpóźniej w dniu 29 stycznia 2016 r. Odmienny pogląd w tym zakresie przedstawił w zaskarżonym postanowieniu organ odwoławczy wskazując, że doszło do przerwania biegu 5-letniego terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego na podstawie art. 70 § 4 O.p. Jak wskazał, zawiadomienie o zastosowaniu ww. środka egzekucyjnego zostało Skarżącemu skutecznie doręczone w dniu 15 czerwca 2012 r. (zawiadomienie z dnia 14 czerwca 2012 r.). Jego zdaniem, powyższego nie zmienia brak własnoręcznego podpisu Skarżącego potwierdzającego doręczenie zawiadomienia. Potwierdzenie doręczenia dokumentuje bowiem raport (adnotacja) sporządzona przez pracownika organu egzekucyjnego.

Przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie jest zatem ocena, czy w realiach zaistniałego stanu faktycznego i prawnego doszło do przedawnienia dochodzonej w ramach zawisłego postępowania egzekucyjnego należności z tytułu obowiązkowej wpłaty na rzecz [...], wynikających z decyzji o nr: [...] [...] (za 2005 rok), [...] (za 2006 rok), [...] (za 2007 rok) objętych tytułami wykonawczymi odpowiednio o nr [...], [...], [...] W dalszej kolejności ocena obejmuje odpowiedź na pytanie, czy zaszły podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na przesłanką określoną w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., czego domaga się Skarżący.

Mając na uwadze powyższe wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 59 § 1 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.

Postępowanie egzekucyjne może być też umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (art. 59 § 2 u.p.e.a.).

Celem instytucji umorzenia postępowania egzekucyjnego jest jego zakończenie z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji, zaistniałej w jego toku, wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Może ono nastąpić w każdym stadium postępowania egzekucyjnego, gdy dojdzie do spełnienia jednej z wyżej wskazanych przesłanek przewidzianych w art. 59 u.p.e.a., przy czym ujęte w § 1 u.p.e.a. przesłanki mają charakter obligatoryjny. W sytuacji ich zaistnienia nie pozostawiano zatem do uznania organu egzekucyjnego tego, czy w danym przypadku umorzyć postępowanie (por. R. Hauser, Z. Leoński "Postępowanie egzekucyjne w administracji - Komentarz 2003", Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 2003, str. 140).

Skarżący w swoim wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego powołał się na przesłankę z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., tj. nieistnienie obowiązku z powodu przedawnienia. W tej sytuacji obowiązkiem organu egzekucyjnego było ustalenie, czy obowiązek ten nadal istnieje. Nie chodzi przy tym o badanie zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, ale ustalenie czy na danym etapie postępowania egzekucyjnego nie doszło już do jego wygaśnięcia w wyniku przedawnienia.

Zgodnie z treścią art. 29 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Natomiast art. 29 § 2 u.p.e.a. stanowi, że jeżeli obowiązek, którego dotyczy tytuł wykonawczy, nie podlega egzekucji administracyjnej lub tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2, organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji. Na postanowienie organu egzekucyjnego o nieprzystąpieniu do egzekucji wierzycielowi, niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym, przysługuje zażalenie.

Postępowanie egzekucyjne podlega umorzeniu z urzędu jeżeli zachodzą okoliczności określone w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., czyli jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu, w tym np. z uwagi na przedawnienie.

Organ egzekucyjny jest uprawniony, a zarazem zobowiązany, do samodzielnego zweryfikowania w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego tego, czy egzekwowana należność jest przedawniona. Tym samym, jako przyczynę wygaśnięcia obowiązku można wskazać przedawnienie związane z umarzającym działaniem czasu. Instytucja ta ma zastosowanie zasadniczo w odniesieniu do obowiązków o charakterze pieniężnym.

Przedawnienie zobowiązań podatkowych reguluje art. 70 O.p. Zgodnie z art. 70 § 4 O.p. bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Oznacza to, że zastosowanie środka egzekucyjnego oraz zawiadomienie o tym podatnika są to dwie przesłanki, które muszą wystąpić, aby nastąpiło przerwanie biegu przedawnienia. Przedawnienie obowiązku wynikającego z decyzji może doprowadzić do sytuacji, w której w obrocie prawnym znajduje się co prawda taki akt prawny (np. decyzja), ale z uwagi na przedawnienie nie istnieje już obowiązek, który pierwotnie z tego aktu wynikał.

Jak wynika z ww. art. 70 § 4 o.p. bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny.

Odnosząc się do przesłanki zastosowania środka egzekucyjnego należy zauważyć, że w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prawidłowo oceniły organy, że został zastosowany środek egzekucyjny. Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 89 § 2 u.p.e.a. zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. W aktach sprawy znajduje się zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności z dnia 14 czerwca 2012 r. oraz raport starszego inspektora organu egzekucyjnego. W treści raportu (adnotacji) znalazła się informacja, że w dniu 15 czerwca 2012 r. Skarżący przyszedł do pracownika po wydruk stanu zaległości jakie posiada, a pracownik korzystając z jego obecności poinformował go o zajęciu innych wierzytelności (nadpłaty w VAT) i doręczył mu egzemplarz zawiadomienia. Skarżący nie potwierdził odbioru ww. dokumentu własnoręcznym podpisem.

Mając na uwadze przedstawione okoliczności stwierdzić należy, że wbrew twierdzeniom Skarżącego, nie może być wątpliwości, co do prawidłowości doręczenia zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego. Organ egzekucyjny dokonał doręczenia pisma w siedzibie organu, w aktach sprawy znajduje się jeden jego egzemplarz oraz ww. raport z wyjaśnieniem sposobu doręczenia.

Zdaniem Sądu, w świetle powyższego, nie zasługuje na uwzględnienie sformułowany w skardze zarzut dotyczący braku doręczenia zawiadomienia o zajęciu wierzytelności. Z akt sprawy wynika jednoznacznie, że zawiadomienie zostało skutecznie i prawidłowo doręczone Skarżącemu. Organ egzekucyjny nie popełnił zatem błędu w ustaleniach faktycznych dotyczących prawidłowości doręczenia zawiadomienia o zajęciu wierzytelności.

Jednocześnie podkreślić należy, że Skarżący argumentacji organu zarówno pierwszej, jak i drugiej instancji o bezpośrednim doręczeniu zawiadomienia na żadnym etapie postępowania, a także w skardze, w sposób skuteczny nie zdołał podważyć. W zażaleniu Skarżący wskazał jedynie, że procedura doręczenia tego dokumentu w siedzibie organu bezpośrednio Stronie jest "szokująca" z czego nie sposób wywieść czy taki fakt miał miejsce, czy też jego zaistnienie Skarżący kwestionuje. Z kolei w skardze wskazano jedynie, że "zawiadomienie musi być faktyczne", a zobowiązany nie może się domyślać, że zastosowano środek egzekucyjny, z czego także nie wynika aby wskazywany prze organy fakt doręczenia zawiadomienia w siedzibie organu nie miał miejsca.

Wobec powyższego, brak jakichkolwiek podstaw do zakwestionowania, że Skarżący został zawiadomiony o zastosowanym środku egzekucyjnym (w dniu 15 czerwca 2012 r.), czego wymaga regulacja z art. 70 § 4 O.p. Niewątpliwie zatem doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia.

Uwzględniając powyższe, bieg terminu przedawnienia rozpoczął bieg na nowo, tj. od dnia 16 czerwca 2012 r., czyli od dnia następnego po skutecznym zawiadomieniu o zajęciu wierzytelności z tytułu nadpłaty w podatku VAT za marzec 2012 r. i ponownie został przerwany w wyniku zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego (zawiadomienie z dnia 20 lipca 2016 r. i 9 sierpnia 2016 r.) i innych wierzytelności w "[...]" M. W., M. W. s.c. (zawiadomienie z dnia 19 lipca 2017 r.).

Na wyżej przedstawioną ocenę nie ma wpływu argumentacja Skarżącego, zgodnie z którą ww. zajęcie wierzytelności nastąpiło po upływie terminu przedawnienia, a także argumenty dotyczące zwrotu nadwyżki VAT w związku z tytułami egzekucyjnymi o nr od [...]

Konkludując, stwierdzić należy, że zaskarżone postanowienie organu odwoławczego oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji są zgodne z obowiązującymi normami prawnymi i nie ma podstaw do ich wyeliminowania z obrotu prawnego.

W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.