IV SA/Wa 1471/21 - Wyrok

Data orzeczenia	2022-04-01	
Data wpływu	2021-09-29	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie	
Sędziowie	Anna Sękowska /przewodniczący/
Kaja Angerman
Katarzyna Golat /sprawozdawca/	
Symbol z opisem	6139 Inne o symbolu podstawowym 613	
Hasła tematyczne	Środowiskowe uwarunkowania dla przedsięwzięcia	
Sygn. powiązane	III OSK 2282/22	
Skarżony organ	Inne	
Treść wyniku	Oddalono skargę	
Powołane przepisy	Dz.U. 2021 nr 0 poz 2373; art 71 ust 1, ust 2 pkt 1 i 2, art 77 ust 1a, art 62 ust 1, art 66 ust 1 pkt 2, art 92, art 93 ust 1; Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz  o ocenach oddziaływania na środowisko - t.j.
Dz.U. 2022 nr 0 poz 329; art 151; Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Anna Sękowska Sędziowie Sędzia WSA Kaja Angerman Sędzia WSA Katarzyna Golat (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 1 kwietnia 2022 r. sprawy ze skarg Stowarzyszenia [...] w [...] oraz [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z [...] czerwca 2021 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia oddala skargi	
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] czerwca 2021 r. znak: [...] Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska (dalej GDOŚ) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i 2 oraz art. 127 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735; dalej powoływanej jako K.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania [...] Sp. z o.o. z dnia 5 marca 2020 r., Gminy Miasta [...] z dnia 2 marca 2020 r., R. G. z dnia 6 marca 2020 r., A. F. z 6 marca 2020 r., Wojskowego Koła Łowieckiego Nr [...] w [...] z 6 marca 2020 r., [...] Sp. z o.o. z 9 marca 2020 r., Zakładu Gospodarki Komunalnej w [...] z dnia 9 marca 2020 r., Nadleśnictwa [...] z 19 marca 2020 r. od decyzji Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [...] z [...] lutego 2020 r., nr [...] znak: [...], o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięcia pn.: "Budowa drogi ekspresowej [...] na odcinku [...] — [...]", sprostowanej postanowieniem RDOŚ w [...] z [...] marca 2020 r., znak: [...], prostującym z urzędu oczywistą omyłkę pisarską, zmienił ww. decyzję Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [...] z [...] lutego 2020 r.

Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska w uzasadnieniu zaskarżonej do WSA w Warszawie decyzji przedstawił następujący stan sprawy.

Cytowaną w sentencji decyzją nr [...] z [...] lutego 2020 r., znak: [...], Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w [...], dalej RDOŚ w [...], określił środowiskowe uwarunkowania dla przedsięwzięcia pod nazwą: "Budowa drogi ekspresowej [...] na odcinku [...] - [...]". Decyzja ta została sprostowana postanowieniem RDOŚ w [...] z [...] marca 2020 r., znak: [...], prostującym z urzędu oczywistą omyłkę pisarską.

Odwołania w terminie ustawowym zostały złożone przez: Gminę Miasta [...] w zakresie dotyczącym drugiego węzła na odcinku trzecim przedsięwzięcia (Węzeł [...]), [...] Sp. z o.o., R. G., Wojskowe Koło Łowieckie Nr [...] w [...], dalej WKŁ [...], [...] Sp. z o.o., A. F., Zakład Gospodarki Komunalnej Sp. z o.o. w [...], Nadleśnictwo [...]. Odwołania od decyzji RDOŚ w [...] wniosły także inne osoby fizyczne i organizacje. W stosunku do osób, którym nie przysługiwał przymiot strony GDOŚ odrębną decyzją umorzył postępowanie odwoławcze.

Gmina Miasta [...] wniosła odwołanie od decyzji w części, tj. w zakresie dotyczącym drugiego węzła na odcinku trzecim przedsięwzięcia (Węzeł [...]), wnosząc o uchylenie powyższej decyzji w części dotyczącej wyboru wariantu przedsięwzięcia dla drugiego węzła na odcinku trzecim (węzeł [...]) i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia i zarzucając skarżonej decyzji naruszenie:

1. art. 7 K.p.a., poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych działań koniecznych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu i obywateli, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej i wzięcie pod uwagę raportu ooś, który nie zawierał pełnej ilości wariantów,

2. art. 80 K.p.a. poprzez przyjęcie za wiarygodny dowód raportu ooś, który nie spełnia ustawowych kryteriów i na jego podstawie dokonanie rozstrzygnięcia, co stanowi rażące przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodu,

3. art. 107 § 3 K.p.a., poprzez niewskazanie przez RDOŚ w [...] oceny wariantu pierwszego, tj. przebiegu drogi zgodnego ze studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego [...] (uchwały Rady Miasta [...]: z [...] lipca 2000 r. nr [...], z [...] maja 2006 r. nr [...], z [...] dnia 2018 r. nr [...]), oraz z polityką przestrzenną województwa, co potwierdzają plany zagospodarowania przestrzennego województwa (uchwała nr [...] Sejmiku Województwa [...] z [...] czerwca 2003 r. i uchwała nr [...] Zarządu Województwa [...] z [...] kwietnia 2018 r.),

4. art. 107 § 3 K.p.a. mającego istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na braku odniesienia się wprost w uzasadnieniu decyzji do postulowanego przez Gminę wariantu przebiegu drogi (tj. wariantu I - połączenie [...] z drogą [...] poprzez trasę staromostową), a więc adekwatnego do przedmiotowego zamierzenia,

5. art. 77 § 1 K.p.a., w związku z art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. a i b) z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 247 z późn. zm., powoływanej dalej jako "ooś"), bowiem nie uzupełniono raportu ooś o wariant drogi wyprowadzający ruch uwzględniający zarówno relacje z obszarem Natura 2000 oraz zgodny ze studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta [...], powodując nieprzeprowadzenie pełnej analizy wpływu na środowisko rozwiązań alternatywnych i uwzględnił raport ooś, niezgodny z art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. a i b ustawy ooś,

6. art. 37 pkt 1 i 2 ustawy ooś, polegający na braku analizy uwag i wniosków Gminy oraz pozostałych stron, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

7. art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. a i b ustawy ooś, bowiem decyzja została wydana w oparciu o raport ooś, zawierający mniejszą ilość wariantów, niż wymaga ustawa i uznano, że "wariant zerowy" stanowi wariant wymagany art. 66 ustawy ooś i wydano decyzję na podstawie nieprawidłowo przeprowadzonej analizy wariantów.

R. G. i A. F. wnosząc o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia podnieśli następujące uwagi:

8. naruszenie przepisów, w tym Konstytucji RP, poprzez nieuwzględnienie interesów właścicieli nieruchomości, znajdujących się w strefie oddziaływania planowanej inwestycji,

9. zignorowanie istotnych warunków korzystania ze środowiska w fazie realizacji i eksploatacji lub użytkowania przedsięwzięcia, ze szczególnym uwzględnieniem konieczności ochrony cennych wartości przyrodniczych, zasobów naturalnych itp.,

10. realizacja inwestycji w wybranym wariancie spowoduje zniszczenie cennych wartości przyrodniczych, w tym użytków ekologicznych i gatunków chronionych,

11. niedokonanie w raporcie ooś i decyzji rzetelnej analizy oddziaływania inwestycji na warunki hydrologiczne, zarówno na etapie realizacji oraz eksploatacji,

12. planowana droga stanowi potencjalne źródło niekorzystnego oddziaływania na środowisko wodne, w związku z czym skarżący żądają takiego określenia w decyzji obowiązków inwestora, które zagwarantują, że nie nastąpi stepowienie pól, wysychanie stawów, wysychanie studni, dostępna będzie woda do nawodnień.

WKŁ [...] w odwołaniu podniosło do powyższych oraz dodatkowo wskazało, że:

13. zniszczenie obiektów hydrologicznych (źródliska, stawy) pozbawi dostępu do wody dużej populacji dziko żyjącej zwierzyny,

14. na trasie przebiegu inwestycji znajdują się gniazda ptaków gatunków chronionych m.in. bielika i kruka.

[...] Sp. z o.o. w odwołaniu i dalszych pismach procesowych podniosło następujące uwagi i zastrzeżenia:

15. z pisma przekazującego odwołanie wynika brak wystarczającej wiedzy RDOŚ w [...] na temat uwarunkowań przyrodniczych na planowanym przebiegu drogi na odcinku od km 10+500 do km 11+500, jak również zbagatelizowany został wpływ realizacji i eksploatacji drogi na funkcjonowanie zakładu należącego do Spółki,

16. bliskie sąsiedztwo drogi ekspresowej [...] w stosunku do wylęgarni drobiu firmy [...] Sp. z o.o. (w odległości około 70 m) spowoduje poważne zakłócenia w pracy urządzeń elektronicznych oraz negatywnie wpłynie na rozwój zarodków, z których wykluwają się pisklęta. Poziom automatyzacji i stopień zaawansowania technologicznego jest tak wysoki, że wszelka ingerencja w postaci wibracji czy drgań z drogi ekspresowej może w poważnym stopniu zaburzyć proces inkubacji zarodków, co może wpłynąć na przeniesienie zakładu. Na poparcie stanowiska Spółka przedłożyła opinię producenta urządzeń [...] (14 grudnia 2020 r.) oraz ekspertyzę opracowaną przez prof. dra hab. M. B. z Katedry [...] w [...] (27 listopad 2020 r.),

17. Spółka proponuje przesunięcie przebiegu drogi ekspresowej [...] w kierunku południowym o ok. 200-300 m na tereny po byłej żwirowni i nieużytków rolnych, co pozwoli ochronić cenne przyrodniczo tereny oraz źródliska w miejscowości [...] i [...]. Przedłożyła ekspertyzę mgr inż. A. H. "[...]", dotyczącą ominięcia użytku od strony południowej,

18. przeprowadzenie [...] w zaproponowanym wariancie, tj. na terenie źródlisk w [...], spowoduje zaburzenie przepływu wód oraz cieków, ograniczyć dostęp do źródła wody oraz zaopatrzenie w wodę zakładu wylęgowego oraz zlokalizowanych w [...] ferm rodzicielskich i brojlerowych,

19. realizacja drogi spowoduje zablokowanie cieków, droga przebiega w kierunku zachód - wschód, a liczne źródła spływają z południa na północ. Cieki wodne zostaną przecięte na odcinku 500 m, zagrażając terenom uzależnionym od tych źródeł,

20. brak uwzględnienia przez organ głosów sprzeciwu rolników, hodowców ryb, przedsiębiorców, którzy podnoszą argumenty stepowienia terenu,

21. GDOŚ powinien wyrazić stanowisko ws. dokumentu "[...]" oraz dokumentu pn. "Propozycja korekty [...]", uwzględniając propozycję wykorzystania drogi pożarowej nr [...] pod budowę drogi ekspresowej [...],

22. zakwestionowała brak stanowiska RDOŚ w [...] w piśmie z 29 kwietnia 2020 r., dotyczącego pisma wniesionego przez [...], wraz ze stanowiskiem firmy [...]A w [...].

Nadleśnictwo [...] w odwołaniu wskazało na naruszenie:

23. art. 82 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 85 ust. 1, w zw. z art. 71 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy ooś, w zw. z art. 7 K.p.a., polegające na ustaleniu w pkt III.1.28. decyzji zbyt krótkiego okresu kontroli zajęcia siedlisk przed rozpoczęciem prac i braku uzasadnienia terminu, który powinien być wydłużony o co najmniej 60 dni,

24. art. 82 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 85 ust. 1, w zw. z art. 71 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy ooś oraz art. 7 K.p.a., poprzez ustalenie w pkt III.1.29. zbyt krótkiego okresu kontroli zajęcia siedlisk przed rozpoczęciem prac i braku jego uzasadnienia, wskazując, że termin powinien być wydłużony o co najmniej 60 dni,

25. art. 82 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 85 ust. 1, w zw. z art. 71 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy ooś i art. 7 K.p.a., poprzez pominięcie w pkt III. 1.30. zabezpieczenia lasów,

26. art. 82 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 85 ust. 1, w zw. z art. 71 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy ooś i art. 7 i art. 8 K.p.a., polegające na niespójnym wskazaniu w sentencji decyzji, w pkt III.1.31. i uzasadnieniu na str. 94, siedliska ropuchy szarej i grzebiuszki do zniszczenia, tj. wskazano siedlisko ok. km 8+500, a następnie ok. km 8+550, a także na dopuszczeniu odłowienia płazów podczas ich rozrodu i zimowania,

27. art. 82 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 85 ust. 1 w związku z art. 71 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 oraz art. 79 ust. 1, w związku z art. 80 ust. 1 pkt 3 ustawy ooś w zw. z art. 7 i art. 8 K.p.a., polegające na pominięciu w ustaleniu w pkt III.3.6. decyzji korytarza ekologicznego dla dużych zwierząt na wysokości funkcjonującej stacji paliw sieci [...], ul. [...], gm. [...], co było wskazane podczas konsultacji,

28. art. 82 ust. 1 pkt 2 lit. a i art. 85 ust. 1, w zw. z art. 71 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy ooś, w zw. z art. 7 i art. 8 K.p.a. polegające na zbyt małym ustaleniu w pkt IV.1. decyzji liczby siedlisk i liczby ptaków,

29. art. 82 ust. 1 pkt 2 lit. a i art. 85 ust. 1 w zw. z art. 71 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy ooś oraz art. 7 i art. 8 K.p.a., polegające na niespójnym wskazaniu, w pkt IV.3. i jej uzasadnieniu na str. 94, siedliska płazów, poprzez podanie w ww. pkt sentencji dwóch różnych oznaczeń, tj. km 8+550 i 8+500, a w uzasadnieniu km 8+500, a nadto polegające na pominięciu konieczności wykonania siedliska zastępczego (trwałych sztucznych zbiorników wodnych dla km 10+600),

30. art. 82 ust. 1 pkt 2 lit. b i c i art. 85 ust. 1 w zw. z art. 71 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy ooś, w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 8 i art. 42 ustawy o ochronie przyrody, a także w związku z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., polegające na realnym dopuszczeniu do zniszczenia użytku ekologicznego w postaci bagna (pkt V.l.h decyzji), bowiem nie jest możliwe zachowanie integralności użytku przez budowę drogi podkreślając potrzebę zmiany przebiegu trasy lub poprowadzenie jej na palach,

31. art. 79 ust. 1 i art. 80 ust. 1 pkt 3 ustawy ooś w związku z art. art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., polegające na braku odniesienia się w decyzji do wszelkich uwag zgłoszonych w czasie konsultacji oraz braku ich uwzględnienia w decyzji, co dotyczy w szczególności wyznaczenia lokalizacji korytarzy dla zwierzyny,

32. art. 82 ust. 1 pkt 1 lit. a i b i art. 85 ust. 1 w zw. z art. 71 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy ooś, w związku z art. art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., polegające na zmniejszeniu liczby projektowanych korytarzy ekologicznych dla zwierząt, wskazując konieczność zwiększenia liczby przejść dla zwierząt w obrębie istniejących korytarzy,

33. art. 82 ust. 1 pkt 1 lit. a i b i art. 85 ust. 1 w zw. z art. 71 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy ooś oraz art. art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., polegające na nieprawidłowym przyjęciu, że siatki przy drodze nie będą stanowiły zagrożenia dla chociażby łosi, podczas gdy projektowane siatki stanowią realne zagrożenie dla życia zwierzyny (pkt 1.3.4 decyzji oraz str. 106 uzasadnienia)",

oraz wskazała na:

34. nieracjonalność wyboru wariantu z uwagi na dużą wycinką drzew, ekologicznych użytków, przejście przez najbardziej podmokły odcinek (bagna i strugi wodne),

35. brak rzetelności raportu, gdyż mając na uwadze krótki okres czasu w jakim został przygotowany nie ma możliwości, aby osoby go sporządzające prześledziły cały cykl przyrodniczy, tj. w każdej porze roku oraz uwzględniły wszystkie cieki wodne, wszystkie stanowiska płazów, siedlisk ptaków oraz roślin,

36. pominięcie faktu, że w obszarze chronionym gniazduje bielik,

37. pominięcie faktu, że wariant preferowany przechodzi przez teren, gdzie znajdują się zastawki (oddział [...] i [...] leśnictwa [...]), mające na celu zwiększenie małej retencji w lasach,

38. art. 82 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 85 ust. 1 w zw. z art. 71 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy ooś, w zw. z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., polegające na nieprawidłowym przyjęciu, że budowa drogi nie koliduje z ujęciami wód [...] i [...] (pkt 1.3.12. i 13 decyzji) oraz nieuwzględnieniu potencjalnej lokalizacji nowego ujęcia wody dla miejscowości [...],

39. art. 82 ust. 1 pkt 1 lit. a i b i art. 85 ust. 1, w zw. z art. 71 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy ooś i art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., polegające na pominięciu kolizji projektowanej drogi z ujęciem wód podziemnych dla [...], gazociągiem w [...] oraz linią energetyczną [...],

40. art. 82 ust. 1 pkt 1 lit. 1 i art. 71 ust. 1 ustawy ooś, polegające na wybraniu jako preferowanego wariantu przebiegu drogi opcji bardziej ingerującej w środowisko i mniej opłacalnego ekonomicznie.

Zakład Gospodarki Komunalnej w [...] w odwołaniu sformułował następujące zarzuty:

41. zanieczyszczenie ujęcia wody podziemnej w miejscowości [...] poprzez migrację zanieczyszczeń z drogi ekspresowej, np. zanieczyszczeń z zimowego utrzymania dróg, spłukiwania nawierzchni, wód roztopowych i opadowych,

42. naruszenie na skutek realizacji przedmiotowej inwestycji wodonośnego poziomu czwartorzędowego pozbawionego izolacji oraz strefy aeracji nad warstwą wodonośną na skutek prowadzenia wykopów,

43. niewystarczające zabezpieczenie miejsc składowania paliw, materiałów eksploatacyjnych i odpadów. Zastosowanie pełnych płyt nie będzie wystarczające do zabezpieczenia przed infiltracją zanieczyszczeń,

44. brak przedstawienia wytycznych dla monitoringu jakości wód podziemnych w granicach strefy ochrony pośredniej istniejących komunalnych ujęć wód podziemnych oraz w obszarach zasobowych tych ujęć na etapie eksploatacji drogi [...],

45. negatywne oddziaływanie palowanej inwestycji na tereny źródlisk w [...] i [...]. Zdaniem strony realizacja inwestycji spowoduje zaburzenie przepływu wód oraz cieków i może ograniczyć dostęp do źródła wody innym podmiotom korzystającym z własnych (lokalnych) ujęć wody, w tym również studni dla [...],

46. braki w raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko.

Zakład Gospodarki Komunalnej Sp. o.o. w [...] wniósł o:

- uchylenie decyzji w zakresie przebiegu trasy w granicach strefy ochrony pośredniej ujęcia wody podziemnej w miejscowości [...],

- przesunięcie drogi [...] o ok. 300 - 500 m w stronę południową z pominięciem wejścia drogi w strefę pośrednią ujęcia wody podziemnej w miejscowości [...] gm. [...]. Ujęcie to zaopatruje w wodę ok. 150 mieszkańców [...]. Warstwa wodonośna poziomu gruntowego pozbawiona jest izolatora.

[...] Spółka z o.o. sformułowały zarzuty, że budowa trasy [...] zagraża płytko położonemu czwartorzędowemu poziomowi wodonośnemu, który stanowi główne źródło zaopatrzenia w wodę podziemną dla miasta [...], [...], Gminy [...] oraz miasta [...]. Spółka wniosła o uchylenie warunków III.2.15., III.2.16., III.2.17., III.2.18., III.3.12., III.3.14., III.3.15., III.3.16.f., III.3.17. decyzji i nadanie im brzmienia uwzględniającego istniejących stref ochrony wód podziemnych oraz projektowanych stref ochrony wód podziemnych z dodatkowym zastrzeżeniem, iż zasięg projektowanej strefy ochrony pośredniej ujęcia wody "[...]" będzie zgodny z 25-letnią ochroną dopływu wód do ujęcia.

Ponadto Spółka [...] wniosła o uwzględnienie warunków:

47. na odcinku (km 32+850 i 36+380 - wariant 5, km 36+370 - wariant 3), gdzie trasa [...] przechodzi przez obszar zasobowy ujęcia [...] - "D" i "C", wody opadowe należy odprowadzić poza obszar projektowanej strefy ochrony pośredniej i nie należy budować zbiorników retencyjnych dla wód opadowych,

48. na odcinku (od km 9+900 do km 10+750 wariant 2), gdzie trasa przechodzi przez obszar objęty izolinią 25-cio letniego czasu dopływu wód do ujęcia "[...]" należy odprowadzić wody poza obszar strefy ochrony pośredniej dla ujęcia i nie należy budować zbiorników retencyjnych dla wód opadowych,

49. należy zaprojektować sieć monitoringu lokalnego na długości odcinków trasy [...] w obszarze "D" i "C" oraz w rejonie węzła drogowego "[...]",

50. wody opadowe i roztopowe należy odprowadzić (przy pomocy szczelnych układów) poza obszary istniejących stref ochrony ujęć wody podziemnej: [...] (obszar zasobowy A i B) i [...]. W obszarze ww. stref nie należy lokalizować zbiorników retencyjnych na wody opadowe i roztopowe,

51. Spółka wniosła o zobowiązanie inwestora do poniesienia kosztów opracowania "Dodatku do dokumentacji hydrogeologicznej zasobowej" (ponowne udokumentowanie zasobów z ustaleniem nowego obszaru zasobowego, w związku z kolizją ze strefami ochrony dla obszaru "D" podziemnego ujęcia "[...]".

Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska wskazał, że po rozpatrzeniu wniosku Gminy Miasta [...] na podstawie art. 135 K.p.a., GDOŚ postanowieniem z dnia [...] września 2020 r., znak: [...], odmówił wstrzymania natychmiastowego wykonania decyzji RDOŚ w [...], w zakresie dotyczącym drugiego węzła na odcinku trzecim ww. przedsięwzięcia (węzeł [...]).

Inwestor przedstawił stanowisko do złożonych odwołań bądź uwag zgłaszanych przez skarżących w trakcie postępowania następującymi pismami: z 8 kwietnia 2020 r., znak: [...]; z 8 kwietnia 2020 r., znak: [...]; z 8 kwietnia 2020 r., znak: [...]; z 8 kwietnia 2020 r., znak: [...]; z 10 kwietnia 2020 t., znak: [...]; z 23 kwietnia 2020 r., znak: [...]; z 16 czerwca 2020 r., znak: [...]; z 16 czerwca 2020 r., znak: [...]; z 16 czerwca 2020 r., znak: [...]; z 16 czerwca 2020 r., znak: [...]; z 21 sierpnia 2020 r., znak: [...]; z 21 maja 2021 r., znak: [...]. Natomiast pismem z 16 czerwca 2020 r., znak: [...], przedłożono odpowiedź Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z 2 czerwca 2020 r., na petycję w sprawie planowanej drogi ekspresowej.

GDOŚ pismami z: 26 lutego 2021 r., 29 marca 2021 r. wezwał inwestora do przedłożenia wyjaśnień oraz do uzupełnienia dokumentacji sprawy, a inwestor przedłożył je pismami: z 3 marca 2021 r., z 9 marca 2021 r., z 12 marca 2021 r., z 30 marca 2021 r. Dodatkowe informacje i uzupełnienia pozwoliły m.in. na doprecyzowanie niektórych warunków jego realizacji.

Z decyzji Nr [...] Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] marca 2019 r. w sprawie ustalenia terenów zamkniętych w resorcie obrony narodowej (Dz. Urz. MON z 2019 r., poz. 84, ze zm.) oraz z załączników graficznych do wniosku o wydanie decyzji i raportu ooś, wynika, że przedsięwzięcie będzie realizowane w części na terenie jednostek podległych Ministrowi Obrony Narodowej. W świetle z art. 78 ust. 2 ustawy ooś opinię w odniesieniu do przedsięwzięć na terenach jednostek, podległych MON, wydaje organ Wojskowej Inspekcji Sanitarnej. Organ nie uczestniczył w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, stąd GDOŚ 4 marca 2021 r. wystąpił do Komendanta Wojskowego Ośrodka Medycyny Prewencyjnej w [...], dalej KWOMP w [...], o wydanie opinii, o czym strony zostały 9 marca 2021 r. Pismem z 9 marca 2021 r. nr [...] KWOMP w [...] zaopiniował pozytywnie warunki realizacji przedsięwzięcia.

Brak uczestnictwa Wojskowej Inspekcji Sanitarnej jako organu opiniującego stanowiło uchybienie. Jednak organ ten został włączony na etapie postępowania odwoławczego i zaopiniował pozytywnie warunki realizacji przedsięwzięcia, dlatego też w ocenie GDOŚ uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy.

Ze względu na zakres wyjaśnień oraz uzupełniony materiał dowodowy, GDOŚ zdecydował o konieczności przeprowadzenia udziału społeczeństwa, zgodnie z art. 33 ust. 1 oraz art. 79 ust. 1 ustawy ooś. Akta sprawy dostępne były w siedzibie GDOŚ przez okres 30 dni w terminie od dnia 12 kwietnia 2021 r. do dnia 11 maja 2021 r. Społeczeństwu został zapewniony 30-dniowy okres na zapoznanie się z dokumentacją oraz złożenie uwag i wniosków. Zawiadomienie GDOŚ z dnia 1 kwietnia 2021 r. informujące o wyłożeniu akt do wglądu oraz możliwości składania uwag i wniosków, zostało upublicznione na tablicy ogłoszeń w siedzibie GDOŚ, na stronie Biuletynu Informacji Publicznej GDOŚ, tablicy ogłoszeń Urzędu Miasta [...], Urzędu Gminy [...], Urzędu Gminy [...], RDOŚ w [...], Urzędu Gminy [...], Urzędu Miasta [...] oraz na tablicy i stronie BIP Urzędu Miasta i Gminy w [...].

GDOŚ, zgodnie z art. 10 § 1 K.p.a. 1 kwietnia 2021 r., poinformował strony o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym oraz wypowiedzenia się.

Pismem z 11 maja 2021 r., znak: [...], Stowarzyszenie [...], dalej Stowarzyszenie [...], na podstawie art. 44 ustawy ooś zgłosiło chęć uczestnictwa na prawach strony. Organizacja ta wniosła już akces do prowadzonego przez RDOŚ postępowania pismem z 19 lipca 2019 r. RDOŚ 9 sierpnia 2019 r. potwierdził skuteczność włączenia się Stowarzyszenia. Zdaniem organu odwoławczego skoro Stowarzyszenie już występuje na prawach strony wniosek z 11 maja 2021 r. organ uznał za zbędny.

GDOŚ zauważył, że wiele uwag i wniosków zgłoszonych przez zainteresowaną społeczność pokrywa się z uwagami i wnioskami zgłoszonymi przez strony oraz podmioty na prawach strony, dlatego organ rozpatrzył je łącznie. W ramach udziału społeczeństwa zostały zgłoszone następujące uwagi i wnioski:

52. Wybrany wariant trasy ekspresowej [...]:

1) przecina zwarte obszary leśne, doprowadzając do ich niekorzystnej fragmentacji;

2) niszczy ustalone trasy wędrówek zwierząt i miejsca ich bytowania;

3) przecina tereny o znacznych deniwelacjach terenu;

4) niszczy unikatowe dla [...] wydmy;

5) narusza siedliska łęgu jesionowo-olszowego i obszary źródliskowe chronione w Załączniku i Dyrektywie Siedliskowej Unii Europejskiej jako siedlisko priorytetowe;

6) dewastuje układ gatunkowy niespotykany w innych układach przyrodniczych;

7) może zaburzyć zrównoważone ekosystemy [...];

8) niszczy zróżnicowane siedliska wodne i bagienne, charakteryzujące się wysoką bioróżnorodnością;

9) niszczy źródliska [...] i [...] oraz stawy, położone w oddziałach [...] i [...] oraz [...] Nadleśnictwa [...], obręb leśny [...], które obejmują użytki ekologiczne: bagna, torfowiska, tereny zalewowe, stawy oraz cieki wodne i źródliska (wysięki wodne);

10) ingeruje w użytek ekologiczny ([...]), w granicach Obszaru Chronionego Krajobrazu [...] oraz nisze źródliskowe, a także wypływających z nich cieków oraz system stawów w okolicach miejscowości [...];

11) niszczy teren [...] na [...] — obszar w trakcie ustanawiania użytku ekologicznego;

12) zagraża ścieżce dydaktycznej [...];

13) narusza przepisy dotyczące ochrony gatunkowej zwierząt (dojdzie m.in. do zniszczenia siedlisk chronionych gatunków zwierząt, a także ich płoszenia i niepokojenia), a także niszczy stanowiska chronionych gatunków roślin i grzybów;

14) koliduje z zastawkami wykonanymi w oddz. [...]i [...] w leśnictwie [...] na terenie Nadleśnictwa [...];

15) spowoduje zniszczenie unikatowego jaru [...] (okolice leśnictwa [...]), w tym naturalnego wodospadu na tej rzece;

oraz wskazano, że:

16) utworzenie dolnego przejścia podziemnego dla zwierząt średnich w okolicy źródlisk jest niewystarczające, bo nie uwzględnia dużych zwierząt: łosi i jeleni;

17) wpuszczenie cieku w przepust, a tym samym obniżenie lustra wody i osuszenie łęgu, spowoduje zniszczenie obszaru użytku ekologicznego;

18) zniszczone zostanie stanowisko kruszczyka rdzawoczerwonego zlokalizowane nieopodal drogi pożarowej nr [...] niedaleko ścieżki dydaktycznej "[...]" ([...]);

19) zniszczy walory przyrodnicze i turystyczne miejscowości [...], dlatego proponują zmiany w przebiegu drogi, który będzie ich zdaniem korzystniejszy;

20) w czasie budowy na terenie [...] na [...] i [...] przecięte zostaną warstwy wodonośne, powodując osuszenie terenu o niewyobrażalnej skali. Nie przeprowadzono badań, potwierdzających skąd i jak daleko sięgają pokłady wody w źródliskach, która wypływa nieprzerwanie, nawet podczas suszy;

21) trasa wykonywana w trudnych warunkach występowania wód na powierzchni terenu na obszarach źródliskowych będzie wymagać intensywnego odwodnienia terenu i zniszczenie źródliska, w tym miejscu wypływu wody. Stanowi to naruszenia art. 234 ustawy Prawo wodne zakazującego zmiany stanu wód i odprowadzania wody (art. 234 ust. 1, pkt. 1);

22) doprowadzi do osuszenia terenu, a tym samym pozbawienia źródeł wody mieszkańców miasta i gminy [...] oraz terenu [...].

53. W piśmie z dnia 11 maja 2021 r. Stowarzyszenie [...] wskazuje, że:

a) trasa [...] koliduje z korytarzami ekologicznymi - przecina główne osie Korytarza [...] (wg Jędrzejewski i in. 2011);

b) trasa [...] koliduje na całej długości z obszarami występowania wilka, w wyniku czego powstanie bariera ekologiczna (szczególnie na odcinku 2);

c) trasa [...] koliduje praktycznie na całej długości z siedliskami dużych i średnich ssaków kopytnych, będących naturalnymi ofiarami wilka;

d) działania minimalizujące uwzględnione w raporcie ooś i decyzji są niewystarczające i należy zwiększyć liczbę przejść:

- na odcinku 1 (droga [...]) - w obszarze kolizji z korytarzem [...] - konieczna jest budowa dodatkowego przejścia dużego górnego nad drogą i linią kolejową w okolicy km 52+000,

- na odcinku 2 — wariant 2 (zielony): budowa co najmniej 5 przejść górnych nad [...] oraz równoległymi przeszkodami - linie kolejowe i stary przebieg [...] oraz mostu o parametrach przejścia dużego nad ciekiem [...],

- na odcinku 2 - wariant 6 (czerwony): budowa co najmniej 11 dodatkowych przejść górnych lub dolnych wieloprzęsłowych - obiekty powinny obejmować drogę [...] oraz równoległe przeszkody - linie kolejowe i stary przebieg [...],

- na odcinku 3 — budowa dodatkowego przejścia górnego nad [...] - na odcinku km 10+000-11 + 500;

e) wariant nr 6 (odcinek 2) koliduje z siedliskami wodno-błotnymi, w tym łęgiem olszowo-jesionowym i źródliskami w okolicy [...], które nie zostały poprawnie zinwentaryzowane, a zatem poddane ocenie przy opracowywaniu raportu;

f) nieprawidłowo przeprowadzano wielokryterialną analizę porównawczą wariantów, która nie powinna być podstawą wyboru optymalnego wariantu.

Zgodnie z art. 35 ustawy ooś uwagi lub wnioski złożone po upływie terminu, o którym mowa w art. 33 ust. 1 pkt 7, czyli od dnia 12 kwietnia 2021 r. do dnia 11 maja 2021 r. (udziału społeczeństwa) GDOŚ pozostawił bez rozpatrzenia.

W toku postępowania do organu II instancji wpłynęły wystąpienia podmiotów zainteresowanych planowaną droga ekspresową, które wzięto pod uwagę przy podejmowaniu decyzji, tj.:

1. pisma Stowarzyszenia [...] z [...] października 2020 r. nr [...], oraz z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...];

2. pismo M. O. ze Stowarzyszenia [...] (przesłane drogą mailową), o wstrzymaniu planów wycinki części [...] przy budowie trasy [...] (przekazane przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska pismem z 11 marca 2021 r., [...]);

3. pismo Regionalnej Rady Ochrony Przyrody w [...] z [...] maja 2021 r., reprezentowanej przez przewodniczącego M. S., która przedstawiła, w trybie art. 97 ust. 3 pkt 3 ustawy [...] z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 1098, ze zm.), opinie i wnioski w sprawie planowanej drogi ekspresowej (przesłane drogą mailową);

4. maile A. P. z: 16 marca 2020 r. oraz 15 stycznia 2020 r.;

5. petycję z dnia 10 marca 2020 r. T. G. (przekazaną przez Ministra Klimatu i Środowiska oraz Ministra Infrastruktury), złożoną w imieniu mieszkańców [...], przeciwko wariantowi poprowadzenia drogi ekspresowej [...] przez najcenniejsze i najatrakcyjniejsze tereny [...].

GDOŚ uznał, że po uzupełnieniu materiału dowodowego przez inwestora dokumentacja została zgromadzona w stopniu wystarczającym do pełnego i prawidłowego rozpoznania sprawy. GDOŚ uchylił punkty: III.l., III.2.2), III.2.3), III.2.4), III.2.5), III.2.6), III.2.7), III.2.8), III.2.9), III.2.10), III.2.11), III.2.12), III.2.15), III.2.21), III.2.28), III.2.29), III.2.30), III.2.31), III.2.32), III.2.35), III.3.2), III.3.3), III.3.5), III.3.6), III.3.8), IV., V.l., V.2., VII. i w tym zakresie orzekł co do istoty sprawy, a ponadto uchylił punkty: III.3.7) lit. c i III.3.13) ww. decyzji i w tym zakresie umorzył postępowanie, natomiast w pozostałej części utrzymał decyzję RDOŚ w mocy.

Punktem 1 decyzji organ odwoławczy uszczegółowił zawarte w punkcie III.l. decyzji RDOŚ w [...] miejsce realizacji przedsięwzięcia.

GDOŚ stwierdził, że warunki określone w punktach: III.2.2) - III.2.10), III.2.15 oraz III.2.21 decyzji RDOŚ w [...] były sformułowane w sposób zbyt ogólny, nie wskazywały wszystkich koniecznych działań minimalizujących i nie zabezpieczałyby w sposób wystarczający środowiska gruntowo-wodnego przed ewentualnym przedostawaniem się zanieczyszczeń (poprzez wykorzystanie sprzętu budowlanego substancjami ropopochodnymi, materiałów generujących powstawanie odpadów niebezpiecznych. Na etapie funkcjonowania przedsięwzięcia mogą wiązać się natomiast z odprowadzaniem wód opadowych i roztopowych z zanieczyszczonych nawierzchni szczelnych (głównie zanieczyszczenia w postaci substancji ropopochodnych oraz zawiesin).

GDOŚ wyjaśnił, że warunki III.2.11) i III.2.12) decyzji RDOŚ odnoszą się do prac prowadzonych w obrębie cieków, dlatego też połączono postanowienia obydwu warunków (w punkcie III.2.11) oraz uszczegółowiono ich treść. Warunek III.2.11) był nieprecyzyjny w stosunku do dokumentacji. Wprowadzono zakaz wjazdu maszyn, aby uniknąć zniszczenia struktury morfologicznej dna cieku i w konsekwencji naruszenia mikrosiedlisk hydrobiontów. Ponadto, w celu ochrony integralności użytku ekologicznego ([...]), dodano zapis odnoszący się do zakazu prac prowadzonych w obrębie cieku [...].

W miejsce punktu III.2.12) sformułowano warunek zabezpieczenia zdjętej wierzchniej warstwy gleby, aby nie straciła swoich właściwości i mogła zostać ponownie wykorzystana. Wyznaczenie nadzoru przyrodniczego jako odpowiedzialnego za wskazanie miejsca deponowania gleby pozwoli na uniknięcie zniszczenia cennych przyrodniczo siedlisk roślin i zwierząt (punkt 12 decyzji).

Zdaniem organu II instancji przeprowadzenie kontroli obszaru leśnego pod kątem zajęcia siedlisk przez chronione gatunki ptaków w ciągu maksymalnie 2 dni jest trudne do wykonania, szczególnie, biorąc pod uwagę zmieniające się warunki atmosferyczne oraz wielkość obszaru planowanej wycinki. Dlatego zmieniono w punkach III.2.28) i III.2.29) termin kontroli (został wydłużony do 5 dni, aby ornitolodzy wykonujący kontrolę mogli dopasować jej termin do warunków - punkty 15 i 16).

Inwestycja będzie prowadzona na terenie lasów [...], dlatego w punkcie III.2.30) decyzji RDOŚ organ wprowadził zmiany, zabezpieczające drzewa i krzewy przed oddziaływaniami pośrednimi związanymi z realizacją inwestycji. Ponadto, w związku z zastrzeżeniem Nadleśnictwa [...], że powyższy warunek nie odnosi się do lasów budzący wątpliwości zapis "zadrzewienia (w tym drzewa i krzew)" zamieniono na "drzewa i krzewy". Wykluczono także sposób zabezpieczania ran drzew impregnatami i różnego rodzaju preparatami, w tym grzybobójczymi, ponieważ jest to działanie nie tylko nieskuteczne, ale wręcz szkodliwe dla naturalnej zdolności regeneracyjnej drzew (punkt 17 decyzji).

W związku z realizacją węzła [...] w wariancie 3 w km ok. 11+820, zinwentaryzowane siedlisko płazów nie ulegnie zniszczeniu, więc uznano za słuszne usunięcie siedliska z punktu III.2.31). Treść warunku uzupełniono o obowiązek zastosowania ogrodzenia o odpowiednich parametrach (punkt 18).

Po analizie materiału dotyczącego inwentaryzacji przyrodniczej, m.in. dołączonego do wyjaśnień z dnia 12 marca 2021 r., znak: [...], w celu ochrony siedlisk herpetofauny, wprowadzono korekty przebiegu tymczasowych płotków herpetologicznych. Uszczegółowiono zapis dotyczący materiału tymczasowego wygrodzenia oraz czasu jego funkcjonowania, aby zminimalizować pośredni wpływ realizacji inwestycji - zgodnie z Poradnikiem ochrony płatów (Kurek R.T. i in., Bystra 2011). Siatki stalowe będą wygradzać teren budowy w okresie aktywności hetpetofauny, z uwzględnieniem terminów migracji (punkt 19).

Punktem 20 decyzji wprowadzono zmiany w punkcie III.2.35) decyzji RDOŚ poprzez wskazanie lokalizacji siedlisk chiropterofauny przewidzianych do zniszczenia oraz doprecyzowaniu okresu prowadzenia prac. Wycinka drzew przeprowadzona między marcem a wrześniem pozwoli na ochronę kolonii rozrodczych i kryjówek w trakcie ich zasiedlenia. Ponadto usunięto zapis dotyczący rozbiórki budynków.

GDOŚ wyjaśnił, że najskuteczniejszym rozwiązaniem zmniejszającym śmiertelność ptaków wskutek kolizji z ekranami jest zastosowanie czarnych pionowych pasów o szerokości nie mniejszej niż 2 cm, umieszczonych w odległości nie większej niż 10 cm. Wprowadzono zatem zmiany w punkcie III3.2) decyzji RDOŚ, bowiem zbyt mała szerokość wzoru pasów na ekranach przezroczystych spowoduje, że część gatunków ich nie zauważy i będzie dochodzić do kolizji (punkt 21).

W związku z brakiem możliwości zapewnienia odpowiednich warunków siedliskowych dla płazów w zbiornikach retencyjnych wśród obszarów niezainwestowanych technicznie, inwestor w piśmie z dnia 12 marca 2021 r., znak: [...], wykluczył możliwość ich dostosowania do zasiedlania przez płazy, natomiast w celu ich zabezpieczenia zaproponował zastosowanie szczelnej siatki herpetologicznej. Dlatego nadano nowe brzmienie warunku III.3.3), nakazując wygrodzenie wszystkich zbiorników retencyjnych siatką stalową o oczkach 0,5 cm na 0,5 cm, z uwzględnieniem szczelnego połączenia siatki z podłożem oraz bramą/furtką prowadzącą na teren zbiornika (punkt 22 decyzji).

Organ odwoławczy uznał za słuszne wprowadzić korekty przebiegu stałych wygrodzeń i wprowadzić podpunkt dotyczący przepustów, dostosowanych do zachowania możliwości migracyjnych płazów i małych zwierząt, wskazano kilometraż oraz minimalne parametry. W celu zapewnienia stałej funkcjonalności określono termin okresowych kontroli szczelności wygrodzeń oraz drożności przepustów (punkt 23).

Planowane przedsięwzięcie w całości przebiega przez jeden z głównych korytarzy migracyjnych, tj. Korytarz Północno-Centralny, o znaczeniu paneuropejskim. Równocześnie [...] pełni funkcję kluczowej ostoi dla wilka (Canis lupus), gatunku priorytetowego z Załącznika II Dyrektywy Siedliskowej. Jej drożność migracyjna jest niezwykle ważna dla wielu gatunków, w tym dużych kopytnych. Dlatego zmieniono punkty III.3.6) i III.3.7) (treść punktów 24 i 25).

W celu zminimalizowania negatywnego oddziaływania budowy drogi, organ odwoławczy uznał za niezbędne zwiększyć liczbę przejść dostosowanych do migracji dużych zwierząt. Zaznaczył, że w kilometrze ok. 1+500 odcinka 2 wariantu 6 czerwonego zostanie wykonane przejście górne o minimalnej szerokości 35 m, umożliwiające migrację teriofauny z obszaru [...] w kierunku północno-zachodnim. Na etapie inwentaryzacji przyrodniczej wskazano, że w ok. km 25+000 ww. odcinka znajduje się istotny szlak migracyjny zinwentaryzowanej populacji wilka, dlatego zostanie wykonane przejście górne o minimalnej szerokości 40 m. Przebieg trasy [...] został zbliżony do linii kolejowej nr [...] (str. 497 raportu ooś). Dlatego, w związku z bliskim, równoległym przebiegiem planowanej drogi oraz kolei przejście w ok. km 25+500 zostanie poprowadzone nad trasą ekspresową oraz linią kolejową. Wskazanie minimalnej szerokości w postaci 40 m podyktowane jest zachowaniem proporcji przejścia i jego funkcjonalnością, ponieważ jako jedyne będzie przekraczać dwa ciągi komunikacyjne. Przejście uwzględniające linię kolejową może przyczynić się do lepszej ochrony bielika, bowiem przyczyną jego śmiertelności w wyniku kolizji z transportem kolejowym jest żerowanie na ssakach kopytnych potrąconych przez pociągi. Przejście uwzględniające linię kolejową przyczyni się do zmniejszenia śmiertelności ssaków i bielików.

Ze względu na istotną rolę obszaru w km 12+516,10, pełniącego ważny szlak migracji zwierząt, organ II instancji uznał za słuszne zreformować zapis dotyczący parametrów przejścia, czyniąc z niego przejście dla dużych zwierząt. Z tego względu, powyższe przejście zostało wykreślone w punkcie III.3.7) lit. c decyzji RDOŚ w [...] i dodane w punkcie III.3.6 tej decyzji. Zwiększono parametry przejścia dolnego zintegrowanego z ciekiem w km 12+516,10, tak aby spełniało funkcję przejścia dla dużych zwierząt - minimalna wysokość została zwiększona do 5 m. W związku z tym, że przedmiotowy ciek [...] stanowi część cennego użytku ekologicznego ([...]), który jest ostoją dla licznej fauny [...], wprowadzono zakaz lokalizowania elementów konstrukcyjnych, jak przyczółki i podpory w obrębie granic przedmiotowego użytku. Brak ingerencji w obszar użytku pozwoli na spełnienie deklaracji inwestora zawartego w piśmie z 19 kwietnia 2021 r., że realizacja obiektu "przy zachowaniu wybranej lokalizacji przecięcia, zagwarantuje, iż funkcja ekologiczna użytku jako siedliska i szlaku migracji zwierząt oraz integralność całego obiektu przyrodniczego zostanie zachowana". W celu rzeczywistego zapewnienia możliwości wędrówki dużych zwierząt jak wilk, łoś, jeleń w kierunku północ - południe na wskazanym szlaku migracyjnym w ok. km 9+500 w odcinku 3 wariantu 1 niebieskiego, organ odwoławczy postanowił nałożyć obowiązek wykonania przejścia górnego o minimalnej szerokości 35 m ok. kilometra 9+300.

Punktem 26 decyzji wprowadzono zmiany w punkcie III.3.8) decyzji RDOŚ w następującym zakresie.

Analiza dokumentacji wykazała, że prace planowane w obrębie cieków kolidujących z inwestycją będą realizowane z wykorzystywanych technologu opartej "na wykonaniu zastępczego obiegu wody (w formie niezagrożonego pracami koryta otwartego lub odcinka zarurowanego) i wykonaniu pozostałych prac inżynieryjnych na obiekcie inżynieryjnym wolnym od wody płynącej" (pismo z dnia 17 maja 2019 r., znak: [...], str. 61). W związku z powyższym, wprowadzono dodatkowy warunek wykluczając z prac dwa istotne cieki [...] - [...] położoną w granicach użytku ekologicznego oraz [...], największy naturalny ciek [...]. Wszelkie czynności związane z przełożeniem cieków będą wykonywane stopniowo, pod nadzorem przyrodniczym, poza sezonem lęgowym płazów. Dodatkowo (str. 1055 raportu ooś), w przypadku rzeki [...] oraz cieku [...], budowa przejść dla zwierząt będzie prowadzona poza sezonem rozrodczym bobra i wydry, zaś ewentualne żeremia będą likwidowane w terminie od 1 marca do 15 kwietnia albo od 1 sierpnia do końca października.

Większość cieków stanowi szlak migracji, co uwzględniono projektując liczne przejścia dla zwierząt zespolone z ciekiem, wskazując przy tym na konieczność stosowania naturalnych umocnień z kamieni otoczaków, wikliny, czy faszyny. Wykluczono możliwość wykonania umocnienia koryt gabionami, ponieważ takie rozwiązanie jest niebezpieczne dla zwierząt i prowadzi do ich okaleczenia.

Organ wskazał, że określony pkt III.3.13) skarżonej decyzji warunek o konieczności zaprojektowania nowych ujęć wody w miejsce likwidowanych (zaproponowany uprzednio przez organ sanitarny) należy uchylić, a postępowanie organu I instancji w tym zakresie umorzyć. Przewiduje on bowiem taką konieczność w sytuacji wystąpienia kolizji, a te, co wynika ze zgromadzonego materiału i decyzji RDOŚ (str. 35), w wybranym do realizacji wariancie nie występują. Wariant ten przebiega przez strefy ochrony pośredniej ujęć [...] i [...], ale nie koliduje z samymi ujęciami. Kolizja z ujęciami występuje w przypadku wariantu 3, a ten, na żadnym odcinku, nie stanowi wariantu wyłonionego z przeprowadzonej w sprawie oceny. Zdaniem GDOŚ warunek ten w przypadku ujęcia [...] mógłby być warunkiem niewykonalnym, bowiem rozporządzenie z dnia 27 czerwca 2006 r. nr 5/2006 zakazuje także lokalizacji nowych ujęć wody podziemnej w obrębie ustanowionej strefy ochrony pośredniej tego ujęcia.

Ze względu na możliwość wykorzystywania przejść przez chiropterofaunę dodano warunek, aby w miejscach stwierdzonych siedlisk dostosować nasadzenia do potrzeb przemieszczania się nietoperzy. W przypadku przejść górnych wskazano obowiązek doprowadzenia strefy najść do ściany lasu, w celu uniknięcia luk zmniejszających efektywność naprowadzania zwierząt na przejścia. Doprecyzowano minimalną wysokość ekranów przeciwolśnieniowych oraz ich materiał.

Punktem 28 decyzji wprowadzono zmiany w punkcie IV. decyzji RDOŚ, dotyczące kompensacji przyrodniczej w następującym zakresie.

Po zapoznaniu się z dokumentacją sprawy, organ II instancji uznał za słuszne dodać kompensację za stracone siedliska kruka w postaci 4 platform lęgowych. Wskazano minimalne wymiary oraz materiały z jakich należy wykonać platformy, by zachowały swoją funkcjonalność. Ponadto, zwiększono liczbę budek dla gągoła do 4 sztuk oraz liczbę koszy dla uszatek do 5 sztuk. Z uwagi na skalę planowanej wycinki wskazano, aby zastępcze miejsca lęgowe dla ornitofauny zlokalizować w drzewostanie, wytypowanym w porozumieniu z nadleśnictwem. Ze względu na zapewnienie stałej możliwości zasiedlenia budek, koszy i platform objęto je działaniami konserwacyjnymi, w tym przez okres 6 lat coroczne kontrole będzie wykonywać inwestor (punkcie IV.1. decyzji RDOŚ).

Ponadto zwiększono minimalną liczę skrzynek rozrodczych dla chiropterofauny. Adekwatnym do skali ingerencji w siedliska nietoperzy będzie rozwieszenie w 3 miejscach po 10 budek, bowiem nietoperze tworzą kolonie rozrodcze. Wskazano, aby zastępcze skrzynki dla nietoperzy zlokalizować w porozumieniu z miejscowo właściwym nadleśnictwem i ograniczono rębność. Skrzynki objęto działaniami konserwacyjnymi, a przez okres 6 lat coroczne kontrole będzie wykonywać inwestor.

W punkcie IV.3. decyzji RDOŚ organ II instancji wprowadził przybliżony kilometraż, w którym zostaną zlokalizowane zbiorniki zastępcze dla batrachofauny. Ponadto, wprowadzono obowiązek wykonania zaproponowanego w piśmie z 12 marca 2021 r., znak: [...], dodatkowego zbiornika w ok. km 11+000 po południowej stronie trasy [...], w zw. ze stwierdzonymi siedliskami płazów nr 10 i 11 zlokalizowanymi po stronie północnej. Przemieszczanie się pomiędzy siedliskami zapewni przejście dla małych zwierząt w ok. km 11+050. Wskazano, aby minimalna powierzchnia dodatkowego zbiornika była porównywalna do północnych siedlisk. W celu zminimalizowania potencjalnego negatywnego oddziaływania na batrachofaunę, zbiorniki należy wybudować przed przystąpieniem do realizacji przedsięwzięcia.

Zmiany w punkcie IV.4. decyzji RDOŚ polegają na doprecyzowaniu, że działania w odniesieniu do wyznaczonych stref ochrony miejsc gniazdowania bielika należy podejmować poza okresem lęgowym, wykorzystując dane z monitoringu (pkt VII.6).

W ramach realizacji przedsięwzięcia przewiduje się wycinkę ok. 850 ha lasu. W związku z tym, nałożono obowiązek wykonania nasadzeń zastępczych w celu zrekompensowania strat w środowisku roślinnym, a także złagodzenia wpływu realizacji zamierzenia na otaczający krajobraz (punkt IV.5.). Wskazano, że dobór gatunków powinien opierać się o gatunki rodzime z uwzględnieniem miejscowych uwarunkowań i wymagań siedliskowych. Szczegóły dotyczące ostatecznej lokalizacji nasadzeń kompensacyjnych zostaną opracowane w ramach ponownej oceny oddziaływania, co zostało uwzględnione w zmianie punktu VII.9. decyzji RDOŚ.

Planowana droga ekspresowa koliduje z wieloma siedliskami reptilofauny, w tym gniewosza plamistego - gatunku chronionego, wpisanego do IV załącznika Dyrektywy Siedliskowej. W związku z tym, organ odwoławczy uznał za zasadne dodać warunek dotyczący wykonania zastępczych mikrosiedlisk dla gadów (punkt IV.6.). Inwestor w piśmie z dnia 12 marca 2021 r., znak: [...], wskazał m.in. proponowaną lokalizację oraz sposób wykonania mikrosiedlisk.

W związku z wyjaśnieniami inwestora z 12 marca 2021 r., znak: [...], dodano warunek o przeniesieniu stanowiska rzadkiego gatunku borodzieja próchnika poza część lasu objętą planowanymi działaniami (punkt IV.7.).

W punkcie 29 niniejszej decyzji uszczegółowiono punkt V.l. decyzji RDOŚ dotyczący zapewnienia nadzoru przyrodniczego, wskazując niezbędnych specjalistów m.in. z zakresu: ornitologu, botaniki, entomologu, chiropterologu oraz herpetologu. Dodatkowo, w celu zminimalizowania oddziaływania budowy trasy [...] na naruszany obszar [...], wskazano, że do obowiązków nadzoru przyrodniczego należy także kontrola występowania gatunków inwazyjnych oraz przeznaczonych do wycięcia drzew pod kątem występowania rzadkich gatunków porostów. Nadzór dopilnuje kwestii związanych z uzyskaniem przez inwestora zezwolenia na derogacje z zakresu ochrony gatunkowej.

Punktem 30 niniejszej decyzji wprowadzono zmiany w punkcie V.2. decyzji RDOŚ w [...], dotyczące monitoringu w następującym zakresie.

W związku z sześcioletnim okresem prac utrzymaniowych mikrosiedlisk zastępczych dla gadów, wydłużono okres trwania całego monitoringu porealizacyjnego z 5 do 6 lat, co pozwoli na zebranie szczegółowych informacji i przygotowanie spójnego sprawozdania końcowego. Ponadto ograniczono monitoring śmiertelności zwierząt na linii kolejowej nr [...] do najbardziej newralgicznego odcinka o długości ok. 5,5 km, kiedy to projektowana trasa ekspresowa przebiega równolegle do torów kolejowych (najmniejsza odległość między północnym skrajem trasy [...], a południowym skrajem torów wynosi ok. 100 m).

W związku z wprowadzeniem punktu IV.5., którym nałożono obowiązek nasadzeń zastępczych, dodano punkt dotyczący monitoringu udatności nasadzeń z uwzględnieniem uzupełnienia stwierdzonych ubytków.

Dodatkowo zobowiązano inwestora do przedstawienia metodyki prowadzenia monitoringu RDOŚ, celem akceptacji, a także do przedkładania raportów i końcowego sprawozdania temu organowi oraz do wiadomości GDOŚ.

Punktem 31 niniejszej decyzji wprowadzono zmiany w punkcie VII. decyzji RDOŚ w [...] dotyczące ponownej oceny oddziaływania na środowisko, wskazując najistotniejsze zagadnienia wymagające uwzględnienia.

W kontekście prac na ciekach, związanych głównie z budową przejść dla zwierząt, koniecznym jest określenie, które koryta będą przekładane i czy będzie to działanie stałe czy czasowe, aby odpowiednio dopasować działania minimalizujące sposób wykonywanych prac. Z uwagi na możliwą obecność chronionych gatunków ryb, szczególnie w rzece [...], uwzględniono inwentaryzację ichtiofauny. Przewidziano przeprowadzenie inwentaryzacji ornitofauny w celu weryfikacji skali zaplanowanej kompensacji, w tym analizę zasiedlenia stref ochrony bielika oraz zabezpieczenia przed kolizją zaplanowanej do przebudowy linii elektroenergetycznej. Ponadto, w związku z nałożeniem dodatkowych przejść górnych dla zwierząt, w oparciu o wyniki ponownej inwentaryzacji ssaków kopytnych i wilka, uznano, że należy doprecyzować ich lokalizację względem wymogów technicznych oraz określić ich parametry, a także ponownie przeanalizować przyjęte minimalne parametry, tak aby drożność korytarzy migracyjnych została zachowana. W celu zapewnienia bezkolizyjnego przelotu chiropterofauny, w miejscach stwierdzonych szlaków migracyjnych nietoperzy należy zweryfikować zakres przyjętych działań minimalizujących, w tym konieczną do zastosowania wysokość ekranów przeciwolśnieniowych. Przedstawiony w dokumentacji przebieg węzła [...] (wariant 3) w ok. km 11+820 nie wyklucza kolizji z pomnikiem przyrody [...] (dąb szypułkowy), dlatego w celu ochrony obiektu przyrodniczego należy zweryfikować rzeczywisty zakres oddziaływania i zaproponować adekwatne działania minimalizujące. W celu ochrony batrachofauny wskazać należy miejsca wiosennych migracji płazów oraz zweryfikować ich miejsca rozrodu w granicach oddziaływania przedsięwzięcia i na tej podstawie ocenić przyjęte rozwiązania minimalizujące i kompensujące. Ponieważ stowarzyszenie [...] wskazało, że w wyniku realizacji przedsięwzięcia może dojść do zniszczenia stanowiska kruszczyka rdzawoczerwonego, usytuowanego nieopodal drogi pożarowej nr [...] przy ścieżce dydaktycznej "[...]", to wskazano na potrzebę zbadania ewentualnej kolizji oraz przedsięwzięcia działań minimalizujących oraz określenia powierzchni zaproponowanego w piśmie z 12 marca 2021 r. dodatkowego zbiornika zastępczego dla płazów w ok. km 11+000 i zweryfikowania lokalizacji pozostałych zbiorników na podstawie aktualnej inwentaryzacji. W stosunku do przejścia w ok. km 6+450 zaplanowanego w formie wiaduktu w ciągu drogi ekspresowej [...] nad linią kolejową nr [...], należy określić zagospodarowanie przejścia, które zapewni skuteczną izolację linii kolejowej od powierzchni przejścia oraz uwzględni mikrosiedliska ułatwiające migrację małych zwierząt. Wskazano także miejsca oraz skalę planowanych nasadzeń zastępczych z uwzględnieniem wymagań, jakie musi spełniać materiał nasadzeniowy, a także wytyczne dotyczące prawidłowego sposobu sadzenia, co powinno zapewnić zachowanie ich udatności. W celu większego zminimalizowania wpływu oddziaływania budowy drogi na siedlisko między ok. km 10+780 a ok. km 11+060, organ wprowadził obowiązek zmiany lokalizacji zbiorników retencyjnych w tym obszarze.

W pozostałym zakresie organ II utrzymał decyzję RDOŚ w mocy.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniach oraz uwagach złożonych w toku postępowania odwoławczego, organ przedstawił następujące twierdzenia:

Ad. 23 oraz 24

Strona podniosła, że w decyzji RDOŚ w [...] w punktach III.1.28) oraz III.1.29) - rzeczywiste oznaczenie III.2.28) oraz III.2.29) ustalono zbyt krótki okres kontroli zajętości siedlisk przez ptaki i proponuje zmienić zapis z "nie wcześniej niż 2 dni" na "co najmniej 60 dni". Wskazała, że obszar wycinki jest zbyt duży, w związku z czym ornitolog nie zdoła wykonać kontroli w określonym terminie. Organ nie podzielił tego poglądu, ponieważ wskazana w decyzji możliwość prowadzenia prac takich jak wycinka, karczowanie i odhumusowanie terenu w okresie lęgowym ptaków, po uprzednim wykonaniu kontroli ornitologicznej, odnosi się do sytuacji wyjątkowych. Główną tezą omawianych warunków jest prowadzenie prac poza sezonem lęgowym ptaków, czyli w okresie od 1 września do końca lutego, przy czym warunek ten nie dotyczy stref ochrony wyznaczonych dla bielika, o których mowa w punkcie IV.4. decyzji RDOŚ w [...]. Przyjęcie takiego terminu prowadzenia prac jest zgodne z propozycją działań minimalizujących wpływ realizacji inwestycji na środowisko przyrodnicze przedstawionych w raporcie ooś (str. 1055), na co wskazał RDOŚ w uzasadnieniu decyzji (str. 95). Jeżeli inwestor w wyniku zdarzeń losowych, jest zmuszony dokonać wycinki w sezonie lęgowym, organ dopuszcza taką możliwość, tylko po uprzedniej kontroli wykonanej przez specjalistę przyrodnika - ornitologa. GDOŚ wyjaśnił, że organ wskazuje tylko na kompetencje jakie musi posiadać kontroler, jednak nie podaje liczby wykonawców ani nie określa jak duży obszar ma zostać skontrolowany. Wobec tego za nieprawdziwy uznał zarzut, że specjalista nie jest w stanie skontrolować w przeciągu dwóch dni tak dużego obszaru - jeżeli inwestor zmuszony jest do prowadzenia prac w sezonie lęgowym ptaków, to zobligowany jest zapewnię taką liczbę specjalistów, którzy będą w stanie skontrolować obszar określony harmonogramem prac realizacyjnych. W piśmie z dnia 23 kwietnia 2020 r., znak: [...], zawierającym stanowisko GDDKiA do odwołania Nadleśnictwa [...], że zgodnie z art. 20b, 21 i 21a ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1363, ze zm.) wycinkę na terenie należącym do Lasów Państwowych wykonuje ich zarządca, czyli de facto strona. Zgodnie z dobrą praktyką pozyskiwania drewna najlepiej prowadzić wycinkę po skończeniu sezonu wegetacyjnego, ponieważ drewno jest wtedy bardziej suche, a w konsekwencji odporniejsze na uszkodzenia.

W odniesieniu do zarzutów dotyczących liczby dni kontroli GDOŚ wyjaśnił, że przewidziany termin "nie wcześniej niż 2 dni przed rozpoczęciem prac" związany jest z czasem zajętości siedlisk przez ptaki oraz z zasadą przezorności (art. 6 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska, Dz.U. z 2020 r., poz. 1219, ze zm.). Znaczna część zinwentaryzowanych gatunków ptaków wyprowadza kilka lęgów w roku, przy czym małym gatunkom okres wysiadywania jaj i karmienia piskląt zajmuje tylko kilka tygodni. Co więcej, sama budowa gniazd drobnym gatunkom jak np. piecuszek, pierwiosnek, rudzik, pełzacz, kowalik, grubodziób zajmuje około jednego dnia. Im dłuższy okres pomiędzy kontrolą a rozpoczęciem prac, tym większe prawdopodobieństwo, że poszczególne osobniki przystąpiły do lęgów, istnieje więc ryzyko zniszczenia aktywnych miejsc lęgowych podczas realizacji przedsięwzięcia.

W związku z powyższym nie można uznać, że organ bezzasadnie określił termin ewentualnych kontroli zajętości siedlisk. Jednak, mając na uwadze, że zmieniające się warunki atmosferyczne mogą przeszkodzić w sprawnym przeprowadzeniu oględzin we wskazanym terminie, organ odwoławczy zmienił warunki III.2.28) i III.2.29), wydłużając termin kontroli do 5 dni.

Ad. 25

Skarżący niesłusznie podnosi, że w punkcie III.1.30) decyzji (rzeczywiste oznaczenie III.2.30)) pominął obowiązek zabezpieczenia nieprzeznaczonych do wycinki drzew i krzewów stanowiących las w rozumieniu ustawy o lasach, dalej argumentując, że użyte w powyższym warunku sformułowanie "zadrzewienia" w rozumieniu ww. ustawy odnosi się do pojedynczych drzew i krzewów lub ich skupisk niestanowiących zbiorowisk leśnych. W punkcie III.2.30) jasno wskazano, że "obowiązek zabezpieczenia dotyczy także terenów leśnych", co powinno zakończyć rozważania czy warunek zapewnia odpowiednie zabezpieczenie tej części lasu, która nie podlega wycince. Jednak mając na uwadze, że sformułowanie "zadrzewienia" mogą budzić wątpliwości interpretacyjne, organ odwoławczy wprowadził zmiany w punkcie III.2.30) decyzji RDOŚ, orzekając nowe brzmienie "drzewa i krzewy", jednocześnie pozostawiając zapis, że cały warunek dotyczy także terenów leśnych.

Ad. 26 i 29

Strona wskazuje na niespójność pomiędzy sentencją decyzji w punktach III.1.31) i IV.3 (rzeczywisty numer III.2.31)) a jej uzasadnieniem (str. 94), polegającą na wskazaniu tego samego siedliska ropuchy szarej i grzebiuszki przeznaczonego do zniszczenia w różnych lokalizacyjnych: ok. km 8+500 i ok. km 8+550. Zdaniem GDOŚ Strona słusznie zauważa, że oznaczenia stosowane w całej decyzji powinny być jednolite, jednakże – w ocenie GDOŚ - rzeczywista lokalizacja zbiornika nie budzi wątpliwości. Organ I instancji zastosował zapis "ok. km" wskazujący na przybliżoną lokalizację zbiornika, a sam zbiornik ma ok. 20 m długości, więc w rzeczywistości położony jest między kilometrem 8+500 a 8+550, co zostało przedstawione na mapach znajdujących się w aktach sprawy. GDOŚ zauważył, że jest to jedyny zbiornik w promieniu ok. 20 km przeznaczony do likwidacji.

GDOŚ uznał za bezpodstawny zarzut, że zapisy decyzji dopuszczają możliwość odłowienia płazów w okresie rozrodu i zimowania, ponieważ w punkcie III.2.31) organ I instancji podkreślił, że likwidacja zbiorników ma odbyć się poza okresem rozrodu i zimowania płazów. Niemniej, organ odwoławczy wprowadził zmiany do tego warunku, wskazując by likwidacja zbiorników rozpoczęła się od wygrodzenia terenu zbiornika na początku września, by uniemożliwić wkraczanie płazom zimującym. GDOŚ wywodził, że wszelkie prace, które wiążą się z ingerencją w siedliska płazów, w tym omawiana likwidacja zbiorników, będą odbywać się pod ścisłym nadzorem herpetologicznym. W stosunku do uwagi, że pominięto konieczność wykonania zbiornika kompensacyjnego za niszczone siedlisko w ok. km 10+600, GDOŚ wyjaśnił, że w związku z realizacją węzła [...] — [...] w wariancie 3 w km ok. 11 + 820, siedlisko to nie ulegnie zniszczeniu.

Ad. 27 i 31

W odpowiedzi na zarzut o braku odniesienia się do zgłoszonych w czasie konsultacji uwag dotyczących lokalizacji korytarzy ekologicznych i przejść dla zwierząt, GDOŚ zauważył, że w trakcie trwania postępowania pierwszoinstancyjnego Nadleśnictwo [...] nie składało do RDOŚ uwag, w związku z czym organ nie mógł ich rozpatrzyć. GDOŚ podkreślił, iż przedstawiona dokumentacja sprawy zawiera szczegółowe informacje o szlakach wędrówek ssaków na przebiegu całej inwestycji (tab. 225 w Raportu), z uwzględnieniem każdego wariantu. Dane zostały pozyskane z przeprowadzonej na potrzeby raportu inwentaryzacji, jak również informacji uzyskanych od nadleśnictw. Decyzje obu instancji nałożyły na inwestora konieczność realizacji przejść dla zwierząt w każdej wskazanej lokalizacji szlaków migracji, co pozwoli zrealizować inwestycję z zachowaniem ich drożności.

Ad. 28

Strona podnosi, że w punkcie IV.1. decyzji RDOŚ ustalono zbyt małą liczbę siedlisk i ptaków. Organ uznał uwagę za bezpodstawną, ponieważ punkt ten nie określa liczby ptaków czy ich siedlisk, lecz wskazuje minimalną skalę kompensacji za zniszczone siedliska ptaków. Skala kompensacji została oszacowana wg inwentaryzacji przyrodniczej i dotyczy montażu budek lęgowych różnego typu, koszy dla uszatki oraz platformy dla kruka. W nowym punkcie VII.5. decyzji wskazano, że podczas ponownej oceny oddziaływania należy dokonać inwentaryzacji ornitofauny dla weryfikacji kompensacji.

Ad. 30, 15, 17, 52.10), 52.16) i 52.17)

W odwołaniach oraz w trakcie udziału społeczeństwa wielokrotnie sygnalizowano, że realizacja drogi w wariancie inwestycyjnym spowoduje naruszenie czy wręcz zniszczenie użytku ekologicznego o kodzie [...]. Użytek o powierzchni 7,06 ha, na długości ok. 1 km obejmuje dolinę cieku [...], w której wytworzyły się rozlewiska i stawy. Następnie, od granicy z leśnictwem [...] przechodzi w użytek ekologiczny o kodzie [...] i powierzchni wynoszącej 1,23 ha. Celem jest ochrona terenu bagiennego. GDOŚ zauważył, że preferowany wariant realizacji trasy ekspresowej przecina użytek w ok. km 12+516 (według kilometrażu odcinka 2 wariantu 6 czerwonego), poniżej miejscowości [...], czyli w najwęższym miejscu pomiędzy stawami. Jest to najkorzystniejsze miejsce przekroczenia użytku, w przeciwieństwie do wariantu żółtego, zlokalizowanego poniżej wariantu 6 czerwonego. GDOŚ zgodził się ze zgłoszonymi uwagami, że wariant 5 czarny drogi nie przecina ww. użytków, przebiegając w ciągu obecnej [...].

Zgodnie z decyzją RDOŚ użytek został zabezpieczony przed zniszczeniem poprzez zaplanowanie przejścia dolnego dla średnich zwierząt (punkt III.3.7) lit. c decyzji RDOŚ), w związku z czym, za nieprawdziwy GDOŚ uznał zarzut, że na terenie użytku ciek zostanie wpuszczony w przepust. Organ zgodził się ze stroną odwołującą się, że przejście dla średnich zwierząt jest niewystarczające dla umożliwienia migracji występujących tu dużych zwierząt jak łoś czy jeleń. Z tego względu, organ II instancji zwiększył parametry przedmiotowego przejścia dolnego poprzez wskazanie minimalnej wysokości 5 m, tak aby obiekt spełniał funkcję przejścia dla dużych zwierząt (zmiany wprowadzone w punktach III.3.6) i III.3.7) lit. c decyzji RDOŚ).

Ponadto, dotychczasowe brzmienie warunków decyzji RDOŚ dotyczących prac prowadzonych w obrębie użytku ekologicznego nie wykluczało w sposób niebudzący wątpliwości możliwości ingerencji w jego granice, zatem organ wprowadził zmiany wykluczające możliwość fizycznej ingerencji w trakcie robót w granice użytku.

W cytowanym punkcie III.3.6) decyzji RDOŚ (w brzmieniu nadanym decyzją II instancji) wskazano, że elementy konstrukcyjne w postaci przyczółków i podpór należy zlokalizować poza granicami użytku ekologicznego. W punkcie III.2.1) decyzji RDOŚ (w brzmieniu nadanym decyzją GDOŚ) określono, że prace na odcinku kolidującym z użytkiem należy prowadzić z wykluczeniem ingerencji w jego granice. W punkcie III.3.8) decyzji GDOŚ zakazał przekładania cieku [...] na czas prowadzenia prac oraz regulowania naturalnej linii cieku.

Nadto w uzasadnieniu organ wyjaśnił, że brak ingerencji w obszar użytku ekologicznego w pełni "zagwarantuje, iż funkcja ekologiczna użytku jako siedliska i szlaku migracji zwierząt oraz integralność całego obiektu przyrodniczego zostanie zachowana" (pismo GDDKiA z 19 kwietnia 2021 r.). W związku z powyższym, za bezzasadny GDOŚ uznał zarzut Nadleśnictwa [...], że zachowanie integralności tego obszaru nie jest możliwe w związku z wybudowaniem drogi. Przejście trasy [...] nad użytkiem w postaci przejścia dolnego dla dużych zwierząt bez ingerencji w jego granice zagwarantuje zachowanie wszystkich walorów przyrodniczych użytku, brak wpływu na jego integralność i przedmioty jego ochrony, z zapewnieniem swobodnego przepływu wody w obrębie użytku naturalnym korytem. Wyeliminowanie możliwości lokalizacji przyczółków i podpór obiektu w granicach użytku ekologicznego jest zbieżne z oczekiwaniami Nadleśnictwa, wyrażonymi w treści odwołania, w zakresie posadowienia obiektu "na palach", gdyż zagwarantuje brak jakiejkolwiek ingerencji w granice omawianej formy ochrony przyrody.

Zgodnie treścią warunku V.l.lit.h decyzji RDOŚ specjaliści z nadzoru przyrodniczego będą kontrolować realizację ww. przejścia dla dużych zwierząt.

Dodatkowo organ przypomniał, że zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 3) ustawy o ochronie przyrody zakazy obowiązujące na terenie obszaru chronionego krajobrazu nie dotyczą realizacji inwestycji i celu publicznego jakim jest budowa trasy [...].

Ad. 32

Strona zarzuca, że "zmniejszono liczbę projektowanych korytarzy ekologicznych", wskazując na potrzebę zwiększenia liczby przejść. W dokumentacji sprawy wskazano, że lokalne szlaki migracji zwierząt zostały wyznaczone na podstawie wyników przeprowadzonej inwentaryzacji przyrodniczej oraz danych przekazanych inwestorowi przez nadleśnictwa. W oparciu o wyznaczone szlaki wędrówek oraz biorąc pod uwagę obecność pozostałych rozwiązań projektowych jak węzły drogowe czy MOP-y, które znacząco wpływają na funkcjonalność realizowanych obiektów, w decyzji RDOŚ wskazano lokalizację przejść dla zwierząt. Na terenie Nadleśnictwa [...] zostaną wykonane dwa duże przejścia dla zwierząt - dolne w km 12+516,10 oraz górne w km 19+600 (punkt III.3.6) decyzji RDOŚ), przejście dla małych zwierząt zespolone z ciekiem w km 10+520 (punkt III.3.9) decyzji RDOŚ) oraz przepusty zapewniające możliwość migracji małych zwierząt w ok. km 10+050, 10+431, 11+051, 11+365, 11 + 894 (punkt III.3.5) decyzji RDOŚ. W ocenie organu II instancji, lokalizacja przejść na omawianym terenie została prawidłowo wyznaczona względem lokalnych szlaków migracji zwierząt, wobec czego zarzut strony jest bezzasadny. Ponadto, GDOŚ zaznaczył, że wyżej wymienione przejścia dotyczą tylko terenu w zarządzie Strony, czy Nadleśnictwa [...]. W ciągu całej planowanej trasy [...] drożność korytarzy ekologicznych zostanie zachowana poprzez zabezpieczenie każdego wskazanego w dokumentacji sprawy korytarza migracyjnego przejściami dla zwierząt. Oprócz ww. przejść zaplanowano przejścia: na odcinku 2: w ok. km 1+500, w km 5+170, w km 6+450, 8+540,8, w ok. km 25+500, w km 30+970, 31+480, w km 31+892, w km 38+426,43 oraz na odcinku 3 w ok. km 9+300. Zapewni to swobodną migrację na całej trasie przedsięwzięcia.

Ad. 33

Ustosunkowując się do twierdzenia, że wygrodzenie trasy ekspresowej siatką stanowi realne zagrożenie dla zwierząt, w szczególności łosi organ II instancji potraktował zarzut za bezpodstawny i nie znajdujący potwierdzenia w dostępnej literaturze. Argumentował, że powszechnie stosowany Poradnik projektowania przejść dla zwierząt i działań ograniczających śmiertelność fauny przy drogach (Kurek R.T., Warszawa 2010) wskazuje, że minimalna część nadziemna wygrodzenia ochronnego w obszarze stałego występowania łosia i jelenia wynosi 240 cm, co zostało uwzględnione w punkcie III.3.4) decyzji RDOŚ. GDOŚ zauważył, że obecnie nie istnieją racjonalne alternatywne rozwiązania, które zapewniałyby porównywalną skuteczność w zabezpieczaniu trasy szybkiego ruchu przed wkraczaniem na nią zwierząt.

Ad. 34

Zdaniem GDOŚ Strona niesłusznie wskazuje na nieracjonalność wyboru wariantu z uwagi na "dużą wycinkę drzew, zniszczenie użytków ekologicznych", a także przejście przez "najbardziej podmokły odcinek, na którym występują bagna i małe strugi wodne". GDOŚ zauważył, że w analizie wielokryterialnej brane są pod uwagę aspekty zarówno środowiskowe, społeczne, techniczne i ekonomiczne, których skumulowana ocena przesądza o wyborze wariantu. Dlatego wariant przeznaczony do realizacji może przechodzić przez obszar cenny przyrodniczo czy najbardziej podmokły i nie będzie to świadczyć o nieracjonalności jego wyboru. Decydując się na wariant kolidujący z obszarami podmokłymi, inwestor wziął pod uwagę koszty związane z odpowiednim przygotowaniem terenu pod przedsięwzięcie oraz związane z odpowiednim zabezpieczeniem, np. przed wskazanym przez skarżącego zapadnięciem drogi. Rozwiązania projektowe, które zostaną zastosowane podczas realizacji przedsięwzięcia, uwzględniają zachowanie dynamiki przepływów i ciągłość cieków — wszystkie przekroczenia cieków zostaną wykonane obiektami pełniącymi zarazem funkcje hydrologiczne i przyrodnicze, powodując że zostanie zachowana funkcjonalność omawianego obszaru. GDOŚ wyjaśnił, że zagadnienia techniczne i konstrukcyjne związane możliwością posadowienia drogi na określonym terenie ze względu na właściwości geotechniczne gruntów są poza zakresem postępowania.

Ad. 35

Strona niesłusznie – w ocenie GDOŚ - wskazuje na brak rzetelności raportu ze względu na krótki okres czasu w jakim został przygotowany, który ma wskazywać na nieuwzględnienie całego cyklu przyrodniczego. W tomie 7 raportu ooś "Inwentaryzacja przyrodnicza" dla każdego komponentu środowiska przedstawiono harmonogram prac terenowych dostosowany do cyklu życiowego badanej grupy, aby w pełni zbadać ich reprezentatywność na obszarze analizowanych wariantów. GDOŚ stwierdził, że Strona niesłusznie wnosi, że m.in. zostały pominięte byliny niewidoczne zimą - inwentaryzacja roślin i siedlisk przyrodniczych odbywała się w sezonie wegetacyjnym. Za bezpodstawne organ uznał również zarzuty, że wykonawca raportu pominął drobne cieki, które nie występują na ogólnodostępnych mapach, co m.in. przyczyniło się do nieprawidłowego wyliczenia liczby stanowisk płazów. GDOŚ stwierdził, że wykonawca inwentaryzacji nie ma obowiązku naniesienia na mapy każdego, nawet najdrobniejszego cieku jako dowód ich zinwentaryzowania. W opisie metodyki inwentaryzacji herpetofauny wyjaśniono, wstępnie wytypowane potencjalne siedliska płazów, były następnie weryfikowane w terenie pod kątem ich przydatności. Organ zauważył, że biorąc pod uwagę behawior batrachofauny oraz zmieniające się warunki atmosferyczne, przed przystąpieniem do prac może okazać się, że niewskazany wcześniej obszar został zasiedlony. Kierując się zasadą ostrożności, nałożono obowiązek zapewnienia herpetologa w nadzorze przyrodniczym, który będzie czuwał nad przebiegiem realizacji przedsięwzięcia (punkt V.l.). Nałożono obowiązek uwzględnienia na ponownej ocenie inwentaryzacji wiosennych tras migracji płazów oraz stanowisk rozrodczych wraz z oceną skuteczności zaplanowanych rozwiązań minimalizujących i kompensujących (punkt VII.7. decyzji w nowym brzmieniu). Za niezasługujący na uwzględnienie GDOŚ uznał zarzut, że źle została przeprowadzona inwentaryzacja ptaków, ponieważ realizacja inwestycji spowoduje zniszczenie kilkuset dziupli na terenie samego leśnictwa [...] (oddz. 233). Odnosząc się do powyższego organ wskazał, że inwentaryzacja ornitofauny przeprowadzana jest w oparciu o nasłuch osobników odzywających się, wyszukiwanie gniazd oraz obserwacje bezpośrednie, a nie liczenie wszystkich możliwych do zasiedlenia dziuple. Ponadto, inwentaryzacja była przeprowadzona w buforze do 500 m (w zależności od gatunku) od granicy pasa drogowego, w związku z czym nie wszystkie zinwentaryzowane stanowiska ulegną zniszczeniu. Organ podkreślił, że w wyniku postępowania odwoławczego nałożony został obowiązek uwzględnienia inwentaryzacji ptaków, wraz z weryfikacją zaplanowanych działań kompensujących podczas przeprowadzenia ponownej oceny oddziaływania (punkt VII.5. decyzji).

Odnosząc się do zarzutów dotyczących kolizji drogi z zastawkami znajdującymi się w oddziałach 232C i 233 leśnictwa [...], GDOŚ wyjaśnił, że jak wynika z akt sprawy (pismo inwestora z 16 czerwca 2020 r., znak: [...]) przebieg trasy nie koliduje z przedmiotowymi zastawkami, w związku z czym zostaną zachowane w obecnym kształcie, zaś system retencjonowania nie ulegnie zakłóceniom.

Ad. 10

GDOŚ wywodził, że w odwołanych i w trakcie udziału społeczeństwa podniesiono, że realizacja trasy [...] według wariantu preferowanego spowoduje zniszczenie cennych wartości przyrodniczych, w tym użytków i gatunków chronionych. Na trasie przebiegu drogi znajduje się tylko jeden użytek ekologiczny o kodzie [...], który zostanie zachowany, gdyż w tym miejscu planowane jest przejście dolne dla dużych zwierząt (punkt III.3.6) decyzji RDOŚ). Zgodnie z analizą wyników inwentaryzacji przyrodniczej, realizacja każdego z proponowanych wariantów będzie wiązać się ze zniszczeniem gatunków chronionych. W związku z zakresem inwestycji - ok. 60 km trasy szybkiego ruchu wraz z projektowanymi węzłami, MOP-ami oraz OUD-ami - nie ma możliwości całkowitego wykluczenia ingerencji w obecny układ przyrodniczy analizowanego obszaru [...]. Niemniej, decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach zawiera liczne warunki dotyczące takiego prowadzenia prac, aby w jak największym stopniu zminimalizować i skompensować negatywne oddziaływanie realizacji przedsięwzięcia. Kluczową rolę odgrywa zapewnienie nadzoru przyrodniczego, który będzie czuwał nad wykonywaniem niezbędnych prac (punkt V.l. decyzji).

Ad. 13

W odniesieniu do twierdzenia Strony, że zostaną zniszczone obiekty hydrologiczne (źródliska, stawy) co pozbawi dostępu do wody dużej populacji dziko żyjących zwierząt, organ wywodził, że zgodnie z decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach zostaną zniszczone tylko dwa zbiorniki stanowiące siedliska płazów w ok. km 8+550 oraz 31+890 (punkt III.2.31) decyzji RDOŚ), które zostaną skompensowane poprzez budowę zbiorników zastępczych. Ponadto, analiza akt sprawy wykazała, że występujące w obszarze źródliska, zlokalizowane w okolicach miejscowości [...] oraz [...] znajdują się poza obszarem oddziaływania realizacji przedsięwzięcia. Nie można zatem zaaprobować stwierdzenia, że zwierzęta, w tym chronione jak łoś czy wilk, zostaną pozbawione naturalnych wodopojów.

Ad. 36 i 14

Zdaniem GDOŚ WKŁ "[...]" słusznie zauważa, że na trasie preferowanego wariantu zostały zinwentaryzowane miejsca gniazdowania bielika i kruka, jednakże organ nie podzielił stanowiska Nadleśnictwa [...], że organ I instancji pominął fakt, że w obszarze chronionym występuje bielik. W związku z obecnością tych gatunków, w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach znalazły się warunki, mające na celu minimalizować, a także kompensować wpływ realizacji przedsięwzięcia. W celu uniknięcia naruszenia strefy ochrony całorocznej miejsca gniazdowania bielika między km 29+100 a km 29+500, na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego została wprowadzona korekta przebiegu drogi. Podczas ponownej oceny oddziaływania na środowisko, inwestor musi uwzględnić analizę zasiedlenia stref ochrony bielika z okresu 3 ostatnich lat, występujących w granicach oddziaływania przedsięwzięcia (punkt VII.6. decyzji w nowym brzmieniu). Następnie, w oparciu o wyniki monitoringu inwestor musi zastosować warunki zawarte w punkcie IV.4. decyzji RDOŚ w [...] (w nowym brzmieniu), w tym m.in. prace, które mogą naruszyć strefy ochrony okresowej musi przeprowadzić poza okresem lęgowym bielika, który trwa od 1 stycznia do 31 lipca. Nadto w przypadku konieczności naruszenia zasiedlonej strefy wykonać platformę lęgową w porozumieniu z ornitologiem, właściwym miejscowo nadleśnictwem oraz RDOŚ w [...]. Ponadto, zgodnie z punktem V.2.lit.c decyzji RDOŚ w [...] (w nowym brzmieniu), inwestor zobowiązany jest do monitoringu porealizacyjnego stref ochrony miejsc gniazdowania bielika. W odniesieniu do zniszczenia siedlisk lęgowych kruka, inwestor został zobowiązany do wykonania 4 platform lęgowych dedykowanych dla kruka (punkt IV.1. lit. j), które zostaną zamontowane na terenie Lasów Państwowych, w miejscu uzgodnionym przez ornitologa oraz właściwe miejscowo nadleśnictwo, gdzie przez minimum 30 lat nie będzie wykonywana rębnia, mogąca wpływać na skuteczność zastosowanych rozwiązań. Dodatkowo platformy będą objęte działaniami konserwacyjnymi w celu zapewnienia stałej możliwości zasiedlenia.

Nałożony przez GDOŚ obowiązek analizy zasiedlenia stref ochronnych dla bielika wynika z faktu, znanego organowi z urzędu, możliwych zmian lokalizacji gniazd bielika w obrębie danego kompleksu leśnego. Gniazda zasiedlone przez bieliki w poszczególnych latach mogą być porzucane z równoczesną budową nowego gniazda w innej lokalizacji, położonej w bliższej lub dalszej odległości. Z tego względu ustanowione strefy ochrony, w sytuacji braku potwierdzenia zajętości gniazda w przeciągu kilku następujących po sobie lat (zwykle trzech) mogą być likwidowane bądź modyfikowane w zakresie ich granic. Biorąc pod uwagę, iż decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięcia może być załączona do wniosku o wydanie decyzji zrid w okresie 6 lub nawet 10 lat od dnia, w którym stała się ostateczna, ewentualne środki minimalizujące oddziaływanie inwestycji na bielika powinny być dostosowane do lokalizacji gniazd w okresie realizacji inwestycji.

Ad. 52.1)

Odnosząc się do zarzutu, że projektowana trasa przecina zwarte obszary leśne, co prowadzi do ich niekorzystnej fragmentacji, w pierwszej kolejności organ wskazał, że planowana droga ekspresowa została usytuowana w północnej części [...]. W celu zminimalizowania negatywnego oddziaływania bliskości trasy szybkiego ruchu na istniejące miejscowości, w tym zajęcie terenu ograniczające ich rozwój, szczególnie na odcinku 2, trasę poprowadzono na południe od istniejącej [...], wkraczając w obszar zalesiony. Następnie, w ramach zrównoważonego transportu oraz idei stosowania zintegrowanych rozwiązań minimalizujących dla ciągów transportowych stanowiących dla środowiska pojedynczą barierę, trasa została zaprojektowana w pobliżu istniejącej linii kolejowej [...]. Przecięcie obszaru leśnego nie prowadzi do niekorzystnej fragmentacji, ponieważ zostanie zachowana łączność pomiędzy północnymi i południowymi siedliskami poprzez uwzględnienie w decyzji RDOŚ w [...] licznych przejść dla małych, średnich i dużych zwierząt.

Ad. 52.2)

Nie można zgodzić się ze stwierdzeniem, że wybrany wariant niszczy ustalone trasy wędrówek zwierząt. Prawdą jest, że trasa, z racji równoleżnikowego położenia przecina lokalne szlaki migracji z osi północ — południe. Przeprowadzenie inwentaryzacji przyrodniczej wspartej informacjami przekazanymi przez nadleśnictwa pozwoliło na wytyczenie głównych tras migracji, które zostaną zachowane w wyniku zaprojektowania licznych przejść dla małych, średnich i dużych zwierząt.

Ad. 52.3) i 52.4)

Planowana droga ekspresowa przecina obszar o znacznych deniwelacjach terenu, jednakże zostało to uwzględnione podczas projektowania przebiegu wariantu. GDOŚ nie podzielił twierdzenia, że droga zniszczy unikatowe wydmy [...]. GDOŚ zauważył, że pole wydmowe znajdujące się w mezoregionie [...] jest jednym z największych w Polsce, natomiast mikroregion [...] objęty jest dwiema formami ochrony przyrody - Obszar Chronionego Krajobrazu [...] - część wschodnia i zachodnia oraz Obszar Chronionego Krajobrazu [...] na południe od [...] o łącznej powierzchni ok. 45 tys. ha. Natomiast cała planowana trasa [...] na odcinku [...] w preferowanym wariancie zajmie powierzchnię zaledwie ok. 980 ha (Tabela 171 Zajęcie terenu na poszczególnych wariantach, str. 249 raportu ooś), przy czym w powyższy teren wlicza się nie tylko obszar wydm. Co więcej, analiza dokumentacji wskazuje, że realizacja każdego z proponowanych wariantów będzie wiązała się ze zniszczeniem niewielkiej powierzchni wydm.

Ponadto GDOŚ zgodził się ze stwierdzeniem, że preferowany wariant inwestycji narusza siedliska łęgu i obszary źródliskowe, które są wymienione w Załączniku I do Dyrektywy Siedliskowej. Zgodnie z wynikami inwentaryzacji przyrodniczej, każdy z analizowanych wariantów drogi koliduje z siedliskami oznaczonymi jako łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe i olsy źródliskowe o kodzie [...], przy czym na wskazywanym odcinku 2, to wariant preferowany odznacza się najmniejszą kolizją. GDOŚ zgodził się ze stwierdzeniem, że źródliska cechują się wyjątkowym układem przyrodniczym, ponieważ tak jak każde siedlisko charakteryzują się właściwym dla siebie składem gatunkowym - źródliskowe lasy olszowe na niżu [...] zostały wyznaczone jako podtyp ww. siedliska charakteryzujący się niejednorodnością fitosocjologiczną. GDOŚ uznał, że Stowarzyszenie [...] bezpodstawnie twierdzi, że inwentaryzacja tego siedliska w okolicach [...] została niepoprawnie przeprowadzona, skarżący nie przedstawił jednak żadnych dowodów (np. w postaci wyników przeprowadzonej inwentaryzacji) na poparcie swojej tezy. Niemniej analiza dokumentacji przedstawionej w toku postępowania wykazała, że planowana skala ingerencji w siedlisko [...] między ok. km 10+780 a ok. km 11+060 zostanie znacznie ograniczona w związku z decyzją o wyborze do realizacji węzła [...] — [...] w wariancie 3 w km ok. 11+820. Ponadto, inwestor rozważa zmianę lokalizacji planowanych w tym obszarze zbiorników retencyjnych w celu maksymalnego zmniejszenia oddziaływania na przywoływany obszar, co będzie weryfikowane na etapie ponownej oceny oddziaływania na środowisko, gdy znane będą szczegóły projektu budowlanego. Natomiast, siedlisko [...] zinwentaryzowane w granicach użytku ekologicznego [...] zostanie w całości zachowane w związku z realizacją przejścia dolnego poza granicami użytku (punkt III.3.6) decyzji RDOŚ w [...] w nowym brzmieniu). Do typów siedlisk stwierdzonych poza wyznaczonym obszarem Natura 2000 nie stosuje się przepisów z art. 34 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2020 r., poz. 55, ze zm.).

Preferowany wariant przecina obszary podmokłe o wysokiej bioróżnorodności, jednak nie można zgodzić się ze stwierdzeniem, że realizacja przedsięwzięcia "zniszczy zróżnicowane siedliska wodne i bagienne". W ramach zminimalizowania oddziaływania na przecinane obszary zostały podjęte odpowiednie działania, jak ww. realizacja węzła [...] — [...] w wariancie, który nie ingeruje w siedliska zależne od wód. Ponadto, przebieg trasy nad ciekami został zabezpieczony obiektami inżynieryjnymi, które będą pełniły funkcję przejść dla zwierząt.

Ad 52.6)

Organ odwoławczy nie zgodził się ze zgłoszoną uwagą, że realizacja przedsięwzięcia w preferowanym wariancie "zdewastuje układ gatunkowy niespotykany w innych układach przyrodniczych". Przeprowadzona inwentaryzacja przyrodnicza, która objęła wszystkie komponenty środowiska przyrodniczego, nie wykazała istnienia w żadnym z analizowanych wariantów unikalnego w skali kraju układu przyrodniczego. Zinwentaryzowane gatunki fauny i flory, a także siedliska przyrodnicze występują w różnym zagęszczeniu i stanie zachowania w całej Polsce. Nałożone decyzją działania minimalizujące ograniczyły zakres stwierdzonego oddziaływania na zinwentaryzowane komponenty środowiska do nieznaczącego. Niezrozumiałe i nieuprawnione jest więc twierdzenie, że zostaną zdewastowane.

Ad. 52.7)

W trakcie udziału społeczeństwa zgłoszono uwagę, że realizacja wariantu preferowanego "może zaburzyć zrównoważone ekosystemy [...]". Jest to wysoce nieprecyzyjne, trudne do zweryfikowania określenie, nie poparte przez zgłaszających wynikami przeprowadzonych symulacji jaki wpływ może mieć wybudowanie trasy ekspresowej na obszarze [...]. Tak ogólne stwierdzenie można odnieść do każdego z analizowanych wariantów, a także do każdej innej działalności planowanej na omawianym terenie.

Ad. 52.9), 52.11), 52.15) i 53.e)

W odwołaniach, jak również w trakcie udziału społeczeństwa wielokrotnie zgłaszano, że realizacja trasy [...] w preferowanym wariancie spowoduje zniszczenie źródlisk w okolicy [...]. Przytaczane źródliska w omawianym obszarze zlokalizowane są (według kilometrażu odcinka 2 wariantu 6 czerwonego): w okolicach [...] w miejscowości [...] (ok. km 10+698), w okolicach cieku bez nazwy, na którym zlokalizowane są zastawki, w miejscowości [...] (ok. km 11+050) oraz w okolicach [...], w granicach użytku ekologicznego, w miejscowości [...] (ok. km 12+500). GDOŚ argumentował, że analiza materiału dowodowego wykazała, że realizacja drogi ekspresowej nie spowoduje zniszczenia ww. źródlisk, ponieważ wszystkie znajdują się w oddaleniu od planowanego przebiegu trasy. GDOŚ podkreślił, że szczególnie prawnie chronione źródliska w obszarze użytku ekologicznego położone są od ok. 400 m do ok. 800 m w linii prostej na południe od miejsca realizacji przedsięwzięcia. W przypadku trwającej procedury ustanawiania lokalnej formy ochrony przyrody, w tym przypadku wspomniany w odwołaniu użytek ekologiczny "[...]", nie mają zastosowania przepisy z art. 45 ustawy o ochronie przyrody. Ponadto zdaniem GDOŚ nie zostaną zniszczone siedliska wodne i bagienne. Wszelkie lokalnie występujące cieki zostały uwzględnione w przeprowadzonej ocenie oddziaływania, zaś ingerencja w nie została ograniczona do niezbędnego minimum, tak aby utrzymać siedliska wodne i bagienne w niezmienionym stanie. Dalej GDOŚ argumentował, że swobodny przepływ wód w ciekach w osi północ - południe zostanie zabezpieczony, poprzez wykonanie przepustów oraz zespolonych przejść dla zwierząt, stąd nie jest zasadna z uwaga, że wybudowana trasa "poprzecznie zablokuje przepływ". Naturalny przepływ wód w rzece [...] został zabezpieczony poprzez zakaz regulowania rzeki (punkt III.3.8) decyzji RDOŚ w nowym brzmieniu oraz poprzez zaprojektowanie przejścia dla małych zwierząt w km 31+480 (punkt III.3.9 decyzji RDOŚ w nowym brzmieniu). W związku z powyższym organ nie zgodził się z konstatacją, że planowany przebieg trasy [...] w okolicach leśnictwa [...] spowoduje zniszczenie jaru rzeki [...], w tym naturalnego wodospadu na tej rzece.

Ad. 52.12)

Odnosząc się do uwagi, że realizacja przedsięwzięcia zagraża ścieżce dydaktycznej "[...]", przebieg trasy koliduje tylko z fragmentem ścieżki znajdującym się na drodze przeciwpożarowej nr [...]. Ciągłość ścieżki zostanie zachowana dzięki zaprojektowanemu wiaduktowi nad trasą [...] — wyposażenie obiektu w chodnik dla pieszych pozwoli na bezkolizyjne korzystanie ze wspomnianej ścieżki.

Ad. 52.13)

W trakcie udziału społeczeństwa zgłoszono uwagę, że budowa trasy ekspresowej będzie wiązała się ze zniszczeniem stanowisk chronionych gatunków grzybów, roślin i zwierząt. Dokładny wykaz gatunków i przybliżony kilometraż kolizji został przedstawiony w wynikach inwentaryzacji przyrodniczej. W związku z powyższym, inwestor zobowiązany jest do wystąpienia o odstępstwo od zakazów z zakresu ochrony gatunkowej zgodnie z art. 56 ustawy o ochronie przyrody. GDOŚ wskazał, że realizacja każdej rozległej przestrzennie inwestycji infrastrukturalnej wiąże się ze zniszczeniem mniejszej lub większej liczby stanowisk organizmów podlegających ochronie. Sytuacji tej nie da się uniknąć, biorąc pod uwagę, przykładowo, że niemal wszystkie gatunki ptaków bytujące w Polsce podlegają ochronie. Rolą oceny oddziaływania na środowisko, w ramach której analizowane są różne warianty realizacji inwestycji, jest natomiast minimalizowanie negatywnych oddziaływań na gatunki chronione, bowiem w pełni wykluczyć ich nie sposób.

Ad. 52.18)

Organ II instancji przyjął informację zgłoszoną przez stowarzyszenie [...], że w wyniku realizacji przedsięwzięcia może dojść do zniszczenia stanowiska kruszczyka rdzawoczerwonego (Epipactis atrorubens] znajdującego się nieopodal drogi pożarowej nr [...] przy ścieżce dydaktycznej "[...]" ([...]). W związku z powyższym, nałożono obowiązek zbadania ewentualnej kolizji z ww. stanowiskiem wraz z określeniem działań minimalizujących podczas przeprowadzenia ponownej oceny oddziaływania na środowisko (punkt VII.13. decyzji RDOŚ w [...] w nowym brzmieniu).

Ad. 53.a)

GDOŚ uwzględnił uwagę Strony, że planowana trasa [...] w całości przebiega przez jeden z głównych korytarzy migracyjnych, tj. Korytarz Północno-Centralny, o znaczeniu paneuropejskim. W związku z przecięciem osi przemieszczania się dużych ssaków, w celu minimalizacji oddziaływania realizacji przedsięwzięcia na szlaki migracyjne, wzięto pod uwagę zgłoszony zarzut i zweryfikowano liczbę przejść dla dużych zwierząt nałożoną przez organ I instancji. W celu zapewnienia drożności wskazanego korytarza zostały dodane 3 przejścia (ok. km 1+500 i ok. km 25+500 na odcinku 2 oraz ok. km 9+300 na odcinku 3), a projektowane dolne przejście dla średnich zwierząt w km 12+516,10 zostanie dostosowane do możliwości migracyjnych dużych zwierząt. Wobec powyższego migracja przez trasę [...] została zabezpieczona łącznie 8 przejściami dla dużych zwierząt, zlokalizowanymi w obrębie stwierdzonych w ramach inwentaryzacji oraz wskazanych przez nadleśnictwa szlaków migracji dużych ssaków. Ponadto zostały wskazane lokalizacje 2 przejść dla średnich zwierząt oraz 3 przejść i 5 przepustów umożliwiających migrację małych zwierząt. Odnosząc się do kwestii odległości pomiędzy zaprojektowanymi przejściami dla dużych ssaków organ wyjaśnił, iż kluczową kwestią decydującą o lokalizacji urządzeń ochrony środowiska było występowanie na tym terenie szlaków migracji, tak aby jak najmniej w nie ingerować. Średni dobowy dystans watahy wilków to ponad 20 km, choć często dystanse te są dużo większe. Przyjęte w decyzji odległości między przejściami nie stanowią więc ograniczenia dla dotarcia przez wilki do łowisk po północnej stronie.

Również przyjęte w decyzji wymiary przejść przeznaczonych dla występującej na omawianym terenie populacji wilka wynikają z ekologii gatunku i dostępnych danych monitoringowych na zrealizowanych już przejściach w granicach ich szlaków migracji. Przykładowo, wyniki monitoringu przeprowadzonego na przejściach górnych zbudowanych nad autostradą [...] w [...] wskazują, że przejścia górne, mające szerokość 30 — 45 m, są często wykorzystywane przez wilki, znacznie częściej, niż dostępne na tym odcinku przejścia dolne, o szerokości nawet 114 m (Mysłajek R.W. i in. Mamrnal use of wildlife Crossing structures along a new motorway in an area recently recolonized by wolves. European Journal of Wildlife Research (2020) 66: 79). [...] podobnie jak [...] jest lasem nizinnym o drzewostanie z dominacją sosny, gdzie występuje populacja wilków i dużych ssaków kopytnych, więc doświadczenia z omawianego monitoringu na [...] potwierdzają zapewnienie na trasie [...] właściwej drożności poprzez lokalizacje głównie przejść górnych o parametrach odpowiadających wymaganiom omawianych gatunków.

W ocenie organu ostateczna liczba, rodzaje oraz wymiary przejść dla zwierząt zapewnią łączność ekologiczną obszarów położonych po obu stronach omawianej drogi ekspresowej.

Omawiając powyższe zarzuty GDOŚ zaakcentował, iż obawy Strony związane z powstaniem bariery ekologicznej dla populacji wilka w związku z realizacją drogi ekspresowej [...], wywodzone z niewystarczających, w ocenie Strony, wymiarów przejść dla zwierząt, zdają się pomijać dużą plastyczność tego gatunku i zdolność do dostosowania się do zmieniających się uwarunkowań środowiska. Organ prowadzi w trybie art. 56 ustawy o ochronie przyrody liczne postępowania w przedmiocie udzielenia odstępstw od zakazów, obowiązujących w stosunku do osobników wilka. W ramach tychże postępowań gromadzona jest liczna dokumentacja, potwierdzająca ponad wszelką wątpliwość coraz częściej notowaną obecność wilków w obszarach zurbanizowanych, w otoczeniu siedzib ludzkich, pofragmentowanych, a także łatwe przekraczanie przez osobniki tego gatunku barier, w tym dróg uznawanych w teorii za bariery całkowite oraz obszarów zabudowanych. Plastyczność tego gatunku tłumaczy ciągły i dynamiczny wzrost liczebności jego populacji zarówno w Polsce, jak i krajach Europy Zachodniej, wraz z ciągłym rozszerzaniem się areałów jego występowania. Okoliczności te podają w wątpliwość zasadność tez prezentowanych przez Stronę związanych z przerwaniem korytarzy migracyjnych wilka i koniecznością zwiększenia wymiarów przejść dla zwierząt.

Ad. 53.b) i 53.c)

Organ odwoławczy zgadza się z informacjami przedstawionymi przez skarżącego, że [...] pełni funkcję kluczowej ostoi dla wilka (Canis lupus), gatunku priorytetowego wymienionego w Załączniku II Dyrektywy Siedliskowej. Jej drożność jest istotna nie tylko z punktu widzenia wilka, ale także dużych ssaków kopytnych, które są jego naturalnymi ofiarami. Zgodnie z inwentaryzacją przedstawioną w raporcie ooś (str. 548), w przypadku samego wilka zostanie zajętych ok. 361-384 ha jego siedlisk, zaś z jego rewiru zostanie wyłączonych ok. 8077 ha, w związku z czym jedynym wyjściem zminimalizowania negatywnego oddziaływania budowy drogi na tego przedstawiciela teriofauny jest zapewnienie odpowiednio przystosowanych przejść dla dużych zwierząt. Wobec wątpliwości czy wskazana w decyzji RDOŚ w [...] liczba przejść dla dużych zwierząt jest wystarczająca, organ II instancji przeprowadził uważną weryfikację wyników inwentaryzacji przyrodniczej. W konsekwencji dodano 3 przejścia (ok. km 1+500 i ok. km 25+500 na odcinku 2 oraz ok. km 9+300 na odcinku 3) oraz zwiększono parametry projektowanego przejścia dolnego w km 12+516,10. W związku z powyższym, w zreformowanym warunku dotyczącym przejść dla dużych zwierząt, organ II instancji nałożył obowiązek wykonania łącznie 8 przejść (punkt III.3.6) decyzji RDOŚ w [...] w nowym brzmieniu), przy czym dokładna lokalizacja dodanych w niniejszej decyzji przejść będzie poprzedzona całorocznym monitoringiem ssaków kopytnych i wilka (punkt VII.11. decyzji RDOŚ w [...] w nowym brzmieniu). W konsekwencji, zastosowanie wskazanych powyżej rozwiązań minimalizujących jest wystarczające dla zachowania odpowiedniej drożności Korytarza Północno - Centralnego oraz zapewnienia możliwości migracyjnych wilka i dużych ssaków kopytnych.

W stosunku do wpływu oddziaływania wybudowania trasy [...] w obszarze [...], GDOŚ zauważył, że w charakterystyce Obszaru Chronionego Krajobrazu [...] - część wschodnia i zachodnia, który to obszar obejmuje teren przeznaczony pod realizację omawianej inwestycji wskazano, że stanowi on "strefę masowego wypoczynku mieszkańców aglomeracji [...]" oraz, że przebiegają nim "liczne drogi o znaczeniu krajowym i wojewódzkim, a także linie kolejowe". W związku z powyższym, GDOŚ uznał, że wybór miejsca aktywności wilka jest kompromisem pomiędzy zagrożeniem wynikającym z aktywności ludzi, uciążliwości wynikających z obecności trasy szybkiego ruchu a konkurencją o siedliska z sąsiednimi watahami. Wyniki monitoringu populacji wilka w [...] wskazują, że wraz z upływem czasu następuje stopniowa adaptacja watah do sąsiedztwa autostrad, przy czym poziom tolerancji jest wyższy z powodu bardziej zurbanizowanego obszaru — osobniki żerowały i odpoczywały w strefie 0-2 km wzdłuż autostrady. Ponadto wygrodzona droga utrudnia ludziom penetrację obszaru leśnego, dlatego jak wykazał monitoring, pomimo hałasu, wilki przystępują do rozrodu i wychowu szczeniąt wzdłuż autostrady. Biorąc pod uwagę, że obszar [...] poddany jest silnej antropopresji, wybór przebiegu trasy [...] odsuniętego na południe od [...] miejscowości pozwoli mieszkańcom użytkować północną część [...], zaś wilkom pozwoli na spokojną penetrację centralnej i południowej części [...] z zachowaniem możliwości migracji dzięki zaprojektowanym przejściom, co nie wyklucza oczywiście aktywności wilków i ich żerowania w północnej części kompleksu. Niezwykle istotny jest odcinek między ok. km 24+000 a ok. km 28+500 (odcinek 2 według kilometrażu wariantu 6 czerwonego), gdzie granica [...] sięga niemalże brzegu [...]. Na tym odcinku, w myśl stosowania zintegrowanych rozwiązań minimalizujących dla ciągów transportowych, tak aby stanowiły dla środowiska pojedynczą barierę, trasa [...] biegnie wzdłuż linii kolejowej nr [...], a możliwość migracji została zabezpieczona przejściem górnym zintegrowanym z linią kolejową ok. km 25+500. Trzeba w tym miejscu wyjaśnić, że wariant 2 zielony na tym odcinku, biegnie wzdłuż brzegu [...] (między ok. km 24 +500 a ok. km 32+000 według kilometrażu wariantu 2 zielonego), dlatego wygrodzona trasa mogłaby stanowić barierę nie do przejścia dla osobników, które zmęczone przeprawą przez [...], nie natrafią na zlokalizowane przejścia dla zwierząt w km 27+160 i km 31+360.

Ad. 53.d)

Strona podała, że działania minimalizujące uwzględnione w raporcie i decyzji RDOŚ w [...] są niewystarczające, dlatego GDOŚ zwiększył liczbę przejść dostosowanych do migracji dużych zwierząt. Organ II instancji zgadza się, że pomimo wskazania w dokumentacji sprawy lokalizacji szlaków migracji, nie przewidziano w tych miejscach przejść dla zwierząt. W konsekwencji, w niniejszej decyzji dodano następujące obiekty: na odcinku 2 według kilometrażu wariantu 6 czerwonego w km ok. 1+500, w km 12+516,10, w ok. km 25+500, oraz na odcinku 3 według kilometrażu wariantu 1 niebieskiego w ok. km 9+300 (punkt III.3.6) decyzji RDOŚ w [...] w nowym brzmieniu). GDOŚ wyjaśnił, że budowa przejścia na odcinku [...] nad drogą [...] w ok. km 52+000 jest niezasadna w związku z zabudowaniami pobliskich miejscowości [...], [...] i [...], w związku z powyższym drożność korytarza migracyjnego zapewni przejście w ok. km 1+500 na odcinku 2. W stosunku do odcinka 2, zdaniem organu odwoławczego, obecna liczba 7 przejść dostosowanych do migracji dużych zwierząt jest w pełni wystarczająca, aby zapewnić drożność Korytarza Północno — Centralnego. W odniesieniu do odcinka 3, organ odwoławczy wskazał wykonanie przejścia dla dużych zwierząt w ok. km 9+300, więc niezasadna jest budowa dodatkowego przejścia w proponowanej lokalizacji między km 10+000 - 11+500. Zaproponowane przez organ przejście pokrywa się z wynikami inwentaryzacji przyrodniczej i będzie wystarczające do zachowania możliwości migracji w osi północ - południe.

Ad. 20

Odnośnie do oddziaływania na stosunki wodne organy obydwu instancji przeprowadziły postępowanie wyjaśniające w zakresie w jakim określone zostały na tym etapie realizacji przedsięwzięcia rozwiązania techniczne projektowanej drogi, w szczególności sposoby jej odwodnienia. Szczegółowa ocena w tym zakresie musi zostać przeprowadzona na dalszym etapie realizacji inwestycji, kiedy znane będą szczegółowe rozwiązania odwodnienia drogi [...]. Sprzeciw, niezgoda czy też obawy mieszkańców, rolników, hodowców ryb, przedsiębiorców nie stanowią podstawy do odmowy wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Przesłanki do odmowy jej wydania zostały bowiem w ustawie ooś szczegółowo określone, a wśród nich brak jest akceptacji społecznej.

Ad. 15,16, 22

Odnosząc się do zarzutów [...] Sp. z o.o. dotyczących stanowiska RDOŚ w [...] zawartego w piśmie z 29 kwietnia 2020 r. (którym przekazano akta sprawy do GDOŚ) odnoszącym się do odwołania skarżącego, GDOŚ wyjaśnił, że zasada dwuinstancyjności tworzy obowiązek merytorycznego rozpoznania sprawy przez organ odwoławczy, który nie może ograniczyć się do kontroli zaskarżonej decyzji, bowiem nie jest związany poczynionymi przez organ I instancji ustaleniami i dokonaną oceną dowodów. W związku z tym stanowisko RDOŚ w [...] wyrażone w ww. piśmie nie jest wiążące dla GDOŚ, który rozpatruje sprawę w pełnym zakresie, co do okoliczności faktycznych i prawnych.

Niezrozumiały jest zarzut braku odniesienia się RDOŚ w [...] w powyższym stanowisku do pisma załączonego przez [...] wraz ze stanowiskiem firmy [...] w [...] w toku postępowania pierowszoinstancyjnego, bowiem w aktach sprawy przekazanych przez RDOŚ w [...] takiego pisma nie ma.

Odpowiadając na zarzut [...] Sp. z o.o. dotyczący wpływu hałasu i drgań emitowanych podczas budowy i funkcjonowania przedmiotowego przedsięwzięcia na pracę urządzeń elektronicznych znajdujących się w budynkach spółki, a w konsekwencji na wylęg piskląt, GDOŚ wskazał, że oddziaływanie przedsięwzięcia na urządzenia zlokalizowane w zakładach produkcyjnych oraz prowadzone w nich procesy technologiczne wykraczają poza zakres postępowania w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach.

W ramach oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko określa się, analizuje i ocenia m.in. bezpośredni i pośredni wpływ danego przedsięwzięcia na dobra materialne, co wynika z art. 62 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy ooś. Przepis ten odnosi się jednak wyłącznie do dóbr materialnych w postaci nieruchomości gruntowych oraz obiektów budowlanych; nie obejmuje on oceny wpływu przedsięwzięcia na dobra materialne zlokalizowane wewnątrz budynków ani środowiska pracy, bowiem nie podlegają one ochronie na podstawie przepisów z zakresu ochrony środowiska, w tym przepisów ustanowionych ustawą ooś. Zgodnie z art. 3 pkt 13 ustawy — Prawo ochrony środowiska, przez pojęcie ochrona środowiska rozumie się podjęcie lub zaniechanie działań, umożliwiające zachowanie lub przywracanie równowagi przyrodniczej; ochrona ta polega w szczególności na: a) racjonalnym kształtowaniu środowiska i gospodarowaniu zasobami środowiska zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju, b) przeciwdziałaniu zanieczyszczeniom, c) przywracaniu elementów przyrodniczych do stanu właściwego. Środowisko jest to natomiast ogół elementów przyrodniczych, w tym także przekształconych w wyniku działalności człowieka, a w szczególności powierzchnię ziemi, kopaliny, wody, powietrze, krajobraz, klimat oraz pozostałe elementy różnorodności biologicznej, a także wzajemne oddziaływania pomiędzy tymi elementami — art. 3 pkt 39 powyższej ustawy.

Organ właściwy do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach analizując wpływ planowanego przedsięwzięcia na środowisko obowiązany jest m.in. do uwzględnienia przewidywanych rodzajów i ilości emisji wynikających z fazy realizacji i eksploatacji lub użytkowania przedsięwzięcia oraz określenia działań mających na celu minimalizację oddziaływania w tym zakresie, aby nie doszło do przekroczenia określonych standardów jakości środowiska. Obowiązek podjęcia tych działań wynika ze sposobów realizowania ochrony zasobów środowiska, o których mowa w art. 82 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska. Standardy te zostały określone m.in. w: rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 14 czerwca 2007 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku (Dz.U. z 2014 r. poz. 112), rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 24 sierpnia 2012 r. w sprawie poziomów niektórych substancji w powietrzu (Dz.U. poz. 1031) oraz rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 26 stycznia 2010 r. w sprawie wartości odniesienia dla niektórych substancji w powietrzu (Dz.U. Nr 16, poz. 87). Przepisy ustawy Prawo ochrony środowiska nie określają zasad i sposobów ochrony wnętrz obiektów budowlanych, w tym budynków produkcyjnych, oraz środowiska pracy, bowiem nie są one objęte standardami jakości środowiska określonymi w powyższych rozporządzeniach. Wymogi dotyczące dopuszczalnych poziomów m.in. hałasu i drgań w pomieszczeniach budynków regulowane są przez przepisy ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 2351, ze zm.) i rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. z 2019 r. poz. 1065, ze zm.), natomiast wymogi dotyczące hałasu i drgań w środowisku pracy przez przepisy prawa pracy, w szczególności rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 6 czerwca 2014 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. z 2018 r. poz. 1286).

Ad. 53.

Stowarzyszenie [...] zarzuciło nieprawidłowe przeprowadzenie wielokryterialnej analizy porównawczej wariantów oraz podkreśla, że nie powinna ona stanowić podstawy do merytorycznego rozstrzygania o wyborze optymalnego wariantu. Zdaniem skarżącego głównym kryterium, które miało wpływ na wybór wariantu preferowanego do realizacji było kryterium ekonomiczne - "koszt inwestycji" (z wagą 50%). Odnosząc się do powyższego zarzutu GDOŚ wskazał, że nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem w analizie wielokryterialnej przedstawionej w rozdziale 21 raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko parametr ekonomiczny w ogóle nie był brany pod uwagę. Wskaźnik ten był analizowany jedynie w rozdziale 7.3 raportu jako kryterium pomocnicze do wyboru rodzaju zabezpieczeń akustycznych. W rozdziale 21 raportu ooś dla każdego odcinka drogi przeanalizowano: uwarunkowania terenowe, wody podziemne i powierzchniowe, funkcjonowanie ekosystemów, obszary chronione, oddziaływanie na krajowy system ochrony przyrody, dziedzictwo kulturowe, kolizje z chronionymi siedliskami, klimat akustyczny, kolizje z korytarzami ekologicznymi. GDOŚ nie zgodził się ze stwierdzeniem, że o wyborze wariantu preferowanego do realizacji zadecydowały kwestie ekonomiczne.

Zdaniem Stowarzyszenia skupienie się na kryterium ekonomicznym powoduje, że preferowane do realizacji są warianty przebiegające w obszarach najcenniejszych przyrodniczo (w szczególności w lasach). Są one zazwyczaj oddalone od zabudowy mieszkaniowej. Skarżący zaznacza również, że przebieg inwestycji przez tereny leśne umożliwia bezpłatne i szybkie pozyskanie gruntów pod realizację inwestycji od Lasów Państwowych. Według Stowarzyszenia przebieg inwestycji w oddaleniu od zabudowy mieszkaniowej nie będzie spełniał potrzeb lokalnych mieszkańców i nie wpłynie na rozwój gospodarczy tych obszarów.

Uzasadniając dlaczego GDOŚ nie podzielił zarzutów Stowarzyszenia organ wywodził, że jednym z celów budowy dróg ekspresowych i autostrad jest wyprowadzenie ruchu tranzytowego z miast i osiedli ludzkich, co ma na celu usprawnienie dalekobieżnego przejazdu pojazdów, a także odciążenie lokalnej społeczności od zagrożeń i uciążliwości spowodowanych sąsiedztwem inwestycji drogowej (zanieczyszczenia powietrza, hałas, wibracje). Realizacja inwestycji poza obszarami zabudowanymi nie ograniczy rozwoju gospodarczego tych terenów, gdyż będą one miały dostęp do drogi ekspresowej.

Skarżący zarzucił, że wariant nr 6 (odcinek 2) wskazywany jako najkorzystniejszy pod względem ekonomicznym ze względu na przebieg przez centralną strefę [...] wymaga największego zakresu zmian odnośnie liczby i parametrów przejść dla zwierząt (budowa dodatkowych przejść dla zwierząt).

Organ wyjaśnił, że w postępowaniu administracyjnym, zgodnie z zasadą legalizmu, organ działa w granicach wniosku inwestora. Oznacza to, iż w postępowaniu w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, organ określa warunki realizacji przedsięwzięcia w wariancie wnioskowanym przez inwestora lub, jeśli zachodzą ku temu przesłanki, odmawia określenia tych warunków. Jeśli więc w odniesieniu do wariantu proponowanego przez inwestora nie zachodzą okoliczności wykluczające możliwość wydania pozytywnej decyzji, określone w art. 80 ust. 2 i art. 81 ustawy ooś, wówczas organ jest zobowiązany do określenia środowiskowych warunków realizacji przedsięwzięcia w wariancie wskazanym we wniosku. Taka sytuacja ma miejsce w ocenianym postępowaniu.

Obecna [...] przecina ciąg miejscowości i stanowi obciążenie dla lokalnych społeczności - zanieczyszczenia powietrza, hałas, brak zabezpieczenia środowiska gruntowo-wodnego. Poprowadzenie drogi ekspresowej w śladzie istniejącej drogi krajowej spowodowałoby konieczność licznych wyburzeń budynków mieszkalnych oraz przesiedleń mieszkańców. Ponadto, pozostali mieszkańcy byliby narażeni na uciążliwości związane z bezpośrednim sąsiedztwem drogi ekspresowej. Jednocześnie GDOŚ wskazał, że lokalizacja drogi na północ od ciągu miejscowości, w [...] lub w jej bezpośrednim sąsiedztwie, byłaby niekorzystnym rozwiązaniem pod względem ekologicznym. Spowodowałaby to rozdzielenie obu krajowych korytarzy ekologicznych: wodnego i dolinnego korytarza [...] i lądowego korytarza [...].

Na odcinku 2 najkorzystniej wypada przebieg inwestycji w wariancie 6. Takie rozwiązanie zapewni ochronę lokalnych społeczności a jednocześnie nie doprowadzi do separacji wodnego i lądowego korytarza ekologicznego. Po zastosowaniu działań określonych w warunkach decyzji RDOŚ i GDOŚ zostanie zapewniona ciągłość korytarzy migracyjnych.

GDOŚ podkreślił, że decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach ma na celu określenie środowiskowych uwarunkowań realizacji inwestycji, w tym wskazanie zagrożeń jakie mogą wystąpić, w związku z tą realizacją oraz sposobów przeciwdziałania tym zagrożeniom. Decyzja ta ustala czy planowane przedsięwzięcie jest zgodne z przepisami prawa w zakresie ochrony środowiska. Postępowanie zmierzające do wydania taj decyzji, podobnie jak decyzja, mają charakter ocenny i o ile szczegółowo są określone obowiązki nakładane na inwestora, o tyle ww. organy administracji publicznej nie są uprawnione do dowolnego określania lokalizacji, kształtu i zakresu planowanej do realizacji inwestycji.

Zdaniem Skarżącego, nieprawidłowo przypisano wagi poszczególnym kryteriom środowiskowym. Wskaźnik "klimat akustyczny" nie powinien być traktowany tak samo jak wskaźnik "funkcjonowanie ekosystemów", czy "kolizja z chronionymi siedliskami". Ponadto wskaźnik "funkcjonowanie ekosystemów" jest całkowicie niejasny i nie wiadomo jakie elementy opisuje.

Odpowiadając na powyższe zarzuty GDOŚ wskazał, że wielokryterialna analiza porównawcza poszczególnych wariantów została przedstawiona w raporcie o oddziaływaniu na środowisko w rozdziale 21, gdzie wyjaśniono też metodykę analizy wielokryterialnej wariantów oraz w jaki sposób przyjęto wagi poszczególnych kryteriów. Natomiast jak wynika z raportu ooś wskaźnik funkcjonowanie ekosystemów obejmuje oddziaływanie na chronione gatunki roślin i zwierząt (np. teren gniazdowania bielika) oraz powierzchnię kolizji z terenami lasów. Zdaniem organu odwoławczego ranga funkcji terenu w środowisku przyrodniczym została w analizie wielokryterialnej właściwie uwzględniona.

Za niezrozumiały GDOŚ uznał zarzut Stowarzyszenia odnośnie zaliczenia do grupy kryteriów środowiskowych wskaźników "dziedzictwo kulturowe" oraz "klimat akustyczny". Kwestie takie jak oddziaływanie hałasu oraz wpływ inwestycji na chronione zabytki są elementami analizowanymi w trakcie oceny oddziaływania. Z art. 66 ustawy ooś wynika, że w raporcie o oddziaływaniu na środowisko należy zamieścić porównanie oddziaływań analizowanych wariantów na zabytki i krajobraz kulturowy, objęte istniejącą dokumentacją, w szczególności rejestrem lub ewidencją zabytków. Zgodnie z ww. artykułem w raporcie należy także zamieścić informacje o przewidywanych rodzajach i ilościach emisji. Niezbędna jest zatem analiza wpływu realizacji i funkcjonowania inwestycji na klimat akustyczny. GDOŚ podkreślił, że wskaźniki te były analizowane odrębnie, a nie jako kryteria środowiskowe.

W ocenie Stowarzyszenia system przyznawania wag we wszystkich grupach kryteriów jest całkowicie uznaniowy i budzący liczne wątpliwości. Odnosząc się do powyższego zarzutu, GDOŚ wyjaśnił, że dobór kryteriów odpowiada przewidywanym rodzajom oddziaływań. Dwa pierwsze, najwrażliwsze odcinki uwzględniają ich pełny zakres. Odcinek 3 wykorzystując zasadniczo istniejący pas drogowy nie dokonuje dalszych ingerencji w tereny (w tym złoża surowców lub gleby), siedliska chronione lub dziedzictwo kulturowe. Natomiast dwukilometrowy łącznik drogi ekspresowej z drogą krajową (odcinek 4) nie ingeruje w siedliska chronione ani obszary ochrony przyrody.

Przedsięwzięcie stanowi spójną inwestycję, jednak podział na odcinki już na etapie projektowania wskazuje na różnice w ich skali zarówno pod względem technicznym, jak i pod względem potencjalnego oddziaływania. Inaczej należy oceniać rozbudowę istniejącej drogi ekspresowej o dodatkową jezdnię na odcinku przebiegającym przy poligonie wojskowym, czym innym jest dostosowanie do połączenia z drogą ekspresową istniejącej drogi krajowej przebiegającej przez tereny podmiejskie, a jeszcze inny charakter ma budowa w kompleksie [...].

Prowadząc analizę, zdecydowano się na pominięcie w zestawieniu kryteriów nieróżnicujących i niewpływających na wynik oceny. Zmieniona punktacja stanowi dostosowanie wskaźników do poziomu odniesienia wynoszącego 100 %. Nie ma to wpływu na jakość oceny bo porównywane między sobą są zawsze warianty tego samego odcinka, korzystające z tej samej skali punktów.

Zdaniem Stowarzyszenia analiza porównawcza wariantów została przedstawiona w taki sposób, by wskazywała na zasadność budowy odcinka 2 wzdłuż wariantu nr 6. GDOŚ nie zgodził się z tym zarzutem wskazując, że dla przedmiotowej inwestycji przeprowadzono szczegółową wielokryterialną analizę wariantową. Została ona przedstawiona w rozdziale 21 raportu. W rozdziale tym w sposób szczegółowy wyjaśniono metodykę analizy wielokryterialnej wariantów oraz w jaki sposób przyjęto poszczególne kryteria i wagi. GDOŚ podkreślił, że Stowarzyszenie nie wskazuje, które obliczenia są jego zdaniem nieprawidłowe.

Ponadto GDOŚ wywodził, że niezależnie od wyników analizy wariantowej GDOŚ dokonuje własnej oceny oddziaływania wariantów przedstawionych w raporcie, bazując na wynikach inwentaryzacji przyrodniczej, uwarunkowań przyrodniczych danego terenu, charakterystyki przedsięwzięcia, opisu oddziaływań na poszczególne elementy środowiska i wiedzy, którą dysponuje organ odwoławczy z urzędu. Wydanie decyzji poprzedzało zweryfikowanie wniosków autorów raportu odnoszących się do wpływu inwestycji na poszczególne elementy środowiska. W sytuacji, kiedy w wyniku tej analizy uznano, że zaproponowane środki minimalizujące oddziaływanie nie są wystarczające, poprzez zmiany w decyzji zobowiązano inwestora do dodatkowych działań ograniczających ten wpływ. Biorąc powyższe pod uwagę GDOŚ uznał zarzuty dotyczące nieprawidłowego przeprowadzenia analizy wielokryterialnej wariantów za nie zasługujące na uwzględnienie.

Ad. 1-7

Prezydent Miasta [...] zarzuca nieprawidłowe przeprowadzenie analizy wariantowej oraz naruszenie art. 66 ust. 1 pkt 5 ustawy ooś. Skarżący wskazuje, że w raporcie przedstawiono jedynie dwa warianty dotyczące części przedsięwzięcia odcinka trzeciego (Węzeł [...]). Zdaniem Gminy powinny zostać przedstawione co najmniej trzy warianty węzła. Strona podkreśla, że wariant zerowy nie może być traktowany jako wariant alternatywny.

GDOŚ stwierdził, że nie zasługuje jednak na uwzględnienie zarzut dotyczący nieprawidłowego wariantowania inwestycji. Zgodnie z 66 ust. 1 pkt 5 ustawy ooś raport powinien zawierać opis wariantów uwzględniających szczególne cechy przedsięwzięcia lub jego oddziaływania, w tym wariant proponowany przez wnioskodawcę, racjonalny wariant alternatywny i wskazanie wariantu najkorzystniejszego dla środowiska.

Inwestor przyjął podział całej inwestycji na cztery odcinki i dokonał wariantowania poszczególnych odcinków drogi. Wariantowanie w zależności od odcinka dotyczyło przebiegu drogi, lokalizacji łącznika planowanej inwestycji z [...] oraz prędkości ruchu na danym odcinku drogi. Przebieg inwestycji i różnice pomiędzy poszczególnymi wariantami zostały szczegółowo opisane w raporcie o oddziaływaniu na środowisko, w rozdziale 2.1, gdzie przedstawiono stan istniejący i projektowany inwestycji.

Przebieg odcinka 3 zdeterminowany jest poprzez istniejącą jezdnię lewą drogi ekspresowej [...]. Na tym odcinku inwestor zastosował wariantowanie dla trzech prędkości poruszania się pojazdów po nowej drodze 80, 100 i 120 km/h. Wariantami alternatywnymi były więc różne rozwiązania dotyczące prędkości ruchu. Ponadto analizowano też wariant 1 dopasowany. Odcinek ten w założeniach nie przewidywał rozbudowy do układu 2 X 3, tj. dwóch jezdni z 3 pasami ruchu na każdej z nich. Oś tej jezdni i tym samym zmiany pochylenia poprzecznego jezdni prowadzono po docelowej krawędzi pasa dzielącego jezdnie. W związku z tym docelowa rozbudowa do trzech pasów ruchu będzie wymagała znacznej przebudowy jezdni. Stwierdzono również braki w zapewnieniu minimalnych parametrów jezdni zapewniających sprawny spływ wody oraz braki w zapewnieniu kierowcy poruszającego się po drodze z prędkością miarodajną 110 km/h minimalnej odległości widoczności na zatrzymanie. Budowę jezdni prawej uzależniono więc od przyjętej w poszczególnych wariantach prędkości projektowej (80 km/h, 100 km/h, 120 km/h). Długość jezdni prawej będzie wynosić odpowiednio 12185 m, 12193 m, 12204 m. Przedmiotowy odcinek posiada dwa istniejące węzły zapewniające dostęp do [...]. Węzeł "[...]" na skrzyżowaniu z drogą krajową nr [...] oraz węzeł "[...]" na skrzyżowaniu z autostradą [...]. Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut dotyczący braku wariantowania węzła [...]. Węzeł ten został zaproponowany w dwóch wariantach. Wariant 1 w km 7+280 typu "trąbka" na przedłużeniu ul. [...]. Wariant 2 w km 5+793 typu "karo" na przedłużeniu ulicy [...].

GDOŚ nie uznał zarzutu dotyczącego naruszenia art. 66 ust. 1 pkt 5, gdyż w raporcie zostały zawarte propozycje racjonalnych alternatywnych rozwiązań. Ponadto wskazano warianty preferowane przez inwestora. Jako preferowane do realizacji wskazano: na odcinku 1 wariant 6 czerwony, na odcinku 2 wariant 6 czerwony, na odcinku 3 wariant 1 niebieski dla prędkości 120 km/h, węzeł [...] w km 5+793, na odcinku 4 wariant 1 połączenie z [...] na wysokości ul. [...]. Ponadto zawarto informacje dotyczące wariantu najkorzystniejszego dla środowiska. Informacje te przedstawiono m.in. w rozdziale 7 raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko.

Organ podkreślił, że w raporcie przedstawiono szczegółową, wielokrytenalną analizę porównawczą wariantów. Informacje te zostały zawarte w rozdziale 21 raportu. Porównywano takie kwestie jak: uwarunkowania terenowe np. powierzchnia terenu zajęta pod inwestycję, oddziaływanie na wody powierzchniowe i podziemne, kolizje ze stanowiskami roślin chronionych, siedliskami gatunków chronionych zwierząt oraz kolizje z obszarami chronionymi, itp.

W odwołaniu sformułowano zarzut dotyczący braku przeanalizowania postulowanego przez skarżącego wariantu przebiegu drogi (tj. wariant I - Połączenie [...] z drogą [...] poprzez trasę staromostową) oraz nieodniesienie się przez RDOŚ w [...] do kwestii przebiegu drogi zgodnego ze studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego [...] (uchwały Rady Miasta [...]: nr [...] z [...].07.2000 r., nr [...] z [...].05.2006 r., nr [...] z [...].01.2018 r.), oraz z polityką przestrzenną województwa, co potwierdzają plany zagospodarowania przestrzennego województwa (uchwała nr [...] Sejmiku Województwa [...] z [...].06.2003r. i uchwała nr [...] Zarządu Województwa [...] z [...].04.2018 r.).

Po pierwsze GDOŚ wskazał, że w aktach sprawy dotyczących wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach brak jest jakiegokolwiek pisma czy wniosku Prezydenta Miasta [...] odnośnie konieczności przeanalizowania dodatkowego wariantu. Nie ma konieczności zapewnienia zgodności przedmiotowej inwestycji z miejscowymi planami, a RDOŚ nie miał obowiązku badania tej kwestii w ramach prowadzonej oceny oddziaływania i badania zgodności z polityką przestrzenną województwa.

W postępowaniu w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, organ określa warunki realizacji przedsięwzięcia w wariancie wnioskowanym przez inwestora lub, jeśli zachodzą ku temu przesłanki, odmawia określenia tych warunków. Jeśli więc w odniesieniu do wariantu proponowanego przez inwestora nie zachodzą okoliczności wykluczające możliwość wydania pozytywnej decyzji, określone w art. 80 ust. 2 i art. 81 ustawy ooś, wówczas organ jest zobowiązany do określenia środowiskowych warunków realizacji przedsięwzięcia w wariancie wskazanym we wniosku. Taka sytuacja ma miejsce w ocenianym postępowaniu, w którym RDOŚ w [...] określił środowiskowe uwarunkowania w przebiegu preferowanym przez wnioskodawcę, po wykluczeniu, w toku oceny oddziaływania, okoliczności uniemożliwiających wydanie decyzji dla wariantów wskazanych przez inwestora. W związku z powyższym, RDOŚ nie uchybił, jak wskazuje Strona przepisom, poprzez brak uzupełnienia raportu o wariant przebiegu drogi wyprowadzający ruch uwzględniający zarówno relacje z obszarem Natura 2000, jak i zgodny ze studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta [...]. Wariantowanie inwestycji zostało wykonane w sposób prawidłowy z uwzględnieniem elementów określonych w art. 66 ust. 1 pkt 5 ustawy ooś.

Za niezasadnie GDOŚ uznał zarzuty naruszenia art. 37 pkt 1 i 2 ustawy ooś, polegające na braku analizy uwag i wniosków skarżącego oraz pozostałych stron, oraz nie odniesieniu się do nich w uzasadnieniu decyzji, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Gmina Miasta [...] nie zgłaszała żadnych uwag ani jako strona tego postępowania ani zainteresowana społeczność w ramach udziału społeczeństwa w zakresie analizy wariantowej. Jedyne pismo w postępowaniu w imieniu Prezydenta [...] wniósł Miejski Zarząd Dróg w [...], którym wystąpiono do RDOŚ w [...] o kopię wybranych akt sprawy. Ponadto do kwestii przeprowadzonego udziału społeczeństwa RDOŚ odniósł się. Dodatkowo organ zauważył, że udział społeczeństwa został powtórzony w ramach postępowania dwuinstancyjnego, uwagi i wnioski wniesione przez zainteresowaną społeczność zostały rozpatrzone przez GDOŚ w ramach decyzji.

Ad. 8.

Podnosząc zarzut naruszenia przepisów postępowania, przez uszczuplenie praw właścicieli nieruchomości sąsiadujących z planowaną drogą ekspresową, skarżący także nie wskazali, jakie konkretnie przepisy prawa powszechnie obowiązującego zostały przez RDOŚ w [...] naruszone, ani nie opisał, na czym to naruszenie ma polegać. Ponadto zarzut powyższy został sformułowany w sposób niejasny, w szczególności nie wiadomo, o jakim "naruszeniu praw" mowa. Decyzja RDOŚ nie narusza prawa własności do nieruchomości gruntowych, bowiem nie daje inwestorowi żadnych praw do terenu będącego miejscem realizacji inwestycji. Na potrzeby uzyskania tej decyzji wnioskodawca nie musi legitymować się tytułem prawnym do nieruchomości.

Przedmiotowa inwestycja będzie realizowana w oparciu o decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, o której mowa w ustawie z 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1474, ze zm.). Kwestie dotyczące naruszenia interesów właścicieli nieruchomości, które są przeznaczone pod realizację inwestycji drogowej (w tym dotyczące wywłaszczeń i odszkodowań), są regulowane przez przepisy powyższej ustawy, tym samym wykraczają poza przedmiot postępowania w sprawie określenia środowiskowych uwarunkowań. Ponadto GDOŚ zauważył, że ocena wpływu przedsięwzięcia na nieruchomości jest elementem koniecznym w ocenie oddziaływania, jednakże w tym zakresie nie bada się wpływu inwestycji na wartość tych dóbr materialnych (por. wyrok TSUE z dnia 14 marca 2013 r., C-420/11, oraz wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 25 lutego 2015 r., sygn. akt: II SA/Go 4/15).

Ad. 9.

Skarżący nie wskazali, które konkretnie warunki realizacji przedmiotowego przedsięwzięcia zostały pominięte albo jakie konkretnie komponenty środowiska (i dlaczego) zostały pozbawione ochrony. Nałożone decyzją RDOŚ w [...] warunki realizacji zostały zaś przez organ odwoławczy uszczegółowione i poszerzone, tak by wszystkie zdiagnozowane na tym etapie realizacji inwestycji oddziaływania, uznane za istotne, zostały zminimalizowane, a jeśli to niemożliwe, by szkody zostały skompensowane. Ponadto, decyzjami organów obydwu instancji, na wnioskodawcę został nałożony obowiązek przeprowadzenia tzw. ponownej oceny oddziaływania na środowisko w zakresie tych aspektów, które na tym etapie procesu inwestycyjnego, nie mogły zostać ustalone, jak np. sposoby odwodnienia.

Ad. 11 112

Zdaniem GDOŚ nie sposób zgodzić się z zarzutem, że w raporcie nie zamieszczono rzetelnej analizy oddziaływania przedsięwzięcia na warunki hydrologiczne. Informacje w zakresie wpływu przedsięwzięcia na wody powierzchniowe i podziemne znajdują się w szczególności w rozdziałach 3.4, 3.5, 8.1.3., 8.1.4, 8.2.3, 8.2.4 i 10.4 raportu oraz na załącznikach graficznych i mapowych. W opinii GDOŚ raport w tym zakresie jest kompletny i zawiera wszystkie niezbędne elementy do oceny oddziaływania przedsięwzięcia pa środowisko wodne. GDOŚ nie jest w stanie precyzyjnie odnieść się do powyższego zarzutu, bowiem skarżący nie wskazali, z jakich względów przedstawione w raporcie analizy są nierzetelne, jakie elementy i jakie okoliczności faktyczne dotyczące warunków hydrogeologicznych i hydrologicznych zostały w ich opinii pominięte ani jakie znaczenie miałoby to dla oceny oddziaływania przedmiotowego przedsięwzięcia na środowisko. Ponadto nie poparto zarzutu jakimikolwiek ekspertyzami z badań w tym zakresie, ani żadnymi innymi dowodami. W wyroku NSA z dnia 20 marca 2014 r., sygn. akt: II OSK 2564/12 stwierdzono, że zastrzeżenia wobec przedłożonego raportu, aby nie były uznane za gołosłowne powinny zostać poparte na przykład ekspertyzą, która w sposób udokumentowany wskazuje na wady raportu. Raportowi przysługuje szczególna wartość dowodowa. Podważenie jego ustaleń mogłoby nastąpić jedynie, co do zasady, poprzez przedstawienie równie kompletnej analizy uwarunkowań przyrodniczych (tzw. kontrraportu), sporządzonej przez specjalistów dysponujących równie fachową wiedzą jak autorzy raportu.

Odnosząc się natomiast do podnoszonej przez skarżących kwestii dotyczących stepowienia pól, wysychania stawów i studni i dostępu do wód, GDOŚ stwierdził - co wynika z analiz przeprowadzonych na potrzeby raportu — że przedsięwzięcie nie będzie wiązało się z prowadzeniem długookresowych odwodnień skutkujących wytworzeniem się leja depresji ani z poborem wód podziemnych lub powierzchniowych. Na etapie budowy miejscowo będą prowadzone odwodnienia wykopów, w szczególności w związku z koniecznością posadowienia drogowych obiektów inżynierskich, jednakże wykopy te będą prowadzone w ściankach szczelnych (m.in. str. 1052 raportu), co ograniczy zasięg odwodnienia do miejsca realizacji poszczególnych elementów przedsięwzięcia.

Ad. 21, 52.19)

W odwołaniach oraz w trakcie udziału społeczeństwa, zgłaszane były postulaty zmiany przebiegu planowanej drogi ekspresowej [...] na różnych jej odcinkach, w szczególności w obrębie miejscowości [...], [...], [...]. Strony, podmioty na prawach strony, jak również zainteresowana społeczność proponowały swoje koncepcje przebiegu drogi, jak również nowe rozwiązania komunikacyjne.

W odpowiedzi na zarzuty Prezydenta Miasta [...], GDOŚ wyjaśnił, że organ działa w granicach wniosku inwestora. Jeśli w odniesieniu do wariantu proponowanego przez inwestora nie zachodzą okoliczności wykluczające możliwość wydania pozytywnej decyzji, określone w art. 80 ust. 2 i art. 81 ustawy ooś, wówczas organ jest zobowiązany do określenia środowiskowych warunków w wariancie wskazanym we wniosku. Taka sytuacja ma miejsce w postępowaniu.

Odnosząc się również do uwag, że wariant drogi wybrany do realizacji spowoduje zaburzenie dotychczasowych szlaków komunikacyjnych na terenach jej lokalizacji, GDOŚ wyjaśnił, że dokonywanie oceny co do prawidłowości rozwiązań funkcjonalnych drogi, czyli w tym przypadku zapewnienia komunikacji pomiędzy terenami przecinanymi przez drogę, wykracza poza zakres postępowania związanego z wydaniem decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach.

Ad. 18, 19, 39, 41 - 46, 52.20), 52.21), 52.22)

Odnosząc się do uwag Zakładu Gospodarki Komunalnej sp. z o.o. w [...] wniesionych w odwołaniu z 9 marca 2020 r. a także innych uczestników postępowania dotyczących:

a) zanieczyszczenia ujęcia wody podziemnej w miejscowości [...] poprzez migrację zanieczyszczeń z drogi ekspresowej, np. zanieczyszczeń z zimowego utrzymania dróg, spłukiwania nawierzchni, wód roztopowych i opadowych.

Drogi publiczne i związane z nimi urządzenia budowlane powinny spełniać warunki techniczne określone w rozporządzeniu Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 2 marca 1999 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie (Dz. U. z 2016 r. poz. 124, ze zm.). Zgodnie z przepisami Działu IV tego rozporządzenia inwestor obowiązany jest do wyposażenia drogi w urządzenia odwadniające oraz odprowadzające wodę, których celem jest zabezpieczenie środowiska gruntowo-wodnego przed zanieczyszczeniami, jakie mogą powstawać w związku z funkcjonowaniem drogi. Jak wynika z raportu (str. 124 i n.), analizowana droga zostanie wyposażona w system odwodnienia, którego rolą będzie zebranie i odprowadzenie wód opadowych i roztopowych oraz ewentualnych ścieków pochodzących z utrzymania drogi. W pkt III.3.14 decyzji RDOŚ nałożył obowiązek wykonania urządzeń odwadniających na odcinkach drogi planowanych do lokalizacji na terenach stref ochronnych ujęć wody w technologii szczelnej. Ponadto organ I instancji nakazał wykonanie kanalizacji deszczowej na terenach stref ochrony ujęć wody (pkt III.3.16.f decyzji) oraz obowiązek podczyszczenia wód opadowych i roztopowych przed odprowadzeniem do odbiornika oraz obowiązek odprowadzenia ich poza granice stref ochronnych ujęć wody lub do kanalizacji deszczowej (pkt III.3.17 decyzji). Powyższe zapobiegnie ewentualnemu przedostawaniu się zanieczyszczeń do wód podziemnych w obszarach objętych ochroną.

b) naruszenia na skutek realizacji przedmiotowej inwestycji wodonośnego poziomu czwartorzędowego pozbawionego izolacji oraz naruszenia strefy aeracji nad warstwą wodonośną na skutek prowadzenia wykopów przy realizacji przedmiotowej inwestycji.

W ramach przedmiotowego przedsięwzięcia nie przewiduje się prowadzenia głębokich wykopów na znacznym obszarze, wykopy takie będą prowadzone punktowo w miejscach posadowienia drogowych obiektów inżynierskich. GDOŚ podkreślił, że obiekty takie nie będą realizowane w obszarze strefy ochronnej ujęcia wody w miejscowości [...]. W pkt 13 niniejszej decyzji GDOŚ zreformował warunek określony w pkt III.2.15 zaskarżonej decyzji, wprowadzając bezwarunkowy zakaz lokalizacji zbiorników retencyjnych, aby dodatkowo ograniczyć ingerencję w powierzchnię ziemi na obszarach stref ochronnych ujęć wody.

Podczas robót budowlanych naruszona zostanie nieznacznie wierzchnia warstwa powierzchni ziemi, wyłącznie w miejscu realizacji inwestycji, tym samym nie sposób przyjąć, żeby oddziaływanie to miało wpływ na czwartorzędowy poziom wodonośny oraz na strefę aeracji zlokalizowaną nad warstwą wodonośną. Ingerencja w wierzchnią warstwę ziemi nie naruszy ciągłości warstwy wodonośnej ani nie zmieni kierunku przepływu wód w warstwie wodonośnej oraz strefie aeracji, jak i nie wpłynie na procesy fizyczne i chemiczne zachodzące w tej strefie. Ponadto, co wynika z rysunku znajdującego się na str. 6 pisma inwestora z dnia 16 czerwca 2020 r. przedstawiającego fragment mapy z dokumentacji hydrogeologicznej z 2017 r. obrazującej warunki hydrogeologiczne terenu realizacji inwestycji na odcinku przebiegu drogi przez strefę ochronną wód w miejscowości [...], zwierciadło wody będzie znajdowało się na głębokości ok. 5,1 m p.p.t. Prace budowlane na tym odcinku będą prowadzone na powierzchni terenu, bez ingerencji w warstwę ziemi, co wyklucza możliwość naruszenia warstwy wodonośnej.

c) niewystarczającego zabezpieczenia miejsc składowania paliw, materiałów eksploatacyjnych i odpadów. Strona podała, że zastosowanie pełnych płyt nie będzie wystarczające do zabezpieczenia przed infiltracją zanieczyszczeń.

GDOŚ podzielił stanowisko Spółki w powyższym zakresie. W opinii organu odwoławczego określone w decyzji RDOŚ warunki korzystania ze środowiska na etapie realizacji inwestycji były niewystarczające do zabezpieczenia środowiska gruntowo-wodnego przed zanieczyszczeniami z zaplecza budowy. GDOŚ w punktach 2- 10, 13 i 14 niniejszej decyzji zreformował warunki określone w punktach III.2.2-10, III.2.15 oraz III.2.21 decyzji organu I instancji. Nowe brzmienie punktów decyzji maksymalnie ograniczy wpływ inwestycji na środowisko gruntowo- wodne objęte zasięgiem oddziaływania inwestycji.

d) braku przedstawienia wytycznych odnośnie obowiązku prowadzenia monitoringu jakości wód podziemnych w granicach strefy ochrony pośredniej istniejących komunalnych ujęć wód podziemnych oraz w obszarach zasobowych tych ujęć na etapie eksploatacji drogi [...].

Nie jest jasne, jakie wytyczne Spółka ma na myśli, zwłaszcza że nie wskazała, czego konkretnie mają one dotyczyć, jaki ma być ich cel ani nie przedstawiła swoich uwag, dlatego GDOŚ nie odniósł się do zarzutu.

e) negatywnego oddziaływanie palowanej inwestycji na tereny źródlisk w [...] i [...]. Według Strony realizacja inwestycji spowoduje zaburzenie przepływu wód oraz cieków i może ograniczyć dostęp do źródła wody innym podmiotom korzystającym z własnych (lokalnych) ujęć wody, w tym również studni zaopatrującej w wodę zdatną do picia mieszkańców miejscowości [...].

Z dołączonej do raportu mapy hydrograficznej (rysunek nr OS 1.4 2) wynika, że planowana droga w km ok. 12+516 (odcinek 2) przetnie ciek [...] z [...], jednakże w miejscu tym wykonany zostanie przepust zintegrowany z przejściem dla zwierząt — pkt III.3.7.c decyzji RDOŚ w [...]. Zatem nieprawdziwe jest twierdzenie Spółki, że inwestycja zaburzy przepływ wód w tym cieku. Ponadto z powyższej mapy wynika, że po zachodniej stronie węzła [...]-[...] planowana droga przetnie obszar źródliskowy, jednakże jest on już odcięty od cieku dopływającego do stawów położonych w kierunku północnym istniejącą drogą [...] oraz drogą lokalną. Z tego też względu lokalizacja drogi [...] w tym miejscu będzie bez znaczenia dla układu sieci hydrograficznej w analizowanym terenie i nie spowoduje negatywnego wpływu na tereny źródlisk. Z powyższej mapy nie wynika, aby przebieg inwestycji kolidował z innymi ciekami lub źródliskami.

GDOŚ wyraził stanowisko, że nie jest jasne, w jaki sposób realizacja planowanej inwestycji mogłaby ograniczyć dostęp do źródła wody podmiotom korzystającym z lokalnych ujęć wody; zarzut ten nie został przez Spółkę doprecyzowany. Spółka nie wskazała, w jaki sposób analizowane przedsięwzięcie miałoby wprowadzić takie ograniczenia ani jakie okoliczności bądź fakty by na to wskazywały. Z tego względu GDOŚ nie odniósł się do podniesionego zarzutu.

f) braków w raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko. Spółka wskazała, że: Dokumentacja środowiskowa może zawierać braki w zakresie owego oddziaływania lub pewne fakty nie zostały w niej zamieszczone.

GDOŚ nie jest w stanie jednoznacznie i precyzyjnie ustosunkować się do powyższego zarzutu, bowiem Spółka nie doprecyzowała, jakie konkretnie braki zawiera raport ani jakie fakty i okoliczności zostały w nim pominięte.

Nadto GDOŚ zauważył, że nałożony obowiązek przeprowadzenia ponownej oceny oddziaływania, umożliwi oszacowanie oddziaływań i doprecyzowanie warunków realizacji przedsięwzięcia, które na tym etapie procesu inwestycyjnego nie mogły zostać jednoznacznie ustalone.

Ad. 47-51

Odnosząc się do zarzutów podnoszonych przez [...] Sp. z o.o. w pismach z: 18 lutego 2020 r. i 5 marca 2020 r. GDOŚ podkreślił, że zarówno zarzuty jak i przemawiająca za nimi argumentacja podnoszona była już na etapie postępowania pierwszoinstacyjnego. RDOŚ odniósł się do nich szczegółowo na str. 33-60 decyzji. Warunki realizacji przedsięwzięcia, których zmiany żąda Spółka, są wynikiem analizy w zakresie oddziaływania na środowisko wodno-gruntowe, dokonanej przez Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...], a więc organ wyspecjalizowany w zakresie warunków życia i zdrowia ludzi. Wystąpienie organu sanitarnego ma charakter niewiążącej dla organu prowadzącego postępowanie główne opinii, co oznacza, że RDOŚ, odpowiednio uzasadniając to w swoim rozstrzygnięciu, mógł zająć odmienne stanowisko od prezentowanego przez PWIS w [...]. Organ I instancji przeniósł jednak, wskazane w opinii z 7 sierpnia 2019 r., warunki realizacji przedsięwzięcia, do sentencji swojego rozstrzygnięcia w znacznej mierze w brzmieniu określonym przez organ sanitarny. Pewne modyfikacje i wyłączenia, które zawarł, wynikały zaś z możliwości technicznych (lub ich braku) albo uwarunkowań środowiskowych (ciągłość korytarza migracyjnego) wskazanych przez wnioskodawcę (por. decyzja, str. 33-37), jak np. dopuszczenie lokalizacji na terenie strefy ochrony pośredniej ujęcia wody "[...]" przejścia górnego w km 38+426,43 (por. decyzja, str. 36). Organ I instancji szczegółowo uzasadnił zatem które warunki wskazane przez organ sanitarny uwzględnia i w jakim zakresie. Uzasadnił także dlaczego odstąpił od nałożenia warunku dotyczącego obowiązywania zakazów i obostrzeń związanych z budową drogi także na terenach przewidzianych dopiero pod powiększenie stref ochronnych ujęć wody (pot. decyzja, str. 37). GDOŚ podzielił stanowisko RDOŚ o braku możliwości, a przede wszystkim podstaw prawnych, do uwzględniania zakazów i zaleceń względem planowanych stref ujęć wody bo te nie zostały jeszcze nawet określone. W świetle art. 121 ust. 1 ustawy z dnia 20 lica 2017 r. - Prawo wodne (Dz. U. z 2021 r. poz. 624, ze zm.), strefę ochronną stanowi obszar ustanowiony na podstawie art. 135 ust. 1 Prawa wodnego, na którym obowiązują nakazy, zakazy i ograniczenia w zakresie użytkowania gruntów oraz korzystania z wód. Strefa ochronna obejmuje: 1) wyłącznie teren ochrony bezpośredniej albo 2) teren ochrony bezpośredniej i teren ochrony pośredniej (ust. 2). Strefę ochronną obejmującą teren ochrony bezpośredniej i teren ochrony pośredniej ustanawia wojewoda w drodze aktu prawa miejscowego (art. 135 ust. 1 pkt 2 Prawa wodnego). Z uwagi na brak odpowiednich aktów ustanawiających strefy ochrony dla planowanych ujęć, ich granice oraz nakazy i zakazy tam obowiązujące, nie ma możliwości uwzględnienia ich w treści orzekanych niniejszą decyzją warunków czego żąda skarżąca spółka. Decyzja jako akt nakładający obowiązki i udzielający uprawnień konkretnie określonemu podmiotowi musi być wykonalna oraz dotyczyć stanu faktycznego aktualnego na dzień jej wydania. Plany inwestycyjne Spółki, z uwagi na to, że stanowią zdarzenia przyszłe i niepewne, nie mogą kształtować treści orzekanych na chwilę obecną w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. W piśmie z 18 lutego 2020 r. Spółka wskazuje bowiem, że przystąpiła do realizacji inwestycji pod nazwą "Rozpadowa ujęcia [...] o obszar "C", w 2019 r. zleciła opracowanie wniosku o ustanowienie strefy ochrony pośredniej dla tego ujęcia obejmującego obszar "A", "B" i "C", w 2020 r. przystąpi do wierceń ww. otworów a w 2023 r. podłączenia ich do eksploatacji. W odpowiedzi na powyższe wnioskodawca, w piśmie z 10 kwietnia 2020 r., wskazał jednak, że o planach budowy projektowanej drogi spółka informowana jest od 2017 r. Wg pierwotnych Założeń, obszar zasobowy "C" miał powstać do 2012 r. co nie nastąpiło (...) To samo dotyczy obszaru zasobowego "D" chociaż realizacja wcześniej planowana była na 2030 r., a patrząc na postęp prac dla strefy "C" należy domniemywać, że będzie to 2038 r., przy planowanej realizacji drogi na rok 2023. Podobnie, brak jest jakichkolwiek podstaw do nakładania na wnioskodawcę obowiązku poniesienia kosztów opracowania "Dodatku do dokumentacji hydrogeologicznej zasobowej" z uwagi na ponowne udokumentowanie zasobów (z ustaleniem nowego obszaru zasobowego, modeli i granic strefy ochronnej dla obszaru "D"), w związku z kolizją drogi z projektowanymi strefami ochrony dla obszaru "D" podziemnego ujęcia wody "[...]". Decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach nie rodzi praw do terenu i nie stanowi ostatecznego zezwolenia na realizację inwestycji. Nie przesądza zatem czy dana inwestycja zostanie na danym terenie. Nie reguluje także kwestii roszczeń podmiotów zainteresowanych realizacją innych inwestycji na terenie stanowiącym teren realizacji projektowanej drogi. Ponadto, określone decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach warunki realizacji przedsięwzięcia nie mogą się pokrywać z warunkami określonymi innymi decyzjami administracyjnymi (np. w celu "ich wzmocnienia"), o ile nie wynika to z przepisów prawa. Jeżeli, jak twierdzi skarżąca spółka, Marszałek Województwa [...] w decyzji wydawanej w trybie art. 93 ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. - Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2016 r. poz. 1131, ze zm.) wskazał konieczność uwzględnienia rekompensaty za koszty poniesione za wykonanie przedmiotowej dokumentacji hydrogeologicznej, to wnioskodawca jest obowiązany do ich poniesienia na mocy tejże decyzji, a nie na mocy decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Jednakże w tym zakresie stanowisko odwołującego się nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Z załączonej do pisma skarżącego z 5 marca 2020 r. decyzji Marszałka Województwa [...] z [...] grudnia 2017 r., znak: [...] nie wynika bynajmniej obowiązek pokrycia przez wnioskodawcę kosztów opracowania tej dokumentacji, tj. nie zostało to wskazane w sentencji tejże decyzji. Jedynie w uzasadnieniu ww. decyzji Marszałek wskazał, że etapie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach realizacji przedsięwzięcia należy uwzględnić ewentualną rekompensatę za koszty poniesione z wykonywaniem aktualizacji ww. opracowań w realizacją budowy drogi [...]. Organ wywodził, że dokumentacja hydrogeologiczna sama w sobie nie stanowi przepisów prawa i jej zatwierdzenie (lub przyjęcie bez zastrzeżeń) nie decyduje o utworzeniu strefy ochronnej ujęcia wody. Bez znaczenia jest zatem dla przedmiotu prowadzonego postępowania, że inwestycje Spółki dotyczące rozbudowy ujęcia "[...]" oraz te dotyczące obszarów "C" i "D" na ujęcia "[...]" znajdują się w toku realizacji z punktu widzenia prawa geologicznego i górniczego.

W piśmie z 18 lutego 2020 r. skarżąca Spółka podniosła, że PWIS w [...] wskazał najkorzystniejszy wariant trasy [...], który następnie został odrzucony. Tymczasem, z uzasadnienia opinii organu sanitarnego z dnia 7 sierpnia 2019 r. jednoznacznie wynika, że organ dopuścił do realizacji budowę drogi ekspresowej [...] w wybranym wariancie, tj. wariancie proponowanym przez wnioskodawcę (różnicującym się w zależności od odcinka), pod warunkiem uwzględnienia proponowanych przez siebie warunków realizacji.

Ponadto wnioskodawca wskazał, że droga w wybranym wariancie przechodzi przez obszar zasobowy — obszar "A" i "B" istniejącego ujęcia, podczas gdy wszystkie rozwiązanie przedstawione w raporcie ooś przechodzą na tym odcinku na takiej samej długości przez strefę ochrony pośredniej ujęcia "[...]" Zgodnie z informacjami przedstawionymi przez wnioskodawcę kolizji tej nie da się uniknąć ze względu na fakt, iż odcinek ten przebiega po śladzie istniejącej drogi [...], która również przebiega przez strefę ochrony pośredniej ujęcia "[...]" (por. pismo wnioskodawcy z 10 kwietnia 2020 r.). GDOŚ wyjaśnił, że ochronie, na podstawie Prawa wodnego, podlega jedynie strefa ochrony pośredniej ujęcia wody, a nie obszar zasobowy. GDOŚ zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 122 Prawa wodnego teren ochrony pośredniej ujęcia wód podziemnych obejmuje obszar zasilania ujęcia wody. GDOŚ podkreślił, że dla ujęcia "[...]" rozporządzeniem z [...] czerwca 2006 r. nr 5/2006 w sprawie ustanowienia strefy ochronnej ujęcia wody podziemnej "[...]" w [...] i Gminie [...], woj. [...] (Dz. U. Woj. [...] z 2006 r. Nr [...], poz. [...]) Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] ustanowił strefę ochronną ujęcia, składającą się z terenu ochrony bezpośredniej i pośredniej. Wśród zakazów obowiązujących dla strefy ochrony pośredniej został ustanowiony m.in. zakaz budowy dróg publicznych o znaczeniu ponadlokalnym, który nie dotyczy modernizacji dróg istniejących i bezpośrednio wskazanej w ww. rozporządzeniu. GDOŚ uznał za przekonującą argumentację wnioskodawcy, że na odcinku przecinającym teren ochrony pośredniej tego ujęcia nie przewiduje się budowy nowej drogi ekspresowej (tj. po nowym śladzie) lecz jedynie dobudowę drugiej jezdni do istniejącej drogi [...], co wypełnia granice wyłączenia od ww. zakazu. W granicach omawianej strefy ochrony pośredniej nakazuje się odprowadzanie ścieków opadowych z projektowanej południowej obwodnicy [...] poza strefę ochronną ujęcia [...], poprzez system kanalizacji deszczowej, zgodnie z wynikami oceny oddziaływania na środowisko.

Odnośnie do postulatu Spółki względem odcinka projektowanej drogi przechodzącej przez obszar zasobowy ujęcia [...] - "D" i "C" GDOŚ wyjaśnił, że teren tego ujęcia podzielony jest na dwa rejony - wschodni "A" i zachodni "B". Wyznaczenie obszarów "D" i "C" pozostaje w planach inwestycyjnych odwołującego się. W piśmie z 5 marca 2020 r. wskazał on bowiem, że przystąpił do realizacji inwestycji pod nazwą Rozbudowa ujęcia [...] o obszar "C", a równocześnie planuje dalszą rozbudowę ujęcia w kierunku obszaru "D", co umożliwi zwiększenie wydajności ujęcia do wielkości 1800 m³/godz. Ponadto, jak wynika z pisma Spółki z 18 lutego 2020 r., trasa [...] przechodzi przez obszary "D" i "C" na odcinkach km 32+850 i 36+380 — wariant 5 oraz km 36+370 — wariant 3. Tymczasem wariantem przyjętym do realizacji jest na odcinku 1 i 2 wariant 6, a na odcinku 3 i 4 wariant 1. Podobnie rzecz ma się z ewentualną kolizją z obszarem objętym izolinią dopływu wód do ujęcia [...], która, według danych Spółki ma miejsce na odcinku km 9+900-10+750 — wariant 2. Względem sieci monitoringu lokalnego na odcinkach trasy w obszarze "D" i "C" oraz w rejonie węzła drogowego [...], GDOŚ wyjaśnił, że na mocy pkt III.3.12) decyzji organu I instancji przewiduje się ustanowienie piezometrów kontrolnych, które zgodnie z propozycją organu sanitarnego obok pierwszego badania wody będą wykonane przed rozpoczęciem prac budowlanych w celu ustalenia pierwotnej jej jakości. Natomiast postulaty o odprowadzeniu wód opadowych i roztopowych kanalizacją deszczową zostały uwzględnione. Na mocy pkt III.3.16) decyzji wnioskodawca został bowiem zobowiązany do zastosowania kanalizacji deszczowej na całej długości odcinka przebiegającego przez tereny ochrony pośredniej ujęć wód podziemnych [...] i [...]. Dokumentacja sprawy dowodzi, iż na tym etapie procesu inwestycyjnego nie można określić ostatecznej lokalizacji urządzeń ochrony środowiska, w tym np. zbiorników retencyjnych. W raporcie ooś wskazano, co prawda, wstępną ich lokalizację, ale zastrzeżono, że ostateczna ich ilość, rodzaj, powierzchnia, typ konstrukcji będzie możliwa do ustalenia dopiero na dalszych etapach realizacji inwestycji (por. raport ooś, str. 126). Dlatego RDOŚ w pkt VII nałożył, w ramach tzw. ponownej oceny oddziaływania, obowiązek analizy sposobów odwodnienia. W zreformowanym pkt III.2.15) zaskarżonej decyzji GDOŚ zobowiązał wnioskodawcę do nie lokalizowania zbiorników retencyjnych na terenach stref ochronnych ujęć.

Fundacja [...] dnia 5 lipca 2021 r. wywiodła skargę na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z [...] czerwca 2021 r. (znak: [...]), zmieniającą decyzję RDOŚ z [...] lutego 2020 r.

Zaskarżonej decyzji, wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji zarzuciła naruszenie:

1) art. 80 ust. 1 pkt 1 ustawy ooś, w zw. z art. 77 ust. 1 pkt 2, w zw. z art. 85 ust. 2 pkt 1 lit. b) tiret 2 tej ustawy, w zw. z art. 7 K.p.a., w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. oraz z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, podczas gdy konieczne było jej uchylenie i przekazanie do ponownego rozpatrzenia, w związku z poważnym naruszeniem procedury przez organ, tj. brakiem wystąpienia o opinię do odpowiedniego organu PIS, o którym mowa w art. 78 ust. 1-2 ustawy ooś, pomimo ustawowego obowiązku i przyjęcie, że brak uczestnictwa organu Wojskowej Inspekcji Sanitarnej jako organu opiniującego stanowiło uchybienie, ale nie miało wpływu na wynik sprawy ze względu na włączenie organu na etapie postępowania odwoławczego i uzyskanie pozytywnych warunków realizacji przedsięwzięcia;

2) art. 136 § 1 i 2 K.p.a., w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 15 K.p.a., w zw. z art. 7 K.p.a. i art. 80 K.p.a., poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności, z powodu przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego wykraczającego poza ustawowe ramy (w tym wystąpienie o opinię do WIS), a także daleko idące zmiany w decyzji I instancji (m.in. w stosunku do parametrów przejść dla zwierząt), podczas gdy decyzja I instancji narusza przepisy postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres miał istotny wpływ na rozstrzygnięcie, powodując potrzebę uchylenia decyzji i przekazanie do ponownego rozpatrzenia;

3) § 4 ust. 1 pkt 16 Rozporządzenia nr [...] Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] z dnia [...] czerwca 2006 r. w sprawie ustanowienia strefy ochronnej ujęcia wód podziemnych "[...]" w [...] i gminie [...], w zw. z art. 3 pkt 7a ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1333, ze zm.), w zw. z art. 4 pkt 17 i 18 ustawy o drogach publicznych, poprzez błędną wykładnię, a w konsekwencji uznanie, że budowa drogi ekspresowej [...] jest dopuszczalna, podczas gdy jako "przebudowa" drogi zmieniająca jej charakterystyczne parametry w zakresie wymagającym zmiany granic pasa drogowego - powinna być traktowana jak budowa nowej drogi, a więc przedsięwzięcia dotyczy zakaz, zatem nie może być zrealizowane;

4) art. 81 ust. 1, w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 5 ustawy ooś - poprzez wskazanie w raporcie oddziaływania na środowisko niewystarczającej liczy wariantów, ich niewłaściwy opis i ocenę, brak dokonania przez organ oceny zaproponowanych przez inwestora wariantów oraz zaakceptowanie wariantu, którego zasadność wyboru nie wynika z oceny, ani też nie jest on najkorzystniejszy dla środowiska;

5) art. 66 ust. 1 pkt. 2 lit. a) i 2a ustawy ooś, w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 8 tej ustawy - poprzez brak właściwej inwentaryzacji siedlisk wodno-błotnych, w tym łęgu olszowo-jesionowego i źródlisk w okolicy [...], w tym użytku ekologicznego o kodzie [...], w konsekwencji brak właściwego opisu i oceny znaczącego negatywnego oddziaływania przedsięwzięcia na wskazane elementy środowiska i formy ochrony przyrody.

Stowarzyszenie [...] 19 lipca 2021 r. wywiodło 19 lipca 2021 r. skargę na decyzję z [...] czerwca 2021 r., zaskarżając ją w całości i zarzucając naruszenie:

1. art. 7, art. 15, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3, w zw. z art. 140 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a.", poprzez brak właściwego merytorycznego rozpoznania podniesionych w postępowaniu odwoławczym zarzutów wskazujących na wady decyzji RDOŚ, naruszenie zasady praworządności i dwuinstancyjności, zaniechanie wyjaśnienia okoliczności sprawy, niezebranie i nierozpatrzenie pełnego materiału dowodowego, naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów, oraz niewłaściwie sporządzenie uzasadnienia decyzji, wadliwe zastosowanie art. 138 §1 pkt 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji administracyjnej, która powinna zostać uchylona,

2. art. 66 ust. 5, 6a lit. a i 7 i art. 80 ustawy ooś wskutek utrzymania w mocy decyzji organu pierwszej instancji uzgadniającej warunki realizacji przedsięwzięcia opartej o raport, zawierający wadliwie opisane warianty, wadliwie porównujący oddziaływanie analizowanych wariantów na ludzi, rośliny, zwierzęta, grzyby i siedliska przyrodnicze, wodę i powietrze oraz zawierający wadliwe uzasadnienie proponowanego przez wnioskodawcę wariantu;

Stowarzyszenie wskazało, iż droga [...] na przedmiotowym odcinku koliduje z najważniejszymi korytarzami ekologicznymi dla siedlisk leśnych i wodno- błotnych w skali Europy Środkowej - droga przecina główne osie Korytarza Północno- Centralnego (wg Jędrzejewski i in. 2011), które stanowią funkcjonalne połączenie kompleksów leśnych północno-wschodniej Polski (w tym [...]) oraz siedlisk leśnych [...] i [...] z kompleksami leśnymi centralnej i zachodniej Polski i w dalszej kolejności Europy Zachodniej. Przecinane korytarze to główne osie przemieszczania dużych ssaków w skali kontynentalnej - główna oś dyspersji wilka w kierunku wschód-zachód, dzięki której zapewniona została m.in. odbudowa populacji w siedliskach leśnych zachodniej Polski (w latach 90-tych XX w), i dzięki której zapewniony jest stały napływ migrantów/dyspersantów z silnych populacji wschodnich. Przedmiotowy odcinek drogi [...] i koliduje z najważniejszym, funkcjonalnym połączeniem [...] i [...] połączenie [...] i [...]), czyli największych skupisk siedlisk wodno-błotnych w Europie Środkowej; przecinane przez drogę [...] korytarze ekologiczne posiadają znaczenie paneuropejskie dla zachowania spójności sieci Natura 2000 - w odniesieniu do siedlisk leśnych i wodno-błotnych (Jędrzejewski i in. 2005, 2011).

Stowarzyszenie podniosło, iż w dokumentacji projektowej i raporcie popełniono szereg rażących i poważnych w zakresie analizy oddziaływania drogi na sieć korytarzy ekologicznych i ochronę łączności ekologicznej, w szczególności poprzez:

a. błędy jakościowe i ilościowe w analizie porównawczej wariantów, które doprowadziły do faktu, że wybrany został wariant nr 6 przebiegający przez środek kompleksu [...] i jako taki zdecydowanie najgorszy pod względem wpływu oddziaływania na fragmentację siedlisk i sieci korytarzy ekologicznych. Wariant ten został oceniony korzystniej niż wariant nr 2 przebiegający po obrzeżach tego kompleksu leśnego, wzdłuż istniejącej [...] i terenów o zdecydowanie wyższym poziomie degradacji, który ponadto przecina sieć głównych korytarzy ekologicznych na możliwie najkrótszych odcinkach (przebiega przez "wąskie gardła" łączące [...] z [...]) oraz na długim odcinku biegnie po skraju lasów włączonych do głównej sieci ekologicznej,

b. błędy i braki w analizie ilościowo-jakościowej oddziaływania preferowanego wariantu nr 6 na łączność ekologiczną, wśród których podstawowym błędem jest brak uwzględnienia rzeczywistej roli [...] w ochronie europejskiej populacji wilka. [...] stanowi granicę zasięgu pomiędzy populacją Bałtycką i Środkowoeuropejską i główny obszar przenikania osobników (migrantów/dyspersantów), będąc kluczową dla utrzymania populacji Środkowoeuropejskiej, należącej do najbardziej zagrożonej, której trwałość i rozwój zależy wprost od zachowania łączności z silną populacją Bałtycką. Nie jest dopuszczalna realizacja wybranego wariant nr 6, który spowoduje najwyższy ze wszystkich analizowanych stopień utraty i degradacji siedlisk wilka oraz powstanie bariery ekologicznej dla lokalnych i długodystansowych migracji/dyspersji, których nie będzie można skutecznie zminimalizować.

c. niedokonanie właściwej analizy, wskutek m.in. braku inwentaryzacji terenowych, które pozwoliłyby na rzetelne rozpoznanie aktualnej liczebności, rozmieszczenia i aktywności przestrzennej lokalnych osobników. Zastosowane metody inwentaryzacji umożliwiły co najwyżej na pozyskanie przypadkowych danych, nie pozwalających na uzyskanie pełnego rozpoznania aktywności gatunku.

d. nieprzeprowadzenie rzetelnego rozpoznania aktywności przestrzennej ssaków kopytnych w granicach [...] pomimo tego, że należą one do najbardziej zagrożonych w wyniku budowy dróg, nieprzeprowadzenie właściwych obserwacji zmierzających do wyznaczenia przebiegu lokalnych szlaków migracji i nieuzyskanie danych pozwalających na wskazanie lokalizacji i liczby koniecznych przejść. Nie podjęto wystarczających starań, by pozyskać dane kluczowe do zaprojektowania działań minimalizujących. GDOŚ podkreślił fakt, że [...] stanowi kluczowy korytarz dyspersji łosia w kierunku wschód- zachód (kompleks leśny jest funkcjonalnym łącznikiem pomiędzy [...] i [...]) i decyduje tym samym o zachodnim zasięgu gatunku i stabilności populacji na zachód od [...]. Wszelkie działania defragmentacyjne powinny być planowane z uwzględnieniem potrzeb zachowania długodystansowych migracji/dyspersji łosia, jednak nie przeprowadzono analiz i nie zaprojektowano przejść w pełni akceptowalnych przez łosia.

e. błędy w wielokryterialnej analizie porównawczej wariantów, która jako niewiarygodna i oparta na najbardziej ważonym wskaźniku ekonomicznym (koszt inwestycji z wagą 50%) nie może stanowić podstawy wyboru optymalnego wariantu. Skutkiem tej analizy jest preferowanie wariantów przebiegających w obszarach najcenniejszych przyrodniczo (w szczególności w lasach), jako z reguły najtańszych i nie wymagających z tego powodu dodatkowych obiektów inżynierskich, jak ekrany, węzły oraz przebudowy dróg podrzędnych. Nie uwzględnia ona kosztów wprowadzenia największej ilości dodatkowych przejść dla zwierząt, które będą konieczne wobec przebiegu drogi przez centralną strefę [...],

f. wadliwy wybór w toku wielokryterialnej analizy wariantów grupy i wagi wskaźników środowiskowych, których rzeczywista waga oddziaływania na środowisko jest odmienna, zaś w analizie uznane równoważne, np. wskaźnik "klimat akustyczny" określający ile budynków należy zabezpieczyć ekranami nie może być traktowany na równi ze wskaźnikami, jak "funkcjonowanie ekosystemów" czy "kolizja z chronionymi siedliskami", przy których nie można przy pomocy prostych rozwiązań zminimalizować presji i skutków środowiskowych;

g. wskaźnik "funkcjonowanie ekosystemów" - jest całkowicie niejasny i uznaniowy, nie wiadomo co ma faktycznie opisywać, zgodnie z przedstawionym w ROŚ opisem to oddziaływanie na chronione gatunki roślin i zwierząt - zatem przedstawia całkowicie co innego niż wskazuje nazwa;

h. w grupie wskaźników środowiskowych brakuje wskaźnika odnoszącego się wprost do gatunków chronionych, utraty i degradacji siedlisk fauny, gdyż wskaźnik "funkcjonowanie ekosystemów" wyraźnie tej roli nie spełnia, co można wykazać na przykładzie wilka - wariant nr 6 (odcinek 2), który demoluje siedliska gatunku w [...] został oceniony wyżej niż wariant nr 2, mniej inwazyjny dla wilka;

i. wskaźniki takie jak "obszary chronione", "kolizja z korytarzami ekologicznymi" traktują równoważnie walory przyrodnicze o odmiennej, często skrajnie różnej wartości przyrodniczej,

j. z niezrozumiałych powodów wskaźnik "dziedzictwo kulturowe" został zaliczony do grupy kryteriów środowiskowych, również wskaźnik "klimat akustyczny" został tu nieprawidłowo ulokowany, po których usunięciu maleje przewaga preferowanego przez inwestora wariantu nr 6;

k. całkowicie uznaniowy i budzący liczne wątpliwości system przyznawania wag we wszystkich grupach kryteriów, który rodzi wysokie prawdopodobieństwo zmanipulowania analizy pod kątem uzyskania wyników zgodnych z preferencjami inwestora, zwłaszcza potwierdzenia zasadności budowy odcinka 2 wzdłuż wariantu nr 6, podczas gdy po usunięciu błędów tej analizy i uporządkowaniu jej wskaźników oraz urealnieniu zastosowanych wag wariant nr 6 przegrywa ranking w kryteriach środowiskowych i traci silną pozycję w pozostałych grupach.

4. Stowarzyszenie wskazało także, iż analiza programu działań minimalizujących (defragmentacyjnych) wskazuje na niewłaściwe rozwiązania, niezapewniające łączności ekologicznej na poziomie wymaganym dla utrzymania łączności siedlisk oraz swobodnego przepływu osobników pomiędzy populacjami zwierząt. Budowa przewidzianych w decyzji RDOŚ przejść dla dużych i średnich zwierząt nie zapewni skutecznej minimalizacji oddziaływań barierowych i jako pewne można ocenić prawdopodobieństwo wystąpienia oddziaływań barierowych o charakterze znaczącym w odniesieniu do wilka i dużych ssaków kopytnych. W szczególności oddziaływanie to będzie występowało w granicach [...] oraz w zasięgu sieci korytarzy ekologicznych, mających bezpośrednie powiązanie z [...]. W konsekwencji w ocenie Stowarzyszenia uprawnione jest twierdzenie, iż na łącznej długości ok 51 km, na której droga [...] przecina korytarz ekologiczny [...] nie przewidziano budowy żadnego odpowiedniego przejścia dla zwierząt. Ponadto rozmieszczenia przejść w bardzo dużych odległościach nie znajduje uzasadnienia ani w wiedzy naukowej z zakresu ekologii, ani w literaturze specjalistycznej. Zagęszczenie przejść dużych w granicach kolizji z paneuropejskim korytarzem ekologicznym jest ok. 10-krotnie niższe od zalecanych w krajowej literaturze specjalistycznej (m.in. Kurek 2010, Jędrzejewski i in. 2006), jak i przeprowadzonych przez Stowarzyszenie analizach w oparciu o międzynarodowe standardy określone w podręcznikach metodycznych (np. publikacje międzynarodowych projektów. Dla przedmiotowego odcinka drogi [...] przepuszczalność bariery ekologicznej wyniesie ok 0,3%, czyli 10-krotnie mniej, niż zalecane minimum dla terenów leśnych i 100-krotnie mniej, niż optimum zapewniające pełną swobodę przemieszczania. Znaczne odległości pomiędzy obiektami dla dużych i średnich ssaków leśnych spowodują, że dla wielu osobników przejścia zlokalizowane będą poza dystansem typowych migracji.

Ani raport ani decyzja RDOŚ nie przedstawia również uzasadnienia merytorycznego dla planowania przejść o obniżonych parametrach (szerokość 35 m) jako rozwiązań właściwych dla dużych ssaków leśnych. Przejścia górne o szerokości 35 m posiadają parametry na poziomie akceptowalnego minimum przewidzianego w literaturze specjalistycznej (m.in. Kurek 2010, Jędrzejewski i in. 2006) i z tego względu można uznać je za dopuszczalne do zastosowania w obszarach o niższej wartości przyrodniczej i dla lokalnych populacji, gdzie w wyniku długiej adaptacji osobniki mogą przystosować się do mniej korzystnych parametrów. W warunkach kolizji z korytarzami najwyższej rangi przejścia muszą posiadać parametry w pełni akceptowalne przez wszystkie gatunki i osobniki. W przypadku przejść dużych górnych szerokość minimalna powinna być nie mniejsza niż 50 m (możliwa do redukcji jedynie w szczególnie uzasadnionych przypadkach), skorelowana jednocześnie z całkowitą długością obiektów - poprzez współczynnik stosunku szerokości do długości, którego wartość powinna wynosić ok 0,8. Organ wdrożył koncepcję maksymalnego poszukiwania oszczędności finansowych, bez względu na skutki przyrodnicze.

5. Stowarzyszenie podniosło także, iż analiza uwarunkowań siedliskowych wskazuje na kolizję przebiegu wariantu nr 6 (odcinek 2) z siedliskami wodno-błotnymi, w tym łęgiem olszowo-jesionowym i źródliskami w okolicy [...], które nie zostały poprawnie zinwentaryzowane i nie poddane ocenie na etapie opracowania ROŚ. Obszar ten jest jednym z nielicznych terenów wodno-błotnych w skrajnie suchych siedliskach [...] i stanowi potencjalne siedlisko wielu gatunku płazów, ptaków i małych ssaków oraz wodopój dla ssaków kopytnych i wilka.

6. Organ odwoławczy nie uwzględnił zarzutów Stowarzyszenia o wadliwości przeprowadzonej analizy wielokryterialnej stwierdzając, iż parametr ekonomiczny nie był w niej w ogóle brany pod uwagę. Odnosząc się do zarzutów akceptacji wariantu nr 6, który jest najmniej korzystny dla środowiska ze względu na realizację inwestycji przez środek [...] organ odwoławczy stwierdził, że obecna [...] przecina ciąg miejscowości i stanowi obciążenie dla lokalnych społeczności. Poprowadzenie drogi ekspresowej w śladzie istniejącej drogi krajowej spowodowałoby konieczność licznych wyburzeń budynków oraz przesiedleń. Lokalizacja drogi na północ od ciągu miejscowości, w [...] lub jej bezpośrednim sąsiedztwie byłaby niekorzystnym rozwiązaniem pod względem ekologicznym, gdyż spowodowałaby rozdzielenie obu krajowych korytarzy ekologicznych: wodnego i dolinnego korytarza [...] i lądowego korytarza [...].

7. Stowarzyszenie wskazało, iż organ odwoławczy w istocie nie rozpoznał zarzutów podnoszonych przez Stowarzyszenie w postępowaniu odwoławczym, odnoszących się do wadliwie przeprowadzonej analizy wielokryterialnej i braku zapewnienia skutecznej minimalizacji oddziaływań barierowych w odniesieniu do wilka i dużych ssaków kopytnych i nie uwzględnił większości zgłoszonych uwag i wniosków, poddał analizie w sposób wybiórczy i uproszczony jedynie wybrane kwestie (decyzja GDOŚ pkt 53, str. 27-28, Ad 53a-53d, 53f). Pominięto szereg problematycznych zagadnień, wymagających pogłębionych analiz i szerokiej wiedzy eksperckiej. Odniesienie do uwag i zarzutów jest chaotyczne i nie pokrywa się z kolejnością i porządkiem ich przedstawienia.

8. W pkt Ad 53a uzasadnienia decyzji organ odwoławczy podziela zasadność uwagi o kolizji całego odcinka drogi z Korytarzem Północno-Centralnym o znaczeniu paneuropejskim oraz podziela zarzut odnośnie zbyt małej liczby przejść dla zwierząt, wprowadzając wymóg budowy dodatkowych obiektów. Organ przedstawił w uzasadnieniu chaotyczną kompilację informacji, które nie opierają się o fakty potwierdzone naukowo — w szczególności w stosunku do wilka. Szereg stwierdzeń można uznać za kontrowersyjne lub nawet sprzeczne z dostępną wiedzą naukową. Tytułem przykładu Stowarzyszenie przywołało wywód dotyczący doboru odległości pomiędzy przejściami dla wilka, w którym organ próbuje udowodnić, że skoro "średni dobowy dystans watahy wilków to ponad 20 km" to przyjęte w decyzji przejścia nie stanowią ograniczenia w ich przemieszczaniu w kierunku północnym. Powyższy wniosek Stowarzyszenie uznało za bezpodstawny i przeczący elementarnej logice, gdyż średni dystans przemieszczania obejmuje całkowitą drogę pokonywaną przez osobnika (lub grupę) w trakcie penetracji dobowej siedliska/żerowiska w poszukiwaniu pożywienia. Nie jest to (jak interpretuje organ) wyłącznie ruch do i z konkretnego punktu "łowiska", gdzie odbywa się żerowanie, co oznacza, iż przy założeniu rozmieszczenia przejść co ok 5-7 km (jak w przedmiotowej decyzji) każde zwierzę próbujące przekroczyć [...] będzie musiało pokonywać od kilku do kilkunastu kilometrów więcej, niż wynosi ich obecny dystans migracji dobowych. W przypadku wilka taka sytuacja jest teoretycznie możliwa, bo gatunek ma wysoki potencjał migracyjny, ale (jak wszystko w przyrodzie) dąży do najniższego wydatku energetycznego. Reorganizacja przestrzenna zasięgów siedlisk i kierunków migracji jest nieunikniona, droga [...], z dużym prawdopodobieństwem spowoduje ograniczony dostęp wilków do siedlisk położonych po północnej stronie drogi, istotnie zakłócone zostaną przebiegi migracji i wędrówek długodystansowych.

9. Organ odwoławczy dla uzasadnienia swojego stanowiska przedstawia tezę, że bariera ekologiczna dla wilka (w związku z budową [...]) nie będzie obecna, gdyż gatunek ten wykazuje się dużą plastycznością i zdolnością do dostosowania się do zmieniających się warunków środowiska. Tymczasem są to powszechnie znane fakty, od lat dostępne w licznych publikacjach wskazujących, iż wilki w dużym stopniu użytkują tereny otwarte, silnie przekształcone antropogeniczne. I tak szeroko zakrojone, wieloletnie badania prowadzone w zachodniej Polsce (Nowak i in. 2017) wskazują, że aż 37,5% obserwacji wilka przypada na tereny rolne, w tym otaczające obszary zabudowy mieszkaniowej. Okoliczności te nie zmieniają konieczności zapewnienia optymalnych rozwiązań niwelujących barierowy charakter drogi, gdyż wykazywana przez wilki wysoka plastyczność i zdolnością adaptacji do warunków środowiskowych nie powoduje, że uzyskają one zdolność pokonywania w pełni ogrodzonej drogi (która w przypadku lądowych gatunków zwierząt jest możliwa jedynie przez zdolność do aktywnego lotu i przekraczanie ogrodzonej bariery ponad powierzchnią terenu (jak to czynią nietoperze, ptaki i owady).

10. Organ odwoławczy w pkt ad 53a przedstawia wywód dotyczący wykorzystywania przez wilki przejść górnych przy [...] i wyższej funkcjonalności przejść górnych w stosunku do dolnych, który w istocie nie był przedmiotem zarzutów Stowarzyszenia. W wywodzie tym organ "per analogiam" porównuje sytuację przy [...] z autostradą [...], przywołując wyniki monitoringu przejść dla [...]. Zdaniem Stowarzyszenia odmiennie od rozwiązań przyjętych w decyzjach środowiskowych dla [...] autostrada [...] została poprowadzona po obrzeżach [...], dzięki czemu ograniczono ingerencję w kompleks leśny [...] i siedliska wilka. Ponadto przy autostradzie [...] na odcinku ok 39 kilometrów zlokalizowano 19 przejść dla dużych i średnich zwierząt o parametrach właściwych dla wilka (wg danych udostępnionych przez GDDKiA) - czyli ok 2,8x więcej obiektów, niż przy [...] już po wprowadzeniu przez GDOŚ dodatkowych przejść dużych/średnich. Liczba i zagęszczenie przejść przy [...] w [...] jest wyższe niż propozycje Stowarzyszenia przedstawione we wnioskach dla [...]. Planowanie rozmieszczenia przejść w bardzo dużych odległościach nie znajduje żadnego uzasadnienia ani w wiedzy naukowej z zakresu ekologii, ani w literaturze specjalistycznej wskazującej metodyczne podstawy ochrony łączności ekologicznej (np. Kurek 2010, Jędrzejewski i in 2006, publikacje międzynarodowych projektów). W przypadku przedmiotowej inwestycji znaczne odległości pomiędzy obiektami dla dużych i średnich ssaków leśnych spowodują, że dla wielu osobników przejścia zlokalizowane będą poza dystansem typowych migracji. Zalecenia literatury specjalistycznej wskazują na konieczność zachowania przepuszczalności bariery ekologicznej w granicach kolizji z ważnymi siedliskami leśnymi na minimum 3% całkowitej długości drogi - wówczas dobrze zaprojektowane przejścia, w liczbie i parametrach optymalnie dostosowanych do potrzeb kluczowych gatunków mogą zapewnić przekraczanie bariery na poziomie ok 30% pierwotnej aktywności zwierząt sprzed okresu budowy drogi. Dla przedmiotowego odcinka drogi [...] (przy uwzględnieniu dodatkowych przejść) przepuszczalność bariery ekologicznej wyniesie ok 0,5%, czyli 6-krotnie mniej niż zalecane minimum dla terenów leśnych i 60-krotnie mniej niż optimum zapewniające pełną swobodę przemieszczania. Powyższe szacunki pomimo niskich wartości należy jednak uznać za zawyżone, gdyż traktują wszystkie przejścia duże planowane przy [...] jako w pełni funkcjonalne, tymczasem zaniżone szerokości obiektów powodują, że będą miały ograniczoną funkcjonalność dla dużych ssaków kopytnych. 

11. W pkt ad 53a organ przedstawia również rozległy wywód mający udowodnić wystarczające wymiary przejść pod względem skuteczności dla wilka. Wywód ten jest również bezpodstawny, gdyż zarzuty Stowarzyszenia nie obejmowały kwestionowania wymiarów przejść górnych pod względem wymagań wilka, a dotyczyły dużych ssaków kopytnych. Zarzuty Stowarzyszenia sprowadzały się do wykazania braku właściwej funkcjonalności przejść dla dużych ssaków kopytnych w granicach kolizji z korytarzem ekologicznym rangi paneuropejskiej, które posiadają zaniżone parametry względem powszechnie obowiązujących na świecie wytycznych (polskich również). Do powyższej kwestii organ się nie odnosi w ogóle. Z tego względu w ocenie Stowarzyszenia za bezpodstawne i nieznajdujące potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym należy uznać twierdzenia organu odwoławczego, iż ostateczna liczba, rodzaje oraz wymiary przejść dla zwierząt zapewnią łączność ekologiczną obszarów położonych po obu stronach [...]. Stowarzyszenie ponownie wskazało, iż na łącznej długości ok 51 km, na której droga [...] przecina korytarz ekologiczny [...] nie przewidziano budowy i żadnego przejścia dla zwierząt w pełni dostosowanego do potrzeb dużych ssaków leśnych w granicach korytarzy ekologicznych najwyższej rangi, ponieważ zaplanowano przejścia o obniżonych parametrach (szerokość 35 m). Przejścia duże posiadają parametry i znacznie poniżej zalecanych dla w pełni funkcjonalnych obiektów górnych pomimo, że są to obiekty, które będą decydowały m.in. utrzymaniu i rozwoju populacji wilka w skali Europy Środkowej (kluczowy obszar łączności subpopulacji Bałtyckiej i Środkowoeuropejskiej). Przejścia górne o szerokości 35 m są to obiekty dopuszczalne do zastosowania w obszarach o niższej wartości przyrodniczej, dla lokalnych populacji, gdzie w wyniku długiej adaptacji osobniki mogą przystosować się do mniej korzystnych parametrów. W warunkach kolizji z korytarzami najwyższej rangi przejścia muszą posiadać parametry w pełni akceptowalne przez wszystkie gatunki i osobniki, stosowanie przejść trudno akceptowalnych o ograniczonej i selektywnej funkcjonalności, prowadzi do zakłócenia dyspersji i długodystansowych migracji dużych ssaków. W przypadku przejść dużych górnych szerokość minimalna powinna być nie mniejsza niż 50 m (możliwa do redukcji jedynie w szczególnie uzasadnionych przypadkach), skorelowana jednocześnie z całkowitą długością obiektów – poprzez współczynnik stosunku szerokości do długości, którego wartość powinna wynosić ok. 0,8.

Powyższe parametry stosowane są w skali globalnej, wprowadzone także w krajowej literaturze specjalistycznej (m.in. Kurek 2010, Jędrzejewski i in 2006), jak i międzynarodowych podręcznikach metodycznych (np. publikacje z międzynarodowych projektów COST341, Call2013, TransGreen). Zgodnie z najnowszymi publikacjami specjalistycznymi (np. Hlavac i in 2019) stopień funkcjonalności przejść górnych o szerokości ok 35 m można określić jako: całkowicie dysfunkcyjne dla zachowania ciągłości siedlisk/ekosystemów, minimalna funkcjonalność dla dużych ssaków oraz wysoka funkcjonalność dla średnich ssaków kopytnych. Uwarunkowania środowiskowe przy [...] wymagają budowy obiektów zapewniających co najmniej średnią funkcjonalność dla dużych i ssaków (główni beneficjenci) i co najmniej średnie znaczenie dla zachowania łączności ekologicznej na poziomie siedliskowym - takie warunki spełniają obiekty o szerokości m.in. 50 m.

12. Stowarzyszenie wskazuje także, iż o ile w pkt Ad 53b i 53c uzasadnienia decyzji GDOŚ organ zgadza się ze skarżącym odnośnie znaczenia [...] dla populacji wilka, to organ odwoławczy nie odnosi się do szeregu kluczowych zarzutów związanych z błędami popełnionymi w ROŚ w zakresie analizy oddziaływania drogi na populację, siedliska i korytarze ekologiczne wilka. Nie odnosi się do w ogóle do zarzutów względem poprawności inwentaryzacji i rozpoznania siedlisk/populacji i braku rzetelnej oceny oddziaływania na ten gatunek. Organ potwierdza jedynie (za ROŚ), że w wyniku budowy drogi jej lokalizacja zajmie obszar siedliskowy wilka obejmujący do 384 ha oraz spowoduje wyłączenie z jego "rewiru" ok 8077 ha siedlisk. Utrata siedlisk jest ogromna, zgodnie z dostępnymi wynikami badań naukowych obejmujących aktywność przestrzenną wilka w zachodniej Polsce (m.in. Nowak i Mysłajek 2019), wykazana powierzchnia stanowi ok. 22% całkowitej powierzchni przeciętnego areału pojedynczej grupy rodzinnej (watahy) oraz ok. 160% powierzchni centralnej strefy areału pojedynczej grupy rodzinnej. Strefy centralne to obszary kluczowe dla funkcjonowania populacji, w nich, odbywa się stała aktywność, rozród i wychów młodych, znajdują się tutaj najważniejsze miejsca schronienia i najkorzystniejsze obszary żerowiskowe. W strefach centralnych wilki aktywne są stale, w odróżnieniu od krawędziowych stref areałów - użytkowanych sporadycznie, zwykle tylko w okresach wymagających wydłużonych migracji w celu zdobycia pożywienia. Analiza dostępnych danych literaturowych wskazuje, że planowana droga [...] w wariancie nr 6 ingeruje w centralne strefy areałów co najmniej 2 grup rodzinnych wilka i może doprowadzić do znaczącego ubytku w areale kluczowych stref ich bytowania - tymczasem w ROŚ nie przeprowadzono rzetelnego rozpoznania aktywności, występowania i liczebności populacji, nie przeprowadzono w dalszej kolejności rzetelnych analiz oddziaływania i analizy porównawczej wariantów przebiegu drogi. Organ w postępowaniu odwoławczym nie poddał szczegółowej weryfikacji raportu w powyższym zakresie i nie odnosi się do przedstawionych zarzutów w decyzji, przy czym nakazuje na etapie ponownej oceny (pkt. 31.12 decyzji) przeprowadzenie całorocznej inwentaryzacji wilka opierającej się na metodyce organu. Dodatkowy warunek inwentaryzacji wilka wskazuje, że organ widzi w tym zakresie istotny problem, ale próbuje ten fakt przemilczeć i scedować na etap ZRID. Powyższe podejście Stowarzyszenie uznało za niedopuszczalne m.in. z powodu braku możliwości zapobiegania powstawaniu strat przyrodniczych przez wybór mniej kolizyjnego wariantu przebiegu drogi na etapie ZRID. Organ potwierdzając wysoki ubytek siedlisk wilka wskazuje, że "jedynym wyjściem zminimalizowania negatywnego oddziaływania budowy drogi na tego przedstawiciela teriofauny jest zapewnienie odpowiednio przystosowanych przejść dla dużych zwierząt". Powyższe twierdzenie jest nieprawdziwe i nie znajduje uzasadnienia merytorycznego - podstawowym działaniem ograniczającym utratę siedlisk jest wybór wariantu przebiegu najmniej kolidującego z siedliskami wilka oraz przebiegającego w strefach siedlisk najmniej ważnych dla funkcjonowania populacji, tj. w strefach krawędziowych. Preferowany wariant nr 6 został zaprojektowany w najcenniejszych, centralnych strefach siedlisk wilka i negatywnych oddziaływań nie można w tym przypadku zminimalizować poprzez budowę przejść. Przejścia zapewnią możliwość (częściowego i ograniczonego) przemieszczania w poprzek bariery tworzonej przez drogę, ale nie zapobiegną utracie siedlisk w wyniku oddziaływania hałasu, światła i pozostałych emisji fizyko-chemicznych oraz niepożądanej penetracji ludzi i ruchu pojazdów. Powyższe czynniki powodują degradację i utratę siedlisk, gdyż wilki ograniczają aktywność w obszarach zlokalizowanych wzdłuż dróg i w strefach podwyższonych oddziaływań związanych z eksploatacją drogi. Powyższe fakty zostały potwierdzone m.in. w trakcie badań prowadzonych w [...] wzdłuż autostrady [...] i dróg [...] (Mysłajek i In. 2013). Organ w swoim wywodzie odnosi się do powyższych badań ale przedstawia wyrywkowe, wyrwane z kontekstu wnioski w sposób zmanipulowany, mający jedynie potwierdzić poprawność przyjętych rozwiązań. Tymczasem w przytoczonych badaniach obserwacje/analizy prowadzono w szerokich poligonach (odległości od dróg 0-2 km, 0-3,3 km, 0-6,45 km), a w podanej przez organ strefie 0-2 km potwierdzono jedynie stosunkowo wysoką aktywność łowiecką wilków. Większość kluczowych form aktywności wilków odbywała się w strefach oddalonych o więcej niż 3,3 km od dróg. Przykładowo, najbliższe miejsce rozrodu zlokalizowane było 2,5 km od autostrady [...] (sytuacja dotyczyła tylko 1 z 7 obserwowanych watah i tylko w ciągu 1 roku), a stałe miejsca rozrodu obserwowano dopiero w strefie ponad 3,6 km od drogi, a tylko 1 raz obserwowano miejsce dziennego odpoczynku w strefie poniżej 3,3 km od drogi w ciągu 3 lat prowadzenia obserwacji. Zdaniem Stowarzyszenia organ odwoławczy, powołując się na powyższe badania manipuluje ich wynikami.

13. W ocenie Stowarzyszenia nie jest także zasadna argumentacja organu odwoławczego w części poświęconej oddaleniu zarzutów dotyczących analizy wielokryterialnej, tj., że Obszar Chronionego Krajobrazu [...], przez który przebiega planowana droga jest obszarem intensywnej presji turystyczno-rekreacyjnej mieszkańców aglomeracji [...] oraz jest przecięty przez liczne drogi i linie kolejowe. Uzasadnia to w ocenie organu celowość podziału [...]. Nieprawdą jest, że OCHK jest przecinany licznymi drogami i liniami kolejowymi, gdyż sytuacja taka dotyczy wyłącznie otoczenia [...] i [...], a cała centralna strefa [...] posiada bardzo dobrze zachowaną łączność ekologiczną. Istotnej bariery nie powoduje nawet linia kolejowa [...]-[...], gdyż pozbawiona jest ogrodzeń, a ruch pociągów odbywa się z prędkością mniejszą, niż 160 km/h. [...] stanowi oczywiście zaplecze rekreacyjne dla mieszkańców, ale w strefach przylegających do [...] i [...].

Praktycznie niemożliwym jest aby obszar leśny o powierzchni większej, niż 29 tys. ha podlegał silnej presji turystyczno-rekreacyjnej w całym zasięgu. W kontekście powyższego za arbitralne Stowarzyszenie uznało wskazywanie przez organ (bez odwołania do żadnych analiz i opierając się na kilku zwięzłych stwierdzeniach zaczerpniętych z internetu) gdzie zlokalizowane są odpowiednie siedliska dla wilka. W powyższy sposób organ próbuje uzasadnić dopuszczenie do utraty ponad 8000 ha siedlisk wilka, które będą następstwem budowy drogi. Podobnie kuriozalna jest argumentacja o wyższości wariantu nr 6 nad wariantem nr 2 (na odcinku ok km 24+500- 32+000), gdyż zgodnie z jej logiką wybudowanie drogi w centralnej strefie siedlisk wilka, prowadzące do fragmentacji kompleksu leśnego ułatwi przemieszczanie się zwierząt, bo wówczas wilki zmęczone przepłynięciem [...] będą mogły łatwiej odnaleźć przejścia istniejące przy drodze.

14. Stowarzyszenie, odnosząc się do argumentacji przedstawionej w pkt Ad 53d uzasadnienia decyzji GDOŚ wskazuje, iż organ jedynie częściowo uwzględnił zarzuty i dokonał zwiększenia liczby przejść dla dużych zwierząt - o 3 obiekty górne, w stosunku do 13 dodatkowych obiektów wnioskowanych. Organ utrzymuje również, że wprowadził dodatkowe przejście dla dużych zwierząt w km 12+516 poprzez podniesienie światła pionowego mostu dotychczas projektowanego jako przejście dla średnich zwierząt. Jednakże obiekt ten nie może być traktowany (po wprowadzeniu zmiany) jako przejście dla dużych zwierząt, gdyż nie spełnia warunków wymiarowych z § 67 ust 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 30 maja 2000 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogowe obiekty inżynierskie i ich usytuowanie (Dz. U. Nr 63, poz. 735, z późn. zm.). Zgodnie z nim przejścia dolne dla dużych zwierząt muszą osiągać współczynnik względnej ciasnoty E nie mniejszy niż 1,5, tymczasem przejście przy [...] w km 12+516 ma współczynnik względnej ciasnoty określony na 0,7 (wartość minimalna dla przejść średnich). Organ dokonując uwzględnienia w części zgłaszanych zarzutów względem zbyt małej liczby przejść, nie odnosi się, nie analizuje i nie przedstawia uzasadnienia odrzucenia zarzutu w pozostałym zakresie, stwierdzając że liczba przejść po zwiększeniu jest wystarczająca, by zapewnić drożność Korytarza Północno-Centralnego, przy czym nie przedstawia dowodów. Tymczasem pomimo zwiększenia liczby przejść, nadal ich ogólna liczba jest rażąco niska. Organ podkreśla poprawność zastosowanych rozwiązań dla Korytarza Północno-Centralnego (korytarz ekologiczny o znaczeniu paneuropejskim wg Jędrzejewski i in 2011), przy czym utrzymuje w mocy rozwiązania z decyzji RDOŚ oraz wprowadza dodatkowe obiekty, które są projektowane wyłącznie dla lokalnych szlaków migracji zwierząt. Podstawą wyznaczenia przejść przez organy są stwierdzone kolizje z lokalnymi szlakami migracji osiadłych osobników. Parametry przejść dla dużych zwierząt odpowiadają wymiarom przewidzianym w literaturze specjalistycznej na potrzeby lokalne, dla osobników stale występujących w otoczeniu drogi (patrz pkt 11 skargi). Zatem wszystkie działania minimalizujące są ukierunkowane i dostosowane do potrzeb lokalnej fauny, nie zaś dla potrzeb zachowania ciągłości Korytarza Północno-Centralnego. Znamiennym przykładem ignorowania rzeczywistych potrzeb ochrony ciągłości Korytarza Północno-Centralnego, jest odrzucenie wniosku o wprowadzenie dodatkowego przejścia dla dużych zwierząt w ok km 52+000 dla odcinka 1 (przebudowywany odcinek drogi [...]). Nawet pobieżna analiza uwarunkowań przyrodniczych w zakresie głównej sieci korytarzy ekologicznych i skorelowanie jej z istniejącą infrastrukturą drogową i kolejową, prowadzi do wniosku, iż przejście nad drogą [...] pomiędzy węzłem [...] a miejscowością [...] jest priorytetowym obiektem dla zachowania łączności ekologicznej w skali kontynentalnej (w kierunku wschód-zachód), gdyż służy zachowaniu jednego z dwóch ostatnich funkcjonalnych połączeń pomiędzy [...] i [...]. Organ ignoruje ten fakt. Po pobieżnej analizie przedstawia rozwiązanie alternatywne w postaci dodatkowego przejścia nad [...] w km 1+500 (odcinek 2), które w ogóle nie służy ciągłości korytarza ekologicznego w kierunku wschód-zachód i utrzymania łączności pomiędzy [...] i [...] (uniemożliwia to w pełni ogrodzony odcinek drogi [...] od Węzła [...] do Węzła [...] pozbawiony całkowicie przejść dla zwierząt), zatem organ w priorytetowym obszarze kolizji nie podejmuje działań służących zachowaniu ciągłości ekologicznej Korytarza Północno-Centralnego i nie przedstawia powodów, dlaczego postanowił wprowadzić konkretne obiekty. Jako podstawę wyznaczenia dodatkowych 3 przejść górnych dla dużych zwierząt organ podaje wskazanie w dokumentacji sprawy obecność szlaków migracji, a tymczasem dla co najmniej 2 wprowadzonych obiektów (km 1+500, 25+500) takich kolizji w inwentaryzacji przyrodniczej na potrzeby ROŚ nie wykazano (Załącznik 07 Inwentaryzacja przyrodnicza), a w otoczeniu trzeciego obiektu km 25+500 nie wykazano żadnej aktywności dużych ssaków (choćby pospolitych gatunków kopytnych). Stowarzyszenie nie neguje zasadności wprowadzenia dodatkowych przejść i wybranych lokalizacji, ale poddaje w wątpliwość metodykę zastosowaną przez organ. Organ wydając decyzję nie wykonał szczegółowych analiz merytorycznych i nie zastosował spójnej, przejrzystej metodyki opierającej się na solidnych podstawach merytorycznych, w tym także podstawowych elementów procedury ustalania lokalizacji przejść przedstawionej we własnej publikacji - "Poradniku projektowania przejść dla zwierząt" (Kurek 2010). Uzasadnia to postawienie zarzutu uznaniowości organu.

15. Stowarzyszenie podnosi także, iż zawarte w pkt ad 53f uzasadnienia decyzji GDOŚ stanowisko o niezasadności zarzutu dotyczącego zdeterminowania wyników analizy wielokryterialnej względami ekonomicznymi pomija ocenę wielokryterialną planowanych wariantów drogi [...] przedstawioną w opracowaniu STEŚ-R (Mosty Katowice 2020). Do ROŚ (Rozdział 21), będącego przedmiotem procedowania DSU przeniesiono tylko elementy środowiskowe analizy wielokryterialnej. Opracowanie STEŚ-R jest decydujące dla wyboru preferowanego wariantu, obejmuje zakresem również jej aspekty ekonomiczne i techniczne. Organy nie miały wglądu do przedmiotowego opracowania, zatem dyskusja o wpływie czynników ekonomicznych na wybór wariantu jest podstawna, gdyż z analizy ekonomicznej w STEŚ-R wynika, że wybrany do realizacji został wariant najtańszy. Stowarzyszenia podtrzymało pozostałe zarzuty odnoszące się do analizy wielokryterialnej.

16. Na etapie opracowania ROŚ nie przeprowadzono prawidłowej inwentaryzacji przyrodniczej tj. rzetelnego rozpoznania aktywności przestrzennej wilka w granicach [...], nie przeprowadzono właściwych obserwacji zmierzających do wyznaczenia przebiegu lokalnych szlaków migracji, nie uzyskano podstawowych danych pozwalających na wskazanie lokalizacji i liczby koniecznych przejść dla wilka. Wszelkie analizy związane z wyznaczaniem lokalizacji i liczby przejść przeznaczonych dla wilka należy zatem uznać ze bezpodstawne i rażąco wadliwe. W wyniku budowy i eksploatacji drogi [...] powstanie bariera ekologiczna, której oddziaływanie na siedliska wilka będzie zdecydowanie najsilniejsze w przypadku wariantu nr 6 (odcinek 2) - przeprowadzonego przez centralną strefę kompleksu leśnego. Głównym celem defragmentacji w przypadku [...] w wariancie nr 6 (przebiegającym przez siedliska wilka) powinno być zachowanie ciągłości siedlisk, czyli utrzymanie większości obecnie istniejących szlaków lokalnych migracji. Punktem wyjścia powinno być rzetelne rozpoznanie aktywności przestrzennej zwierząt. W warunkach [...] jest to możliwe do wykonania praktycznie tylko w formie tropień na śniegu. Pomimo wyboru wariantu najtrudniejszego pod względem defragmentacji, nie podjęto wystarczających starań, by pozyskać dane kluczowe do zaprojektowania działań minimalizujących tj. odpowiednio zlokalizowanych i pełnowymiarowych przejść dla zwierząt.

17. Reasumując powyższe omówienie merytorycznej wadliwości decyzji GDOŚ Stowarzyszenie pragnie jeszcze raz zwrócić uwagę Sądu na następujący skutek rozstrzygnięcia w sprawie. Jak już wskazano w pkt 2 skargi planowana inwestycja koliduje z najważniejszymi korytarzami ekologicznymi dla siedlisk leśnych i wodno-błotnych w skali Europy Środkowej, a przecinane korytarze to główne osie przemieszczania dużych ssaków w skali kontynentalnej - główna oś dyspersji wilka w kierunku wschód-zachód, dzięki której zapewniona została m.in. odbudowa populacji w siedliskach leśnych zachodniej Polski (w latach 90-tych XX w), i dzięki której zapewniony jest stały napływ migrantów/dyspersantów z silnych populacji wschodnich. Przedmiotowy odcinek drogi [...] koliduje z najważniejszym, funkcjonalnym połączeniem [...] i [...] (połączenie [...] i [...]), czyli największych skupisk siedlisk wodno-błotnych w Europie Środkowej, a przecinane przez drogę [...] korytarze ekologiczne posiadają znaczenie paneuropejskie dla zachowania spójności sieci Natura 2000 - w odniesieniu do siedlisk leśnych i wodno-błotnych (Jędrzejewski i in 2005, 2011). Kwestia zachowania drożności przecinanych przez drogę ekspresową korytarzy ekologicznych jest więc sprawą doniosłą z uwagi na fakt, iż raz wybudowana droga będzie funkcjonować w tym terenie kilkadziesiąt lat (w praktyce w ogóle nie zakładana jest jej rozbiórka). Organy winny więc nałożyć na inwestora takie warunki, aby zagwarantować swobodną migrację dziko żyjących zwierząt przez barierę drogową w długiej perspektywie czasowej. Skarżona decyzja takich warunków jednak nie nakłada. Wybrano najgorszy wariant przebiegu drogi, o najwyższym stopniu ingerencji w siedliska i korytarze migracji wilka. Wybrany wariant nr 6 spowoduje najwyższy ze wszystkich analizowanych stopień utraty i degradacji siedlisk wilka oraz powstanie bariery ekologicznej dla lokalnych i długodystansowych migracji/dyspersji, których nie będzie można skutecznie zminimalizować nawet poprzez budowę bardzo dużej liczby przejść dla zwierząt, a przerwanie ciągłości zwartego kompleksu [...] będzie trudne do (minimalizacji nawet po kilkukrotnym zwiększeniu liczby projektowanych przejść dla dużych ssaków. W efekcie nawet zreformowanie decyzji i wskazanie do budowy dodatkowych przejść dla dużych zwierząt o zaniżonych parametrach nie wyeliminuje wskazanego zagrożenia i nie zapewnia niezbędnej funkcjonalności korytarza odpowiedzialnego za zachowanie drożności [...] i zachowanie łączności ekologicznej siedlisk wilka w skali Europy Środkowej.

18. Powyżej opisane zarzuty braku właściwej oceny negatywnych oddziaływań barierowych planowanej drogi [...] wskazywane przez Stowarzyszenie w toku postępowania przed organem drugiej instancji nie zostały przez niego właściwie rozpatrzone. Stowarzyszenie ponownie wymieniło naruszone przez organ przepisy procedury administracyjnej: art. 7, 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 K.p.a.). Zarzut ten znajdowały oparcie także w gwarantowanej przez art. 78 Konstytucji zasadzie dwuinstancyjności, która jest zasadą naczelną (art. 15 K.p.a.)., iż właściwe zachowanie zasady dwuinstancyjności postępowania wymaga przeprowadzenia przez każdy z tych organów postępowania merytorycznego tak, aby dwukrotnie oceniono dowody i przeanalizowano wszystkie istotne okoliczności sprawy. Zarzut naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów oraz niewłaściwego sporządzenia uzasadnienia decyzji, tj. art. 7, art. 15, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 K.p.a., w zw. z art. 140 K.p.a., prowadzące do wadliwego załatwienia sprawy przez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji RDOŚ pomimo jej oczywistej wadliwości, tj. naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w sytuacji, gdy wadliwość zaskarżonej decyzji powinna skutkować jej uchyleniem.

Stowarzyszenie wskazało także, iż opisane wyżej zarzuty w zakresie właściwego opisu wariantów świadczą o naruszeniu art. 66 ust. 5, 6a i 7 ustawy ooś, w zakresie, w jakim nakazuje prawidłowe opisanie w raporcie wariantu proponowanego przez wnioskodawcę oraz racjonalnego wariantu alternatywnego wraz z uzasadnieniem ich wyboru (ust. 5), porównanie oddziaływań analizowanych wariantów na ludzi, rośliny, zwierzęta, grzyby i siedliska przyrodnicze, wodę i powietrze (art. 6a pkt a) oraz uzasadnienie proponowanego przez wnioskodawcę wariantu, z uwzględnieniem informacji, o których mowa w pkt 6 i 6a (ust. 7), co dyskwalifikują go jako podstawę do wydania decyzji w sprawie określenia środowiskowych uwarunkowań realizacji inwestycji. W orzecznictwie podnosi się, iż wadliwość wariantów realizacji inwestycji przesądza automatycznie o wadliwości raportu oddziaływania na środowisko (tak wyrok NSA z 19 listopada 2013 r. sygn. II OSK 1376/12, LEX nr 1616483, wyrok NSA z 25 lipca 2019 r., sygn. akt II OSK 2320/17, LEX nr 2707070) i przesądza o wadliwości decyzji środowiskowej.

[...] Sp. z o.o. wywiodły skargę na decyzję z [...] czerwca 2021 r. w części, wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie decyzji RGOŚ i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia - w zakresie pkt III.2.15 zaskarżonej decyzji oraz nieuwzględnienia przez organy zapisów nakazujących inwestorowi trasy [...] poniesienie kosztów opracowania "Dodatku do dokumentacji hydrogeologicznej zasobowej" oraz w zakresie pkt: III.2.16, III.2.17, III.2.18, III.3.12, III.3.14, III.3.15, III.3;16.f, III.3.17 przez nie uwzględnienie interesu społecznego i koniecznego poszerzenia granic strefy ochronnej ujęcia wody, zarzucając naruszenie przepisów mające istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci naruszenia:

- art. 77 K.p.a. przez nieprzeprowadzenie postępowania wyjaśniającego i dowodowego w zakresie niezbędnym do należytego ustalenia stanu postępowania w przedmiocie wniosku o rozszerzenie granic stref ochronnych z terenami ochrony pośredniej,

- błąd w ustaleniach faktycznych sprawy przez uznanie, iż [...] Sp. z o.o. nie realizuje a tylko planuje inwestycję polegającą na ustaleniu obszarów "C" i "D" w sytuacji, gdy Spółka wykazała, iż rozbudowa ujęcia jest w trakcie realizacji,

- art. 3 Prawa budowlanego przez jego błędną interpretację polegającą na uznaniu, że "dobudowa" drogi jest jej modernizacją a nie rozbudową.

W uzasadnieniu Spółka wskazała, że zapis punktu III.2.15 określony w decyzji Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [...] o sygnaturze numer [...] z dnia [...] czerwca 2021 r. o treści "Zabrania się lokalizowania zbiorników retencyjnych na terenach stref ochrony ująć wody." oraz zapisy punktów III.2.16, III.2.17, III.2.18, III.3.12, III.3.14, III.3.15, III.3.16.f, III.3.17 skarżonej decyzji z dnia [...] czerwca 2021 r. o sygnaturze [...] nie uwzględniają faktu projektowanego poszerzenia granic stref ochrony wód podziemnych.

W decyzjach nie uwzględniono zapisów nakazujących inwestorowi trasy [...] poniesienie kosztów opracowania "Dodatku do dokumentacji hydrogeologicznej zasobowej" (ponowne udokumentowanie zasobów z ustaleniem nowego obszaru zasobowego z opracowaniem modelu i poszerzonych granic dla strefy ochronnej obszaru "D"), w związku z kolizją projektowanej trasy z projektowanymi studniami i poszerzoną strefą ochronną dla obszaru "D" podziemnego ujęcia wody "[...]". Spółka wywodziła, iż w decyzji Marszałka Województwa [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. znak: [...] znajduje się zapis o konieczności uwzględnienia ewentualnej rekompensaty za koszty poniesione na wykonanie "Dodatku do dokumentacji hydrogeologicznej ustalającej zasoby..." z wyznaczonym zasięgiem stref ochronnych oraz opracowanie wniosku o ustanowienie strefy ochronnej.

Ujęcia [...] i [...] - służące realizacji zadania publicznego w zakresie zaopatrzenia w wodę mieszkańców [...] mają opracowane analizy ryzyka (odpowiednio z 2020 r. i 2018 r.), z których jednoznacznie wynika konieczność ustanowienia stref ochronnych z terenami ochrony pośredniej w rozszerzonych granicach. Tereny ochrony pośredniej ujęć są wyznaczane nie tylko z uwagi na zidentyfikowane zagrożenia, także prewencyjnie w celu zabezpieczenia zasobów wodnych dla mieszkańców [...]. Zasoby ujęcia udokumentowano w 2000 r.

Określona przez GDOŚ (str. 61 decyzji) jako "niewiążąca" opinia Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...], a więc organu wyspecjalizowanego w zakresie warunków życia i zdrowia ludzi" (str. 61 decyzji GDOŚ z [...].06.2021) dotycząca drogi [...] jest merytorycznie uzasadniona, trafna, dotyczy sedna sprawy - ochrony zdrowia i życia ludzi - tj. jedynego celu w jakim tworzy się strefy ochronne ujęć.

Główne ujęcie wód podziemnych dla [...], tj. ujęcie [...], może być rozbudowywane wyłącznie na zachód, gdzie pokrywa leśna gwarantuje naturalną ochronę zasobów. Na tym samym obszarze planowana jest trasa drogi ekspresowej [...] na odcinku [...] - [...]. Poprowadzona jest ona przez istniejący obszar zasobowy ujęcia wody podziemnej [...] (obszar "D" i obszar "C"), zatwierdzony decyzją Marszałka Województwa [...] z [...] kwietnia 2001 r. znak [...] (decyzja ustalająca zasoby jest bezterminowa). Budowa [...] koliduje z planem rozbudowy ujęcia j.w., jednak oczywisty jest fakt wcześniejszych planów rozbudowy ujęcia (2000 rok) względem planu budowy [...] (2017 - podano na str. 62 decyzji). Planowanie budowy ujęć wody ustanawianie stref i ochrona zasobów wodnych to zadanie długoterminowe.

Plany inwestycyjne skarżącej Spółki nie są odległe, przyszłe i niepewne, jak to określa organ wydający decyzję tylko już znacznie zaawansowane. [...] Spółka z o.o. jest w trakcie realizacji inwestycji pod nazwą "Rozbudowa ujęcia [...] o obszar C" do wielkości Q=1200 m³/godz. (obecnie Q=750 m³/godz.). Zostały już odwiercone otwory studzienne 1/C, 2/C, 3/C, 4/C i 5/C oraz zlecono prace projektowe na zakres podłączenia w/wym. studni do obiektu stacji uzdatniania wody "[...]" (załączamy kopię umowy z wykonawcą wierceń). Inwestycja jest w toku nie tylko z punktu widzenia prawa geologiczno- górniczego ale też prawa budowlanego. Równocześnie Spółka złożyła wnioski o zmianę stref ochronnych ujęć w [...] i w [...] - Spółka wnioski złożyła w Urzędzie Wojewódzkim Woj. [...] w dniach 30 rudnia 2019 r. ([...]), 8 czerwca 2020 r. ([...]). Wnioski są aktualnie procedowane (załączamy ich treść na płycie CD). Wskazać należy, że teren ujęcia wody "[...]", w zakresie obszaru zasobowego A, B (z ustanowioną strefą ochronną) i C (złożony wniosek o poszerzenie strefy j.w.) jest objęty miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego przyjętym przez Radę Gminy [...] uchwałą z [...] stycznia 2021 r. numer [...] (Dziennik Urzędowy Woj. [...] nr [...] ogłoszony [...].02.2021r.) w którym to obszary A, B i C zostały określone jako "teren ujęcia wody podziemnej [...]".

Skarżąca podkreśliła ponadto, że rozporządzenie w sprawie ustanowienia strefy ochronnej ujęcia wód podziemnych [...] zakazuje budowy dróg publicznych o znaczeniu ponad lokalnym (...). GDOŚ uznał w decyzji, że na odcinku przecinającym teren ochrony pośredniej ujęcia nie przewiduje się budowy nowej drogi ekspresowej lecz jedynie "dobudowę" drugiej jezdni do istniejącej drogi [...]. Taka interpretacja jest niezgodna z Prawem budowlanym, które przewiduje budowę, przebudowę lub remont obiektów budowlanych (nie ma w prawie budowlanym określenia "dobudowa"). W świetle obowiązującego Prawa Budowlanego budowę dodatkowej jezdni należy uznać za rozbudowę, która zawiera się obok odbudowy i nadbudowy w definicji budowy w rozumieniu art. 3 prawa budowlanego. 

Zdaniem GDOŚ brak jest podstaw do nakładania na GDDKiA obowiązku ponoszenia kosztów weryfikacji dokumentacji zasobów, co wymusza projektowane przez GDDKiA przedsięwzięcie kolidujące z rozbudową ujęcia, jednak GDDKiA nie odwołał się od decyzji Marszałka Województwa [...] z [...] grudnia 2017 r. znak [...], przyznając słuszność zapisom decyzji (str. 62/63 decyzji).

Spółka zwróciła uwagę na niekonsekwencję Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [...] wydającego pierwotną decyzję t.j. decyzję z [...] lutego 2020 r. w sprawach dotyczących uwarunkowań środowiskowych i ochrony zasobów wód podziemnych, wyznaczonych do eksploatacji w ramach projektowanych ujęć i projektowanych stref, w obszarze działalności prowadzonej przez [...] Spółkę z o.o. W przypadku prowadzonych postępowań administracyjnych dla zabudowy wielorodzinnej planowanej na obszarze wówczas projektowanego ujęcia wody podziemnej [...] (gdzie równolegle Spółka wystąpiła do organu o ustanowienie strefy ochronnej), RDOŚ w [...] do wydawanych decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla różnych przedsięwzięć wprowadzał zapisy zakazów i nakazów dla projektowanej strefy.

Dalsza rozbudowa ujęcia [...] w kierunku obszaru zasobowego "D" umożliwi zwiększenie wydajności ujęcia do wielkości Q=1800 m³/godz. Umożliwi to zwiększenie udziału wód podziemnych w całkowitej produkcji wody dla miejscowości [...], [...], [...], [...], [...] i [...].

Postanowieniem z 1 kwietnia 2022 r. WSA w Warszawie umorzył postępowanie sądowe ze skargi z 5 lipca 2021 r. Fundacja [...], w związku z cofnięciem skargi z 28 marca 2022 r. i na podstawie art. 33 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329, ze zm., określanej dalej w skrócie jako "P.p.s.a.") dopuścił do udziału w charakterze uczestnika postępowania.

Ponadto na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. Sąd postanowił dopuścić dowód z ekspertyzy hydro-geotechnicznej użytku ekologicznego "[...]", w której wynikach stwierdzono, że pod względem środowiskowym, edukacyjnym oraz ochrony mieszkańców najkorzystniejszy jest wariant EKO, a najbardziej wrażliwym terenem lokalizacji pasa drogowego [...] jest teren źródlisk o najwyższych walorach środowiskowych. W piśmie z 28 marca 2022 r. Fundacja [...] powołała się również na opinię ornitologiczną na odcinku Węzeł [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

I. Skargi okazały się niezasadne.

Tytułem wstępu wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 371), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta wykonywana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję, postanowienie lub inny akt administracyjny wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania kwestionowanego aktu. Sąd orzekając w sprawie, nie kieruje się zasadami słuszności, czy też celowości i nie ocenia kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Przede wszystkim zaś Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329, ze zm. - dalej w skrócie jako "P.p.s.a."). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym.

Z brzmienia art. 145 § 1 P.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Zwrot normatywny: "mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy" należy wiązać z hipotetycznymi następstwami uchybień przepisom postępowania. Oznacza to uznanie, że następstwa stwierdzonych uchybień były na tyle istotne, iż kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia (por. wyrok NSA z 17 czerwca 2011 r., sygn. akt II FSK 330/10, Legalis, wyrok WSA w Warszawie z 9 maja 2017 r., IV SA/Wa 314/17, dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl - w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej CBOSA). Należy ponadto podnieść, że w orzecznictwie, jak i w piśmiennictwie przyjmuje się, że skuteczne podniesienie zarzutu naruszenia przepisów postępowania wymaga wykazania istnienia związku przyczynowego między wspomnianym naruszeniem, a treścią rozstrzygnięcia polegającego na tym, że gdyby do tego uchybienia nie doszło, to treść rozstrzygnięcia byłaby inna. Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia aktów organów administracji, sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Istotny wpływ na wynik sprawy oznacza prawdopodobieństwo takiego oddziaływania naruszeń prawa na treść rozstrzygnięcia, które prowadziłyby do innej decyzji, niż wydana w sprawie. Relacja między stwierdzonym błędem a rozstrzygnięciem powinna być zatem ścisła i merytoryczna, a dodatkowo wpływ tej okoliczności powinien wyrażać się w możliwości upatrywania w niej przesłanki rozstrzygnięcia, czyli powinna być podstawą istotnego błędu. Związek można zobrazować, jako pewną sekwencję działań prawnych czy zdarzeń organu administracyjnego, zgodnie z logiką których jedna okoliczność stanowi podstawę wydania treściowo błędnej decyzji, w czym wyraża się korelacja między błędem a rozstrzygnięciem, o czym mowa w przywołanych przepisach. Przytoczony wyżej pogląd, zdaniem Sądu należy w pełni podzielić.

Taka wykładnia koresponduje z celem kontroli sądowej, uwzględniającej prawo do skutecznego sądu, przy jednoczesnym nie negowaniu waloru ostateczności decyzji.

II. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 1029, dalej: ustawa ooś). Zgodnie z art. 71 ust. 1 tej ustawy, decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach określa środowiskowe uwarunkowania realizacji przedsięwzięcia. Postępowanie toczące się w przedmiocie jej wydania dotyczy planowanego dopiero przedsięwzięcia i sprowadza się do ustalenia czy inwestycja w kształcie opisanym przez inwestora we wniosku zagraża środowisku oraz czy spełnia wymagania i parametry w zakresie ochrony środowiska (wyroki NSA z 22 kwietnia 2010 r., sygn. akt II OSK 696/09 oraz z 30 czerwca 2010 r., sygn. akt II OSK 988/09, CBOSA).

Uzyskanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach jest wymagane dla planowanych przedsięwzięć mogących zawsze lub potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko (art. 71 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy ooś).

Przez ocenę oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko według art. 3 ust. 1 pkt 8 ustawy ooś rozumie się postępowanie w sprawie oceny oddziaływania na środowisko planowanego przedsięwzięcia, obejmujące w szczególności:

- weryfikację raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko,

- uzyskanie wymaganych ustawą opinii i uzgodnień,

- zapewnienie możliwości udziału społeczeństwa w postępowaniu.

Z kolei w myśl art. 62 ust. 1 ustawy ooś w ramach oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko m.in. określa się, analizuje oraz ocenia bezpośredni i pośredni wpływ danego przedsięwzięcia na środowisko oraz ludność w tym zdrowie i warunki życia ludzi, dobra materialne, zabytki, wzajemne oddziaływanie między tymi elementami, dostępność do złóż kopalin, możliwości oraz sposoby zapobiegania i zmniejszania negatywnego oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko oraz wymagany zakres monitoringu.

Ponadto, jak stanowi art. 77 ust. 1a ustawy ooś, jeżeli wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach poprzedza ocena oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, przed wydaniem decyzji organ właściwy uzgadnia warunki realizacji przedsięwzięcia i zasięga opinii wskazanych tam organów. Przed wydaniem decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach organ właściwy do jej wydania zapewnia możliwość udziału społeczeństwa w postępowaniu, w ramach którego przeprowadza ocenę oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko (art. 79 ust. 1 ustawy).

Klamrą spinająca przywołane obowiązki organu jest art. art. 80 ust. 1 ustawy ooś, który jednoznacznie stanowi, że jeżeli była przeprowadzona ocena oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, właściwy organ wydaje decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach, biorąc pod uwagę wyniki uzgodnień i opinii, o których mowa w art. 77 ust. 1, ustalenia zawarte w raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, wyniki postępowania z udziałem społeczeństwa oraz wyniki postępowania w sprawie transgranicznego oddziaływania na środowisko, jeżeli zostało przeprowadzone. Decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach wydaje się po stwierdzeniu zgodności lokalizacji przedsięwzięcia z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, jeżeli plan ten został uchwalony (art. 80 ust. 2 ustawy ooś).

Istotną dyrektywa interpretacyjną dla oceny rozstrzygnięcia jest ukształtowanie orzeczenia o środowiskowych uwarunkowaniach jako decyzji nieuznaniowej. Oznacza to, że organ właściwy do wydania tej decyzji winien przeprowadzić postępowanie przewidziane przepisami powołanej ustawy i jest zobligowany wydać tę decyzję, jeżeli inwestor spełni wymagania określone jej przepisami. Decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach określa wyłącznie wpływ planowanego przedsięwzięcia na środowisko i wymagania, jakie powinny być spełnione, by zminimalizować skutki negatywnego wpływu na środowisko czynników dla niego szkodliwych. Nawet w odniesieniu do obszarów Natura 2000 ustawodawca wyłączył znaczące negatywne oddziaływanie, a nie jakikolwiek. Ocena oddziaływania na środowisko jest więc szczególną procedurą, mającą na celu ocenę skutków realizacji danego przedsięwzięcia na środowisko i jego elementy, decydującą o możliwości realizacji przedsięwzięcia, co nie oznacza eliminacji szkodliwości.

Należy podkreślić bowiem, że założenie to stanowi kolejną dyrektywę interpretacyjną, a ustawodawca uznał konstrukcję środowiskowych uwarunkowań jako ograniczającą negatywny wpływ na środowisko, a nie zupełnie ów wpływ redukujący. Generowanie przez przyszłą inwestycję negatywnego wpływu nie oznacza zatem braku możliwości ustalenia środowiskowych uwarunkowań.

Skład orzekający podziela stanowisko zaprezentowane w wyroku NSA skład orzekający w sprawie niniejszej podziela stanowisko zaprezentowane w wyroku z 20 grudnia 2013 r. w sprawie II OSK 1620/12 (CBOSA), że "celem postępowania, w którym wydaje się decyzje o środowiskowych uwarunkowaniach, jest możliwie najlepsze zabezpieczenie środowiska przed negatywnym oddziaływaniem inwestycji a nie jej zablokowanie".

Warta zaakcentowania jest również okoliczność, iż z ustawy wynika precyzyjnie określony, zamknięty katalog okoliczności uzasadniających odmowę wydania zgody na realizację przedsięwzięcia. Mianowicie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia można odmówić jedynie w razie wystąpienia niezgodności lokalizacji przedsięwzięcia z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, jeżeli plan ten został uchwalony (art. 80 ust. 2 ustawy ooś); odmowy uzgodnienia warunków realizacji przez organ uzgadniający (art. 77 ust. 1 ustawy ooś), co wynika z wiążącego charakteru uzgodnienia; braku zgody wnioskodawcy na realizację przedsięwzięcia w wariancie innym, niż proponowany, jeżeli z oceny oddziaływania na środowisko wynika zasadność realizacji przedsięwzięcia w innym wariancie (art. 81 ust. 1 ustawy ooś), może znacząco negatywnie oddziaływać na obszar Natura 2000, a za realizacją przedsięwzięcia nie przemawiają konieczne wymogi nadrzędnego interesu publicznego, w tym wymogi o charakterze społecznym lub gospodarczym i brak jest rozwiązań alternatywnych (art. 81 ust. 2 ustawy ooś), jeżeli z oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko wynika, że przedsięwzięcie to wpłynie na możliwość osiągnięcia celów środowiskowych zawartych w planie gospodarowania wodami dorzecza (art. 81 ust. 3 ustawy ooś); jeżeli z przeprowadzonego postępowania wynikać będzie niemożliwe do zlikwidowania czy zminimalizowania do poziomu dopuszczalnych emisji, negatywne oddziaływanie przedsięwzięcia na środowisko.

Odnosząc powyższe regulacje do prawidłowo ustalonych w sprawie okoliczności faktycznych należy stwierdzić, że nie zaistniały warunki do odmowy zgody na realizację przedmiotowego przedsięwzięcia.

III.I. W aspekcie przepisów materialnych zasadnym jest wskazanie, że podstawowym elementem postępowania w sprawie określenia środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia jest ocena oddziaływania tego przedsięwzięcia na środowisko. Raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko powinien zawierać m.in.: opis wariantów uwzględniający szczególne cechy przedsięwzięcia lub jego oddziaływania, w tym: wariantu proponowanego przez wnioskodawcę oraz racjonalnego wariantu alternatywnego (lit. a.) racjonalnego wariantu najkorzystniejszego dla środowiska (lit. b.) - wraz z uzasadnieniem ich wyboru (pkt 5); określenie przewidywanego oddziaływania analizowanych wariantów na środowisko, w tym również w przypadku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej i katastrofy naturalnej i budowlanej, na klimat, w tym emisje gazów cieplarnianych i oddziaływania istotne z punktu widzenia dostosowania do zmian klimatu, a także możliwego transgranicznego oddziaływania na środowisko, a w przypadku drogi w transeuropejskiej sieci drogowej, także wpływu planowanej drogi na bezpieczeństwo ruchu drogowego (pkt 6); porównanie oddziaływań analizowanych wariantów na: ludzi, rośliny, zwierzęta, grzyby i siedliska przyrodnicze, wodę i powietrze, powierzchnię ziemi, z uwzględnieniem ruchów masowych ziemi, i krajobraz, dobra materialne, zabytki i krajobraz kulturowy, objęte istniejącą dokumentacją, w szczególności rejestrem lub ewidencją zabytków, formy ochrony przyrody, o których mowa w art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, w tym na cele i przedmiot ochrony obszarów Natura 2000 oraz ciągłość łączących je korytarzy ekologicznych, elementy wymienione w art. 68 ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy ooś, jeżeli zostały uwzględnione w raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko lub jeżeli są wymagane przez właściwy organ, wzajemne oddziaływanie między ww. elementami (pkt 6a) oraz uzasadnienie proponowanego przez wnioskodawcę wariantu z uwzględnieniem informacji, o których mowa wyżej w pkt 6 i 6a (pkt 7). Ponadto raport zawsze powinien zawierać źródła informacji stanowiące podstawę do jego sporządzenia (art. 66 ust. 1 pkt 20 ustawy ooś). Wszystkie elementy raport zawiera, jest on kompletny, dlatego nie jest zasadne twierdzenie, o takim stopniu jego wadliwości by przekładał się na wadliwość decyzji wydanych w kontrolowanej przez Sąd sprawie, co implikowałoby uwzględnienie skarg.

Nie budzi wątpliwości, że w postępowaniu w sprawie określenia warunków środowiskowych raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko stanowi podstawowy dowód w sprawie, gdyż w postępowaniu tym wymagana jest wiedza specjalistyczna. Z tego względu taki raport ma charakter specjalistycznego opracowania uwzględniającego aktualny stan prawny w zakresie jego wymagań formalnych, a autor takiego opracowania - zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowo-administracyjnym - powinien posiadać wiedzę specjalistyczną (por. wyrok NSA z 2 października 2008 r., sygn. II OSK 1113/07, CBOSA). Z punktu widzenia zasad postępowania w sprawie oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, raport jest dokumentem prywatnym. Jakkolwiek raport nie stanowi opinii biegłego w rozumieniu art. 84 K.p.a. to jest to dokument, który posiada szczególną moc dowodową, która wynika przede wszystkim z kompleksowej oceny przedsięwzięcia. Raport jako dowód podlega ocenie na zasadach określonych w art. 7, art. 77 i art. 80 i art. 81 K.p.a. Jego szczególny charakter wynika przede wszystkim z kompleksowej oceny przedsięwzięcia i analizy aspektów technologicznych, prawnych, organizacyjnych i logistycznych jego funkcjonowania w powiązaniu ze sobą. Natomiast, jak wynika z utrwalonych poglądów w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jeżeli w danej sprawie przedstawiony został raport oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, który w ocenie organu odpowiada przepisom prawa oraz jest spójny, logiczny i przekonujący, to nie jest koniecznym szczegółowa ocena wartości dowodowej tego raportu w sytuacji, gdy organ administracji publicznej dokonał oceny, iż jest on zupełny zarówno pod względem formalnym, jak i merytorycznym.

W rozpatrywanej sprawie przekazane w odpowiedzi na wezwanie dodatkowe informacje i wyjaśnienia posłużyły do przeprowadzenia szczegółowej oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko oraz pozwoliły na doprecyzowanie niektórych warunków realizacji przedsięwzięcia zawartych w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. GDOŚ zasadnie uznał, że raport ooś spełnia ustawowe wymogi i może stanowić podstawę orzekania w sprawie dotyczącej wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach.

III.II. Ze szczególnego charakteru prawnego raportu wynika, ograniczony zakres możliwego badania raportu przez organ oraz sąd administracyjny. Jeżeli bowiem w danej sprawie złożony został raport oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, który w ocenie organu odpowiada przepisom prawa oraz jest spójny, logiczny i przekonujący, to nie jest koniecznym szczegółowa ocena wartości dowodowej tego raportu w sytuacji, gdy organ administracji dokonał oceny, że jest on zupełny, zarówno pod względem formalnym, jak i merytorycznym (wyrok NSA z 6 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 1048/16, CBOSA).

Organ administracji nie ma obowiązku przeprowadzać takich dowodów, które nie przyczynią się do wyjaśnienia sprawy. Raportowi o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko przysługuje szczególna wartość dowodowa, która wynika z kompleksowego charakteru analizy planowanego do realizacji przedsięwzięcia. Podważenie jego ustaleń może nastąpić jedynie, co do zasady, poprzez przedstawienie równie kompletnej analizy dotyczącej środowiskowych uwarunkowań indywidualnie oznaczonego przedsięwzięcia (tzw. kontrraportu), sporządzonego przez specjalistów dysponujących równie fachową wiedzą jak autorzy raportu, którego wnioski pozostawałyby w rażącej sprzeczności do tych zawartych w raporcie przedłożonym przez inwestora (zob. wyrok NSA z 28 października 2016 r., sygn. II OSK 844/16, CBOSA). Organ nie jest zobowiązany do samodzielnego badania i ustalania parametrów na podstawie wiedzy specjalistycznej, w sytuacji gdy dysponuje raportem, który uznaje za wiarygodny i zupełny (tak NSA w wyroku z 29 stycznia 2019 r., II OSK 595/17, CBOSA).

W tej sprawie na etapie postępowania administracyjnego prawidłowo przyjęto, że materiał dowodowy obejmujący raport wraz z załącznikami i uzupełnieniami jest zupełny zarówno pod względem formalnym jak i merytorycznym.

Sąd podziela ocenę dokonaną przez GDOŚ, który nie zaaprobował zarzutu braku rzetelności raportu, ze względu na krótki okres czasu w jakim został przygotowany, który ma wskazywać na nieuwzględnienie całego cyklu przyrodniczego. W tomie 7 raportu ooś "Inwentaryzacja przyrodnicza" dla każdego komponentu środowiska przedstawiono harmonogram prac terenowych dostosowany do cyklu życiowego badanej grupy, aby w pełni zbadać ich reprezentatywność na obszarze analizowanych wariantów. GDOŚ stwierdził, że Strona niesłusznie wnosi, że m.in. zostały pominięte byliny niewidoczne zimą - inwentaryzacja roślin i siedlisk przyrodniczych odbywała się w sezonie wegetacyjnym. Za bezpodstawne organ uznał również zarzuty, że wykonawca raportu pominął drobne cieki, które nie występują na ogólnodostępnych mapach, co m.in. przyczyniło się do nieprawidłowego wyliczenia liczby stanowisk płazów, bowiem wykonawca inwentaryzacji nie ma obowiązku naniesienia na mapy każdego, nawet najdrobniejszego cieku jako dowód ich zinwentaryzowania. W opisie metodyki inwentaryzacji herpetofauny wyjaśniono, wstępnie wytypowane potencjalne siedliska płazów, były następnie weryfikowane w terenie pod kątem ich przydatności. Nadto słusznie organ zauważył, że biorąc pod uwagę behawior batrachofauny oraz zmieniające się warunki atmosferyczne, przed przystąpieniem do prac może okazać się, że niewskazany wcześniej obszar został zasiedlony. Kierując się zasadą ostrożności, nałożono obowiązek zapewnienia herpetologa w nadzorze przyrodniczym, który będzie czuwał nad przebiegiem realizacji przedsięwzięcia (punkt V.l.). Nałożono obowiązek uwzględnienia na ponownej ocenie inwentaryzacji wiosennych tras migracji płazów oraz stanowisk rozrodczych wraz z oceną skuteczności zaplanowanych rozwiązań minimalizujących i kompensujących (punkt VII.7. decyzji w nowym brzmieniu). Za niezasługujący na uwzględnienie GDOŚ prawidłowo uznał zarzut, że źle została przeprowadzona inwentaryzacja ptaków, ponieważ realizacja inwestycji spowoduje zniszczenie kilkuset dziupli na terenie samego leśnictwa [...] (oddz. 233). Odnosząc się do powyższego organ wskazał, że inwentaryzacja ornitofauny przeprowadzana jest w oparciu o nasłuch osobników odzywających się, wyszukiwanie gniazd oraz obserwacje bezpośrednie, a nie liczenie wszystkich możliwych do zasiedlenia dziuple. Ponadto, inwentaryzacja była przeprowadzona w buforze do 500 m (w zależności od gatunku) od granicy pasa drogowego, w związku z czym nie wszystkie zinwentaryzowane stanowiska ulegną zniszczeniu i w wyniku postępowania odwoławczego nałożony został obowiązek uwzględnienia inwentaryzacji ptaków, wraz z weryfikacją zaplanowanych działań kompensujących podczas przeprowadzenia ponownej oceny oddziaływania (punkt VII.5. decyzji).

III.III. Ze względu właśnie na specjalistyczny charakter raportu uznaje się, że sąd nie może samodzielnie dokonywać jego oceny merytorycznej, ponieważ wymaga to wiedzy fachowej, której sędziowie nie posiadają i nie mogą się nią posługiwać. Ocena sądowa raportu dotyczyć może tylko tego, czy raport jest kompletny i spójny, czy spełnia wymagania ustawowe i czy organ dokonał tej oceny w całokształcie zgromadzonego materiału dowodowego (por. wyroki NSA z 11 lipca 2013 r., II OSK 639/13 i 28 sierpnia 2014 r., II OSK 495/13, CBOSA).

Dla zakresu kontroli niniejszej sprawy niezwykle istotne jest to, że sądy administracyjne nie poddają merytorycznej ocenie ustaleń faktycznych raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, jeśli ocena ta wymaga wiadomości specjalnych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 lipca 2013 r., sygn. akt II OSK 639/13, z dnia 29 listopada 2016 r., sygn. akt II OSK 552/15, CBOSA). Dlatego ocena raportu dotyczy zasadniczo jedynie jego strony formalnej, w szczególności kwestii, czy jest on wyczerpujący (kompletny) i spójny w świetle wymogów określonych w treści art. 66 ustawy z dnia 3 października 2008 r. (por. np. wyrok NSA z dnia 1 marca 2013 r., sygn. akt II OSK 2105/11; wyrok NSA z dnia 11 lipca 2013 r., sygn. akt II OSK 639/13; wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2014 r., sygn. akt II OSK 495/13; wyrok NSA z dnia 17 listopada 2015 r., sygn. akt II OSK 602/14, wyroki WSA w Warszawie z: 20 kwietnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 260/17, oraz 15 września 2021 r., sygn. akt IV SA/Wa 395/21, CBOSA).

III.IV. Istotny jest również dla oceny postępowania administracyjnego wynikający z judykatury pogląd, według którego w przypadku ciężaru dowodu, niezależnie od tego, o jaką gałąź czy też dział prawa chodzi, występują dwa istotne elementy. Zdaniem L. Morawskiego, "ciężar dowodu określa dwie kwestie: kto powinien przedstawić dowody (ciężar dowodu w sensie subiektywnym, formalnym) oraz kto poniesie ryzyko nieudowodnienia (non liquet) określonych twierdzeń (ciężar dowodu w sensie obiektywnym, materialnym)" (zob. L. Morawski, Wstęp do prawoznawstwa, Toruń 2008, s. 172). Według B. Rakoczego, "Jeżeli chodzi o skutki prawne braku skutecznego dowodu, to zależą one przede wszystkim od rodzaju postępowania - administracyjne, czy cywilne. Choć w prawie ochrony środowiska nie można przyjąć a priori jednego tylko sposobu dowodzenia, to jednak w zależności od tego, o jaki rodzaj postępowania chodzi, można przyjmować co do zasady skutki braku dowodu" (zob. B. Rakoczy, Rozdział 1 Zagadnienia wprowadzające, [w:] Ciężar dowodu w polskim prawie ochrony środowiska, Oficyna, 2010). W prawie ochrony środowiska, które jest częścią prawa administracyjnego obowiązek udowodnienia obciąża obok organu administracji również stronę postępowania. Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organy administracji stoją na straży praworządności i podejmują kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.) i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (zasada swobodnej oceny dowodów - art. 80 K.p.a.). Jednak – co należy podkreślić - organy administracji mają obowiązek podejmować czynności niezbędne do wyjaśnienia sprawy nie zaś wszelkie możliwe do przeprowadzenia czynności. Nie można wymagać od organów administracji, by przeprowadzały dowody w celu weryfikacji twierdzeń skarżącego, które nie zostały należycie uprawdopodobnione (zob. wyroki NSA z: 12 lutego 2016 r., sygn. akt II OSK 1446/14, LEX nr 2037364, z 12 lipca 2016 r., sygn. akt II OSK 2749/14, CBOSA). Raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko jest dokumentem, którego prawidłowe sporządzenie wymaga od jego autora określonej wiedzy fachowej i który w efekcie obejmuje tzw. wiadomości specjalne. Mimo, że raport nie jest opinią biegłego w technicznoprawnym tego słowa znaczeniu, tj. w rozumieniu art. 84 § 1 K.p.a., gdyż jest sporządzany nie na zlecenie organu, lecz inwestora, to raportowi - z uwagi zwłaszcza na jego kompleksowość, fachowość i centralne miejsce w procedurze oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko - przypisuje się szczególną moc dowodową (por. wyrok NSA z 11 lipca 2013 r., II OSK 639/13, CBOSA). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem podważenie ustaleń raportu przez stronę postępowania może nastąpić, co do zasady, jedynie przez przedstawienie równie kompletnej analizy uwarunkowań przyrodniczych (tzw. kontrraportu), sporządzonej przez specjalistów dysponujących równie fachową wiedzą jak autorzy raportu, którego wnioski pozostawałyby w rażącej sprzeczności z wnioskami zawartymi w raporcie przedłożonym przez inwestora (por. wyroki NSA z: 18 marca 2009 r., II OSK 383/08; 20 marca 2014 r., II OSK 2564/12; 17 listopada 2015 r., II OSK 602/14; 28 lipca 2016 r., II OSK 2661/14; 28 października 2016 r., II OSK 844/16, CBOSA). Zastrzeżenia wobec przedłożonego raportu oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, aby nie były uznane za gołosłowne powinny zostać poparte ekspertyzą, która w sposób udokumentowany wskazuje na wady raportu (wyroki NSA z 21 kwietnia 2015 r., II OSK 2213/13; 25 lutego 2016 r., II OSK 1586/14 i 15 stycznia 2019 r., II OSK 787/18, CBOSA). Strona nie może przenieść swoich obowiązków w tym zakresie na organ, np. przez złożenie wniosku o przeprowadzenie opinii z dowodu biegłego. Skuteczne zakwestionowanie wniosków wynikających z raportu, wymagało wykazania przez Skarżących inicjatywy dowodowej i przedłożenia dowodu sporządzonego z uwzględnieniem wiedzy specjalnej. Podważenie ustaleń raportu, co do zasady, mogłoby nastąpić jedynie poprzez przedstawienie równie kompletnej analizy uwarunkowań przyrodniczych (tzw. kontrraportu), sporządzonej przez specjalistów dysponujących równie fachową wiedzą jak autorzy raportu, której wnioski pozostawałyby w rażącej sprzeczności do tych zawartych w raporcie przedłożonym przez inwestora. Pogląd ten, prezentowany w orzecznictwie przez NSA (por. np. wyrok NSA z dnia 14 marca 2017 r., sygn. akt II OSK 1241/16, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 27 lutego 2018 r., sygn. akt II SA/Bk 832/17, CBOSA) podziela skład orzekający w rozpatrywanej sprawie. Organ nie jest zobowiązany do samodzielnego badania i ustalania parametrów w oparciu o wiedzę specjalistyczną, w sytuacji gdy dysponuje opinią, którą uznaje za wiarygodną i zupełną – (wyroki NSA z 28 lipca 2016 r., II OSK 2661/17, CBOSA oraz z 6 lutego 2013 r. II OSK 1862/11, LEX nr 1358431). Jak już wyżej wskazano, nie ulega wątpliwości, że skuteczność zarzutów wobec raportu może być różna w zależności od poparcia ich odpowiednimi dowodami i konkretną argumentacją. Natomiast mając na uwadze fakt, że przedmiotowy raport jest oparty na powołanej w nim wiedzy specjalistycznej, jest kompletny i spójny, Sąd nie miał podstaw do podważania ustaleń raportu bez konfrontacji z taką wiedzą przedstawioną w innym opracowaniu. Podkreślając, że raport jest dokumentem prywatnym, opracowywanym jednak przez osobę posiadającą wiadomości specjalne (art. 74a ustawy) należało podzielić stanowisko organów obu instancji uznających ten dokument za wiarygodny dowód w sprawie - ze wskazanych poniżej względów (por. również wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 28 kwietnia 2021 r., II SA/Ke 886/20, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 17 marca 2021 r. IV SA/Wa 2480/20, CBOSA).

Istotne jest również – w kontekście podniesionej przez Strony argumentacji – że Strona nie może przenieść swoich obowiązków w tym zakresie na organ, np. przez złożenie wniosku o przeprowadzenie opinii z dowodu biegłego. Skuteczne zakwestionowanie wniosków wynikających z raportu, wymagało wykazania przez Skarżących inicjatywy dowodowej i przedłożenia dowodu sporządzonego z uwzględnieniem wiedzy specjalnej. Jak wskazano podważenie ustaleń raportu, mogłoby nastąpić jedynie poprzez przedstawienie równie kompletnej analizy uwarunkowań przyrodniczych, sporządzonej przez specjalistów dysponujących równie fachową wiedzą jak autorzy raportu, której wnioski pozostawałyby w rażącej sprzeczności do tych zawartych w raporcie przedłożonym przez inwestora.

Należy zatem zauważyć, że brak jest w aktach sprawy opracowania eksperckiego, które podważałby treść raportu w stopniu dyskwalifikującym jego użyteczność dla postępowania. Również na etapie skarg do WSA takiego opracowania nie przedstawiono. Sąd na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. postanowił dopuścić dowód z ekspertyzy hydro-geotechnicznej użytku ekologicznego "[...]", w której wynikach stwierdzono, że pod względem środowiskowym, edukacyjnym oraz ochrony mieszkańców najkorzystniejszy jest wariant EKO, a najbardziej wrażliwym terenem lokalizacji pasa drogowego [...] jest teren źródlisk o najwyższych walorach środowiskowych. Opinia ta nie odnosi się do całości zagadnień związanych z ochroną środowiska na obszarze całej inwestycji. Nadto pochodzi z 25 stycznia 2022 r. i nie została przedstawiona w toku postępowania administracyjnego. Również fragmentaryczna, biorąc pod uwagę perspektywę całości inwestycji jest opinia ornitologiczna na odcinku Węzeł [...], na którą powołuje się Fundacja [...] w piśmie z 28 marca 2022 r.

Co prawda polemika dotyczy zagadnień poruszanych przez raport, jednak zawarte w skargach twierdzenia nie są poparte dokumentacją o powyższej całościowej charakterystyce i nie można im przypisać cechy kontrraportu. Strony w toku postępowania i w skargach odwołują się do poglądów wyrażonych w literaturze, jednak organ również przedstawia fragmenty opracowań specjalistycznych i literatury na poparcie swoich tez. Nie ma zatem naukowej przeciwwagi, którą można byłoby przypisać twierdzeniom stron skarżących. W takiej sytuacji, skoro organy administracji publicznej orzekające w sprawie niniejszej uznały, że przedłożony przez inwestora raport spełnia zarówno wymogi formalne (ustawowe) oraz sporządzony został w sposób rzetelny, a jego wnioski są logiczną konsekwencją wywodów w nim zawartych, to raport ten musiał zostać przyjęty jako podstawowy dowód w postępowaniu w sprawie o wydanie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedmiotowego przedsięwzięcia (tak NSA w wyroku z 26 stycznia 2018 r., II OSK 1053/16, CBOSA). Podnoszone zarzuty w odniesieniu do treści raportu stanowią li tylko polemikę z poczynionymi w nim ustaleniami mającymi istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a nie opracowanie dyskwalifikujące rozwiązania zaakceptowane przez organ.

Wprost wskazało na to w skardze skarżące Stowarzyszenie. Podało, że nie neguje ono zasadności wprowadzenia dodatkowych przejść dla zwierząt i wybranych lokalizacji, ale poddaje w wątpliwość metodykę zastosowaną przez organ. Organ wydając decyzję nie wykonał szczegółowych analiz merytorycznych i nie zastosował spójnej, przejrzystej metodyki opierającej się na solidnych podstawach merytorycznych, w tym także podstawowych elementów procedury ustalania lokalizacji przejść przedstawionej we własnej publikacji - "Poradniku projektowania przejść dla zwierząt" (Kurek 2010).

Nadto Sąd zauważa, że RDOŚ jest wyspecjalizowanym organem ochrony środowiska oraz przyrody przez co polemika z ustalonymi przez niego warunkami realizacji inwestycji nie może sprowadzać się do ogólnego zakwestionowania zajętego przez niego stanowiska (por. wyrok NSA z 5 grudnia 2017 r., II OSK 2343/17, CBOSA). Podważenie jego ustaleń mogłoby nastąpić jedynie w warunkach całościowej oceny uwarunkowań przyrodniczych kompetentnych fachowców, wynikających z tej analizy wniosków, które pozostawałyby w rażącej sprzeczności z wnioskami przedstawionymi w postanowieniu uzgadniającym i decyzji środowiskowej (wyrok NSA z 28 lipca 2021 r., II OSK 974/21, CBOSA).

III.V. Dodatkowo Sąd wskazuje, że przez "istotny wpływ na wynik sprawy", o którym mowa w art. 145 § 1 P.p.s.a., rozumieć należy istnienie związku przyczynowego między uchybieniem procesowym, stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej a wydanym orzeczeniem sądu administracyjnego, który to związek przyczynowy musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy. Celem zaś decyzji środowiskowej, wymaganej między innymi przed udzieleniem pozwolenia na budowę jest określenie warunków, na jakich inwestycja może być realizowana tak by tę ingerencję ograniczyć. Nie ulega wątpliwości, że wielkość oddziaływań zależy od rozmiarów i charakterystyki danego przedsięwzięcia funkcjonującego jako całość, a zatem warunki jakie mają zapobiegać nadmiernym oddziaływaniom określone w decyzji środowiskowej powinny być określone dla całego przedsięwzięcia. Decyzja środowiskowa spełni swoje zadanie, jeżeli będzie określać warunki dla całego przedsięwzięcia. Należy bowiem wziąć pod uwagę charakter przedsięwzięcia który jest liniowy. Charakter tej inwestycji dyktuje w sposób naturalny pewne rozstrzygnięcia. W przypadku przedsięwzięć liniowych zróżnicowanie wariantów pod względem wpływu na środowisko rozpatruje się w kontekście całokształtu przedsięwzięcia, a nie jego wybranych fragmentów. Biorąc pod uwagę te dwa aspekty, stanowiące dyrektywy ocenne dla weryfikacji rangi i znaczenia prawnego zarzutów Stron skarżących, Sąd stwierdza, że Strony nie przedstawiły takich argumentów, które mógłby mieścić się w formule istotnego wpływu na wynik sprawy, rozumianego jak powyżej i odnoszącego się do całości oddziaływań planowanego przedsięwzięcia.

IV.I. Odnosząc się do zarzutu podniesionego przez Strony, dotyczącego naruszenia zasady dwuinstancyjności z uwagi na zakres spraw pozostający do wyjaśnienia wykraczający poza uzupełniające postępowanie dowodowe oraz istotne zmiany merytoryczne Sąd zauważa, że zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego nie może być rozumiana w ten sposób, że wszystkie istotne dowody powinny zostać przeprowadzone w postępowaniu przed organem I instancji, a rolą organu odwoławczego jest tylko dokonanie kontroli rozstrzygnięcia organu I instancji.

Strona podnosiła naruszenie art. 136 § 1 i 2 K.p.a., w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 15 K.p.a., w zw. z art. 7 K.p.a. i art. 80 K.p.a., wskutek naruszenia zasady dwuinstancyjności, z powodu przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego wykraczającego poza ustawowe ramy (w tym wystąpienie o opinię do WIS), a także daleko idące – w ocenie Fundacji - zmiany w decyzji I instancji (m.in. w stosunku do parametrów przejść dla zwierząt - s. 31-32 decyzji, tj. wprowadzenie nieistniejących wcześniej, a więc nieobjętych oceną i udziałem społeczeństwa, przejść dla dużych zwierząt), podczas gdy decyzja I instancji narusza przepisy postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres miał istotny wpływ na rozstrzygnięcie, powodując potrzebę uchylenia decyzji i przekazanie do ponownego rozpatrzenia.

Ponadto zakres doprecyzowania i modyfikacji wniosku oraz niezbędnych wyjaśnień inwestora, które okazały się być konieczne w trakcie postępowania odwoławczego (s. 31, 32, 41-42 skarżonej decyzji). Sam GDOŚ podkreślił, że wydanie przez niego decyzji mogło mieć miejsce jedynie "po uzupełnieniu materiału dowodowego przez inwestora", ponieważ, w ocenie GDOŚ, dopiero wtedy dokumentacja została zgromadzona w stopniu wystarczającym do pełnego rozpoznania sprawy (s. 29 skarżonej decyzji). Ilość pism z wyjaśnieniami, kierowanych do GDOŚ przez inwestora jest stosunkowo duża (wyliczenie na str. 24 i 25 decyzji). Ponadto z uzasadnienia wynika, że konieczne było wezwanie inwestora nie tylko do przedłożenia wyjaśnień, ale także do uzupełnienia dokumentacji sprawy, co na tym etapie – w ocenie Strony - nie powinno mieć już miejsca.

Jednak strony nie wykazały, by inne okoliczności poza wskazanymi miały być przedmiotem ponownego rozstrzygnięcia, a kwestie te, biorąc pod uwagę perspektywę całości inwestycji i wynikającej z niej liczne zagadnienia, w ocenie Sądu mieszczą się w zakresie postępowania dowodowego organu II instancji.

Odnosząc się do powyższego Sąd wskazuje, że nie jest uprawnione interpretowanie zasady dwuinstancyjności w ten sposób, że każdy dowód w sprawie musi być przeprowadzony i oceniony zarówno przez organ I, jak i II instancji. Konkluzja taka nie tylko, że byłaby sprzeczna z zasadą szybkości postępowania administracyjnego (art. 12 § 1 K.p.a.), ale i byłaby nie do pogodzenia z art. 136 § 1 K.p.a. Konieczność przeprowadzenia dowodu, uzupełnienia w dopełniającym zakresie postępowania lub uzupełnienia rozstrzygnięcia mieści się zaś w kompetencjach organu odwoławczego do uzupełnienia postępowania wyjaśniającego i wyłącza dopuszczalność kasacji decyzji (zob. wyrok NSA z 21 czerwca 1999 r., IV SA 1606/96, wyrok NSA z 17 października 1996 r., I SA/Po 234/96, wyrok NSA z 30 września 1999 r., IV SA 1591/97, wyrok WSA w Gdańsku z 28 kwietnia 2022 r., II SA/Gd 200/22, CBOSA). Korespondencja z wnioskującym o ustalenie środowiskowych uwarunkowań oraz uzupełnienia raportu nie wykraczają wobec tego poza zakres postępowania odwoławczego, wręcz przeciwnie realizują obowiązki organu, przede wszystkim zasadę dwuinstancyjności. Zauważyć należy, że organ II instancji może wydać decyzję reformatoryjną, a zatem zmienić merytorycznie rozstrzygnięcie w całości lub w części, niewątpliwym jest zatem, że pochodną tej kompetencji jest odpowiedni zakres postępowania dowodowego, implikujący zmiany, o ile nie wynikają one z dotychczasowego postępowania. Argumentacja Strony stoi zatem w opozycji do powierzonych organowi w art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a.

Zauważyć należy, że organ II instancji ma możliwość wydania decyzji kasacyjnej wyłącznie w sytuacji, gdy postępowanie w I instancji zostało przeprowadzone z naruszeniem norm prawa procesowego w takim zakresie, że miało to istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Braki w postępowaniu dowodowym nie mogą stanowić samodzielnej podstawy do zastosowania art. 138 § 2 K.p.a., jeżeli organ odwoławczy ma możliwość skorzystania z art. 136 § 1 K.p.a. Tym samym zastosowanie art. 138 § 2 K.p.a. poprzedzone być powinno wykazaniem, że ewentualne postępowanie dowodowe przeprowadzone przez organ II instancji lub na podstawie art. 136 § 1 K.p.a. będzie niewystarczające (por. wyrok WSA w Kielcach z 27 stycznia 2021 r., II SA/Ke 1058/20, CBOSA).

IV.II. Odnośnie do braku opinii i jej uzupełnienia należy wskazać, że z decyzji Nr [...] Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] marca 2019 r. w sprawie ustalenia terenów zamkniętych w resorcie obrony narodowej (Dz. Urz. MON z 2019 r., poz. [...], ze zm.) oraz z załączników graficznych do wniosku o wydanie decyzji i raportu ooś, wynika, że przedsięwzięcie będzie realizowane w części na terenie jednostek podległych Ministrowi Obrony Narodowej. W świetle z art. 78 ust. 2 ustawy ooś opinię w odniesieniu do przedsięwzięć na terenach jednostek, podległych MON, wydaje organ Wojskowej Inspekcji Sanitarnej. Organ ten nie uczestniczył w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, stąd GDOŚ [...] marca 2021 r. wystąpił do Komendanta Wojskowego Ośrodka Medycyny Prewencyjnej w [...], dalej KWOMP w [...], o wydanie opinii, o czym strony zostały 9 marca 2021 r. Pismem z [...] marca 2021 r. nr [...] KWOMP w [...] zaopiniował pozytywnie warunki realizacji przedsięwzięcia.

Brak uczestnictwa Wojskowej Inspekcji Sanitarnej jako organu opiniującego w postępowaniu zmierzającym do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, podczas gdy przedsięwzięcie będzie realizowane na terenie jednostek organizacyjnych podległych MON stanowiło uchybienie. Jednak słusznie GDOŚ zauważył, że skoro organ został włączony na etapie postępowania odwoławczego i zaopiniował pozytywnie warunki realizacji przedsięwzięcia, dlatego to uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy. Skoro bowiem właściwy organ zaakceptował ustalenie warunków, to rodzi to domniemanie, że w tej części przedstawione rozwiązania są właściwe, a brak tej opinii nie miał istotnego wpływu na wynik sprawy, skoro jest ona zbieżna z zaskarżonym rozstrzygnięciem. Nadto strony miały możliwość podważenia treści opinii w toku postępowania drugiej instancji. Należy zaznaczyć, że do etapu skargi opinia nie została skutecznie zakwestionowana.

V. Merytoryczne rozważania odnośnie do zarzutu podniesionego przez [...] Sp. z o.o., dokonania błędnej interpretacji art. 3 Prawa budowlanego przez uznanie, że "dobudowa" drogi jest jej modernizacją (GDOŚ uznał w decyzji, że na odcinku przecinającym teren ochrony pośredniej ujęcia nie przewiduje się budowy nowej drogi ekspresowej lecz jedynie "dobudowę" drugiej jezdni do istniejącej drogi [...]), a nie rozbudową, podczas gdy powołane wcześniej rozporządzenie w sprawie ustanowienia strefy ochronnej ujęcia wód podziemnych [...] zakazuje budowy dróg publicznych o znaczeniu ponad lokalnym, należy rozpocząć od wskazania, że postępowanie dotyczyło przedsięwzięcia drogowego. Zgodnie z art. 1 ust. 1 tej ustawy, ustawa określa zasady i warunki przygotowania inwestycji w zakresie dróg publicznych w rozumieniu przepisów ustawy o drogach publicznych, a także organy właściwe w tych sprawach. W przepisie tym ustawodawca posługuje się szerokim pojęciem: "inwestycji w zakresie dróg publicznych", a więc zamierzenia budowlanego obejmującego oprócz przygotowania budowy samej drogi również realizację towarzyszącej infrastruktury drogowej. Zgodnie z art. 4 pkt 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1376, ze zm.) "droga" to budowla wraz z drogowymi obiektami inżynierskimi, urządzeniami oraz instalacjami, stanowiąca całość techniczno-użytkową, przeznaczona do prowadzenia ruchu drogowego, zlokalizowana w pasie drogowym. W myśl art. 4 pkt 1 tej ustawy pas drogowy to wydzielony liniami granicznymi grunt wraz z przestrzenią nad i pod jego powierzchnią, w którym są zlokalizowane droga oraz obiekty budowlane i urządzenia techniczne związane z prowadzeniem, zabezpieczeniem i obsługą ruchu, a także urządzenia związane z potrzebami zarządzania drogą. Natomiast stosownie do art. 4 pkt 6 ustawy chodnik jest częścią drogi przeznaczoną do ruchu pieszych. Również w świetle przepisów rozporządzenia z dnia 2 marca 1999 r. Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie (Dz.U. z 2016 r. poz. 124, ze zm.) droga powinna mieć w szczególności pobocza lub chodnik - jeżeli jest przeznaczona do ruchu pieszych (§ 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia). Przepisy rozporządzenia szczegółowo regulują zagadnienia związane z usytuowaniem i parametrami technicznymi chodników (§ 43 - 45). W orzecznictwie przyjmuje się, że zaprojektowanie w granicach pasa drogi publicznej ciągu pieszego i drogi rowerowej w ramach rozbudowy czy przebudowy drogi publicznej mieści się w pojęciu inwestycji drogowej w rozumieniu art. 1 ust. 1 specustawy drogowej (por. wyroki NSA: z dnia 13 marca 2018 r., II OSK 3337/17; z dnia 24 maja 2017 r., II OSK 1881/16, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, wyrok WSA w Warszawie z 22 września 2021 r., VII SA/Wa 1523/21, CBOSA). W związku z tym istotne jest, że art. 11 i ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (t.j.: Dz.U. z 2022, poz. 176) stanowi, że w sprawach dotyczących zezwolenia na realizację inwestycji drogowej nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy Prawo budowlane, z wyjątkiem art. 28 strony postępowania w sprawie pozwolenia na budowę ust. 2.

Zgodnie z art. 3 pkt 6 Prawa budowlanego poprzez pojęcie budowy rozumieć należy wykonywanie obiektu budowlanego w określonym miejscu, a także odbudowę, rozbudowę, nadbudowę obiektu budowlanego.

Zgodnie z art. 3 pkt 7 ustawy Prawo budowlane przez roboty budowlane należy rozumieć budowę, a także prace polegające na przebudowie, montażu, remoncie lub rozbiórce obiektu budowlanego; stosowanie zaś do art. 3 pkt 8 tej ustawy przez remont określa się wykonywanie w istniejącym obiekcie budowlanym robót budowlanych, polegających na odtworzeniu stanu pierwotnego, a niestanowiących bieżącej konserwacji, przy czym dopuszcza się stosowanie wyrobów budowlanych innych niż użyto w stanie pierwotnym. Remont nie wiąże się więc w żaden sposób z wykonaniem nowych części obiektu, czy z budową nowego obiektu, jak i jego odbudową. Tak też przyjął NSA w wyroku z 6 marca 2019 r. o sygn. akt II OSK 971/17 wskazując, że "Istota definicji remontu zamyka się w rodzaju robót budowlanych, jednakże te roboty budowlane muszą być wykonywane w istniejącym obiekcie budowlanym. Aby móc wykonać remont musi istnieć obiekt budowlany w rozumieniu art. 3 pkt 1 ustawy Prawo budowlane. Prawo budowlane nie zawiera legalnej definicji rozbudowy, jednak nie ulega wątpliwości, że za rozbudowę budynku nie sposób uznać budowy (art. 3 pkt 6) całkowicie nowych obiektów budowlanych. Przez rozbudowę należy bowiem rozumieć zmianę charakterystycznych parametrów istniejącego obiektu budowlanego, jak kubatura, powierzchnia zabudowy, wysokość, długość, szerokość bądź liczba kondygnacji. Należy, stosując wykładnię językową przyjąć, że rozbudowa to powiększenie budowli lub obszaru zabudowanego, rozszerzenie zasięgu dotychczasowej inwestycji (tak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 października 2020 r., sygn. II OSK 1735/18, wyrok WSA w Krakowie z 24 listopada 2021 r., II SA/Kr 867/21, CBOSA). Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, bowiem bezspornie jest, że istnieje już droga o węższym śladzie.

W obliczu braku legalnej definicji rozbudowy, warto odwołać się do dorobku orzeczniczego sądów administracyjnych, gdzie za rozbudowę uznaje się zmianę charakterystycznych parametrów istniejącego obiektu budowlanego wskazanych przykładowo w art. 3 pkt 7a Prawa budowlanego, tj. kubatura, powierzchnia zabudowy, wysokość, długość, szerokość bądź liczba kondygnacji. Stosując wykładnię językową, przyjąć, że rozbudowa to powiększenie budowli lub obszaru zabudowanego, rozszerzenie zasięgu dotychczasowej inwestycji (tak NSA w wyroku z dnia 15 października 2020 r. sygn. akt II OSK 1735/18, dostępnym jw.). Rozbudowa jest zatem zmianą (powiększeniem) parametrów istniejącego obiektu budowlanego, takich jak kubatura, wysokość, długość, szerokość czy granice obiektu (zwiększenie powierzchni zabudowy). Tak więc rozbudowa będzie powiększeniem istniejącego obiektu budowlanego, w przypadku budynku również o taras, a takie powiększenie stanowi część obiektu budowlanego (por. wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 11 lutego 2021 r. sygn. akt II SA/Go 226/20, wyrok WSA w Poznaniu z 2 listopada 2021 r., II SA/Po 138/21, CBOSA). W sytuacji, gdy nastąpi nawet nieznaczna zmiana bryły obiektu budowlanego, mamy do czynienia z rozbudową lub nadbudową (por. m.in. wyrok WSA w Łodzi z dnia 13 marca 2020 r. II SA/Łd 785/19, Lex nr 2945483). Jak wskazał przy tym WSA w Krakowie w tezie do wyroku z dnia 15 listopada 2019 r. (II SA/Kr 634/19, Lex nr 2749273): jeżeli prace budowlane polegają na podwyższeniu budynku w tym samym obrysie powierzchni zabudowy, jest to nadbudowa obiektu; jeżeli zaś prace obejmują zmianę powierzchni zabudowy – tj. zwiększenie szerokości, długości, kształtu obiektu oraz liczby kondygnacji - i połączone jest to ze zwiększeniem powierzchni zabudowy, tj. długości, szerokości, kształtu obiektu, to mamy do czynienia z jego rozbudową (tak WSA w Białymstoku w wyroku z 16 czerwca 2020 r., II SA/Bk 417/19, CBOSA). Per analogiam nowa cześć istniejącej już drogi nie będzie nowym obiektem, lecz powiększeniem budowli lub obszaru zabudowanego, rozszerzenie zasięgu dotychczasowej inwestycji, kwalifikowanym w orzecznictwie (por. NSA w powołanym wyżej wyroku z dnia 15 października 2020 r.) jako rozbudowa, a nie nowy obiekt budowlany. W wyniku rozbudowy nie powstaje nowy obiekt budowlany. W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, że rozbudowa to zmiana charakterystycznych parametrów istniejącego obiektu budowlanego innych niż określone w art. 3 pkt 7a Prawa budowlanego (wniosek a contrario z definicji legalnej "przebudowy"; por. wyrok NSA z 15 czerwca 2016 r., II OSK 2484/14, A. Despot-Mładanowicz, Komentarz do art. 3 (w:) Prawo budowlane. Komentarz, A. Plucińska-Filipowicz, M. Wierzbowski (red.) Lex 2016, "Prawo budowlane. Komentarz" pod red. Z. Niewiadomskiego, wyd. C. H. Beck, Warszawa 2006, str. 58, wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 6 września 2007 r., sygn. II OSK 1180/06, 5 października 2011 r., sygn. II OSK 1418/10, z dnia 17 lipca 2013 r., sygn. II OSK 668/12, CBOSA).

Powyższe wnioski należy poprzeć wykładnią językową. Wskazać bowiem warto, iż rozbudowa w języku polskim oznacza powiększenie budowli lub obszaru już zabudowanego, zaś przebudowa to dokonywanie zmian w budowie czegoś, względnie zmiana istniejącego stanu czegoś na inny (por. Słownik języka polskiego PWN dostępny jak wyżej). Modernizacja w języku polskim oznacza unowocześnienie i usprawnienie czegoś, uwspółcześnienie czegoś (por. Słownik języka polskiego PWN dostępny na stronie internetowej https://sjp.pwn.pl/sjp, Mały słownik języka polskiego PWN pod red. S. Skorupki, H. Auderskiej, Z. Łempickiej, Warszawa 1969). Nie dookreśla zatem zakresu robót i ich stosunku do istniejącej części, już uprzednio wybudowanej.

Odnosząc się do wykładni systemowej, uwzględniając zasadę racjonalności prawodawcy uznać nadto trzeba, iż za przebudowę w rozumieniu przepisów Prawa budowlanego nie mogło być uznane dokonywanie takich zmian w istniejącej zabudowie, czy też zmian istniejącego stanu obiektów, które prowadziłoby do powiększenia budowli (tak NSA w wyroku z 9 października 2019 r., II OSK 2805/17, CBOSA). Pojęcie to zarezerwowane jest dla rozbudowy. Nadto w orzecznictwie podaje się, że dokonując kwalifikacji robót budowlanych do kategorii montażu, przebudowy, czy też rozbudowy nie ma miejsca na automatyzm. W każdym przypadku właściwe zakwalifikowanie takich robót winno zostać poprzedzone szczegółową analizą technicznych założeń projektu zrealizowanego, czy tez przewidzianego do realizacji (por. wyroki NSA z: 1 października 2009 r., II OSK 1461/08; z 26 sierpnia 2010 r.; II OSK 1297/09; z 24 listopada 2011 r., II OSK 1660/10). II OSK 3991/19, 26 czerwca 2020 r ., wyrok NSA z 18 maja 2018 r., II GSK 1318/16; z 15 czerwca 2016 r., II OSK 2484/14; z 19 lutego 2021 r., II OSK 286/21; z 24 listopada 2011 r., II OSK 1660/10; wyrok WSA w Łodzi z 14 kwietnia 2021 r., II SA/Łd 125/21, CBOSA). Za rozbudowę nie sposób uznać budowy całkowicie nowych obiektów budowlanych, nie ingerujących w istniejącą substancję budowlaną (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 17 października 2018 r., sygn. akt II SA/Gd 425/18, wyrok WSA w Bydgoszczy z 14 lipca 2020 r., II SA/Bd 34/19, CBOSA).

Odnosząc tak ustalone znaczenie pojęć jakimi posługuje ustawa Prawo budowlane do robót budowlanych nie sposób podzielić poglądu Strony, że przedmiotowe przedsięwzięcie zawiera się w budowie wyłącznie nowych elementów, a nie rozbudowie już istniejących. Przekłada się to na brak możliwości uznania, że doszło do naruszenia zakazu wynikającego z przywołanego rozporządzenia który nie operuje pojęciem rozbudowy. Z powyższego również wynika, ze Strona błędnie utożsamia budowę z robotami budowlanymi.

Należy podkreślić, że z akt sprawy wynika, że w zakresie istniejącej strefy ochrony pośredniej nastąpi praktycznie tylko rozbudowa istniejącej drogi [...] do docelowych parametrów drogi dwujezdniowej oraz dostosowanie istniejących obiektów inżynierskich do aktualnych standardów bezpieczeństwa. Za logiczne Sąd uznaje zatem wyjaśnienia organu, że sformułowanie "dobudowa" użyte zostało przez GDOŚ w znaczeniu potocznym dla zobrazowania zakresu planowanych prac. Jednak niezależnie od użytego terminu, zakres przedsięwzięcia na odcinku przejścia drogi przez strefę ochrony pośredniej ujęcia "[...]" nie ulegnie zmianie. Bezspornym jest również fakt, że droga [...] odcinkowo istnieje (droga krajowa nr [...] i obwodnica [...]), zatem nie przewiduje się budowy drogi ekspresowej po nowym śladzie, co wypełnia granice wyłączenia od ww. zakazu.

Dodatkowo Sąd wskazuje, że z uwagi na fakt, że tylko z "budową" (w tym "rozbudową") drogi wiąże się możliwość ustalenia opłaty adiacenckiej, a nie z jej "przebudową", to w orzecznictwie na kanwie tego zagadnienia dokonano precyzyjnego rozróżnienia tych pojęć. W szczególności wyrokach: WSA w Bydgoszczy z 27 października 2011 r., sygn. akt I SA/Bd 963/11 i w wyroku NSA z 17 października 2014 r., sygn. akt I OSK 435/13, CBOSA uznano, że kryterium rozróżnienia "rozbudowy" od "przebudowy" drogi stanowi fakt zmiany granic pasa drogowego. Z przywołanej wyżej definicji "przebudowy drogi", że z "przebudową" mamy do czynienia wówczas, gdy wykonywane są roboty budowlane niewymagające zmiany granic pasa drogowego. A contrario - w przypadku zmiany granic pasa drogowego nie mamy już do czynienia z "przebudową" drogi, ale z jej "rozbudową". Jednak, większego znaczenia dla tej kwalifikacji nabiera fakt, że pojęcie "przebudowy drogi" może odnosić się wyłącznie do istniejącej drogi w rozumieniu art. 4 pkt 17 ustawy o drogach publicznych, a więc określonego obiektu budowlanego. Innymi słowy, chodzi o drogę powstałą uprzednio w wyniku wykonania robót budowlanych, a nie np. drogę powstałą wskutek samego użytkowania (przejazdu lub przechodu), będącą "drogą" wyłącznie w znaczeniu potocznym, a nie w rozumieniu przepisów ustawy o drogach publicznych. W konsekwencji cechą, która odróżnia "budowę" drogi od jej "przebudowy", jest to, że w przypadku "budowy" drogi brak jest istniejącego uprzednio obiektu budowlanego (uwaga ta nie dotyczy "rozbudowy" drogi), a w przypadku "przebudowy", przed jej rozpoczęciem, musi istnieć wybudowany wcześniej obiekt budowlany. Pojęcie "przebudowy" może odnosić się wyłącznie do drogi powstałej uprzednio wskutek robót budowlanych, a nie do drogi powstałej wskutek samego, choćby nawet długotrwałego użytkowania (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 25 marca 2009 r., sygn. akt II SA/Gd 923/08, CBOSA) i to nawet połączonego z ewentualnymi - w szczególności spontanicznymi lub tymczasowymi (prowizorycznymi) - zabiegami "konserwacyjnymi" jej użytkowników lub właściciela gruntu, niemającymi jednak charakteru robót budowlanych, tj. działaniami typu okresowe wyrównywanie i utwardzanie nawierzchni, zwłaszcza poprzez wysypanie gruzu, szlaki, żużlu, żwiru itp. Ciąg komunikacyjny powstały w taki samorzutny sposób jest "drogą" ("drogą gruntową") wyłącznie w znaczeniu potocznym, a nie w rozumieniu łącznie czytanych przepisów ustawy o drogach publicznych i Prawa budowlanego (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 23 marca 2016 r., sygn. II SA/Po 1141/15, wyrok WSA w Poznaniu z 3 kwietnia 2019 r., II SA/Po 1040/18, CBOSA).

Przemawia to za uznaniem zarzutu kolizji z rozporządzeniem za chybiony.

VI. Odnośnie do zarzutu nieuwzględnienia uwag mieszkańców powtórzyć należy za stanowiskiem wyrażonym przez WSA w sprawie o sygn. akt II SA/Bd (wyrok z 27 kwietnia 2016 r., CBOSA), że: "sprzeciw mieszkańców gminy nie może stanowić podstawy do wydania negatywnej decyzji w sprawie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia. Przepisy nakazują jedynie zapewnienie udziału społeczeństwa w postępowaniu i umożliwienie zgłoszenia uwag i wniosków, natomiast nie nakładają obowiązku uzyskania społecznej akceptacji dla przedsięwzięcia. Zapewnienie udziału społeczeństwa w postępowaniu nie może być zatem rozumiane jako swoiste referendum nad dopuszczalnością proponowanej inwestycji." Biorąc pod uwagę ograniczony zakres działania organu wynikający zarówno ze szczególnej mocy dowodowej raportu, jak i z braku możliwości narzucania inwestorowi własnych wariantów czy przebiegu trasy odniesienie się organu do kwestii wskazywanych w konsultacjach społecznych nie stanowi naruszenia prawa, które mieściłoby się w formule istotnego wpływu na wynik sprawy.

Wśród określonych w art. 81 ustawy przesłanek odmowy wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach nie zawarto bowiem sprzeciwu mieszkańców wobec planowanego przedsięwzięcia (por. wyrok NSA z 11 października 2017 r., II OSK 2113/16; wyrok WSA w Szczecinie z 13 marca 2014 r., II SA/Sz 1208/13, CBOSA). W ocenie Sądu słusznie zauważył organ odwoławczy, że przepisy ustawy nie nakładają obowiązku uzyskania społecznej akceptacji dla przedsięwzięcia. Jak już wskazano, decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach określa środowiskowe uwarunkowania realizacji danego przedsięwzięcia. Określenie to następuje na podstawie dokumentów, opinii i uzgodnień uzyskanych w toku postępowania, a w przypadku gdy była przeprowadzana ocena oddziaływania na środowisko, po przeprowadzeniu postępowania z udziałem społeczeństwa. Należy również podzielić stanowisko zaprezentowane w wyrokach NSA m.in. z 20 grudnia 2013 r. sygn. akt II OSK 1620/12, LEX nr 1792327, 24 marca 2021 r., III OSK 50/21, CBOSA, że "celem postępowania, w którym wydaje się decyzje o środowiskowych uwarunkowaniach, jest możliwie najlepsze zabezpieczenie środowiska przed negatywnym oddziaływaniem inwestycji, a nie jej zablokowanie". Zatem protesty społeczne kierowane przeciwko inwestycji należy dogłębnie ocenić, by poznać ich powód. Zdaniem Sądu, przy tej ocenie wyważyć należy cel ustawy oraz cel udziału społeczeństwa. W sytuacji stawiania zamierzeniu inwestycyjnemu konkretnych zarzutów popieranych dowodami i podnoszenie istotnych dla oceny oddziaływania na środowisko okoliczności, należy je wyjaśnić, co w sprawie niniejszej uczyniono i ocena ta nie budzi wątpliwości.

VII.I. Stowarzyszenie [...] w skardze wskazało, że organ odwoławczy nie rozpoznał merytorycznie zarzutów odnoszących się do wadliwie przeprowadzonej analizy wielokryterialnej wariantów. W szczególności Stowarzyszenie wskazało, że zawarte w odpowiedzi na zarzut 53. f) (str. 51-54 decyzji GDOŚ) stanowisko o niezasadności zastrzeżeń dotyczących zdeterminowania wyników analizy wielokryterialnej względami ekonomicznymi pomija ocenę wielokryterialną planowanych wariantów drogi [...], przedstawioną w opracowaniu Studium Techniczno-Ekonomiczno-Środowiskowe planowanej drogi ([...] 2020). Twierdzi, że do raportu ooś (rozdział 21) przeniesiono tylko elementy środowiskowe analizy wielokryterialnej.

Tym niemniej dokumentem stanowiącym podstawę przeprowadzanej oceny oddziaływania na środowisko, jak również wydanej decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach jest załączany do wniosku raport ooś, mający ułatwić ustalenie wszystkich potencjalnych zagrożeń związanych z realizacją planowanego przedsięwzięcia. Zatem przywoływanie dokumentów spoza postępowania dotyczącego oceny oddziaływania na środowisko jest bezpodstawne, zwłaszcza jak stwierdza sam skarżący zarówno RDOŚ w [...], jak i organ odwoławczy nie miał wglądu do przedmiotowego opracowania, zatem dyskusja o wpływie czynników ekonomicznych na wybór wariantu jest bezpodstawna".

Zasadnie GDOŚ wywodzi, że wybór wariantu był pochodną zarówno elementów ekonomicznych, jak i ochrony środowiska. Sposób wariantowania zastosowany w sprawie odpowiada wzorcowi, obszernie wypracowanemu w orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w dyrektywach zaimplementowanych do polskiego porządku prawnego m.in. przepisami ustawy ooś, z których wynika, że wariantowanie w raporcie polega na: przedstawieniu racjonalnych (rozsądnych) przeanalizowanych przez inwestora rozwiązań alternatywnych związanych z projektem, wielkością, skalą, lokalizacją, technologią przedsięwzięcia, porównaniu wpływu poszczególnych wariantów na środowisko oraz dokonaniu uzasadnionego wyboru jednej z opcji z uwzględnieniem wpływu przedsięwzięcia na środowisko (vide: pkt 31 preambuły dyrektywy 2014/52/EU oraz art. 5 ust. 1 lit. d. dyrektywy 2011/52/UE i pkt 2 załącznika IV do tej dyrektywy). Nie należy więc przedstawiać wariantu, którego faktyczna realizacja jest technicznie lub faktycznie niemożliwa albo jego realizacja jest skazana na niepowodzenie (np. ze względów finansowych) i tak WSA w Białymstoku w wyroku z dnia 25 marca 2021 r., II SA/Bk 134/21, CBOSA). "Alternatywność" wymaga, co do zasady, zaproponowania wariantu różnego pod względem kryteriów przestrzennych (jak np. lokalizacja, skala i rozmiar inwestycji) lub technologicznych (jak np. rodzaj użytych materiałów, moc i produktywność zainstalowanych urządzeń). Nie jest też wykluczone odwoływanie się do innych różnic, wynikających np. z kryteriów ekonomicznych i społecznych (por. m.in. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2018 r., II OSK 1871/17, CBOSA). Przy czym element ekonomiczny jest tylko jedną z przesłanek oceny wariantów i wyboru wariantu najkorzystniejszego dla środowiska, a zatem nie jest cechą zawsze przesądzającą o wyborze. Analiza przesłanki ekonomicznej jest złożona. Z jednej bowiem strony nieuzasadnione jest przedstawianie i wybieranie wariantu, którego faktyczna realizacja jest technicznie lub faktycznie niemożliwa albo jego realizacja jest skazana na niepowodzenie (np. ze względów finansowych). Z drugiej jednak strony czynnik ekonomiczny nie może wyłącznie przesądzać o wyborze, bowiem w zasadzie prewencji środowiskowej nie chodzi o to, by inwestor poniósł jak najmniejsze koszty, ale o to, by jak najmniejsze koszty poniosło środowisko. Tym samym nie jest uzasadnione kierowanie się wyłącznie przesłankami ekonomicznymi w taki sposób, że skorzysta na tym inwestor, a skutki w przyszłości poniesie środowisko (por. min. wyrok WSA w Białymstoku z 11 lutego 2020 r., II SA/Bk 583/19, CBOSA).

W ocenie Sądu organ postąpił zgodnie z wypracowanymi w orzecznictwie kryteriami.

Stowarzyszenie [...], podtrzymując pozostałe zarzuty wniesione w toku postępowania odwoławczego dotyczące analizy wielokryterialnej wariantów, w zakresie doboru wskaźników środowiskowych oraz przyznanych im wag, nie wskazało w jakim zakresie nie zgadza się z argumentacją przedstawioną przez GDOŚ, z tego też względu nie jest możliwe odniesienie się do postawionych zarzutów.

Należy ponadto wskazać, że GDOŚ zagadnienia te w wyczerpujący sposób wyjaśnił w decyzji z dnia [...] czerwca 2021 r. (str. 51-56), donosząc się do zarzutów przedstawionych w postępowaniu odwoławczym, a Sąd uznaje, że tezy tam przedstawione są spójne, logiczne i zbieżne z materiałem dowodowym.

W szczególności zasadnie GDOŚ uznał za niesłusznie twierdzenie, o nieracjonalności wyboru wariantu z uwagi na "dużą wycinkę drzew, zniszczenie użytków ekologicznych", a także przejście przez "najbardziej podmokły odcinek, na którym występują bagna i małe strugi wodne". W analizie wielokryterialnej brane są pod uwagę aspekty zarówno środowiskowe, społeczne, techniczne i ekonomiczne, których skumulowana ocena przesądza o wyborze wariantu. Dlatego wariant przeznaczony do realizacji może przechodzić przez obszar cenny przyrodniczo czy najbardziej podmokły i nie będzie to świadczyć o nieracjonalności jego wyboru. Decydując się na wariant kolidujący z obszarami podmokłymi, inwestor wziął pod uwagę koszty związane z odpowiednim przygotowaniem terenu pod przedsięwzięcie oraz związane z odpowiednim zabezpieczeniem, np. przed wskazanym przez skarżącego zapadnięciem drogi. Rozwiązania projektowe, które zostaną zastosowane podczas realizacji przedsięwzięcia, uwzględniają zachowanie dynamiki przepływów i ciągłość cieków — wszystkie przekroczenia cieków zostaną wykonane obiektami pełniącymi zarazem funkcje hydrologiczne i przyrodnicze, powodując że zostanie zachowana funkcjonalność omawianego obszaru. GDOŚ wyjaśnił, że zagadnienia techniczne i konstrukcyjne związane możliwością posadowienia drogi na określonym terenie ze względu na właściwości geotechniczne gruntów są poza zakresem postępowania.

Nadto wybrany wariant organ uznał za optymalny w szczególności z następujących powodów:

- Odnosząc się do zarzutu, że projektowana trasa przecina zwarte obszary leśne, co prowadzi do ich niekorzystnej fragmentacji, organ wskazał, że planowana droga ekspresowa została usytuowana w północnej części [...], a w celu zminimalizowania negatywnego oddziaływania bliskości trasy szybkiego ruchu na istniejące miejscowości, w tym zajęcie terenu ograniczające ich rozwój, szczególnie na odcinku 2, trasę poprowadzono na południe od istniejącej [...], wkraczając w obszar zalesiony;

- W ramach zrównoważonego transportu oraz idei stosowania zintegrowanych rozwiązań minimalizujących dla ciągów transportowych stanowiących dla środowiska pojedynczą barierę, trasa została zaprojektowana w pobliżu istniejącej linii kolejowej [...]. Przecięcie obszaru leśnego nie prowadzi do niekorzystnej fragmentacji, ponieważ zostanie zachowana łączność pomiędzy północnymi i południowymi siedliskami poprzez uwzględnienie w decyzji RDOŚ w [...] licznych przejść dla małych, średnich i dużych zwierząt;

- Trasa, z racji równoleżnikowego położenia przecina lokalne szlaki migracji z osi północ — południe. Przeprowadzenie inwentaryzacji przyrodniczej wspartej informacjami przekazanymi przez nadleśnictwa pozwoliło na wytyczenie głównych tras migracji, które zostaną zachowane w wyniku zaprojektowania licznych przejść dla małych, średnich i dużych zwierząt. GDOŚ zauważył, że pole wydmowe znajdujące się w mezoregionie [...] jest jednym z największych w Polsce, natomiast mikroregion [...] objęty jest dwiema formami ochrony przyrody;

- Obszar Chronionego Krajobrazu [...] - część wschodnia i zachodnia oraz Obszar Chronionego Krajobrazu [...] na południe od [...] o łącznej powierzchni ok. 45 tys. ha. Natomiast cała planowana trasa [...] na odcinku [...]-[...] w preferowanym wariancie zajmie powierzchnię zaledwie ok. 980 ha (Tabela 171 Zajęcie terenu na poszczególnych wariantach, str. 249 raportu ooś), przy czym w powyższy teren wlicza się nie tylko obszar [...]. Dokumentacja wskazuje, że realizacja każdego z proponowanych wariantów będzie wiązała się ze zniszczeniem niewielkiej powierzchni [...];

- Powołując się na wyniki inwentaryzacji przyrodniczej GDOŚ nie zgodził się ze stwierdzeniem, że preferowany wariant inwestycji narusza siedliska łęgu i obszary źródliskowe, które są wymienione w Załączniku I do Dyrektywy Siedliskowej. GDOŚ podkreślił, że Stowarzyszenie [...] bezpodstawnie twierdzi, że inwentaryzacja tego siedliska w okolicach [...] została niepoprawnie przeprowadzona, skarżący nie przedstawił jednak żadnych dowodów (np. w postaci wyników przeprowadzonej inwentaryzacji) na poparcie swojej tezy. Planowana skala ingerencji w siedlisko [...] między ok. km 10+780 a ok. km 11+060 zostanie znacznie ograniczona, w związku z decyzją o wyborze do realizacji węzła [...] — [...] w wariancie 3 w km ok. 11+820. Siedlisko [...] zinwentaryzowane w granicach użytku ekologicznego [...] zostanie w całości zachowane w związku z realizacją przejścia dolnego poza granicami użytku (punkt III.3.6) decyzji RDOŚ w [...] w nowym brzmieniu). Do typów siedlisk stwierdzonych poza wyznaczonym obszarem Natura 2000 nie stosuje się przepisów z art. 34 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2020 r., poz. 55, ze zm.);

- Preferowany wariant przecina obszary podmokłe o wysokiej bioróżnorodności, jednak nie można zgodzić się ze stwierdzeniem, że realizacja przedsięwzięcia "zniszczy zróżnicowane siedliska wodne i bagienne". W ramach zminimalizowania oddziaływania na przecinane obszary zostały podjęte odpowiednie działania, jak ww. realizacja węzła [...] — [...] w wariancie, który nie ingeruje w siedliska zależne od wód. Ponadto, przebieg trasy nad ciekami został zabezpieczony obiektami inżynieryjnymi, które będą pełniły funkcję przejść dla zwierząt.

- Przeprowadzona inwentaryzacja przyrodnicza, która objęła wszystkie komponenty środowiska przyrodniczego, nie wykazała istnienia w żadnym z analizowanych wariantów unikalnego w skali kraju układu przyrodniczego. Zinwentaryzowane gatunki fauny i flory, a także siedliska przyrodnicze występują w różnym zagęszczeniu i stanie zachowania w całej Polsce. Nałożone decyzją działania minimalizujące ograniczyły zakres stwierdzonego oddziaływania na zinwentaryzowane komponenty środowiska do nieznaczącego. Niezrozumiałe i nieuprawnione jest więc twierdzenie, że zostaną zdewastowane.

- GDOŚ podkreślił, że szczególnie prawnie chronione źródliska w obszarze użytku ekologicznego położone są od ok. 400 m do ok. 800 m w linii prostej na południe od miejsca realizacji przedsięwzięcia. W przypadku trwającej procedury ustanawiania lokalnej formy ochrony przyrody, w tym przypadku wspomniany w odwołaniu użytek ekologiczny "[...]", nie mają zastosowania przepisy z art. 45 ustawy o ochronie przyrody. Ponadto zdaniem GDOŚ nie zostaną zniszczone siedliska wodne i bagienne. Wszelkie lokalnie występujące cieki zostały uwzględnione w przeprowadzonej ocenie oddziaływania, zaś ingerencja w nie została ograniczona do niezbędnego minimum, tak aby utrzymać siedliska wodne i bagienne w niezmienionym stanie. Dalej GDOŚ argumentował, że swobodny przepływ wód w ciekach w osi północ - południe zostanie zabezpieczony, poprzez wykonanie przepustów oraz zespolonych przejść dla zwierząt, stąd nie jest zasadna z uwaga, że wybudowana trasa "poprzecznie zablokuje przepływ". Naturalny przepływ wód w rzece [...] został zabezpieczony poprzez zakaz regulowania rzeki (punkt III.3.8) decyzji RDOŚ w nowym brzmieniu oraz poprzez zaprojektowanie przejścia dla małych zwierząt w km 31+480 (punkt III.3.9 decyzji RDOŚ w nowym brzmieniu). W związku z powyższym organ nie zgodził się z konstatacją, że planowany przebieg trasy [...] w okolicach leśnictwa [...] spowoduje zniszczenie jaru rzeki [...], w tym naturalnego wodospadu na tej rzece,

- Odnosząc się do zarzutów dotyczących kolizji drogi z zastawkami znajdującymi się w oddziałach 232C i 233 leśnictwa [...], GDOŚ wyjaśnił, że jak wynika z akt sprawy (pismo inwestora z 16 czerwca 2020 r., znak: [...]) przebieg trasy nie koliduje z przedmiotowymi zastawkami, w związku z czym zostaną zachowane w obecnym kształcie, zaś system retencjonowania nie ulegnie zakłóceniom.

W odwołanych i w trakcie udziału społeczeństwa podniesiono, że realizacja trasy [...] według wariantu preferowanego spowoduje zniszczenie cennych wartości przyrodniczych, w tym użytków i gatunków chronionych. Na trasie przebiegu drogi znajduje się tylko jeden użytek ekologiczny o kodzie [...], który zostanie zachowany, gdyż w tym miejscu planowane jest przejście dolne dla dużych zwierząt (punkt III.3.6) decyzji RDOŚ). Zgodnie z analizą wyników inwentaryzacji przyrodniczej, realizacja każdego z proponowanych wariantów będzie wiązać się ze zniszczeniem gatunków chronionych. W związku z zakresem inwestycji - ok. 60 km trasy szybkiego ruchu wraz z projektowanymi węzłami, MOP-ami oraz OUD-ami - nie ma możliwości całkowitego wykluczenia ingerencji w obecny układ przyrodniczy analizowanego obszaru [...]. Aby trasa powstała należy zatem w odpowiedni sposób zminimalizować szkodliwe oddziaływanie. W ocenie Sądu decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach zawiera liczne warunki nakierowane na realizację tego celu oraz dotyczące takiego prowadzenia prac, aby w jak największym stopniu zminimalizować i skompensować negatywne oddziaływanie realizacji przedsięwzięcia. Nadto zostały przewidziane działania kompensujące. Przykładowo zgodnie z decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach zostaną zniszczone tylko dwa zbiorniki stanowiące siedliska płazów w ok. km 8+550 oraz 31+890 (punkt III.2.31) decyzji RDOŚ), które zostaną skompensowane poprzez budowę zbiorników zastępczych.

Część zarzutów dotyczących zniszczenia przyrody nie potwierdziła się. Przykładowo w odniesieniu do twierdzenia Strony, że zostaną zniszczone obiekty hydrologiczne (źródliska, stawy) co pozbawi dostępu do wody dużej populacji dziko żyjących zwierząt, organ wyjaśnił, że występujące w obszarze źródliska, zlokalizowane w okolicach miejscowości [...] oraz [...] znajdują się poza obszarem oddziaływania realizacji przedsięwzięcia, stąd zasadnie organ wywodził, że nie można zaaprobować stwierdzenia, że zwierzęta, w tym chronione jak łoś czy wilk, zostaną pozbawione naturalnych wodopojów.

Na trasie preferowanego wariantu zostały zinwentaryzowane miejsca gniazdowania bielika i kruka, jednakże organ nie podzielił stanowiska Nadleśnictwa [...], że organ I instancji pominął fakt, że w obszarze chronionym występuje bielik. W związku z obecnością tych gatunków, w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach znalazły się warunki, mające na celu minimalizować, a także kompensować wpływ realizacji przedsięwzięcia. W celu uniknięcia naruszenia strefy ochrony całorocznej miejsca gniazdowania bielika między km 29+100 a km 29+500, na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego została wprowadzona korekta przebiegu drogi.

Nadto oceniając zaskarżoną decyzję należy mieć na względzie działania następcze, które na poszczególnych etapach realizacji inwestycji mają zapewnić zarówno realizację już przyjętych warunków ochronnych, jak i wprowadzenie nowych. Zasadniczą rolę ma odegrać zapewnienie nadzoru przyrodniczego, który będzie czuwał nad wykonywaniem niezbędnych prac (co ujęte zostało punkt V.l. decyzji). Nadto przewidziany został obowiązek ponownej oceny oddziaływania na środowisko. W jego trakcie inwestor musi odnieść się do szeregu szczegółowych kwestii, jak np. uwzględnić analizę zasiedlenia stref ochrony bielika z okresu 3 ostatnich lat, występujących w granicach oddziaływania przedsięwzięcia (punkt VII.6. decyzji w nowym brzmieniu). Następnie, w oparciu o wyniki monitoringu inwestor musi zastosować warunki zawarte w punkcie IV.4. decyzji RDOŚ w [...] (w nowym brzmieniu), w tym m.in. prace, które mogą naruszyć strefy ochrony okresowej musi przeprowadzić poza okresem lęgowym bielika, który trwa od 1 stycznia do 31 lipca. Nadto w przypadku konieczności naruszenia zasiedlonej strefy wykonać platformę lęgową w porozumieniu z ornitologiem, właściwym miejscowo nadleśnictwem oraz RDOŚ w [...]. Ponadto, zgodnie z punktem V.2.lit.c decyzji RDOŚ w [...] (w nowym brzmieniu), inwestor zobowiązany jest do monitoringu porealizacyjnego stref ochrony miejsc gniazdowania bielika. W odniesieniu do zniszczenia siedlisk lęgowych kruka, inwestor został zobowiązany do wykonania 4 platform lęgowych dedykowanych dla kruka (punkt IV.1. lit. j), które zostaną zamontowane na terenie Lasów Państwowych, w miejscu uzgodnionym przez ornitologa oraz właściwe miejscowo nadleśnictwo, gdzie przez minimum 30 lat nie będzie wykonywana rębnia, mogąca wpływać na skuteczność zastosowanych rozwiązań. Dodatkowo platformy będą objęte działaniami konserwacyjnymi w celu zapewnienia stałej możliwości zasiedlenia. GDOŚ uwzględnił zatem zarówno porzucanie gniazd, jak i brak potwierdzenia zajętości gniazda w przeciągu kilku następujących po sobie lat (zwykle trzech), przewidując możliwość załączenia decyzji zrid w okresie 6 lub nawet 10 lat od dnia, w którym stała się ostateczna. Należy zatem uznać, że zasada przezorności została zrealizowana.

VII.II. Zarzut, że wybrany do realizacji wariant jest najbardziej kolizyjny z przyrodniczego punktu widzenia, gdyż charakteryzuje się największą wycinką na terenach leśnych oraz spowoduje największe zniszczenia siedlisk mszaków i kolizje z siedliskami gatunków chronionych i z chronionymi siedliskami Sąd uznaje go za nieuzasadniony.

Sąd podzielił w tej kwestii stanowisko organu, że w ocenie wariantów inwestycji należy brać pod uwagę całość wpływu danego przebiegu drogi na środowisko, a nie tylko jego wybrane aspekty, jak robi to skarżący. To, że w danej kategorii inny wariant był lepszy, nie decyduje o tym, że jest to wariant najkorzystniejszy. Dopiero analizując całość oddziaływania poszczególnych wariantów można zadecydować, który z nich wypada najkorzystniej. Skarżący nie wykazali, aby kwestionowane przez niego rozstrzygnięcie dotknięte było tego typu wadami, które by rozstrzygnięcie to dyskwalifikowały.

Racjonalny wariant alternatywny powinien opierać się na racjonalnych przesłankach realizacji przedsięwzięcia. Wymagana jest tu racjonalność metodyczna, instrumentalna oraz racjonalność społeczna i związana z ochroną środowiska obejmująca również cele i zasady prawne ochrony środowiska. Racjonalności nie może ograniczyć jedynie do instrumentów realizacji przedsięwzięcia, ponieważ w ramach oceny oddziaływania na środowisko należy zbadać nie tylko jak będzie realizowane przedsięwzięcie, ale przede wszystkim jak dobrać skutecznie metody i środki jego wykonania, a przede wszystkim po co i w jakim celu je stosować z punktu wymagań przepisów ustawy ooś w przypadku wyboru racjonalnego wariantu alternatywnego (tak NSA w wyroku z dnia 19 marca 2019 r., II OSK 1092/17, WSA w Warszawie w wyroku z 15 września 2021 r., IV SA/Wa 395/21, CBOSA). Nadto zgodnie z art. 107 K.p.a. kwestie dotyczące wariantowania, jak i alternatywności przyjętych założeń, zostały szczegółowo omówione w zaskarżonej decyzji.

Słuszne jest twierdzenie, że analizując rzeczywisty wpływ planowanej inwestycji na środowisko, nie można odnosić się wyłącznie do fragmentu zamierzenia budowlanego, ale do jego całości, z uwzględnieniem wszystkich kryteriów poddawanych ocenie, a nie tylko do wybranych odcinków. Powyższe oznacza, iż w przypadku przedsięwzięć liniowych zróżnicowanie wariantów lokalizacyjnych pod względem wpływu na środowisko rozpatruje się w kontekście całokształtu inwestycji, a nie jego wybranych fragmentów. Wariantowanie tego rodzaju przedsięwzięcia nie oznacza jedynie zaproponowania trzech, całkowicie odmiennych przebiegów danej trasy. Ponadto to inwestor, a nie pozostałe strony postępowania, określa przebieg trasy planowanego przedsięwzięcia. Dopuszczalne są zatem sytuacje, w których proponowane przez inwestora warianty realizacji inwestycji posiadają częściowo jednakowy przebieg. Stanowisko to podzielane jest w orzecznictwie, czego wyrazem jest np. wyroki NSA z dnia 14 września 2021 r. II OSK 528/21 oraz dnia 27 marca 2018 r., IV SA/Wa 2826/17, CBOSA.

Należy przy tym zauważyć, iż wariantowanie lokalizacyjne przedsięwzięć liniowych ma na celu wypracowanie zróżnicowanych rozwiązań dla ochrony określonych dóbr istotnych ze środowiskowego punktu widzenia. Powyższe nie oznacza, że inwestor jest zobowiązany do automatycznego różnicowania wariantów przebiegu inwestycji w każdym punkcie usytuowania inwestycji tak, aby zasługiwały na miano wariantów alternatywnych. Wskazują również na to wyznaczniki racjonalności wariantów, o którym była wyżej mowa (tak WSA w Warszawie w wyroku z 15 września 2021 r., IV SA/Wa 395/21, CBOSA).

Jednocześnie Sąd wskazuje, że organ określa warunki korzystania z zasobów środowiskowych dla inwestycji sprecyzowanej we wniosku, o którego zakresie decyduje wnioskodawca. Słusznie więc motywował organ, że nie posiada kompetencji do rozstrzygania w zakresie zaproponowanych rozwiązań technicznych, komunikacyjnych objętej wnioskiem inwestycji, czy jej przebiegu. Powyższe stanowisko znajduje poparcie w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 23 lutego 2011 r., sygn. akt: II OSK 2516/10, wyroki WSA w Warszawie z dnia: 27 marca 2018 r., IV SA/Wa 2826/17, CBOSA).

Skoro organ ochrony środowiska nie posiada kompetencji uprawniających do wprowadzania zmian koncepcyjnych w przedsięwzięciu stanowiącym przedmiot oceny oddziaływania na środowisko, to za nieuprawnione należy uznać żądanie, dotyczące dokonania zmiany przebiegu projektowanego odcinka.

Ocena zasadności podjęcia inwestycji, funkcjonalności i prawidłowości przyjętych przez inwestora założeń projektowych nie zawiera się we właściwości działania organów środowiskowych. Wobec powyższego podnoszone w tym zakresie zarzuty nie zasługują na uwzględnienie.

VII.III. Odmowa ustalenia środowiskowych uwarunkowań w kształcie określonym we wniosku – jak już wyżej sygnalizowano - może nastąpić jedynie w ściśle określonych przypadkach wskazanych w ustawie ooś, wyżej wymienionych. Tym samym, jeśli w odniesieniu do wariantu proponowanego przez inwestora nie zachodzą okoliczności wykluczające możliwość wydania pozytywnej decyzji, wówczas organ jest zobowiązany do określenia środowiskowych warunków realizacji przedsięwzięcia w wariancie wskazanym we wniosku. Taka sytuacja ma miejsce w ocenianym postępowaniu. Sąd po dokonaniu kontroli zaskarżonej decyzji również nie stwierdził wystąpienia w sprawie przesłanek uzasadniających wydanie decyzji odmownej.

W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że organ administracji nie może oceniać racjonalności czy też słuszności przyjętych we wniosku rozwiązań projektowych, gdyż postępowanie w sprawie zezwolenia na realizację danej inwestycji drogowej toczy się na wniosek zarządcy drogi, którym to wnioskiem organ jest związany. Organ nie posiada kompetencji do wyznaczania i korygowania trasy inwestycji bądź zmiany proponowanych rozwiązań co do jej przebiegu. To inwestor dokonuje bowiem wyboru najkorzystniejszych w jego ocenie rozwiązań odnoszących się do planowanego przez niego przedsięwzięcia drogowego (zob. np. wyroki NSA z dnia 28 lutego 2014 r., II OSK 93/14; z dnia 5 września 2018 r., II OSK 1737/18; z dnia 17 maja 2017 r., II OSK 203/17; z dnia 13 listopada 2018 r., II OSK 2933/18, CBOSA). Organy mogą działać tylko w granicach tego wniosku, nie mają możliwości ingerowania w lokalizację inwestycji, a więc i w przebieg linii podziału nieruchomości, zaproponowany przez wnioskodawcę (por. wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2013 r., II OSK 432/13, wyrok WSA w Warszawie z 22 września 2021 r., VII SA/Wa 1523/21, CBOSA). W związku z powyższym organy orzekające w tej sprawie nie mogły kwestionować wyznaczonego przez inwestora we wniosku przebiegu tej inwestycji.

VIII. Sąd nie uznaje za zasadne zarzuty Stowarzyszenia, że organ nie przeanalizował wszystkich uwag zgłoszonych przez tę organizację w postępowaniu odwoławczym, w wyniku czego nie została zapewniona skuteczna minimalizacja oddziaływań barierowych w odniesieniu do wilka i dużych ssaków kopytnych. Stowarzyszenie [...] w trakcie postępowania odwoławczego złożyło uwagi w postaci rozbudowanych punktów, a wspólnym mianownikiem argumentacji tam wywiedzionej jest barierowy wpływ planowanej trasy [...] na możliwości migracyjne zwierząt w obrębie głównego korytarza migracyjnego. Organ powołał zarzuty w zwięzłej formie w punktach 53a-d str. 27-28 decyzji z dnia [...] czerwca 2021 r., do których odniósł się merytorycznie na stronach 46-49. W ocenie Sądu organ w odniesieniu do jednorodzajowych zagadnień prawidłowo odniósł się zbiorczo, bez ich ponownego dzielenia w ujęciu przedstawionym przez Stowarzyszenie. W procedurze administracyjnej dopuszczalne jest nieodnoszenie się merytoryczne do kwestii, które w oczywisty sposób nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia. Taka redakcja nie świadczy o braku prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, a zatem nie wywiera wpływu na jej wynik i nie może być powodem uchylenia zaskarżonej decyzji. Zdaniem Sądu odniesiono się do uwag i wniosków zgłoszonych przez Stowarzyszenie w sposób kompleksowy i wyczerpujący.

IX. W ocenie Sądu GDOŚ przeprowadził wystarczająco szczegółową analizę całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i w oparciu o posiadaną wiedzę zreformował warunki m.in. dotyczące minimalizacji negatywnego oddziaływania planowanej drogi na zinwentaryzowane gatunki zwierząt.

Sąd rozpoznający niniejsze skargi przychyla się do stanowiska organów i nie podziela argumentacji Stron, dotyczącej przejść, które należy uznać za spełniające wymagania pod względem funkcjonalnym. Sąd podziela stanowisko orzecznicze (por. np. wyrok WSA w Warszawie, z 27 listopada 2020 r., IV SA/Wa 1676/20, CBOSA), w którym wskazano, że kierujący zespołem autorów raportu oddziaływania na środowisko wskazał, że od wielu lat są projektowane i budowane przejścia górne dla dużych zwierząt i w każdym ze znanych przypadków tak obiektów już wybudowanych, realizowanych, jak i projektowanych stosunek szerokości do długości obiektu jest liczony w konstrukcji obiektu, czyli miejscu gdzie obiekt rzeczywiście stanowi "wąskie gardło" (efekt "szyjki od butelki") w migracji zwierząt, nie zaś jako długość przeszkody z perspektywy widzenia zwierząt, czyli długość przejścia górnego to długość konstrukcji łącznie z najściami. W Polsce powstają standardowe obiekty o szerokości od 25 do 60 m (tamże).

Wspomniany powyżej wpływ barierowy dla dużych zwierząt został znacznie ograniczony poprzez zwiększenie liczby przejść dedykowanych dla dużych zwierząt (pkt 24 decyzji GDOŚ), co zostało dokładnie wyjaśnione w odpowiedzi na uwagi Stowarzyszenia [...] (str. 46-49 decyzji).

Organ podkreślił, że wskazana w decyzji z dnia [...] czerwca 2021 r. lokalizacja przejść dla dużych zwierząt nie jest przypadkowa, tylko została oparta o analizy zgromadzonych akt sprawy, których podstawą była Tabela 225 Szlaki wędrówek ssaków na przebiegu planowanej inwestycji (str. 373-374 tom 1 raportu ooś). Przybliżony kilometraż kolizji poszczególnych wariantów trasy [...] ze szlakami wędrówek ssaków powstał w oparciu o wyniki przeprowadzonej w ramach postępowania inwentaryzacji przyrodniczej teriofauny, które zostały uzupełnione o informacje uzyskane od poszczególnych nadleśnictw. Obecność barier i oddziaływań antropogenicznych oraz lokalizacja infrastruktury towarzyszącej planowanej drodze jak węzły, MOP-y i OUD-y wpływa na zachowanie zwierząt. Bliskość siedzib ludzkich lub oświetlenie obiektu drogowego wzmaga bowiem barierę psychofizyczną zwierząt, skutkującą spadkiem penetracji przejścia. Ponadto, przy wyznaczaniu lokalizacji przejść, istotne znaczenie ma występowanie innych cennych gatunków zwierząt i roślin. Budowa takich obiektów powoduje znaczne zajęcie i przekształcenie terenu, co może wiązać się ze zniszczeniem cennych przyrodniczo siedlisk.

W przypadku preferowanego przebiegu trasy [...] antropopresja jest dość znacząca: całość odcinka 1 ciągnie się wzdłuż miejscowości [...] i [...] równolegle do linii kolejowej nr [...], na odcinku 2 od ok. km 8+600 do km 11+800 znajduje się [...] Sp. z o.o., [...] i zakład [...] Sp. z o.o., natomiast odcinek 3 i 4 w całości graniczy z czynnym poligonem wojskowym. W przebiegu trasy zaprojektowano łącznie 7 węzłów, 3 Miejsca Obsługi Podróżnych oraz Obwód Utrzymania Drogi (odpowiednio pkt 1.2, 1.3 i 1.4 decyzji RDOŚ w [...]). Natomiast wśród cennych przyrodniczo miejsc znalazł się użytek ekologiczny [...] oraz 3 strefy ochrony miejsc gniazdowania bielika (odpowiednio pkt 24 lit. a oraz pkt 28 pkt 4 decyzji GDOŚ).

Lokalizacja przejść dla zwierząt jest kompromisem pomiędzy potrzebami zwierząt migrujących, działalnością ludzi a pozostałymi elementami środowiska przyrodniczego i należy uwzględnić nie tylko rangę korytarza migracyjnego i dobowe możliwości migracyjne zinwentaryzowanych gatunków zwierząt, ale również szereg czynników, które wpłyną na funkcjonalność planowanego obiektu, nie tracąc jednak z pola widzenia funkcjonalności samego przedsięwzięcia. Sąd nie neguje faktu, że niemożność przedostania się drapieżników z jednego kompleksu leśnego do drugiego osłabia wymianę osobników pomiędzy subpopulacjami. Populacje izolowane narażone są tym samym na chów wsobny. Dla przetrwania dużych drapieżników niezmiernie istotne jest zachowanie łączności pomiędzy poszczególnymi lasami i bytującymi tam małymi populacjami dużych drapieżników. Także w obrębie każdego z kompleksów leśnych drapieżniki muszą mieć możliwość swobodnego przemieszczania się. Nie można bowiem zapominać, ze celem decyzji jest określenie środowiskowych uwarunkowań dla danego przedsięwzięcia, które w określonych ramach, w tym też ekonomicznych ma zostać zrealizowane. Założeniem dla wydania decyzji środowiskowej nie jest bowiem uniemożliwienie inwestycji. Jest ona potrzebna również z uwagi na okoliczności śmierci zwierząt. W literaturze wskazuje się, że "spośród innych form aktywności człowieka, które są ważnymi czynnikami śmiertelności w populacjach dużych drapieżników, do najważniejszych zaliczyć należy kolizje z pojazdami. Dotyczy to przede wszystkim przypadków śmierci zwierząt potrąconych przez samochody, choć rejestrowano również osobniki zabite przez pociągi. W ostatnich latach kilkadziesiąt drapieżników zginęło w taki sposób w Polsce. Niektóre niewielkie populacje cierpią szczególnie, np. w [...] w ciągu 7 lat na drogach zabitych zostało 5 wilków". Podręcznik najlepszych praktyk w ochronie wilka, rysia i niedźwiedzia brunatnego, Styczeń 2014, (dostęp https://www.researchgate.net/publication315335920_Podrecznik_najlepszych_praktyk_w_ochronie_wilka_rysia_i_niedzwiedzia_brunatnego).

Nie oznacza to, że cała trasa [...] będzie szczelnie wygrodzona bez zapewnienia przejść dla zwierząt. W pkt 24 decyzji GDOŚ zostały wskazane lokalizacje ośmiu przejść dla dużych zwierząt. Co więcej korytarz zarezerwowany pod projektowaną inwestycję częściowo przechodzi przez istniejącą drogę krajową nr [...], wobec tego już istnieje infrastruktura liniowa, która generuje oddziaływanie barierowe. Zdaniem GDOŚ jest ono w obecnej chwili większe, niż będzie to miało miejsce po wybudowaniu drogi ekspresowej, bowiem aktualnie droga jest niewygrodzona i brak jest przejść oraz przepustów dedykowanych dla fauny, właściwych dla poszczególnych gatunków i uwzględniających ich potrzeby biologiczne, a także ekologiczne. Organ nie zaprzecza, że każda inwestycja liniowa, a w tym przypadku droga ekspresowa [...], powoduje oddziaływanie barierowe. Jednak w analizowanej sprawie wpływ ten będzie skutecznie zminimalizowany poprzez przejścia i przepusty dla zwierząt, w tym będące przedmiotem zainteresowania Stowarzyszenia przejścia dla dużych zwierząt.

GDOŚ ustalił lokalizację przejść dedykowanych dla dużych zwierząt, tak aby w maksymalny możliwy sposób zapewnić drożność głównego korytarza migracyjnego, jakim jest [...], opierając się na posiadanych danych, odnosząc się do potwierdzonych informacji.

Stowarzyszenie błędnie zarzuciło, że odpowiedzi na zarzuty Stowarzyszenia są sprzeczne z faktami potwierdzonymi naukowo. Za przykład podano informację, że nieprawdą jest, że wataha wilków jest w stanie w ciągu doby przebiec średnio 20 km, a następnie przedstawiono wywód, który domniemywa, że organ nie potrafi interpretować behawioru zwierząt, w szczególności wilków i ssaków kopytnych. Zacytowana przez Stowarzyszenie informacja jest faktem naukowym - dr hab. S. N. i dr hab. inż. R. M., przedstawiciele Stowarzyszenia [...], będący specjalistami od badań nad wilkami w Polsce, w publikacji "Podręcznik najlepszych praktyk w ochronie wilka, rysia i niedźwiedzia brunatnego" (Warszawa 2014), wskazali, że wilki "pokonują codziennie ok. 23 km, mogą jednak przebiec ponad 60 km w ciągu doby (Musiani i in. 1998, Jędrzejewski i in. 2001)".

Sąd podziela powyższe twierdzenie organu, odwołując się do publikacji Sabiny Pierużek-Nowak, Przywództwo w grupie wilków (dostęp https://www.ican.pl/p/sabina-pieruzek-nowak/NBiOA8qRB).

W związku z powyższym, prawdą jest, że wilki są w stanie przemieścić się w ciągu doby na duże odległości, dlatego nie można zgodzić się, że wskazane w decyzji GDOŚ zagęszczenie przejść dla dużych zwierząt zakłóci długodystansowe migracje wilka.

Odnosząc się do twierdzenia Stowarzyszenia, że "każde zwierzę próbujące przekroczyć [...] będzie musiało pokonywać od kilku do kilkunastu kilometrów więcej niż wynosi ich obecny dystans migracji dobowych" zasadnie – w ocenie Sądu - GDOŚ wyjaśnił, że nie można porównywać średnich dobowych migracji ssaków kopytnych (2-3 km) z odległością między przejściami (5-7 km) i twierdzić, że przejście przez trasę jest poza zasięgiem tych zwierząt. Należy mieć na uwadze, że dobowe migracje związane są głównie z poszukiwaniem pożywienia, a pokonywany przez zwierzęta (nie tylko kopytne) dystans wiąże się z wieloma czynnikami, takimi jak: pora roku, jednorodność krajobrazu, liczebność populacji, płoszenie osobników. Wskazana w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach lokalizacja przejść dla dużych zwierząt pokrywa się z wyznaczonymi szlakami wędrówek ssaków (tabela 225 — str. 373-374 tom 1 raportu ooś), wobec czego najczęściej uczęszczane przez zwierzęta trasy pozostaną zachowane.

Logiczny jest również wywód dotyczący odniesienia się do argumentu, że projektowana trasa [...] w przypadku odcinka 2 według wariantu 6 czerwonego przechodzi "przez centralną strefę kompleksu leśnego", a w konsekwencji przez "centralne strefy siedlisk wilka". Organ wywodził, że takie stanowisko wobec podstawowej informacji jaką jest przebieg projektowanej drogi może wskazywać, że skarżący nie zapoznał się z dokumentacją sprawy, a graficzne przedstawienia przebiegu trasy załączone do dokumentacji sprawy jasno wskazują, że każdy z wariantów, w tym wybrany do realizacji, przebiega północnym skrajem [...]. Maksymalne odsunięcie wariantu czerwonego w stronę południową od obecnego śladu [...] między km 9+100 a km 37+800 wynosi niecałe 2 km. W związku z powyższym, podobnie jak w przypadku autostrady [...], trasa [...] na omawianym odcinku przebiega skrajem kompleksu leśnego, a równocześnie północnym skrajem terytorium wilczych rodzin żyjących w [...]. Dlatego uprawnionym było przytoczenie przez organ wyników przeprowadzonego monitoringu przejść dla zwierząt na autostradzie [...] w [...] (str. 47 decyzji GDOŚ). Monitoring 15 przejść: 6 górnych o szerokości 30-45 m i 9 dolnych o szer. 15-114 m wykazał, że wilki i ssaki kopytne chętniej wykorzystują "wąskie" przejścia górne niż "szerokie" przejścia dolne. Takie wnioski płynące z przeprowadzonych badań dały wystarczającą podstawę do stanowiska GDOŚ, że zarówno wilki jak i ssaki kopytne, "będące naturalnymi ofiarami wilka" (pismo Stowarzyszenia z 11 maja 2021 r., znak: [...]), będą w stanie migrować przez [...] w osi północ-południe dzięki zaprojektowanym górnym przejściom dla dużych zwierząt. Zgodnie z pkt 31.12 decyzji GDOŚ, po przeprowadzonej inwentaryzacji wilka i ssaków kopytnych, inwestor ma obowiązek zweryfikowania przyjętych wartości, aby tam, gdzie jest to niezbędne, zwiększyć parametry przejść, zatem ilość przejść może zostać zwiększona.

Dodatkowo, należy zwrócić uwagę, że przejścia górne dla dużych zwierząt nałożone w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach (pkt III.3.6 decyzji RDOŚ w [...] zreformowany pkt 24 decyzji GDOŚ) mają po minimum 35 m.

Odwołując się do literatury warto zauważyć, że jeżeli chodzi o ich przeznaczenie to zaleca się zachowanie ciągłości siedlisk i korytarzy ekologicznych wszystkich grup zwierząt ze szczególnym uwzględnieniem dużych ssaków kopytnych, wymiary minimalne – szerokość minimalna ≥ 35 m (zalecana ≥ 50 m) oraz dodatkowe cechy szczególne (szerokość przejścia zwiększająca się płynnie (lejkowato) w kierunku podstawy najść, w obu kierunkach – kształt podwójnej paraboli w rzucie pionowym, maksymalne nachylenie powierzchni przejścia i nasypów najść – 15 %, stosunek szerokości do długości przejścia powinien mieć wartość > 0,8, zaleca się lokalizowanie przejść na odcinkach drogi biegnących w naturalnych obniżeniach terenu lub wykopach (tak Rafał T. Kurek, Poradnik projektowania przejść dla zwierząt i działań ograniczających śmiertelność fauny przy drogach rozdział 1.3. Przejście górne dla dużych zwierząt, Warszawa 2010 r., str. 27 (dostęp https://korytarze.pl/publikacje/poradnik-projektowania-przejsc-dla-zwierzat-i-dzialan-ograniczajacych-smiertelnosc-fauny-przy-drogach-rafal-t-kurek).

Z powyższego wynika, że przejścia te odpowiadają założeniom przyrodników, przy uwzględnieniu lokalnej sytuacji przy niniejszym, konkretnym przedsięwzięciu, tj. budowie trasy ekspresowej [...]. Organ wybrał takie zagęszczenie przejść dla zwierząt, które będzie najbardziej skuteczne w przypadku tej inwestycji. Organ prawidłowo odwołał się do najnowszej publikacji specjalistycznej w zakresie projektowania przejść dla zwierząt (Hlavac i in. 2019. Wildlife and Traffic in the Carpathians. Guidelines how to mimmiye the impact of transport infrastrukturę development on naturę in the Carpathian countnesp odnosi się do rejonu Karpat i w przypadku Polski region ten sięga najdalej do Krakowa (Fig. 1.5, str. 15 ww. publikacji). Brak funkcjonalności przejść dla zwierząt o szerokości ok. 35 m w przypadku regionu Karpat związana jest z licznym występowaniem rysia, który jest gatunkiem niezwykle płochliwym. Dlatego w przypadku występowania tego przedstawiciela kotowatych istotne są duże mosty krajobrazowe pozwalające na zachowanie drożności korytarza migracyjnego. Zasadnie organ zauważa, że ryś, który wymagałby większych przejść nie występuje w przedmiotowym rejonie, co potwierdziła przeprowadzona przez organ inwentaryzacja. Przykładowo zaś wzdłuż północnego pasa pojezierzy w Polsce przebiegają główne szlaki migracji zwierząt między kompleksami leśnymi północno-wschodniej Polski i lasami na zachód od [...], mogącymi stanowić miejsce rozwoju populacji obu dużych drapieżników – wilka i rysia. W raporcie w projektu [...], Aktywna ochrona populacji nizinnej rysia w Polsce, str. 143, wyróżniono najważniejsze odcinki do poprawy łączności ekologicznej tj.: (1) [...] – [...], (2) [...] – [...], (3) [...] – [...], (4) [...] – [...], (5) [...] – [...]. Obszary te stanowią kluczowe elementy sieci korytarzy ekologicznych i mogą decydować o efektywności migracji zwierząt i przepływie genów między populacjami na obszarze północnej Polski (https://docplayer.pl/11237053-Aktywna-ochrona-populacji-nizinnej-rysia-w polsce.html). W ramach programu oceniono efekty reintrodukcji i translokacji opisując metapopulację rysia.

Organ przekonująco wskazał, że Skarżący niesłusznie zarzuca, że organ bazuje na swoich własnych postępowaniach. Przytoczenie w decyzji informacji, że organ prowadzi w trybie art. 56 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody liczne postępowania administracyjne w przedmiocie udzielenia odstępstw od zakazów (str. 47 decyzji GDOŚ) miało na celu potwierdzenie, że organ posiada szeroką wiedzę o behawiorze wilków, potwierdzaną przez liczną dokumentację analizującą poszczególne przypadki, dlatego jest merytorycznie przygotowany, by orzec, że planowana trasa [...] nie zaburzy możliwości migracyjnych wilka. Nadto organ wyjaśnił, że zacytowane przez organ informacje na str. 48 decyzji GDOŚ pochodzą z Uchwały Nr [...] Sejmiku Województwa [...] z dnia [...] września 2019 r. w sprawie Obszaru Chronionego Krajobrazu [...] - część wschodnia i zachodnia (Dz. Urz. Woj. [...] z 2019 r., poz. [...]). Jeżeli skarżący uważa przedstawioną charakterystykę za błędną i nieznajdującą poparcia w rzeczywistości, powinien zgłosić zastrzeżenia do organu uchwalającego powyższy akt prawny w celu naniesienia stosownych korekt, zamiast zarzucać organowi wydającemu decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach "wątpliwej jakości argumentację i manipulację faktami". Odnośnie podziału [...] na strefę północną wykorzystywaną przez ludzi oraz strefę centralną i południową wykorzystywaną przez zwierzęta, jest to orientacyjny podział, który wynika wprost z analizy użytkowania terenu. Cała [...] jest lasem gospodarczym, którego północna część przylega do dużych miejscowości, zaś południowa do rozległych terenów rolnych, a ludzi eksplorują północne obrzeża [...], co także znajduje uzasadnienie w uwagach zgłaszanych podczas udziału społeczeństwa. Ponieważ wilki unikają kontaktu z ludźmi, największa ich aktywność będzie odnotowywana w centralnej i południowej części lasu (Podręcznik najlepszych praktyk w ochronie wilka, rysia i niedźwiedzia brunatnego). Ponadto organ stwierdził, że aktywność w centralno-południowej części [...] potwierdzają badania: "w odniesieniu do [...] wilków zdarzało się, że przez wiele dni zwierzęta te większość czasu spędzały poza zwartym obszarem [...], przebywając głównie na obszarach rolniczych, śródpolnych terenach podmokłych i występujących tam kępach lasu" (Sewerniak P. (red.) i Holc J. (red.). 2019. Przyroda Poligonu [...]. Stan badań i problemy ochrony. [...]).

Słusznie organ odnotował, że Stowarzyszenie nie zacytowało jakie "dostępne dane literaturowe" analizował, by uznać, że "droga [...] w wariancie nr 6 ingeruje w centralne strefy areałów co najmniej 2 grup rodzinnych wilka", co podważa wiarygodność przedstawionych informacji.

Sąd nie zaakceptował zarzutu Stowarzyszenia [...], że organ odwoławczy nie przeanalizował poprawności przeprowadzonej inwentaryzacji przyrodniczej wilków, bowiem miało miejsce tropienie śladów wilka na śniegu, ponieważ w styczniu i w lutym 2017 r., kiedy były przeprowadzane badania terenowe, zalegała pokrywa śnieżna (str. 118 tom 7 raportu ooś "Inwentaryzacja przyrodnicza"). Zgodnie z wynikami inwentaryzacji, powierzchnia zajętych przez przedsięwzięcie siedlisk wilka jest podobna we wszystkich wariantach i waha się między 361 a 384 ha. Natomiast powierzchnia ok. 8077 ha dotyczy obszaru na północ od planowanych przebiegów wariantów, który może być potencjalnie wyłączony z rewiru wilka. W związku z podjętymi w ramach oceny oddziaływania na środowisko działaniami minimalizującymi, m.in. zaprojektowaniem przejść dla dużych zwierząt, rzeczywisty wpływ na rewir będzie zdecydowanie niższy. Ponadto nie jest prawdą, że poprzez nałożenie obowiązku inwentaryzacji wilka i ssaków kopytnych (pkt 31.12 decyzji GDOŚ) organ "próbuje przemilczeć problem i scedować na etap ZRID". Środowisko przyrodnicze ulega dynamicznym procesom, w związku z tym liczebność i zagęszczenie mogły ulec zmianie, od 2017 r. kiedy wykonywana była inwentaryzacja). Mając na celu jak najlepsze dostosowanie podejmowanych działań minimalizujących do stanu obecnego, organ nałożył obowiązek przeprowadzenia ww. inwentaryzacji podczas ponownej oceny oddziaływania na środowisko, w celu doprecyzowania lokalizacji i parametrów urządzeń ochrony środowiska.

W związku z powyższym zarzuty odnośnie braku rzetelnej oceny kolizji inwestycji ze szlakami migracyjnymi zwierząt oraz wpływu barierowego przedmiotowej inwestycji nie zasługują na uwzględnienie.

X. Sąd nie uznał za zasady argumentu, że nienałożenie na inwestora w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach planowanej drogi ekspresowej obowiązku poniesienia kosztów opracowania dokumentacji hydrogeologicznej, którego żąda Spółka, świadczy o wadliwości decyzji. Przeciwnie skutkowałoby to tym, że decyzja byłaby w tej części obarczona wadą nieważności, bowiem warunek ten zostałby nałożony bez podstawy prawnej (art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.).

XI. Zasadnie organ uznał za nieuprawnione powoływanie się na okoliczności dotyczące projektowanych stref ujęć, które miały miejsce w postępowaniach w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach prowadzonych przez RDOŚ w [...] dla innych zamierzeń inwestycyjnych. Postępowanie jest prowadzone w konkretnej indywidualnej sprawie administracyjnej i organ administracji nie jest związany swoimi rozstrzygnięciami podjętymi w sprawach "podobnych", albowiem w każdej nowej może wystąpić odmienny stan prawny i faktyczny. Słusznie organ wywodził, że nie ma podstaw prawnych do uwzględniania zakazów i zaleceń względem planowanych stref ochrony ujęć wody, bo te nie zostały jeszcze określone. Do zagadnień tych GDOŚ odniósł się w skarżonej decyzji na str. 61, 62, i wówczas wskazał, że "HZ świetle art. 121 ust. 1 ustawy dnia 20 lipca 2017 r - Prawo wodne (Dz. U. 2021 r. poz. 624, ze zm.), strefę ochronną stanowi obszar ustanowiony na podstawie art. 135 ust. 1 Prawa wodnego, na którym obowiązują nakazy, zakazy i ograniczenia w zakresie użytkowania gruntów oraz korzystania wód. Strefa ochronna obejmuje: 1) wyłącznie teren ochrony bezpośredniej albo 2) teren ochrony bezpośredniej i teren ochrony pośredniej (ust. 2). Strefę ochronną obejmującą teren ochrony bezpośredniej i teren ochrony pośredniej ustanawia wojewoda w drodze aktu prawa miejscowego (art. 135 ust. 1 pkt 2 Prawa wodnego). Ustanawiając zaś strefę ochronną obejmującą teren ochrony bezpośredniej i teren ochrony pośredniej, wojewoda określa obszar terenu ochrony bezpośredniej oraz obszar ochrony pośredniej, a także wskazuje do stosowania obowiązki wynikające art. 128, a na obszarze terenu ochrony pośredniej może wskazać odpowiednie nakazy, zakazy i ograniczenia spośród tych, o których mowa w art. 130 (art. 137 ust. 1 Prawa wodnego). Tym samym, z uwagi na brak odpowiednich aktów ustanawiających strefy ochrony dla planowanych ujęć, ich granice oraz nakazy i zakazy tam obowiązujące, nie ma możliwości uwzględnienia ich w treści orzekanych niniejszą decyzją warunków czego żąda skarżąca spółka. Plany inwestycyjne skarżącej spółki, jako zdarzenie przyszłe nie mogą wpływać na brzmienie decyzji, bowiem powinna ona dotyczyć stanu faktycznego i prawnego aktualnego na dzień jej wydania.

Należy również wskazać, że teren planowanego przedsięwzięcia drogowego nie jest objęty miejscowym planem. Ponadto zgodnie z art. 80 ust. 2 ustawy ooś właściwy organ wydaje decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach po stwierdzeniu zgodności lokalizacji przedsięwzięcia z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, jeżeli plan ten został uchwalony. Obowiązek ten nie dotyczy jednak decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach wydawanej m.in. dla drogi publicznej.

XII. W rezultacie należało stwierdzić, że postępowanie zmierzające do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach planowanej inwestycji prowadzone było z zachowaniem procedury administracyjnej, jak i w zgodzie z przepisami prawa materialnego. Materiał dowodowy został zebrany w sprawie zgodnie z obowiązkiem ciążącym na organie, a polegającym na gromadzeniu wszelkich dowodów z urzędu. Zgromadzony materiał dowodowy ma charakter kompletny, a składa się na niego w szczególności raport z jego uzupełnieniami. Organy administracji obu instancji dokonały prawidłowej weryfikacji raportu, a z faktu, iż oceniły go pozytywnie, przyjmując jako dowód przemawiający za określeniem uwarunkowań przyjętych w decyzji, nie można wyprowadzić wniosku, iż taka ocena narusza obowiązek wynikający z art. 80 K.p.a.

XIII. Dodatkowo, w podsumowaniu zbiorczo odnosząc się do uwag i zarzutów skarg wskazać należy, że zgodnie z art. 59 ust. 1 w związku z art. 71 ust. 2 ustawy ooś oceny tej wymagają przedsięwzięcia, które znacząco oddziałują na środowisko. Już sama nazwa przedsięwzięć wskazuje więc, że ich realizacja nie może pozostawać bez wpływu, i to negatywnego, na środowisko. Zmiana stanu środowiska w następstwie takiej realizacji, w tym pogorszenie warunków bytowania gatunków chronionych, jest więc w praktyce nieunikniona i nie może samo przez się stanowić argumentu na rzecz jej zaniechania. Rola oceny oddziaływania na środowisko sprowadza się do oszacowania rodzaju i skali przewidywanych zmian i określeniu środków służących nie tyle zapobieżeniu im, ile ich zmniejszeniu i wyrównaniu, np. w toku kompensacji przyrodniczej (tak NSA w wyroku z 24 listopada 2021 r., II OSK 1674/21, CBOSA). Nie chodzi zatem o wyeliminowanie negatywnych oddziaływań na środowisko.

Stosownie do art. 66 ustawy o ocenach kwestie te muszą być przedstawione w raporcie oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, który staje się przez to punktem wyjścia do oceny jako dokument zawierający dane, jakie trzeba poddać analizie. Potwierdza to definicja oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, zamieszczona w art. 3 ust. 1 pkt 8 ustawy, według której jest to postępowanie obejmujące w pierwszej kolejności weryfikację raportu, polegającą w szczególności na uzyskaniu wymaganych ustawą opinii i uzgodnień wyspecjalizowanych organów oraz zapewnieniu możliwości udziału społeczeństwa. Dlatego raportowi, o czym była wyżej mowa, który przeszedł tę weryfikację w wyniku prawem określonej specjalistycznej procedury zakończonej w szczególności decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach, w orzecznictwie powszechnie przypisuje się szczególną moc dowodową, polegającą na tym, że nie można go skutecznie zakwestionować poza tą procedurą, za pomocą twierdzeń, jakie nie zostały udokumentowane i sprawdzone w stopniu co najmniej zbliżonym do raportu, np. poprzez przedłożenie tzw. kontrraportu (zob. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 września 2017 r., sygn. akt. II OSK 890/17, LEX nr 2599446 i 5 marca 2021 r., sygn. akt. II OSK 965/17, LEX nr 2643053). Rezultatem oceny środowiskowej, władczym wyartykułowaniem jej wniosków, pozostaje ostateczna decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach, która z mocy art. 86 pkt 2 ustawy o ocenach wiąże organy wydające decyzje, o których mowa w art. 72 ust. 1 tej ustawy, określane tutaj jako decyzję inwestycyjne, w tym decyzję zezwalającą na realizację inwestycji drogowej, i nie zmienia tego nawet przeprowadzenie ponownej oceny, już w toku odrębnego postępowania, w którym ma być wydana decyzja inwestycyjna. Przeprowadzenie ponownej oceny oznacza, że organ wydający tę decyzję jest związany także wydanym w wyniku ponownej oceny postanowieniem uzgadniającym warunki realizacji przedsięwzięcia (art. 92 ustawy o ocenach) i w konsekwencji musi uwzględnić warunki realizacji przedsięwzięcia określone zarówno w tym postanowieniu, jak i we wcześniejszej decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach (art. 93 ust. 1 ustawy ooś). Decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach wyznacza zatem ramy, w jakich powinna się mieścić ponowna ocena i przesądza, że realizacja przedsięwzięcia jest dopuszczalna ze względu na wymogi ochrony środowiska, w tym te wynikające z art. 33 ust. 1 u.o.p., ustalając w tym zakresie warunki, które w toku ponownej oceny mogą być uaktualnione celem dopasowania do szczegółowych parametrów przedsięwzięcia, jakie można doprecyzować w większym stopniu na dalszym etapie procesu inwestycyjnego, oraz ewentualnych zmian stanu środowiska w stosunku do tego istniejącego w dniu jej wydania.

Weryfikacja raportu, stanowiąca zasadnicze zadanie organu przeprowadzającego każdą ocenę oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, wypadła pozytywnie. Sądowoadministracyjna kontrola musi ograniczyć się do odnotowania tego faktu i stwierdzenia, czy argumentacja przywołana w raporcie, którą podzieliły organy orzekające w sprawie, jest przekonująca i oparta na logicznych i rzeczowych przesłankach odwołujących się do należycie ustalonych okoliczności faktycznych i prawnych. Sprawuje się ją przecież – jak zostało wyżej omówione - według kryterium legalności, co wyłącza zbadanie względów funkcjonalności, np. fachowego porównania skuteczności rozwiązań technicznych przewidzianych w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, w raporcie oddziaływania na środowisko przedłożonym w toku ponownej oceny i zaproponowanych przez organizację ekologiczną występującą w postępowaniu na prawach strony. W efekcie musi ona doprowadzić do uznania za zgodne z prawem wyników oceny oddziaływania na środowisko w przypadku, gdy zachowano szczególny tryb postępowania w przedmiocie ocen i dokonano wszechstronnych oraz starannie udokumentowanych i uzasadnionych ustaleń (tak NSA w wyroku z 24 listopada 2021 r., II OSK 1674/21, CBOSA).

GDOŚ w przedmiotowym postępowaniu prawidłowo ocenił raport, a nadto podjął wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Każda z uwag zgłoszonych w trakcie udziału społeczeństwa przez zainteresowaną społeczność, jak również zarzuty wniesione przez strony czy też podmioty na prawach strony, zostały wadliwie przeanalizowane i zweryfikowane w postępowaniu odwoławczym, a sposób ich rozpatrzenia został szczegółowo opisany w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Brak jest zatem podstaw zarówno o charakterze procesowym, jak i merytorycznym, czy to wysłowionych w skargach czy dostrzeżonych przez Sąd z urzędu, aby zastosować art. 145 § 1 P.p.s.a.

X. Wyjaśnić końcowo trzeba, że zgodnie z art.15 zzs4 ust.3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374), przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów, co miało miejsce w niniejszej sprawie. Strony zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie.

Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie art.151 P.p.s.a. oddalając skargi.