Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maciej Dybowski /spr./ Sędziowie sędzia NSA Wojciech Mazur sędzia del. WSA Tamara Dziełakowska Protokolant starszy inspektor sądowy Marcin Sikorski po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej J. G., PPH [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 listopada 2011 r. sygn. akt VII SA/Wa 1131/11 w sprawie ze skargi J. G., PPH [...] na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt VII SA/Wa 1131/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. G., PPH [...] na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.

Wyrok ów zapadł w następującym sprawie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z dnia 8 listopada 2010 r. J. G. (dalej wnioskodawczyni bądź skarżąca), reprezentowana przez adw. J. P., wystąpiła o stwierdzenie nieważności decyzji organów I i II instancji wydanych w sprawie nakazu rozbiórki rozbudowanej bez wymaganego pozwolenia na budowę części obiektu - zakładu przetwórstwa i uboju indyka (wymiary rozbudowanej części 42,85m x 26,80m) położonego na działce nr ewid. [...] w [...], zakończonej ostateczną decyzją z [...] 2005 r. znak [...] (dalej decyzja z [...] 2005 r.) [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego.

Decyzję z [...] 2005 r. znak [...], J. G. zaskarżyła do WSA w Poznaniu, który wyrokiem z 28 sierpnia 2008 r., II SA/Po 610/08 (dalej wyrok II SA/Po 610/08), oddalił skargę. Wyrokiem z 27 stycznia 2010 r., II OSK 189/09 (dalej wyrok II OSK 189/09), Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną J. G. od wyroku II SA/Po 610/08.

Wnioskodawczyni w uzasadnieniu swego wniosku wskazała, że decyzje administracyjne wydane w tej sprawie dotknięte są wadą nieważności, ponieważ organ prowadził te postępowania bez udziału następców prawnych S. P., właściciela nieruchomości sąsiedniej, który zmarł 2 kwietnia 1986 r. Zdaniem wnioskodawczyni, S. P. jako sąsiad nieruchomości, co do której toczyło się postępowanie stwierdzające samowolę i nakazujące jej rozbiórkę - był niewątpliwie stroną takiego postępowania, gdyż jego interesów również w znacznym stopniu postępowanie to dotyczyło. Skoro właściciel nieruchomości sąsiedniej posiadał status strony i skoro w chwili wydawania zaskarżonych decyzji osoba ta nie żyła, nie miała ustalonych następców prawnych i skutkiem tego nie uczestniczyli oni w toczącym się postępowaniu i nie doręczono im żadnej decyzji merytorycznej w tych sprawach, to zdaniem wnioskodawczyni dojść należało do wniosku, że przy wydawaniu tych decyzji doszło do rażącego naruszenia prawa.

Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego, po rozpatrzeniu wniosku J. G. reprezentowanej przez adw. J. P. o stwierdzenia nieważności decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] 2005 r. znak [...] i poprzedzającej ją decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z [...] 2005 r. znak [...], w przedmiocie rozbiórki części obiektu budowlanego, decyzją z [...] 2011 r. znak [...] (dalej decyzja z [...] 2011 r.) na podstawie art. 158 § 1 w związku z art. 157 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej k.p.a.) odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z [...] 2005 r.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w sprawie istotne znaczenie ma fakt, że prawomocnym wyrokiem II SA/Po 610/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę J. G. na objętą wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzję [...] WINB z [...] 2005 r., jak również Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem II OSK 189/09, oddalił skargę kasacyjną od wyroku II SA/Po 610/08.

Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego wskazał, że stosownie do art. 170 p.p.s.a., orzeczenia prawomocne wiążą nie tylko strony i sąd, który je wydał lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach przewidzianych w ustawie także inne osoby. Zatem sprawa zgodności decyzji z prawem nie może być odmiennie oceniona ani przez organ administracji publicznej, ani przez sąd administracyjny, a na organie ciąży obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu.

Oddalenie przez sąd administracyjny skargi na niezgodność decyzji z prawem zamyka organowi administracji publicznej drogę do stwierdzenia nieważności decyzji, ze względu na związanie go oceną prawną zawartą w wyroku Sądu w odniesieniu do przedmiotu rozstrzygnięcia sądowego. Ewentualne próby stwierdzenia nieważności decyzji rozpoznawanej już wcześniej przez Sąd (oddalający skargę na niezgodność tej decyzji z prawem) są niedopuszczalną ingerencją w prawomocne orzeczenie Sądu.

Organ wskazał, że zgodnie z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 7.12.2009 r., I OPS 6/09 (LEX nr 530338; [ONSAiWSA 2010/2/18], dalej uchwała I OPS 6/09), żądanie stwierdzenia nieważności decyzji, od której skargę oddalono prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, winno zostać załatwione przez wydanie decyzji o odmowie wszczęcia postępowania (art. 157 § 3 k.p.a.) wówczas, gdy w rezultacie wstępnego badania zawartości żądania, organ administracji publicznej ustali wystąpienie - z uwagi na wydany uprzednio wyrok sądu - przeszkody przedmiotowej czyniącej jego rozpoznanie niedopuszczalnym J. G. zwróciła się do organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosząc, że fakt związania sądów i organów administracji wydawanymi przez sądy administracyjne wyrokami nie może także być interpretowany w ten sposób, że nie jest możliwe stwierdzenie nieważności takich decyzji, które kiedykolwiek były przedmiotem skargi do sądów administracyjnych. Tego rodzaju ograniczenie musiałoby wprost wynikać z przepisów prawa, ale ani k.p.a., ani ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi tego rodzaju ograniczeń nie zawiera. Zdaniem skarżącej, wydanie wyroku przez sąd administracyjny nie stanowi żadnej przeszkody w tym, by skutecznie powoływać się na nieważność i by sprawę tę w ogóle badać, gdyż tego rodzaju ograniczeń prawnych po prostu nie ma. Nawet jeśli sądy administracyjne rozpatrywały skargi dotyczące nieważności decyzji, ale w innym zakresie i w oparciu o inne podstawy nieważności, nie ma powodów, by w innym postępowaniu, przy podnoszeniu zupełnie innych i nie znanych wcześniej zarzutów nie badać merytorycznie skargi o stwierdzenie nieważności decyzji. Fakt, że osoba, która winna brać udział w charakterze strony w toku postępowania administracyjnego nie żyje, skutkiem czego nie brała w postępowaniu udziału ani ona, ani też jej następcy prawni, których do dnia dzisiejszego nie ustalono, został ujawniony dopiero kilka miesięcy temu, i nikt, w tym również sądy administracyjne nie brały pod rozwagę tego rodzaju okoliczności. Okoliczność, że kiedyś w przeszłości sądy administracyjne rozpatrywały sprawę, nie może sanować wszelkich uchybień do jakich doszło w toku sprawy, a zwłaszcza tych najbardziej rażących i skutkujących nieważność postępowania.

Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z [...] 2011 r. znak [...] (dalej decyzja z [...] 2011 r.), utrzymał w mocy decyzję własną z [...] 2011r.

W uzasadnieniu decyzji organ ponownie wskazał, że stosownie do art. 170 p.p.s.a., orzeczenia prawomocne wiążą nie tylko strony i sąd, który je wydał lecz również inne sądy inne organy państwowe, a w przypadkach przewidzianych w ustawie także inne osoby.

Sprawa rozbiórki części obiektu budowlanego - zakładu przetwórstwa i uboju indyka położonego na działce nr ewid. [...] w [...] była już przedmiotem oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, który wyrokiem II SA/Po 610/08 oddalił skargę. Była przedmiotem oceny również Naczelnego Sądu Administracyjnego ze skargi kasacyjnej, który wyrokiem II OSK 189/09, oddalił skargę kasacyjną J. G. Należało zatem odmówić wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności w/w decyzji organu wojewódzkiego i powiatowego.

W skardze skierowanej do Sądu J. G. reprezentowana przez adw. J. P. zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie:

1. art.156 § 1 pkt 2 i art.157 § 3 k.p.a. w wyniku ich nie zatosowania w sprawie, mimo że wskazywane przez skarżącą podstawy wznowienia, jakimi jest rażące naruszenie prawa przez brak udziału w postępowaniu strony postępowania, która zmarła, a której następcy prawni nie uczestniczyli w toczącym się postępowaniu - stanowią kryterium, które winno zostać rozpatrzone pod kątem istnienia przesłanek stwierdzenia nieważności i przepisy te stanowić winny podstawy prawne podejmowanej w tym przedmiocie decyzji (pozytywnej lub negatywnej);

2. art.170 p.p.s.a. w wyniku uznania, że przepis ten ma w sprawie zastosowanie, podczas gdy sprawa - przy wydawaniu decyzji, których dotyczy skarga o stwierdzenie ich nieważności - rozpatrywana była na podstawie przepisów ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym; a nadto w wyniku przyjęcia najzupełniej błędnego poglądu, że rozpatrzenie sprawy przez Sądy administracyjne powoduje, że stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej staje się niemożliwe, co błędnie wywiedziono z zasady, że wyrok sądu administracyjnego wiąże strony postępowania, sądy, i inne organy władzy publicznej.

W odpowiedzi na skargę Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

W uzasadnieniu wskazał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ organ prawidłowo odmówił wszczęcia postępowania nadzwyczajnego w sprawie zakończonej decyzją [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego utrzymującą w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z [...] 2005 r. znak [...] w przedmiocie rozbiórki części obiektu budowlanego z uwagi na wydane w tej sprawie wyroki sądów administracyjnych i związanie organu oceną prawną wyrażoną w tych wyrokach. Związanie to może być wyłączone tylko w razie istotnej zmiany (po wydaniu wyroku) stanu faktycznego lub zmiany przepisów prawa, a także po wzruszeniu wyroku w prawem przewidzianym trybie. Zgodnie z art. 170 p.p.s.a. wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Moc wiążąca orzeczenia określona w tym przepisie oznacza, że podmioty w nim wymienione muszą przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Zatem w kolejnym postępowaniu, w którym pojawi się dana kwestia, nie może ona być już ponownie badana (B.Dauter, B.Gruszczyński, A.Kabat, M.Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, [s. 391, uw. 5]).

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, że oddalenie skargi przez sąd administracyjny (a więc uznanie, że w chwili wydawania zaskarżonej decyzji nie była ona prawnie wadliwa z punktu widzenia ustanowionych kryteriów kontroli legalności decyzji administracyjnych) zamyka organom administracji publicznej drogę do stwierdzenia jej nieważności z uwagi na związanie organu prawomocnym orzeczeniem. Próby wyeliminowania takiej decyzji z obrotu prawnego w drodze stwierdzenia nieważności stanowiłyby niedopuszczalną ingerencję organu w prawomocne orzeczenie sądu, bowiem - jak już wskazano - sąd z urzędu ma obowiązek ustalić, czy występują okoliczności uzasadniające stwierdzenie nieważności decyzji.

Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy podkreślił, że decyzja [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] 2005 r. była badana przez sądy administracyjne, które stwierdzając, że organy obu instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny i poprawnie udokumentowały powody i podstawy rozstrzygnięć.

Wyrokiem tym związany jest zarówno sąd, jak i organy orzekające w sprawie. Z uwagi na to związanie, niedopuszczalne byłoby wyeliminowanie tej decyzji z obrotu prawnego w drodze stwierdzenia nieważności. Decyzje Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego odmawiające stwierdzenia jej nieważności są prawidłowe.

Jednocześnie zaznaczył, że jeżeli nie występowały przyczyny nieważności w chwili wydawania decyzji, to nie powstaną one również po jej wydaniu.

Odnosząc się do zarzutu podniesionego w skardze, że rażącym naruszeniem prawa jest brak udziału w postępowaniu właściciela sąsiedniej nieruchomości lub jego następcy prawnego o której to okoliczności nie wiedział sąd, a organ winien ją znać wskazać należy, że okoliczność ta nie miała wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy, bowiem organ I instancji, Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w [...], decyzją z [...] 2005 r. nakazał D. i B. G. dokonanie rozbiórki części obiektu budowlanego zlokalizowanego na działce nr [...] w [...] stanowiącej ich własność. Wbrew twierdzeniom skargi, podnoszony zarzut braku udziału w postępowaniu właściciela sąsiedniej nieruchomości lub jego następcy prawnego stanowi co najwyżej przesłankę wznowieniową (art. 145 § 1 pkt. 4 k.p.a.) i to dla podmiotu pominiętego w takim postępowaniu. Ten zarzut nie może być kontrolowany w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji.

Mając powyższe na względzie sąd I instancji stwierdził, że w przedmiotowej sprawie Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego działający w nadzwyczajnym trybie zasadnie odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] 2005 r.

Skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie wywiodła skarżąca reprezentowana przez adwokata J. P., zarzucając na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy tj:

1. art. 170 p.p.s.a w wyniku przyjęcia błędnego poglądu, że rozpatrzenie sprawy przez Sądy administracyjne powoduje, że stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej staje się niemożliwe, co błędnie wywiedziono z zasady, że wyrok Sądu administracyjnego, wiąże strony postępowania, sądy i inne organy władzy publicznej, podczas gdy prawidłowo powaga rzeczy osądzonej dotyczy jedynie kwestii, które były przedmiotem rozważań sądów administracyjnych (tak uchwała (7) NSA z 7.1.2009 r. w sprawie I OPS 6/09), tymczasem w sprawie niniejszej o przesłance nieważności strona oraz organ administracji dowiedziały się dopiero po rozpoznaniu sprawy przez sądy administracyjne, tak więc ta podstawa nieważności decyzji nie była i nie mogła być przedmiotem wcześniejszych rozważań,

2. art. 1 § 2 i art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 158 § 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w wyniku błędnego uznania, że słusznie organ administracji nie zastosował ich w sprawie, mimo że wskazywane przez skarżącą podstawy nieważności decyzji, jakimi jest rażące naruszenie prawa przez brak udziału w postępowaniu strony postępowania, która zmarła, a której następcy prawni nie uczestniczyli w toczącym się postępowaniu - stanowią przesłankę stwierdzenia nieważności i decyzji wskazujących rozbiórkę obiektu budowlanego,

3. art. 141 § 4 p.p.s.a. przez brak ustosunkowania się Sądu I instancji do wszystkich zarzutów podniesionych przez skarżącego w złożonej skardze, co wpłynęło w sposób istotny na wynik sprawy.

Wskazując na powyższe naruszenia skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, i o zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów poniesionych w związku z niniejszym postępowaniem, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

W świetle art. 183 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, zm. 1101 i 1529, dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1).

W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania.

Zarzut naruszenia art. 170 p.p.s.a. w postaci opisanej w skardze kasacyjnej okazał się być nieusprawiedliwiony. Autor skargi kasacyjnej wyprowadza błędny wniosek z uchwały I OPS 6/09. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale tej wskazał, że wniesienie do organu administracji żądania stwierdzenia nieważności decyzji, na którą skarga została wcześniej oddalona prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, stwarza konieczność wstępnego zbadania przez ten organ przede wszystkim tego, czy nie zachodzi przedmiotowa przyczyna niedopuszczalności jego merytorycznego rozpoznania, łącząca się z faktem sformułowania przez sąd zwrotu stosunkowego o zgodności zaskarżonej decyzji z prawem. Dokonanie tego rodzaju ustalenia będzie na ogół wymagało zapoznania się z uzasadnieniem zapadłego wyroku po to, by stwierdzić, czy składniki oceny prawnej sądu, mającej przymiot powagi rzeczy osądzonej, czynią żądanie niedopuszczalnym (stanowią przeszkodę prawną dla nadania mu dalszego biegu w celu wydania rozstrzygnięcia na podstawie art. 158 § 1 k.p.a.; uzasadnienie uchwały I OPS 6/09, ONSAiWSA 2010/2/018 s. 44).

Wojewódzki Sąd należycie dokonał kontroli w zakresie prawidłowości zastosowania przez GINB wymogów, wskazanych w uchwale I OPS 6/09. W szczególności zbadano uzasadnienie wyroku II SA/Po 610/08 i uzasadnienie wyroku II OSK 189/09 i prawidłowo uznano, że Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na decyzję z [...] 2005 r., używając zwrotów stosunkowych o zgodności kontrolowanej decyzji z normą prawną i uznając, że organy obu instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny i poprawnie udokumentowały powody oraz podstawy rozstrzygnięcia i że zaskarżone decyzje nie naruszają prawa. Oba Sądy wskazały, że decyzje organów nadzoru budowlanego obu instancji o nakazie rozbiórki, zostały wydane - odpowiednio - dnia [...] 2005 r. i [...] 2005 r., a więc w czasie, gdy bezskutecznie upłynął termin do zapłaty opłaty legalizacyjnej oraz w czasie, gdy skarżąca miała obowiązek zapłacić tę opłatę (ONSAiWSA 2010/2/018 s. 42; s. 1-4, 5 uzasadnienia wyroku VII SA/Wa 1131/11).

Niedopuszczalne w tej sytuacji byłoby prowadzenie kolejnego postępowania administracyjnego w przedmiocie stwierdzenia nieważności tej samej decyzji w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego.

W orzecznictwie sądowym utrwalone jest stanowisko, że oddalenie skargi na niezgodność decyzji z prawem zamyka organowi administracyjnemu drogę do stwierdzenia nieważności tej decyzji. Próby stwierdzenia nieważności decyzji skontrolowanej już przez Sąd (który oddalił skargę na niezgodność decyzji z prawem), są w istocie, w odniesieniu do przedmiotu rozstrzygnięcia sądowego, niedopuszczalną ingerencją w prawomocne orzeczenie sądu (wyrok NSA z: 11.4.2013 r., I OSK 1856/11; 8.3.2013 r., I OSK 1488/12; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9.10.2008 r., VII SA/Wa 722/08, cbosa).

Moc wiążąca orzeczenia, w myśl art. 170 p.p.s.a. oznacza, że zarówno sąd, który wydał orzeczenie, jak i organy oraz strony, muszą przyjmować, że dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu sądu. Zatem w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dane zagadnienie, nie może być już ono ponownie badane.

Związanie oceną prawną, o której mowa w art. 170 p.p.s.a. oznacza, że ani organ administracji, ani sąd administracyjny, nie mogą, w tej samej sprawie, w przyszłości formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Oznacza to, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez sąd, tylekroć będzie on związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu. Ocena ta wiąże tylko o tyle, o ile odnosi się do tych samych okoliczności faktycznych i prawnych (wyrok NSA z 28 marca 2012 r., I OSK 670/11, LEX nr 1145122). Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy, zaistniałych po wydaniu wyroku, oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną (wyrok NSA z dnia 4.4.2013, I OSK 918/12, cbosa), które to zdarzenia w kontrolowanej sprawie nie miały miejsca.

W świetle prawidłowej wykładni art. 157 § 3 k.p.a., trafnie Wojewódzki Sąd podzielił pogląd Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego o niedopuszczalności z przyczyn przedmiotowych wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności wskazanych decyzji z [...] 2005 r. i [...] 2005 r.

Jako podstawę stwierdzenia nieważności wskazanych decyzji autor skargi kasacyjnej błędnie podnosi, że organ prowadził te postępowania bez udziału następców prawnych S. P., właściciela nieruchomości sąsiedniej, który zmarł 2 kwietnia 1986 r. Zdaniem wnioskodawczyni, S. P. jako sąsiad nieruchomości, co do której toczyło się postępowanie stwierdzające samowolę i nakazujące jej rozbiórkę - był niewątpliwie stroną takiego postępowania, gdyż jego interesów również w znacznym stopniu postępowanie to dotyczyło. Skoro właściciel nieruchomości sąsiedniej posiadał status strony i skoro w chwili wydawania zaskarżonych decyzji osoba ta nie żyła, nie miała ustalonych następców prawnych i skutkiem tego nie uczestniczyli oni w toczącym się postępowaniu i nie doręczono im żadnej decyzji merytorycznej w tych sprawach, to zdaniem skarżącej dojść należało do wniosku, że przy wydawaniu tych decyzji doszło do rażącego naruszenia prawa.

Pogląd ów jest błędny. Niezawiniony przez stronę brak udziału w postępowaniu stanowi podstawę wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. (A. Ostrowska w: red. A. Gliniecki, Prawo budowlane. Komentarz, LexisNexis 2012 s. 188, uw. 188), nie zaś podstawę stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 k.p.a. Nawet gdyby fakt śmierci S. P. był znany Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w dniu wyrokowania (28 sierpnia 2008 r.) w sprawie II SA/Po 610/08, nie mógłby ów Sąd wziąć tej okoliczności pod uwagę z urzędu.

Utrwalonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyroki NSA z 5.6.2006 r., I OSK 911/05; 17.6.2008 r., II OSK 665/07; 22.12.2008 r. II OSK 1109/07; 26.1.2009 r., II OSK 51/08; 26.5.2009 r., II OSK 832/08; 26.1.2009 r., II OSK 51/08; 18.5.2010 r., II OSK 796/09; 25.4.2012 r., I OSK 1239/11, Lex nr 1218838) jest pogląd, że tylko podmiot, który uznaje, że bez swej winy nie brał udziału w postępowaniu - co powoduje zaistnienie przesłanki wznowieniowej określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. - jest uprawniony do podnoszenia tego zarzutu. Inne podmioty nie mogą się skutecznie na tę okoliczność powoływać. Również Sąd nie ma podstaw do podnoszenia tej okoliczności z urzędu. Przesłanka wznowienia postępowania administracyjnego określona w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. wiąże się ściśle z art. 147 k.p.a., stosownie do którego wznowienie postępowania z tej przyczyny następuje tylko na żądanie strony. Z mocy samej ustawy wynika, że tylko od woli strony, która została pominięta w postępowaniu zależy, czy skorzysta ona z prawa do żądania wznowienia postępowania, ewentualnie podniesie ten zarzut w skardze wniesionej do sądu administracyjnego. Zasadą jest, że prawami procesowymi rozporządza strona. Dlatego też, jeżeli strona, która została pozbawiona udziału w postępowaniu administracyjnym nie wniesie skargi, nie można wbrew jej stanowisku uznać, że zaistniała w sprawie okoliczność uzasadniająca wznowienie postępowania, zdefiniowana w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.

Autor skargi kasacyjnej błędnie przywołuje wyrok WSA w Warszawie z 14.5.2009 r., I SA/Wa 264/09, jako zapadły w innej sytuacji faktycznej. Przedmiotowe postępowanie legalizacyjne a następnie o nakazanie rozbiórki, nigdy nie zostało wszczęte w stosunku do osoby zmarłej (S. P.), ani nie doszło do wydania decyzji wobec osoby zmarłej.

Z tych przyczyn zarzut naruszenia art. 1 § 2 i art. 3 § 1 p.p.s.a w zw. z art. 158 § 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. okazał się być nieusprawiedliwony.

Mając na uwadze powyższe rozważania, zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. okazał się nieuzasadniony, bowiem skarżąca kasacyjnie nie wykazała, w jakim zakresie szczupłość wywodów Sądu I instancji odnośnie niektórych zarzutów skargi, mogła mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.