Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Alberciak Sędziowie: Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.) Sędzia WSA Paweł Dańczak po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] znak; [...] w przedmiocie w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], znak [...]. [pic]

Decyzją z dnia [..], znak: [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 31zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm.), utrzymał w mocy własną decyzję z [...], znak [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku P. K. o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r.

W sprawie ustalono następujące okoliczności faktyczne i prawne.

W dniu [...] P. K. złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r.

Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych umorzył postępowanie w sprawie wniosku P. K. o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z art. 31zo ust. 2 i ust. 4 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, osobie prowadzącej pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, z późn. zm.) przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należnych za okres kwiecień 2020 r., jeżeli prowadziła działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. Zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek ustalone od obowiązującej najniższej podstawy wymiaru składek dla osoby prowadzącej pozarolniczą działalność.

Stosownie do treści art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ wydaje decyzję o umorzeniu postępowania.

W niniejszej sprawie ustalono, że zachodzi bezprzedmiotowość postępowania z powodu opłacenia przez płatnika należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. Zwolnienie z obowiązku opłacenia składek za kwiecień 2020r. dotyczy tylko składek nieopłaconych. Należności za kwiecień 2020 r. zostały uregulowane z wpłat z dnia 10 stycznia 2020 r. oraz z dnia 10 lutego 2020 r.

W związku z powyższym Zakład Ubezpieczeń Społecznych umorzył postępowanie w sprawie wniosku o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r.

Od powyższej decyzji P.K. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym zaskarżając powyższą decyzję w całości podał, że okoliczność, że posiadał nadpłatę za styczeń i luty 2020 r. nie upoważnia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych aby zaliczono ją na rzecz kwietnia 2020 r. J Wskazał, że jest płatnikiem składek wobec ZUS i chcę skorzystać z przepisów Tarczy.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymując zaskarżoną decyzję w mocy wskazał, że stosownie do treści art. 31zo ust. 1 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych doszedł do takich samych wniosków, jak w poprzednim postępowaniu. Nowe, powtórne rozstrzygnięcie organu odwoławczego pokrywa się więc z rozstrzygnięciem zawartym w zaskarżonej decyzji. Należność za kwiecień 2020 r. rozliczona została wpłatami z dnia 10 stycznia 2020 r. i 10 lutego 2020 r., a pismem z dnia 6 stycznia 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował płatnika o nadpłacie na jego koncie.

W związku z powyższym Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że brak jest należności nieopłaconych, a zwolnienie z obowiązku opłacania składek za kwiecień 2020 r. dotyczy tylko składek nieopłaconych.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący wskazał, że zgodnie z art. 31zo ust. 1 ustawy z 2 marca 2020 r, o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych złożył wniosek o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za miesiąc kwiecień 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję odmowną, ponieważ uznał, że składki zostały opłacone pomimo, że jak podkreślił skarżący fizycznie ich nie opłacił, tylko ZUS bezprawnie pobrał nadpłatę wynikającą z wpłat dokonanych za styczeń i luty 2020 r. W ocenie skarżącego jest to karygodne postępowanie i świadczy o nieznajomości przepisów prawa.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie. Dodatkowo organ wskazał, że zwolnienie z obowiązku opłacenia składek dotyczyło tylko składek nieopłaconych. Wydając decyzje, ustalono, że w sprawie zachodzi bezprzedmiotowość postępowania z powodu opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r., ponieważ należności za kwiecień 2020 r. zostały uregulowane z wpłat z dnia 10 stycznia 2020 r. oraz z dnia 10 lutego 2020 r.

W dniu 20 września 2020 r. wszedł w życie art. 10 ustawy z dnia 24 lipca 2020 r. o zmianie ustawy o delegowaniu pracowników w ramach świadczenia usług oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 1423), zgodnie z którym w przypadku złożenia do dnia 30 czerwca 2020 r. wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ustawy zmienianej w art. 4, w brzmieniu dotychczasowym, zwalnia się z obowiązku opłacenia należnych składek wykazanych w deklaracji rozliczeniowej za marzec, kwiecień i maj 2020 r., w wysokości określonej w art. 31zo, także wówczas, gdy składki te zostały opłacone lub na poczet tych składek Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaliczył z urzędu nienależnie opłacone składki. Opłacone składki lub zaliczone z urzędu nienależnie opłacone składki podlegają zwrotowi na zasadach określonych w art. 24 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 266 ze zm.). Zwolnieniu z obowiązku opłacenia, o którym mowa w ust. 1, podlegają należne składki wykazane w deklaracji rozliczeniowej za marzec, kwiecień i maj 2020 r. znane na dzień ponownego rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacenia składek.

W związku z powyższym pismem z dnia 25 września 2020 r. P.K. został poinformowany, że w wyniku ponownego rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek został zwolniony z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. w kwocie 477,51 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329), dalej p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] utrzymująca w mocy własną decyzję z [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku P. K. o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r.

Zgodnie z art. 31zo ust. 2 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.), dalej ustawa COVID-19, na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266 i 321), zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r.

W przypadku osoby prowadzącej pozarolniczą działalność, osoby z nią współpracującej przedsiębiorcy, o którym mowa w ust. 2b i osoby duchownej zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek ustalone od obowiązującej ją najniższej podstawy wymiaru tych składek (art. 31zo ust. 4 ustawy COVID-19).

Podstawą prawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 105 § 1 k.p.a., który stanowi, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.

Zauważyć należy, że umorzenie postępowania jest orzeczeniem formalnym, kończącym postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Taka forma rozstrzygnięcia powinna być traktowana jako środek ostateczny, mający zastosowanie tylko w tych sytuacjach, kiedy nie ma możliwości podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy z uwagi na wystąpienie trwałej przeszkody uniemożliwiającej wydanie decyzji co do istoty sprawy (por. wyrok NSA z dnia 9 września 1998 r., sygn. akt IV SA 1634/96, wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 maja 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 689/07, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że w przeciwieństwie do bezprzedmiotowości postępowania, bezzasadność żądania strony musi być wykazana w decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty, a nie prowadzić do umorzenia postępowania (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 marca 2004 r., sygn. akt IV SA 3439/02; wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 1 lutego 2011 r., sygn. akt II SA/Rz 1107/10; wyrok NSA z dnia 14 października 2010 r., sygn. akt II GSK 910/09).

Jeżeli natomiast żądanie strony nie dotyczy sprawy podlegającej rozstrzygnięciu co do istoty przez organ administracji publicznej, to wówczas mamy do czynienia z bezprzedmiotowością tego postępowania i postępowanie takie powinno ulec umorzeniu (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 lutego 2006 r., sygn. akt I SAB/Wa 72/05; wyrok NSA z dnia 21 września 2010 r., sygn. akt II OSK 1393/09), niezależnie od tego, czy sprawa nie miała charakteru sprawy administracyjnej przed datą wszczęcia postępowania, czy utraciła taki charakter w jego toku. Z bezprzedmiotowością postępowania w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. mamy zatem do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ administracji publicznej stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy.

Przywołane orzecznictwo sądów administracyjnych wskazuje na szczególne znaczenie odróżnienia przypadków bezprzedmiotowości postępowania od braku przesłanek do uwzględnienia żądania strony. Bezzasadność żądania strony musi być wykazana co do zasady w decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty, a nie prowadzić do umorzenia postępowania, gdyż będzie to niezgodne z prawem uchylanie się od merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy.

Z akt sprawy wynika, że skarżący złożył wniosek o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r., a ZUS zaskarżoną decyzją umorzył postępowania w sprawie wniosku o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. uznając, że należności za kwiecień 2020 r. zostały uregulowane wpłatami dokonanymi w dniu 10 stycznia 2020 r. i 10 lutego 2020 r. Zdaniem organu zwolnienie z opłacania należności dotyczy tylko składek nieopłaconych. W zaskarżonej decyzji nie podano jednak uzasadnienia prawnego zaliczenia powyżej wskazanych wpłat na poczet należności za kwiecień 2020 r.

W ocenie sądu, organ nie miał podstaw do wydania decyzji w oparciu o art. 105 § 1 k.p.a., albowiem istnienie nadpłaty nie przesądza samo w sobie o niemożności zwolnienia z opłacania składek na podstawie art. 31zo ust. 2 ustawy COVID-19.

Zaliczenie nienależnie opłaconych składek na poczet zaległych składek (w rozpoznawanej sprawie za kwiecień 2020 r.), jeżeli dokonywane byłoby w trybie art. 24 ust. 6a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 266 ze zm.) nie jest ich opłaceniem, stąd nie ma przeszkód do zastosowania art. 31zo ustawy COVID-19. Jeżeli skarżący spełnia przesłanki określone w art. 31zo ustawy COVID-19, ma prawo do zwolnienia z obowiązku opłacenia tych należności.

Należy również wziąć pod uwagę, że obecnie zgodnie z art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24 lipca 2020 r. o zmianie ustawy o delegowaniu pracowników w ramach świadczenia usług oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r., poz. 1423), w przypadku złożenia do dnia 30 czerwca 2020 r. wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ustawy zmienianej w art. 4, w brzmieniu dotychczasowym, zwalnia się z obowiązku opłacenia należnych składek wykazanych w deklaracji rozliczeniowej za marzec, kwiecień i maj 2020 r., w wysokości określonej w art. 31zo, także wówczas, gdy składki te zostały opłacone lub na poczet tych składek Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaliczył z urzędu nienależnie opłacone składki. Opłacone składki lub zaliczone z urzędu nienależnie opłacone składki podlegają zwrotowi na zasadach określonych w art. 24 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, 321, 568, 695, 875 i 1291).

Zwolnieniu z obowiązku opłacenia, o którym mowa w ust. 1, podlegają należne składki wykazane w deklaracji rozliczeniowej za marzec, kwiecień i maj 2020r. znane na dzień ponownego rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacenia składek.

Wymieniony przepis wszedł w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia (art. 13 pkt 6 ustawy) to jest w dniu 20 września 2020r. Organ administracji ponownie rozpoznając sprawę winien uwzględnić treść przepisu art.10 ust.1 i 2 ustawy z 24 lipca 2020r.

Brak przesłanek do uwzględnienia żądania strony nie czyni postępowania administracyjnego bezprzedmiotowym w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. i nie oznacza, że postępowanie takie nie powinno być prowadzone. Dopiero wynik tego postępowania pozwala na ocenę zasadności wniosku strony (por. wyrok NSA z 20 października 2010r., sygn. akt II OSK 79/10, publ. Lex nr 746913).

W kontekście powyższych rozważań należy stwierdzić, że nie istniały podstawy do umorzenia postępowania w przedmiocie wniosku skarżącego, ponieważ postępowanie nie stało się bezprzedmiotowe, bowiem istnieją przepisy prawa materialnego, tj. art. 31zo ust. 2 i ust. 4 ustawy COVID-19 oraz art. 10 ust. 1 i ust. 2 ustawy z 24 lipca 2020 r. o zmianie ustawy o delegowaniu pracowników w ramach świadczenia usług oraz niektórych innych ustaw, które powinny być podstawą rozpoznania wniosku strony co do istoty.

Należy również zauważyć, że uzasadnienie kontrolowanych decyzji nie odpowiada wymogom wynikającym z treści art. 107 § 3 k.p.a. Decyzja nie zawiera uzasadnienia prawnego dotyczącego zaliczenia wpłat dnia 10 stycznia 2020 r. i 10 lutego 2020 r. oraz ich wysokości na poczet należności za kwiecień 2020 r. Motywy podjętego przez organ rozstrzygnięcia są nieczytelne, a naruszeniem prawa jest, gdy w istotnej dla strony sprawie staje się ona adresatem rozstrzygnięcia opatrzonego niejasnym i lakonicznym uzasadnieniem. Nie jest przy tym rolą sądu administracyjnego wyręczanie organu w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia. To na organie spoczywa obowiązek prawidłowego uzasadnienia decyzji.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]

Organ administracji ponowienie rozpoznając sprawę winien uwzględnić rozważania zawarte w niniejszym uzasadnieniu.

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

a.l.