II SA/Rz 553/24 - Wyrok

Data orzeczenia	2024-07-30	
Data wpływu	2024-05-02	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie	
Sędziowie	Maria Mikolik
Paweł Zaborniak /przewodniczący/
Piotr Godlewski /sprawozdawca/	
Symbol z opisem	6329 Inne o symbolu podstawowym 632	
Hasła tematyczne	Pomoc społeczna	
Skarżony organ	Prezes Rady Ministrów	
Treść wyniku	oddalono skargę	
Powołane przepisy	Dz.U. 2024 nr 0 poz 935; art. 151; Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 nr 0 poz 323; art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 5; Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak Sędziowie WSA Piotr Godlewski /spr./ WSA Maria Mikolik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 30 lipca 2024 r. sprawy ze skargi Ł. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 15 marca 2024 r. nr SKO.4111/131/2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego – skargę oddala –	
Uzasadnienie
II SA/Rz 553/24

U z a s a d n i e n i e

Przedmiotem skargi Ł.R. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z 15 marca 2024 r. nr SKO.4111/131/2024 dotycząca odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, decyzją z 2 stycznia 2024 r.

nr ŚS-0.5131.2.000015.2024.57075.EB Prezydent Miasta [...] odmówił przyznania Ł.R. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem K.R. Powodem odmowy było:

- niespełnienie przesłanki dotyczącej momentu przyznania niepełnosprawności przewidzianej w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 323, dalej: u.ś.r.),

- stwierdzenie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. z uwagi na to, że wnioskodawczyni ma ustalone prawo do emerytury, a tym samym brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaną przez niąą opieką a brakiem aktywności zawodowej,

- stwierdzenie negatywnej przesłanki wyłączającej możliwość przyznania świadczenia określonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. – pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim z małżonkiem nielegitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W odwołaniu od powyższej decyzji wnioskodawczyni zarzuciła naruszenie:

- art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez pominięcie okoliczności, że w następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej w tym przepisie normy prawnej,

tj. zakresie, w jakim różnicuje ona prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, co determinuje naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,

- art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. poprzez uznanie, że sprawuje ona opiekę nad własnym mężem, co stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego,

- art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., polegające na pominięciu celów tej ustawy i przyjęciu, że pobieranie emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym mężem,

- art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez oparcie przedmiotowej decyzji na fakcie istnienia osób spokrewnionych w pierwszej kolejności z K.R.

Pismem z 29 lutego 2024 r. pełnomocnik wnioskodawczyni (adwokat) przedłożył decyzję ZUS o wstrzymaniu od 1 kwietnia 2024 r. pobieranej przez nią emerytury.

SKO - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 17 u.ś.r. - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu wskazało, że zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r.

o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429, dalej: u.ś.w.), w sprawach

o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.

W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:

matce albo ojcu,

opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia

9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób

o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobę legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Natomiast wg art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury (...).

W ocenie Kolegium, organ I instancji niesłusznie oparł zaskarżoną decyzję na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. TK wyrokiem z 21 października 2014 r. K 38/13 orzekł bowiem, iż w zakresie w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Oznacza to, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, art. 17 ust. 1b jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, należy pominąć.

Odnośnie drugiej przesłanki odmownej, w ocenie organu odwoławczego, Prezydent dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z ust. 1a i ust. 5 pkt 2 a) u.ś.r. Analiza art. 17 ust. 1a u.ś.r. prowadzi do wniosku, że przepis ten dotyczy tylko innych osób, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w stosunku do osoby niepełnosprawnej ciąży obowiązek alimentacyjny wynikający z pokrewieństwa, a nie małżonka ubiegającego się o świadczenie pielęgnacyjne na współmałżonka będącego osobą niepełnosprawną. Wobec powyższego, przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. powinien być rozumiany w ten sposób, że normuje on przypadki, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną pozostającą w związku małżeńskim ubiega się osoba spełniająca kryteria wskazane w ust. 1 (lub w ust. 1 a), niebędąca małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji. Wykładnia gramatyczna przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. zaprezentowana przez organ w rozpatrywanym postępowaniu prowadziłaby do absurdalnego wniosku, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym małżonkiem przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi który sam legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czyli takiemu, który nie może sprawować faktycznej opieki z uwagi na swoją własną niepełnosprawność i który sam wymaga opieki. Zakładając racjonalność ustawodawcy, taka wykładnia tego przepisu jest oczywiście niedopuszczalna i została w niniejszym przypadku błędnie zastosowana przez organ.

Niezależnie od powyższego, decyzja organu I instancji utrzymana została

w mocy, bowiem w stanie faktycznym sprawy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało do 31 grudnia 2023 r., ale dopiero 1 kwietnia 2024 r., tj. z chwilą zawieszenia prawa do emerytury, co skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty i eliminuje negatywną przesłankę wyłączająca nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego

o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do

31 grudnia 2023 r.

Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Organ prowadzący postępowanie w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego w pierwszej kolejności ma za zadanie ustalić, czy w danym przypadku stronie będzie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego oraz czy spełnione są co najmniej na dzień 31 grudnia 2023 r. przesłanki przyznania świadczenia wskazane w art. 17 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia

2023 r.

Fakt złożenia wniosku w miesiącu grudniu 2023 r. nie oznacza automatycznie, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstaje od miesiąca złożenia wniosku. Aby prawo to powstało i świadczenie zostało przyznane, muszą zostać spełnione łącznie wszystkie przesłanki do niego uprawniające. W rozpatrywanym stanie faktycznym istniała negatywna przesłanka do przyznania świadczenia w postaci pobieranej przez odwołującą emerytury. Dopiero zawieszenie prawa do emerytury - skutkujące wstrzymaniem jej wypłaty - eliminuje negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Zgodnie z decyzją ZUS z 22 lutego 2024 r. nr ENP/1/035312919, wstrzymano wypłatę pobieranej przez wnioskodawczynię emerytury od 1 kwietnia 2024 r. Oznacza to, że w tym przypadku prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało do 31 grudnia 2023 r. na podstawie przepisów dotychczasowych, co w konsekwencji oznacza, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy przejściowe art. 63 ust. 1 u.ś.w. dotyczące ochrony praw nabytych.

Od 1 stycznia 2024 r. zostały wprowadzone nowe zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od tej daty, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:

matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 oraz z 2022 r. poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka,

4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo- terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego

- jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Mając powyższe na uwadze, od 1 stycznia 2024 r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko i wyłącznie na osobę do ukończenia 18 roku życia, natomiast K.R. (ur. [...] r.) ma 74 lata.

Skargą wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Ł.R. (reprezentowana przez pełnomocnika – adwokata) zaskarżyła

w całości decyzję Kolegium z 15 marca 2024 r., zarzucając jej:

1) naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., polegające na pominięciu celów tej ustawy i przyjęciu, że pobieranie emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną nad niepełnosprawnym mężem opieką,

2) naruszenie art. 63 ust. 1 u.ś.w. poprzez jego niezastosowanie i podjęcie decyzji

w oparciu o przepisy u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r., zamiast w brzmieniu do 31 grudnia 2023 r.,

3) naruszenie art. 8 k.p.a. poprzez pozbawienie skarżącej świadczenia, które zgodnie z prawem jej przysługuje.

Skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości, a także zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi podniosła, że jeśli Kolegium uznało, iż kryterium wieku oraz kryterium małżeństwa nie mogą być podstawą odmowy świadczenia, to właśnie ten organ powinien ją poinformować, że jeśli doprowadzi do zawieszenia emerytury, świadczenie pielęgnacyjne zostanie jej przyznane. Skarżąca nie mogąc przewidzieć jakie będzie stanowisko organu II instancji odnośnie podnoszonych przez nią

w odwołaniu zarzutów, nie mogła wcześniej złożyć wniosku o zawieszenie emerytury, albowiem w razie podzielenia przez SKO stanowiska organu I instancji, pozostawiona byłaby bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia, do czego organy zgodnie z orzecznictwem NSA nie mogą doprowadzić. Niezwłocznie po otrzymaniu wezwania Kolegium z 5 lutego 2024 r. złożyła w ZUS wniosek o wstrzymanie wypłaty świadczenia emerytalnego, skutkujący zawieszeniem jego wypłaty od 1 kwietnia 2024 r.

Ponadto organ dokonał błędnej interpretacji art. 63 ust. 1 u.ś.w. uznając, iż prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem nie powstało do dnia

31 grudnia 2023 r. Zawieszenie emerytury stanowiło tylko pewnego rodzaju czynność techniczną, umożliwiającą wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie

z przepisami byłoby ono wypłacane od miesiąca w którym nie doszłoby do wypłaty emerytury i tym samym nie miałoby miejsca kumulatywne pobieranie świadczeń. Skarżąca nie może być "ofiarą" zmiany przepisów i wejścia w życie od 1 stycznia

2024 r. u.ś.w. Złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego

5 października 2023 r. stojąc na stanowisku, iż to prawo powstało i świadczenie powinno zostać jej przyznane. To w wyniku nieprawidłowego działania organu

I instancji rozpatrzenie przedmiotowej sprawy przesunęło się na 2024 r. Organ

I instancji zastosował bowiem normę prawną wyrażoną w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

z pominięciem wyroku TK z 21 października 2014 r. K 38/13 i naruszył przepisy art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Przepis art. 63 u.ś.w. ma na celu zapobieganie sytuacjom, kiedy to wnioskodawca w prawidłowy sposób wypełnił swoje obowiązki wynikające z ustawy, jednak w wyniku zwłoki czy nieprawidłowego działania organów zostaje pozbawiony świadczenia, które zgodnie z prawem mu przysługuje. Działanie organów w przedmiotowej sprawie oraz wydane przez nie decyzje w sposób oczywisty stanowią naruszenie zasady pogłębiania zaufania wyrażonej w art. 8 k.p.a. Taka interpretacja przepisów przez organ prowadzi do naruszenia zasady równego traktowania, albowiem niejako "premiuje" ona tych wnioskodawców, którzy złożyli wnioski wcześniej w ciągu 2023 r. i mieli czas na zawieszenie emerytury przed zmianą przepisów, a "karze" tych, którzy złożyli wnioski przed końcem roku i postępowanie w ich sprawie zakończyło się już w roku 2024.

Obowiązkiem organów było poinformowanie strony o możliwości złożenia wniosku

o zawieszenie emerytury i uzależnienia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty; wynika to z art. 9 i art. 79 k.p.a.

W sprawie organy zaniechały poinformowania skarżącej o możliwości wyboru świadczenia, jak również nie poinformowały jej o możliwości zawieszenia prawa do emerytury, wstrzymania wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie, co skutkowało przedwczesną odmową przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Działaniem takim organy dopuściły się naruszenia prawa materialnego, tj. art. 17

ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. przez jego niewłaściwą wykładnię, jak i prawa procesowego,

tj. art. 8, art. 9 i art. 79a § 1 k.p.a. w stopniu który miał istotny wpływ na wynik sprawy.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

skarga okazała się niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.

z 2024 r., poz. 935, dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania

z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach).

Przedmiotem kontroli Sąd jest decyzja SKO z 15 marca 2024 r., utrzymująca

w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z 2 stycznia 2024 r. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem.

Zdaniem Sądu, przyjęty za podstawę orzekania stan faktyczny sprawy został ustalony przez organy administracji w sposób prawidłowy, z poszanowaniem reguł postępowania dowodowego oraz uwzględnieniem zasad gromadzenia i oceny materiału dowodowego wynikających z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a.

Organ I instancji w oparciu o przepisy u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia z uwagi na brak związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką - co wynikało z faktu posiadania przez nią prawa do emerytury (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.), a także z uwagi na niespełnienie przesłanki dotyczącej momentu powstania niepełnosprawności przewidzianej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim z małżonkiem nielegitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r).

W ocenie Sądu, mimo że opierając się na innej argumentacji, trafnie zaskarżoną decyzją SKO utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, uznając brak podstaw do przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na zaistnienie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r.

Stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu przed 1 stycznia 2024 r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Jednocześnie wg literalnego brzmienia art. 17 ust. 1b u.ś.r. /z uwzględnieniem opisanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji SKO skutków wyroku TK z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13/, świadczenie pielęgnacyjne przysługiwało, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia, lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Z kolei przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. przewidywał, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma m.in. ustalone prawo do emerytury lub renty.

Natomiast od 1 stycznia 2024 r., na podstawie art. 43 pkt 4 lit. a) u.ś.w., przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. otrzymał brzmienie: Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka,

4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego

- jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został z dniem 1 stycznia 2024 r. uchylony (art. 43 pkt 4 lit. b u.ś.w.). Z kolei na podstawie art. 43 pkt 4 lit. e) u.ś.w., art. 17 ust. 5 u.ś.r. uzyskał inne brzmienie, przy czym dotychczasowa regulacja art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. w zakresie odnoszącym się do stanów faktycznych w których osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z małżonkiem nielegitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma odpowiednika w przepisach u.ś.r. obowiązujących od 1 stycznia 2024 r.

W rozpoznawanej sprawie poza sporem pozostaje, że skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jeszcze w 2023 r. (9 października 2023 r.), ale wstrzymanie emerytury nastąpiło na podstawie decyzji ZUS dopiero od 1 kwietnia 2024 r. (wpłynęła ona do SKO 8 marca 2024 r. wraz z pismem przewodnim jej pełnomocnika oznaczonym datą 29 lutego 2024 r.).

W takiej sytuacji prawidłowo Kolegium zwróciło uwagę na regulację art. 63 ust. 1 u.ś.w., zgodnie z którym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 /tj. u.ś.r./ w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.

W ocenie Sądu, Kolegium zastosowało prawidłową wykładnię tego przepisu, który należy interpretować w ten sposób, że jeżeli na skutek przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organ ustali, że zakres opieki sprawowanej przez wnioskodawcę spełniał przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z koniecznością stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną, jak również do 31 grudnia 2023 r. spełnione zostały inne przesłanki warunkujące powstanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wg przepisów obowiązujących do tej daty, to przyjąć należy, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do dnia 31 grudnia 2023 r.

Ponadto na możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego także "od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r." wprost wskazuje treść przepisu art. 63 ust. 2 u.ś.w., który stanowi, że osoby którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, nie dłużej jednak niż do końca okresu na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4.

Przyjęcie zatem, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego wg dotychczasowego brzmienia art. 17 u.ś.r. powstało przed 1 stycznia 2024 r., powoduje konieczność rozstrzygania sprawy na podstawie dotychczasowych przepisów.

Z uwagi na powyższe - w ocenie Sądu - słusznie uznał organ odwoławczy zaskarżoną decyzją, że zawieszenie prawa do emerytury przed 1 stycznia 2024 r. skutkowałoby powstaniem prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego, przy czym takiego skutku w rozpoznawanej sprawie nie miała okoliczność złożenia samego wniosku o przyznanie świadczenia przed 1 stycznia 2024 r. Nie można przyjąć, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do 31 grudnia 2024 r., bowiem okolicznością wykluczającą takie uznanie było pobieranie przez wnioskodawczynię emerytury. W rezultacie słusznie wywiódł organ odwoławczy dokonując wykładni art. 63 ust. 1 u.ś.w. w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r., że wniosek skarżącej nie mógł zostać uwzględniony, gdyż od tej daty beneficjentami świadczenia pielęgnacyjnego mogą być jedynie osoby ubiegające się o jego przyznanie w związku ze sprawowaniem opieki nad osobami w wieku do 18 roku życia, do grona których nie należy małżonek skarżącej liczący 74 lata. Jest to istota zmian prawnych dokonanych na podstawie u.ś.w., która wprowadziła do polskiego systemu pomocy społecznej w miejsce świadczenia pielęgnacyjnego przyznawanego w związku opieką nad osobami niepełnosprawnymi powyżej 18 roku życia nowy rodzaj świadczenia, tj. świadczenie wspierające. Bez wpływu na wybór przepisów mających zastosowanie w sprawie pozostaje sama data złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Data ta kształtuje jedynie początek okresu pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, o ile w dacie tej spełnione zostały przesłanki jego przyznania (powstało prawo świadczenia pielęgnacyjnego).

Z wyłożonych wyżej względów nie może odnieść skutku podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 63 ust. 1 u.ś.r. Nie zasługują na uwzględnienie również pozostałe zarzuty, tj. zarzut naruszenia przepisów art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., ponieważ jak już wskazano wyżej, przepis ten nie obowiązywał w dacie rozpatrywania sprawy i nie miał w niej zastosowania. Nie doszło również do naruszenia art. 8 k.p.a., bowiem nieuwzględnienie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajdowało umocowanie w przepisach prawa.

Jakkolwiek za słuszne należy uznać stanowisko Kolegium co do braku podstaw odmownego załatwienia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. w stanach faktycznych rozpatrywanych na podstawie przepisów tej ustawy obowiązujących do 31 grudnia 2023 r., o tyle pewną niekonsekwencją jest dowodzenie przez Kolegium nieprawidłowej wykładni i niewłaściwego zastosowania przez organ I instancji tego przepisu w sytuacji, gdy organ ten stanął na stanowisku, że w sprawie znajdują zastosowanie przepisy u.ś.r. w brzmieniu aktualnym od 1 stycznia 2024 r., kiedy art. 17 ust. 1b u.ś.r. już nie obowiązywał. Przy takim założeniu wywody co do poprawności zastosowania nieobowiązujących przepisów przez organ I instancji pozbawione są znaczenia prawnego.

Analogiczny zarzut należy uczynić względem art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. Regulacja ta, jak słusznie wskazało Kolegium, odnosiła się wyłącznie do sytuacji, w których w poprzednim staniem prawnym o przyznanie świadczenia ubiegała się inna osoba niż współmałżonek osoby wymagającej opieki (wykładni tej regulacji należało dokonywać z uwzględnieniem art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.). Warunkiem przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim było legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wskazany wyżej przepis nie ma swojego odpowiednika w przepisach u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r., które adresowane są do opiekunów osób poniżej 18 roku życia.

Opisane uchybienia nie mają jednak wpływu na ocenę legalności zaskarżonej decyzji.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na postawie art. 151 P.p.s.a. skargę jako nieuzasadnioną oddalił.