Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk (spr.) Sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 6 sierpnia 2019 r. sygn. akt II SAB/Ol 46/19 ze skargi J. R. na bezczynność Komisji Dyscyplinarnej I Instancji przy [...] Komendancie Wojewódzkim Państwowej Straży Pożarnej w O. w przedmiocie udostępnienia akt postępowania dyscyplinarnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia od skarżącej kasacyjnie J. R. zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 6 sierpnia 2019 roku sygn. akt II SAB/Ol 46/19, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2018 r., poz. 1302 ze zm.) dalej zwanej "p.p.s.a.", oddalił skargę J. R. na bezczynność Komisji Dyscyplinarnej I Instancji przy [...] Komendancie Wojewódzkim Państwowej Straży Pożarnej w O. w udostępnieniu akt postępowania dyscyplinarnego.

W ocenie Sądu pierwszej instancji organ prawidłowo poinformował pisemnie skarżącą o braku uprawnienia dostępu do akt postępowania dyscyplinarnego wynikającym z tego, że skarżąca – jako siostra zmarłego pokrzywdzonego - nie była stroną tego postępowania. Sąd stwierdził, że w ustawie z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1313 ze zm.) dalej zwanej "u.p.s.p." brak jest przepisu wyraźnie określającego krąg stron postępowania dyscyplinarnego, istnieją jednak przepisy, które określają podmioty uprawnione do uczestnictwa w tym postępowaniu w charakterze strony. Nie zalicza się do nich ani pokrzywdzony, ani osoba mu najbliższa.

Skargę kasacyjną od tego wyroku złożyła J. R., zaskarżając go w całości. Podniosła zarzuty naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, a mianowicie:

1. art. 124n u.p.s.p. w zw. z art. 52 § 1, art. 53 i art. 58 § 1 Kodeksu postępowania karnego (dalej k.p.k.), polegającego na odmowie przyznania oskarżycielowi posiłkowemu i osobom mu najbliższym (w razie jego śmierci) statusu strony w postępowaniu dyscyplinarnym toczącym się w oparciu o przepisy wyżej wspomnianej ustawy;

2. art. 124b ust. 1 i 2 w zw. z art. 124e ust. 2 i art. 124f u.p.s.p. w zw. z art. 124n u.p.s.p. poprzez błędne przyjęcie, że przepisy te w sposób jednoznaczny i wyczerpujący określają krąg podmiotów mających status strony w postępowaniu dyscyplinarnym i wyłączają możliwość występowania w nim innych podmiotów niż wprost tam wymienione, jak również wykluczają możliwość stosowania w tym zakresie odpowiednio przepisów Kodeksu postępowania karnego na mocy art. 124n u.p.s.p.;

3. art. 151 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na nieuwzględnieniu skargi i jej oddaleniu w całości, podczas gdy z okoliczności sprawy wynika, że Komisja Dyscyplinarna I Instancji przy [...] Komendancie Wojewódzkim Państwowej Straży Pożarnej pozostaje w bezczynności w załatwieniu wniosku skarżącej o udostępnienie akt postępowania dyscyplinarnego.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie przekazanie Sądowi pierwszej instancji sprawy do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm prawem przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że o uregulowaniu kwestii stron postępowania w u.p.s.p. nie przesądza istnienie kilku przepisów, w których pewnym podmiotom przyznane zostały określone kompetencje czy uprawnienia, co więcej wymienione w tych przepisach podmioty (tj. obwiniony, obrońca, rzecznik dyscyplinarny) nie są określane mianem stron - wniosek o takim ich statusie wynika wyłącznie z odpowiedniego stosowania przepisów k.p.k. Podkreślono, że na skutek objętego przedmiotowym postępowaniem dyscyplinarnym czynu strażaka Państwowej Straży Pożarnej doszło do wyrządzenia szkody, mającej skutek śmiertelny, innej osobie. W ocenie strony skarżącej kasacyjnie w takiej sytuacji uzasadnione jest umożliwienie osobom najbliższym poszkodowanego wzięcia udziału w postępowaniu dyscyplinarnym, choćby w celu powzięcia wiedzy o jego przebiegu i wyniku, ale także w celu umożliwienia wystąpienia ze środkiem zaskarżenia.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Komisja Dyscyplinarna I Instancji przy [...] Komendancie Wojewódzkim Państwowej Straży Pożarnej w O. wniosła o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Zdaniem organu zaskarżony wyrok odpowiada prawu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że rozpoznając skargę kasacyjną – po myśli art. 183 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 roku, poz. 2325 ze zm.) – Naczelny Sąd Administracyjny czyni to w granicach zakreślonych przez ramy tego środka odwoławczego, gdyż jest nimi związany, biorąc pod rozwagę z urzędu tylko nieważność postępowania przed Sądem pierwszej instancji. Przy braku przesłanek nieważnościowych w sprawie badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych.

Istota zarzutów skargi kasacyjnej sprowadza się do twierdzenia, że przepisy rozdziału 11 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991r. o Państwowej Straży Pożarnej (t.j. Dz. U. z 2018r. poz. 1313 ze zm., dalej jako: u.o.p.s.p.) nie regulują w sposób wyczerpujący kwestii stron postępowania dyscyplinarnego, zatem stosownie do art. 124n tej ustawy należy odpowiednio zastosować przepisy Kodeksu postępowania karnego dotyczące pokrzywdzonego i przysługujących mu uprawnień oskarżyciela posiłkowego, w tym uprawienia do udostępnienia mu akt postępowania dyscyplinarnego. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że stanowisko to nie zasługuje na aprobatę, ponieważ w całości należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji i argumentację przedstawioną na jego poparcie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Stosownie do treści art. 124n u.o.p.s.p. w sprawach nieuregulowanych w rozdziale 11 w zakresie postępowania dyscyplinarnego stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego. Przepisy ustawy o Państwowej Straży Pożarnej nie regulują wprost kwestii dostępu do akt sprawy. Skoro uprawnienie to stosownie do treści art. 156 § 1 k.p.k. przysługuje stronom, to należało ustalić kto może być stroną postępowania dyscyplinarnego toczącego się na podstawie ustawy o Państwowej Straży Pożarnej. Zatem istotna dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest odpowiedź na pytanie, czy przepisy rozdziału 11 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej w sposób zupełny regulują to, komu przysługuje status strony w postępowaniu dyscyplinarnym. Powstająca wątpliwość wynika z tego, że brak jest w u.o.p.s.p. przepisu wyraźnie określającego krąg stron postępowania dyscyplinarnego.

Trafnie jednak Sąd pierwszej instancji zwraca uwagę na przepisy rozdziału 11 u.o.p.s.p., które regulują obowiązki komisji dyscyplinarnej wobec stron postępowania i uprawnienia uczestników postępowania. Zauważyć bowiem trzeba, że zgodnie z art. 124b ust. 1 u.o.p.s.p. komisja dyscyplinarna wydaje orzeczenie po przeprowadzeniu rozprawy oraz po wysłuchaniu głosów rzecznika dyscyplinarnego, obwinionego lub jego obrońcy, przy czym o terminie rozprawy zawiadamia się rzecznika dyscyplinarnego, obwinionego oraz obrońcę (art. 124b ust. 2 u.o.p.s.p.). Także z treści art. 124e ust. 2 u.o.p.s.p. wynika, że orzeczenie, wraz z uzasadnieniem, doręcza się rzecznikowi dyscyplinarnemu i obwinionemu lub jego obrońcy, a ponadto tylko obwinionemu lub jego obrońcy i rzecznikowi dyscyplinarnemu przysługuje prawo do wniesienia odwołania od orzeczenia komisji dyscyplinarnej wydanego w pierwszej instancji (art. 124f u.o.p.s.p.). Są to zatem regulacje, które określają podmioty uprawnione do uczestniczenia w tym postępowaniu w charakterze stron. Są nimi rzecznik dyscyplinarny i obwiniony.

Zasadnie wskazał Sąd pierwszej instancji, że nie sposób przyjąć, iż ustawodawca dopuścił możliwość występowania w postępowaniu dyscyplinarnym innych podmiotów (niż wymienionych w u.o.p.s.p.), w tym wymienionych w przepisach k.p.k., skoro w ustawie o Państwowej Straży Pożarnej ani nie przewidział możliwości uczestniczenia w rozprawie w charakterze strony i możliwości przedstawiania swojego stanowiska przez inne podmioty niż obwiniony, jego obrońca i rzecznik dyscyplinarny, ani też nie przewidział możliwości doręczenia orzeczeń innym podmiotom, i co najważniejsze wnoszenia przez inne podmioty środków zaskarżenia. Przyjąć zatem należy, że regulacje u.o.p.s.p. dotyczące uczestnictwa w rozprawie, czy też kwestii doręczeń oraz wnoszenia środków zaskarżenia są pełne. W konsekwencji należy przyjąć, że ustawodawca w ustawie o Państwowej Straży Pożarnej, wyczerpująco uregulował kwestię kto może być stroną postępowania dyscyplinarnego. Zatem w zakresie udostępniania akt postępowania dyscyplinarnego nie stosuje się odpowiednio przepisów k.p.k., w tym art. 52 § 1, art. 53 i art. 58 § 1 k.p.k. W skardze kasacyjnej nie przedstawiono przekonywującej argumentacji, która podważyłaby stanowisko Sądu pierwszej instancji. Przywołany przez autora skargi kasacyjnej pogląd wyrażony w wyroku WSA w Warszawie z 20 września 2005 r. (sygn. akt II SA/Wa 1000/05) nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, ponieważ dotyczy kwestii uznania za stronę postępowania dyscyplinarnego rzecznika dyscyplinarnego, co już w świetle wskazanych wyżej przepisów nie powinno budzić wątpliwości. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ze specyfiki postępowań dyscyplinarnych nie wynika potrzeba przyznania uprawnienia strony podmiotom pokrzywdzonym. Dopiero gdy delikt dyscyplinarny ma znamiona przestępstwa, pokrzywdzonemu, a wypadku jego śmierci jego bliskim stosownie do art. 53 k.p.k. i art. 52 § 1 k.p.k. oraz 58 § 1 k.p.k. przysługują uprawnienia strony (oskarżyciela posiłkowego) w postępowaniu karnym, w tym uprawnienie do przeglądanie akt postępowania karnego (art. 156 § 1 k.p.k.).

W rezultacie, skarżącej jako siostrze pokrzywdzonego nie przysługuje status strony postępowania dyscyplinarnego toczącego się na podstawie przepisów ustawy o Państwowej Straży Pożarnej. Zatem nie przysługuje jej również uprawnienie wglądu do akt tego postępowania. Skoro skarżąca pismem z 3 kwietnia 2019 r. została poinformowana o tym stanowisku, to nie można uznać, że Komisja Dyscyplinarna I Instancji przy [...] Komendancie Wojewódzkim Państwowej Straży Pożarnej w O. pozostaje w bezczynności w rozpoznaniu wniosku z 21 marca 2019 r. Dlatego Sąd pierwszej instancji prawidłowo na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

Mając powyższe wywody na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego na mocy art. 184 p.p.s.a. ją oddalił.

Na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpiono od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego od skarżącej na rzecz organu, uznając okoliczności niniejszej sprawy za przypadek szczególnie uzasadniony w rozumieniu tego przepisu.