Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Piotr Chybicki Sędziowie sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) asesor WSA Grzegorz Klimek Protokolant starszy sekretarz sądowy Sylwia Chodorowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi S. J. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę.

Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że S. J. (dalej jako: "strona", "skarżący") zwrócił się do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich. We wniosku przedstawił sytuację, jaka według niego miała miejsce pod koniec 1944 r. w M. koło S. Skarżący stwierdził, że w wyniku napaści Niemców stanął on w obronie swojej matki. Na skutek tego za karę Niemiec wprowadził jego rękę w tryby sieczkarni, co spowodowało jej uszkodzenie. Strona załączyła oświadczenie A. G., który stwierdził, że z opowiadań wie, że Niemcy uszkodzili w sieczkarni rękę skarżącego.

W piśmie z 10 maja 2023 r. strona została pouczona przez Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o treści przepisów art. 1-4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, które to przepisy regulują warunki uzyskania uprawnień kombatanckich. Ponadto zwrócono się do strony o wskazanie, jaką działalność kombatancką lub równorzędną prowadził skarżący i o nadesłanie dokumentów potwierdzających fakt takiej działalności bądź represji.

W piśmie z 25 maja 2023 r. skarżący wskazał, że wraz ze swoją rodziną prowadził działalność, o której mowa w art. 2 pkt 31 ustawy o kombatantach, polegającą na dawaniu schronienia osobom narodowości żydowskiej, za co groziła kara śmierci. Stwierdził, że w M. w domu rodzinnym na strychu były ukrywane dwie osoby narodowości żydowskiej. Trwało to trzy doby. Ukrywające się osoby zostały schwytane przez Niemców, a śmierć za to poniósł wujek skarżącego. Skarżący zaznaczył, że razem z całą rodziną uczestniczył i pomagał w ukrywaniu osób narodowości żydowskiej i w związku z tym członkom rodziny jak i stronie groziła kara śmierci, co niewątpliwie by się stało, gdyby nie poświęcenie wuja P. B., który wziął wszystko na siebie i oświadczył, że rodzina o tym faktycznie nie wiedziała. On zaś jako odpowiedzialny za przechowywanie Żydów został za to rozstrzelany. Ponadto stwierdził, że z przyczyn niezależnych od niego nie jest w stanie przedłożyć żadnych dokumentów potwierdzających te zdarzenia, ponieważ okupant nie tylko nie prowadził ewidencji takich egzekucji, ale pod karą śmierci zabraniał ich prowadzenia nawet na potrzeby ksiąg parafialnych. W związku z trym załączył tylko oświadczenie A. G. i zaświadczenie lekarskie, potwierdzające, że skutki obrażeń zadanych przez okupanta widoczne są do dziś.

Pismem z 5 czerwca 2023 r. poinformowano stronę o zakończeniu postępowania w jej sprawie.

W piśmie z 29 czerwca 2023 r. strona podtrzymała stanowisko zaprezentowane w sprawie.

Następnie Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej jako: "organ I instancji") decyzją z 13 lipca 2023 r. odmówił skarżącemu przyznania uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że strona wystąpiła o przyznanie uprawnień na podstawie art. 2 pkt 31 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (dawanie schronienia osobom narodowości żydowskiej lub innym osobom, za których ukrywanie w latach 1939-1945, ze względu na ich narodowość lub działalność na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej – groziła kara śmierci) – jednak poza swoim oświadczeniem przedstawiła jedynie oświadczenie świadka A. G., który mieszkał w innej miejscowości w okolicy i jedynie słyszał, a nie był bezpośrednim świadkiem wydarzeń.

Skargę na decyzję organu I instancji z 13 lipca 2023 r. wywiódł skarżący, wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji zarzucono:

1. naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1994 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego poprzez odmowę przyznania uprawnień kombatanckich z uwagi na nieudowodnienie swoich twierdzeń;

2. naruszenie art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 75 § 1 k.p.a. a także art 77 § 1 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez niedostateczną analizę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, iż okoliczności przytaczane przez stronę nie zostały udowodnione, mimo że skarżący przedstawił wszystkie możliwe do uzyskania dowody wielokrotnie wyjaśniając przy tym, iż brak jest z przyczyn niezależnych od niego możliwości uzyskania innego materiału dowodowego, a także na bezzasadnym odmówieniu wiarygodności twierdzeniom przytaczanym przez stronę oraz oświadczeniu świadka A. G.

W uzasadnieniu skargi skarżący podkreślił, że przedstawił wszystkie możliwe do uzyskania dowody, jakie był w stanie zdobyć. Ponadto wielokrotnie w swoich pismach przedstawił okoliczności ukrywania przez jego rodzinę osób narodowości żydowskiej i konsekwencję z tym związane, łącznie z uszkodzeniem jego ręki. Zaznaczył, że nie jest w stanie przedstawić innych dowodów, z uwagi na upływ czasu i specyfikę wybrakowanej dokumentacji z tamtych czasów.

W odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Organ wskazał, że we wniosku z 28 czerwca 2023 r. skarżący w ogóle nie podniósł w opisie działalności lub represji o dawaniu schronienia Żydom. Dopiero odpowiadając na pismo z 10 maja 2023 r. skarżący podał, że jego rodzina prowadziła działalność polegającą na dawaniu schronienia osobom ludności żydowskiej. Dopiero w tym piśmie pojawił się wątek akcji niemieckiej poszukiwania Żydów i egzekucji brata matki i jest to opis zasadniczo różniący się od opisu zawartego we wniosku. Ponadto w ocenie organu materiał dowodowy nie potwierdza, by skarżący dawał schronienie ukrywającym się osobom narodowości żydowskiej. Pomijając bardzo młody wiek skarżącego w tym czasie, brak jest dowodów, aby w domu rodzinnym skarżącego ukrywane były takie osoby.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje:

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności

z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2325 j.t.).

Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia

z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji

w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności rozstrzygnięcia administracyjnego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach,

a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2023 r., poz. 1634 t. j. – zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako p.p.s.a.) uchyla go lub stwierdza jego nieważność.

Nadto wskazania wymaga, że sąd orzeka na podstawie akt sprawy

(art. 133 § 1 p.p.s.a.), nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, Sąd doszedł

do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone rozstrzygnięcie nie zostało podjęte z naruszeniem przepisów prawa, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja organu z 13 lipca 2023 r., którym to rozstrzygnięciem organ odmówił stronie przyznania uprawnień kombatanckich.

Zgodnie z art. 2 pkt 31 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2039 t. j.), dalej jako ustawa, za działalność równorzędną z działalnością kombatancką uznaje się dawanie schronienia osobom narodowości żydowskiej lub innym osobom, za których ukrywanie w latach 1939-1945, ze względu na ich narodowość lub działalność na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej - groziła kara śmierci.

W związku z tym, że ustawa nie zawiera legalnej definicji zwrotu "dawać schronienie", to zgodnie z ustalonymi regułami wykładni językowej przyjąć należy, że domniemanie przemawia za potocznym (etnicznym) znaczeniem tego pojęcia.

W języku potocznym zwrot ten znaczy tyle, co udzielić, zapewnić komuś miejsce, gdzie można schronić się bezpiecznie (słownik języka polskiego pod red. M. Szymczaka, Warszawa 1981, t. III, s. 188). Wynika z tego, że podstawą uzyskania uprawnienia kombatanckiego jest spełnienie wyłącznie przesłanki przedmiotowej w postaci zapewnienia osobom wskazanym w przepisach ustawy miejsca, gdzie można się bezpiecznie schować, ukryć. Dawanie takiego schronienia, o jakim mowa w tej normie prawa, aby pozwalało to na przyznanie uprawnień kombatanckich musi wiązać się z groźbą kary śmierci, w przypadku ujawnienia osób ukrywających się.

Ponadto zwrócić należy uwagę, że o ile można by przyjąć, że art. 2 ust. 31 ustawy o kombatantach nie uzależnia spełnienia przesłanki "dawania schronienia" od czasu jej trwania, to jednak aktualne pozostaje twierdzenie, że decyzja taka musi zostać podjęta świadomie. Zgodzić się należy z poglądem prezentowanym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że brak jest podstaw do rozszerzającej wykładni art. 2 pkt 31 ustawy o kombatantach i objęcia jego dyspozycją osób niemających wpływu na podjęcie decyzji, za które groziła ze strony władz okupacyjnych utrata życia. Ustawa o kombatantach nie wyklucza przyznania uprawnień z niej wynikających także osobom małoletnim, jednak wyłącznie w sytuacjach w niej określonych. Przepis art. 2 pkt 31 ustawy o kombatantach nie przewiduje bowiem przyznania uprawnień kombatanckich w sytuacji, gdy osoba małoletnia pozostawała pod opieką osoby dorosłej. Ewentualna zatem pomoc jakiej rodzina skarżącego udzieliła osobom narodowości żydowskiej a także konsekwencje związane z uszkodzeniem ręki strony, nie mogą być uznane za spełnienie przesłanki określonej w ustawie, która zawęża grono osób, które mogą otrzymać uprawnienia kombatanckie z tego tytułu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 10 września 2002 r. I SA 2124/01 Lex nr 171230; z dnia 16 czerwca 2015 r., sygn. akt II OSK 2765/13; z dnia 20 kwietnia 2021 r. III OSK 3518/21, dostępne w CBOSA).

W trakcie opisywanych przez skarżącego okoliczności związanych z pomocą osobom narodowości żydowskiej w 1944 r. skarżący miał 4 lata i nie sposób jest przyjąć, że mógł on w tym wieku świadomie udzielać pomocy czy też schronienia osobom zagrożonym. Niewątpliwie wszelkie decyzje w tym zakresie podejmowały osoby dorosłe, rodzice bądź inni domownicy strony. Skarżący nie mógł mieć żadnego wpływu na takie działania, mało tego w wieku 4 lat prawdopodobnie nie był nawet świadomy tej sytuacji. Istotą zaś spełnienia przesłanki w postaci dawania schronienia osobom narodowości żydowskiej jest właśnie świadome i intencjonalne działanie.

Sąd nie neguje cierpień skarżącego, jakich doznał on od Niemców w trakcie wojny, jednakże nie stanowią one przesłanki uzyskania uprawnień kombatanckich w myśl przepisów ustawy. Nie może być zatem mowy o naruszeniu wskazywanego w skardze przepisu ustawy.

Prawidłowa wykładnia art. 2 ust. 31 ustawy o kombatantach dokonana przez organ, nie pozwala na uznanie, że przeprowadzenie przez organ kolejnych dowodów na okoliczności związane z dawaniem schronienia osobom narodowości żydowskiej mogłaby mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Decyzja organu I instancji została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami i nie zachodzi przesłanka uzasadniająca jej uchylenie, zaś zgromadzony w sprawie materiał dowodowy należy uznać za wystarczający w okolicznościach niniejszej sprawy, pozwalający na wydanie rozstrzygnięcia zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Niezasadny jest zatem zarzut naruszenia art. 7, 8, 75 § 1, 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego.

W związku z powyższym, skargę jako niezasadną, należało oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.