Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Danuta Oleś, , , po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi T. sp. z o.o. z siedzibą w W. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 2023 r., sygn. akt I FSK 1182/18 wydanego w sprawie ze skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 grudnia 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 2965/17 w sprawie ze skargi T. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 7 lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2013 r. postanawia: 1. odrzucić skargę o wznowienie postępowania, 2. zwrócić T. sp. z o.o. z siedzibą w W. uiszczony wpis od skargi o wznowienie postępowania w wysokości 28.721 (dwadzieścia osiem tysięcy siedemset dwadzieścia jeden) złotych.

Wyrokiem z 11 maja 2023 r., sygn. akt I FSK 1182/18, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13 grudnia 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 2965/17, w sprawie ze skargi T. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 7 lipca 2017 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2013 r.

T. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: "spółka" lub "skarżąca") wniosła skargi o wznowienie postępowania zakończonego wskazanym wyżej wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego na podstawie art. 270 w zw. z art. 273 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: "p.p.s.a."). W związku ze złożeniem tej skargi spółka wniosła, na podstawie art. 279 p.p.s.a. o uwzględnienie skargi o wznowienie postępowania na podstawie art. 282 § 3 p.p.s.a. poprzez zmianę wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 maja 2023 r., sygn. akt I FSK 1182/18, w zakresie w jakim w uzasadnieniu zwierającym wiążącą w dalszym postępowaniu ocenę prawną rozstrzyga kwestię zachowania przez spółkę należytej staranności przy weryfikacji spełnienia przez jej kontrahentów przesłanek uprawniających do zastosowania stawki 0 % przy wewnątrzwspólnotowej dostawie towarów.

W uzasadnieniu spółka wskazała, że podstawą niniejszej skargi o wznowienie postępowania jest art. 273 § 3 w zw. z art. 144 p.p.s.a. i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Podkreśliła, że pisemne uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w zakresie ustaleń dotyczących zachowania przez spółkę należytej staranności przy weryfikacji spełnienia przez jej kontrahentów przesłanek uprawniających do zastosowania stawki 0% przy wewnątrzwspólnotowej dostawie towarów pozostałe w sprzeczności z uzasadnieniem wyrażonym w ramach ustnych motywów rozstrzygnięcia przedstawionych po ogłoszeniu sentencji orzeczenia przez sędziego sprawozdawcę w dniu 11 maja 2023 r., w stopniu mającym istotne znaczenie dla dalszego przebiegu postępowania. Powyżej wskazana rozbieżność w uzasadnieniu pisemnym wyroku doprowadziła do naruszenia zasady związania sądu ogłoszonym wyrokiem, prowadzącej do głębokiego naruszenia zaufania przedstawicieli spółki do wymiaru sprawiedliwości, co stanowi podstawę do wznowienia postępowania. Wagę tego naruszenia, w ocenie spółki, należy oceniać jako lub co najmniej na równi z naruszeniem powagi rzeczy osądzonej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga o wznowienie postępowania podlega odrzuceniu.

Postępowanie wznowieniowe składa się z dwóch etapów, co wyraźnie wynika z art. 280 § 1 p.p.s.a. Pierwszy etap sprowadza się do badania na posiedzeniu niejawnym, czy skarga o wznowienie wniesiona jest w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. Chodzi w tym przypadku nie o badanie, czy rzeczywiście przyczyny wznowienia istnieją, ale czy skarżący wskazał w skardze podstawę wznowienia i czy wskazana przez niego podstawa odpowiada jednej z podanych w ustawie przyczyn uzasadniających żądanie wznowienia. W braku jednego ze wskazanych wymagań sąd odrzuci skargę, jeżeli zaś spełnione zostały wskazane wyżej wymogi, sąd przystępując do drugiego etapu wyznacza rozprawę. W związku z powyższym w pierwszej kolejności należy ocenić, czy skarga wniesiona w niniejszej sprawie oparta jest na ustawowej podstawie wznowienia.

Złożona przez spółkę skarga o wznowienie postępowania podlega odrzuceniu, gdyż nie została oparta na ustawowej podstawie wznowienia.

Formułując taką ocenę, Naczelny Sąd Administracyjny miał na uwadze, że na podstawie art. 280 § 1 p.p.s.a. badanie i rozstrzyganie w przedmiocie skargi o wznowienie postępowania nie ogranicza się tylko do sprawdzenia, czy formalnie powołano się w niej na jedną lub więcej podstaw wznowienia przez wskazanie przepisu je wyrażającego w ramach art. 271-273 p.p.s.a. Czynności te wymagały przede wszystkim zweryfikowania, czy przez wzgląd na uzasadnienie podnoszone podstawy rzeczywiście zachodzą. Skarga o wznowienie musi bowiem zawierać między innymi podstawę wznowienia i jej uzasadnienie, bo tak stanowi art. 279 ab initio p.p.s.a. Sformułowanie zatem podstawy wznowienia w sposób odpowiadający przepisom art. 271-273 p.p.s.a. samo przez się nie oznacza oparcia takiej skargi na ustawowej podstawie wznowienia, jeżeli z jej uzasadnienia wynika, że wskazana podstawa w istocie nie zachodzi. Podobnie należy ocenić sytuację, gdy pobieżna ocena akt sprawy prowadzi do przekonania, że powołane przez stronę przesłanki nie stanowią rzeczywistej podstawy wznowienia. Wznowienie postępowania jest instytucją o charakterze nadzwyczajnym, a zatem przysługuje jedynie w wyjątkowych przypadkach, określanych mianem podstaw wznowieniowych. Skoro jest to instytucja nadzwyczajna, to w procesie badania dopuszczalności wniesienia skargi o wznowienie postępowania nie jest możliwe stosowanie wykładni rozszerzającej. Przesłanki wznowieniowe muszą być interpretowane w sposób ścisły, albowiem instytucja ta służy w praktyce obalaniu prawomocnych orzeczeń sądowych, co z kolei zakłóca pewność obrotu prawnego.

W niniejszej sprawie jako podstawę wznowienia postępowania sądowego spółka wskazała art. 272 § 3 p.p.s.a., zgodnie z którym można żądać wznowienia w razie późniejszego wykrycia prawomocnego orzeczenia dotyczącego tej samej sprawy. W tym przypadku przedmiotem rozpoznania przez sąd jest nie tylko zaskarżone orzeczenie, lecz są również z urzędu inne prawomocne orzeczenia dotyczące tej samej sprawy. Takim orzeczeniem jest według spółki wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego zapadły 11 maja 2023 r., sygn. akt I FSK 1182/18, o wznowienie którego to wnosi.

Zestawiając powołane przez spółkę podstawy wznowienia z regulacjami ustawowymi w tym zakresie, należy przede wszystkim stwierdzić, że zgodnie z art. 273 § 3 zdanie 1 p.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania w razie późniejszego wykrycia prawomocnego orzeczenia dotyczącego tej samej sprawy. Z powołanego przepisu wynika zatem jednoznacznie, że późniejsze wykryte orzeczenie musi dotyczyć tej samej sprawy. Nie chodzi w tym przypadku o takie same czy podobne sprawy, lecz o orzeczenia tożsame zarówno pod względem podmiotowym, jak i przedmiotowym. W aspekcie podmiotowym chodzi o identyczność strony w postępowaniu, natomiast w aspekcie przedmiotowym - o stan faktyczny, podstawę prawną, treść żądania strony (uprawnienia) lub treść obowiązku (B. Adamiak, Przesłanki tożsamości sprawy sądowoadministracyjnej, Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 2007/1/7). Warunek ten jest spełniony w wypadku tożsamości przedmiotu i stron postępowania, a więc wówczas, gdy może i powinien być zgłoszony zarzut powagi rzeczy osądzonej. Stosownie do art. 171 p.p.s.a. wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia. Podstawa restytucyjna z art. 273 § 3 p.p.s.a. związana jest z istnieniem bezwzględnej negatywnej przesłanki procesowej, jaką jest powaga rzeczy osądzonej, przysługująca prawomocnym orzeczeniom (A. Kabat w pracy zbiorowej: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze, 2009, wyd. III., s. 755).

Spółka nie wskazuje w niniejszej sprawie na inny, wcześniej zapadły wyrok, który spełniałby wszystkie przedmiotowe i podmiotowe aspekty, a jedynie na ten, którego postępowanie prowadzące do jego wydania chce wznowić. Nie można zatem przyjąć, że istniał wcześniejszy wyrok zapadły w sprawie spółki w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2013 r. W pełni aktualne pozostaje na gruncie niniejszych rozważań postanowienie Sądu Najwyższego z 5 maja 1967 r., sygn. akt I PZ 20/67 (OSNC 1967, Nr 11, poz. 209), przyjmujące, że podstawę skargi o wznowienie postępowania stanowić może "tylko takie wykryte później prawomocne orzeczenie dotyczące tego samego stosunku prawnego, które było już prawomocne, zanim zapadł wyrok w postępowaniu, którego wznowienia się żąda".

Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia pozostają podnoszone przez stronę pozostałe naruszenia przepisów, gdyż skarga o wznowienie postępowania może być oparta wyłącznie na podstawach wskazanych w dziale VII ustawy regulującej postępowanie przed sądami administracyjnymi, a na wystąpienie żadnej z nich w istocie strona nie wskazała.

Przedstawiona w skardze o wznowienie argumentacja wskazuje, że nie wyczerpano przesłanek wynikających z art. 270 – art. 273 p.p.s.a., co uprawnia Sąd Administracyjny do zastosowania 280 § 1 p.p.s.a. i odrzucenia skargi o wznowienie jako niespełniającej ustawowych wymagań. Argumentacja skargi o wznowienie postępowania wniesionej przez spójkę opiera się na twierdzeniach, które nie dotyczą istoty przesłanek wznowienia postępowania. W konsekwencji stwierdzić należy, że jakkolwiek spółka formalnie powołała w skardze ustawowe podstawy wznowienia postępowania sądowego (art. 273 § 3 p.p.s.a.), to jednak w rzeczywistości podstawy te w świetle uzasadnienia skargi nie występują.

Z powyższych względów, na podstawie art. 280 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu.