Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska Sędzia WSA Dariusz Zalewski Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2015 r. sprawy ze skarg "D" Sp. z o.o. z siedzibą w S. i M. W. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu oddala skargi

Zaskarżoną decyzją z [...] lipca 2014 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej Prezes NFZ) utrzymał w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej Dyrektor OW NFZ) z [...] lutego 2014 r., którą ustalono, że M. W. podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba wykonująca pracę na rzecz spółki "D." Sp. z o.o. z siedzibą w S., na podstawie umów o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia w okresach: od 5 stycznia 2010 r. do 29 stycznia 2010 r., od 5 lutego 2010 r. do 26 lutego 2010 r., od 8 marca 2010 r. do 31 marca 2010 r., od 6 kwietnia 2010 r. do 30 kwietnia 2010 r., od 5 maja 2010 r. do 28 maja 2010 r., od 7 czerwca 2010 r. do 30 czerwca 2010 r., od 12 lipca 2010 r. do 30 lipca 2010 r., od 9 sierpnia 2010 r. do 31 sierpnia 2010 r., od 13 września 2010 r. do 30 września 2010 r., od 11 października 2010 r. do 29 października 2010 r., od 5 listopada 2010 r. do 26 listopada 2010 r., od 1 grudnia 2010 r. do 17 grudnia 2010 r., od 10 stycznia 2011 r. do 28 stycznia 2011 r., od 10 lutego 2011 r. do 28 lutego 2011 r., od 7 marca 2011 r. do 31 marca 2011 r., od 11 kwietnia 2011 r. do 29 kwietnia 2011 r., od 10 maja 2011 r. do 27 maja 2011 r., do 10 czerwca 2011 r. do 27 czerwca 2011 r., 8 lipca 2011 r. do 29 lipca 2011 r., od 16 sierpnia 2011 r. do 31 sierpnia 2011 r., od 9 września 2011 r. do 30 września 2011 r., od 5 października 2011 r. do 28 października 2011 r., od 7 listopada 2011 r. do 30 listopada 2011 r., od 5 grudnia 2011 r. do 30 grudnia 2011 r., od 9 stycznia 2012 r. do 31 stycznia 2012 r., od 10 lutego 2012 r. do 29 lutego 2012 r., od 5 marca 2012 r. do 30 marca 2012 r., od 10 kwietnia 2012 r. do 27 kwietnia 2012 r., od 10 maja 2012 r. do 31 maja 2012 r., od 11 czerwca 2012 r. do 29 czerwca 2012 r., od 9 lipca 2012 r. do 31 lipca 2012 r., od 6 sierpnia 2012 r. do 31 sierpnia 2012 r., od 10 września 2012 r. do 28 września 2012 r., od 10 października 2012 r. do 31 października 2012 r., od 12 listopada 2012 r. do 30 listopada 2012 r., od 7 grudnia 2012 r. do 31 grudnia 2012 r.

Jako podstawę materialnoprawną skarżonej decyzji podano art. 102 ust. 5 pkt 24 i art. 109 ust. 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 ze zm.), dalej ustawa o świadczeniach.

Do wydania powyższych rozstrzygnięć doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W sierpniu 2013 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. (dalej ZUS) zwrócił się do [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ z wnioskiem o rozpatrzenie sprawy w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym M. W. (dalej ubezpieczona) z tytułu wykonywania przez nią pracy na podstawie umów cywilnoprawnych zawartych z "D. " Sp. z o.o. z siedzibą w S. (dalej płatnik składek) w ww. okresach. W uzasadnieniu ZUS wskazał, że z danych jego systemu informatycznego wynika, że płatnik składek w powyższych okresach nie dokonał zgłoszenia ubezpieczonej do ubezpieczenia zdrowotnego.

W związku z powyższym Dyrektor OW NFZ z urzędu wszczął postępowanie w sprawie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym ubezpieczonej z tytułu wykonywania przez nią pracy na podstawie umów cywilnoprawnych zawartych z płatnikiem składek, o czym poinformował zarówno płatnika składek, jak i ubezpieczoną.

W odpowiedzi płatnik składek pismem z [...] września 2013 r. zajął stanowisko w sprawie i wskazał, że zgodnym zamiarem jego i ubezpieczonej było zawarcie umów o dzieło. Na dowód podniósł, że zapis § 11 "Ramowej umowy współpracy" stanowi o przeniesieniu przez wykonawcę w ramach ustalonego wynagrodzenia na zamawiającego wszelkich praw autorskich do dzieła. Zdaniem płatnika składek żaden przepis prawa nie zabrania przy tym wielokrotnego wykonywania umowy o dzieło.

Również ubezpieczona zajęła stanowisko w sprawie (pismo z [...] września 2013 r.) i wyjaśniła, że zgodnym zamiarem jej i płatnika składek było zawarcie umów o dzieło, czyli umów rezultatu i takie były realizowane.

Dyrektor [...] OW NFZ wydając decyzje stwierdził, że ubezpieczona M. W. podlegała w ww. okresach obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba wykonująca pracę na podstawie umów o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia.

W odwołaniu od powyższej decyzji "D." Spółka z o.o. z siedzibą w S. - płatnik składek. wnosząc o uchylenie decyzji organu I instancji podtrzymał swoje stanowisko w sprawie.

Prezes NFZ w uzasadnieniu zaskarżonej na wstępie stwierdził, że w okresach objętych decyzją organu I instancji zastosowanie miały przepisy ustawy o świadczeniach, tj. art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e i art. 85 ust. 4 oraz art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 144 ze zm.), dalej s.u.s.

Następnie (w oparciu o art. 627 i art. 734 § 1 k.c.) organ II instancji wyjaśnił czym jest umowa o dzieło, a czym umowa zlecenia. Wskazał, że w umowie o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. W umowie zlecenia, przyjmujący zlecenie zobowiązuje się zaś do dokonania określonej czynności prawnej lub czynności wykonywanej w ramach świadczenia usług dla dającego zlecenie. Zdaniem organu umowa zlecenia to umowa o świadczenie usług (umowa starannego działania), a umowa o dzieło to umowa na wykonanie (umowa skutku). Umowę o dzieło od umowy zlecenia odróżnia przede wszystkim to, że umowa o dzieło powinna być zawsze zwieńczona konkretnym i sprawdzalnym rezultatem (dziełem materialnym lub niematerialnym), natomiast w umowie o świadczenie usług, przyjmujący zlecenie zobowiązuje się dokonać umówionych czynności. W zakresie podstawowych różnic pomiędzy ww. umowami Prezes NFZ odwołał się także do orzeczeń sądów powszechnych, tj. Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 1 października 2012 r., sygn. akt III AUa 1026/12 (LEX 1228013); Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 25 kwietnia 2013 r., sygn. akt III AUa 1435/12 (LEX nr 1322013); Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 6 listopada 2012 r., sygn. akt III AUa 227/12 (LEX nr 1236509), a także Sądu Najwyższego z 27 sierpnia 2013 r., sygn. akt II UK 26/13 oraz z 4 lipca 2013 r., sygn. akt II UK 402/12.

Prezes NFZ przypomniał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że strony niniejszego postępowania, tj. płatnik składek oraz ubezpieczona, zawarli ze sobą następujące umowy o dzieło:

1. nr [...] z [...] stycznia 2010 r., obowiązującą w okresie od 5 stycznia 2010 r. do 29 stycznia 2010 r., której przedmiotem było "wykonanie, analiza rozrachunków oraz sporządzenie wezwań do zapłaty, sporządzenie deklaracji: VAT, VAT-UE, ZUS, PIT 4R, PIT 11";

2. nr [...] z [...] lutego 2010 r., obowiązującą w okresie od 5 lutego 2010 r. do 26 lutego 2010 r., której przedmiotem było "rozliczenie rozrachunków i sporządzenie wezwań do zapłaty, sporządzenie sprawozdania FO-1/2009, deklaracji: VAT, ZUS";

3. nr [...] z [...] marca 2010 r., obowiązującą w okresie od 8 marca 2010 r. do 31 marca 2010 r., której przedmiotem było "wykonanie: list płac i deklaracji ZUS. rozliczenie rozrachunków oraz sporządzenie CIT 8 za 2009 rok";

4. nr [...] z [...] kwietnia 2010 r., obowiązującą w okresie od 6 kwietnia 2010 r. do 30 kwietnia 2010 r., której przedmiotem było "wykonanie: deklaracji VAT-UE za I kw. VAT 7 za marzec 2010, przygotowanie dokumentów dla kontrolujących podatek VAT, sporządzenie deklaracji ZUS i list płac za kwiecień 2010 oraz wydruków zaksięgowanych dokumentów";

5. nr [...] z [...] maja 2010 r., obowiązującą w okresie od 5 maja 2010 r. do 28 maja 2010 r., której przedmiotem było "wykonanie: korekt deklaracji ZUS za lata 2002-2003, deklaracji VAT i ZUS za maj 2010, sporządzenie list płac za maj 2010 oraz wydruków zaksięgowanych dokumentów";

6. nr [...] z [...] czerwca 2010 r., obowiązującą w okresie od 7 czerwca 2010 r. do 30 czerwca 2010 r., której przedmiotem było "wykonanie: analiza rozrachunków oraz sporządzenie wezwań do zapłaty, sporządzenie deklaracji: VAT. ZUS";

7. nr [...] z [...] lipca 2010 r., obowiązującą w okresie od 12 lipca 2010 r. do 30 lipca 2010 r., której przedmiotem było "rozliczenie rozrachunków, sporządzenie deklaracji VAT UE, VAT 7, ZUS oraz list płac za lipiec 2010";

8. nr [...] z [...] sierpnia 2010 r., obowiązującą w okresie od 9 sierpnia 2010 r. do 31 sierpnia 2010 r, której przedmiotem było "rozliczenie rozrachunków i sporządzenie wezwań do zapłaty, list płac, deklaracji ZUS, deklaracji VAT oraz wyniku na 31.07.2010";

9. nr [...] z [...] września 2010 r., obowiązującą w okresie od 13 września 2010 r. do 30 września 2010 r., której przedmiotem było "wykonanie: wezwań do zapłaty, list płac, deklaracji: VAT, ZUS";

10. nr [...] z [...] października 2010 r., obowiązującą w okresie od 11 października 2010 r. do 29 października 2010 r., której przedmiotem było "wykonanie: rozliczenie rozrachunków i wezwań do zapłaty oraz sporządzenie deklaracji ZUS, VAT i VAT UE, list płac";

11. nr [...] z [...] listopada 2010 r., obowiązującą w okresie od 5 listopada 2010 r. do 26 listopada 2010 r., której przedmiotem było "wykonanie: deklaracji VAT, list płac, deklaracji ZUS, rozliczenie rozrachunków i sporządzenie wezwań do zapłaty";

12. nr [...] z [...] grudnia 2010 r., obowiązującą w okresie od 1 grudnia 2010 r. do 17 grudnia 2010 r., której przedmiotem było "wykonanie: list płac, deklaracji ZUS, VAT, obliczenie podatku za listopad od osób fizycznych i prawnych, sporządzenie wezwań i potwierdzenia sald";

13. nr [...] z [...] stycznia 2011 r., obowiązującą w okresie od 10 stycznia 2011 r. do 28 stycznia 2011 r., której przedmiotem było "wykonanie deklaracji VAT 7, VAT-UE, list płac, korekt deklaracji ZUS za 2009 i 2010 (Konecka) oraz sporządzenie zestawień zapłaconych faktur przedstawicieli";

14. nr [...] z [...] lutego 2011 r., obowiązującą w okresie od 10 lutego 2011 r. do 28 lutego 2011 r., której przedmiotem było "wykonanie: deklaracji ZUS i VAT, list płac oraz rozliczenie rozrachunków i sporządzenie wezwań do zapłaty";

15. nr [...] z [...] marca 2011 r., obowiązującą w okresie od 7 marca 2011 r. do 31 marca 2011 r., której przedmiotem było "wykonanie: deklaracji VAT, ZUS, CIT 8 za 2010 rok i sporządzenie rozrachunków dla przedstawicieli";

16. nr [...] z [...] kwietnia 2011 r., obowiązującą w okresie od 11 kwietnia 2011 r. do 29 kwietnia 2011 r., której przedmiotem było "wykonanie: deklaracji ZUS, VAT, VAT UE, list płac, sporządzenie wezwań do zapłaty";

17. nr [...] z [...] maja 2011 r., obowiązującą w okresie od 10 maja 2011 r. do 27 maja 2011 r., której przedmiotem było "wykonanie: list płac, deklaracji ZUS, korekt deklaracji ZUS za 2001 rok, deklaracji VAT, sporządzenie rozliczeń akwizytorów";

18. nr [...] z [...] czerwca 2011 r., obowiązującą w okresie od 10 czerwca 2011 r. do 27 czerwca 2011 r., której przedmiotem było "wykonanie przygotowania sprawozdania finansowego na posiedzenie wspólników deklaracji ZUS i VAT, list płac oraz sporządzenie rozliczeń akwizytorów";

19. nr [...] z [...] lipca 2011 r., obowiązującą w okresie od 8 lipca 2011 r. do 29 lipca 2011 r., której przedmiotem było "wykonanie rozliczeń akwizytorów, sporządzenie deklaracji VAT 7, VAT UE, deklaracji ZUS, list płac, obliczenie PIT 4 oraz ustalenie wyniku finansowego za czerwiec 2011 r.";

20. nr [...] z [...] sierpnia 2011 r., obowiązującą w okresie od 16 sierpnia 2011 r. do 31 sierpnia 2011 r., której przedmiotem było "wykonanie deklaracji ZUS, rejestrów i deklaracji VAT list płac oraz rozliczenie akwizytorów";

21. nr [...] z [...] września 2011 r., obowiązującą w okresie od 9 września 2011 r. do 30 września 2011 r., której przedmiotem było "wykonanie rejestrów i deklaracji VAT, list płac, deklaracji ZUS oraz sporządzenie rozliczeń akwizytorów";

22. nr [...] z [...] października 2011 r., obowiązującą w okresie od 5 października 2011 r. do 28 października 2011 r., której przedmiotem było "wykonanie rozliczeń i sporządzenie zestawień dla akwizytorów, rejestrów i deklaracji VAT, VAT UE, list płac oraz deklaracji ZUS";

23. nr [...] z [...] listopada 2011 r., obowiązującą w okresie od dnia 7 listopada 2011 r. do 30 listopada 2011 r., której przedmiotem było "wykonanie rejestrów i deklaracji VAT, rozliczenie rozrachunków i sporządzenie zestawień dla akwizytorów, sporządzenie list plac i deklaracji ZUS oraz wykonanie zestawień zapłaconych faktur akwizytorów i zestawień kosztów akwizytorów";

24. nr [...] z [...] nr [...] z [...] grudnia 2011 r., obowiązującą w okresie od 5 grudnia 2011 r. do 30 grudnia 2011 r., której przedmiotem było "wykonanie zestawień zapłaconych faktur sprzedaży i zakupu akwizytorów, rejestrów i deklaracji VAT, deklaracji ZUS, list płac oraz rozliczenie rozrachunków i sporządzenie zestawień dla akwizytorów";

25. nr 01/2012 z 9 stycznia 2012 r., obowiązującą w okresie od 9 stycznia 2012 r. do 31 stycznia 2012 r., której przedmiotem było "wykonanie: sporządzenie list płac, deklaracji ZUS, VAT, VAT UE, PIT 4R, sporządzenie zestawień kosztów przedstawicieli oraz rozliczenie prowizji";

26. nr [...] z [...] lutego 2012 r., obowiązującą w okresie od 10 lutego 2012 r. do 29 lutego 2012 r., której przedmiotem było "wykonanie list płac, deklaracji ZUS i VAT oraz korekt VAT, sporządzenie zestawień rozrachunków i przesłanie przedstawicielom, sporządzenie PIT 11 dla pracowników";

27. nr [...] z [...] marca 2012 r., obowiązującą w okresie od 5 marca 2012 r. do 30 marca 2012 r., której przedmiotem było "wykonanie rejestrów i deklaracji VAT, list płac. deklaracji ZUS, CIT 8";

28. nr 01/04/2012 z 10 kwietnia 2012 r., obowiązującą w okresie od 10 kwietnia 2012 r. do 27 kwietnia 2012 r., której przedmiotem było "wykonanie: deklaracji ZUS, VAT 7 i VAT UE, zestawienia rozrachunków dla przedstawicieli oraz kontrahentów (sprawy sądowe), wykonanie rejestrów VAT oraz list płac";

29. nr [...] z [...] maja 2012 r., obowiązującą w okresie od 10 maja 2012 r. do 31 maja 2012 r., której przedmiotem było "wykonanie zestawień do wniosku kredytowego, deklaracji ZUS, VAT, list płac, rejestrów VAT";

30. nr [...] z [...] czerwca 2012 r., obowiązującą w okresie od 11 czerwca 2012 r. do 29 czerwca 2012 r., której przedmiotem było "wykonanie deklaracji ZUS, VAT, list płac, sporządzenie rejestrów VAT i UE, sporządzenie zestawień dokumentów skierowanych do prawnika";

31. nr [...] z [...] lipca 2012 r., obowiązującą w okresie od 9 lipca 2012 r. do 31 lipca 2012 r., której przedmiotem było "wykonanie deklaracji: VAT-UE, VAT 7, ZUS, sprawozdania z zanieczyszczenia środowiska, przygotowanie danych Jubiler-Wwa za lata 2002-2012, listy płac, rozliczenie przedstawicieli i sporządzenie zestawień";

32. nr [...] z [...] sierpnia 2012 r., obowiązującą w okresie od 6 sierpnia 2012 r. do dnia 31 sierpnia 2012 r., której przedmiotem było "wykonanie rejestrów i deklaracji VAT, sporządzenie tabel amortyzacyjnych po sprzedaży samochodów, rozliczeń przedstawicieli, list płac i deklaracji ZUS, PIT 4 oraz wyniku finansowego";

33. nr [...] z [...] września 2012 r., obowiązującą w okresie od 10 września 2012 r. do 28 września 2012 r., której przedmiotem było "wykonanie deklaracji VAT 7, list płac, deklaracji ZUS, zestawień rozliczeń kontrahentów dla przedstawicieli, rozliczenie kontrahentów";

34. nr [...] z [...] października 2012 r., obowiązującą w okresie od 10 października 2012 r. do 31 października 2012 r., której przedmiotem było "wykonanie zestawień rozliczeń kontrahentów dla przedstawicieli, deklaracji VAT-UE,VAT, deklaracji ZUS, list płac, sporządzenie wyniku finansowego";

35. nr [...] z [...] listopada 2012 r., obowiązującą w okresie od 12 listopada 2012 r. do 30 listopada 2012 r., której przedmiotem było "wykonanie deklaracji ZUS,VAT, list płac, sporządzenie wyniku finansowego na 30 listopada oraz sporządzenie zestawień rozliczeń kontrahentów";

36. nr [...] z [...] grudnia 2012 r., obowiązującą w okresie od 7 grudnia 2012 r. do 31 grudnia 2012 r., której przedmiotem było "wykonanie zestawień rozrachunków dla przedstawicieli, obliczenie prowizji, wykonanie deklaracji ZUS i VAT oraz list płac".

W ocenie organu II instancji przedmiot prac zleconych ubezpieczonej przez płatnika składek w ramach ww. umów, tj. wykonanie i sporządzenie dokumentacji płacowo-księgowej (deklaracje, rozliczenia, listy płac, obliczenia, wezwania do zapłaty) oraz inne czynności takie jak: zestawienia, analizy, rejestry, sprawozdania, nie można uznać jako dzieła, a w konsekwencji, mimo tytułu tych umów - "o dzieło", dotyczą one wykonywania czynności, co wypełnia definicję art. 734 § 1 w zw. z art. 750 k.c. Prezes NFZ wskazał, że analizowane umowy zawierane były we wszystkich miesiącach roku 2010, 2011 i 2012, a ich przedmioty wskazują, iż dotyczyły one stałej obsługi księgowej płatnika składek, tj. przygotowania rozliczeń, zestawień, dokumentacji i wypełniania formularzy, co nie stanowi wykonania dzieła. Zdaniem organu ubezpieczona nie odpowiadała materialnie za źle wykonaną pracę, nikt inny nie mógł wykonać za nią pracy w zastępstwie, a odbiór wykonywanych pracy następował na koniec miesiąca na podstawie protokołu zdawczo-odbiorczego. Zakres sprawdzenia poprawności sporządzonej dokumentacji nie był weryfikowany, stanowił jedynie naturalną kontrolę terminowości sporządzenia dokumentacji wymienionej w treści danej umowy, czyli staranności działania.

Prezes NFZ stanął na stanowisku, że z treści przedmiotowych umów oraz zebranego materiału dowodowego nie wynika, aby wykonawca – ubezpieczona miała w efekcie stworzyć trwałe i posiadające cechy oryginalności dzieło oraz aby efekt - związany z jej działaniami, miał być niepowtarzalny. Wykonywane czynności, polegające na sporządzeniu dokumentacji płacowej i księgowej płatnika składek, nie mogą być więc potraktowane jako przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze. Rezultat twórczego działania winien być bowiem stworzony samodzielnie, powinien być niepowtarzalny, swoisty i posiadać cechę oryginalności, nowości - odróżniać się od innych rezultatów takiego samego działania. Organ podniósł, że zakres działań objętych przedmiotem poszczególnych, analizowanych umów wiąże się z obowiązkami, jakie są nałożone przepisami prawa na podmioty prowadzące działalność gospodarczą (obowiązek prowadzenia rachunkowości, księgowości firmy, prowadzenia określonej dokumentacji podatkowej, ubezpieczeniowej, sprawozdawczej). W wykonywanych przez ubezpieczoną czynnościach wykluczona jest więc kreatywność wykonawcy dzieła. Działania te polegały bowiem na prawidłowym, zgodnym z obowiązującymi przepisami prawa, terminowym sporządzaniu dokumentacji niezbędnej do funkcjonowania płatnika składek.

Prezes NFZ podkreślił, że czynności, które doprowadziły do powstania dokumentacji płacowej, księgowej, ubezpieczeniowej wiązały się z podejmowaniem przez wykonawcę – ubezpieczoną szeregu jednorodzajowych, powtarzających się działań, wymagających starannego działania z wykorzystaniem własnych umiejętności, wiedzy i wieloletniego doświadczenia z zakresu księgowości i rachunkowości. Ponadto w analizowanych umowach nie zaznaczono, by cel musiał być koniecznie osiągnięty. Podkreślił przy tym, że nie chodzi o to, że uzyskanie rezultatu w postaci sporządzenia dokumentacji (zestawień, rozliczeń, deklaracji) było dla stron irrelewantne, lecz o to, że strony nie akcentowały w sposób charakterystyczny dla umów o dzieło konieczności pojawienia się takiego rezultatu. Z przedstawionych okoliczności dla organu bezspornie wynika, że od ubezpieczonej - wykonawcy wymagano starannego wykonania powtarzalnych czynności, co oznacza, że w spornych umowach ich efekt nie mógł być uznany za dzieło stanowiące konkretny, indywidualnie oznaczony rezultat, który zamawiający – płatnik składek chciał osiągnąć. Organ zauważył także, że wykonane czynności musiały podlegać weryfikacji, ale w jego ocenie trudno oprzeć się wrażeniu, że ich przedmiotem mogło być nie tyle sprawdzenie pod kątem wad fizycznych "dzieła", co przede wszystkim kontrola, czy wykonawca nie zaniechał dołożenia należytej staranności podczas podejmowanych prac.

Prezes NFZ - odnosząc się do zarzutu, że organ I instancji nie przeprowadził dowodów na okoliczność zgodnego zamiaru stron i celu ww. umów o dzieło stwierdził, że w niniejszym przypadku organ nie neguje zgodnego zamiaru stron podpisania umowy o dzieło, gdyż zgodny zamiar stron obejmował niezgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego oraz nieopłacanie składek na ubezpieczenie zdrowotne.

Biorąc powyższe pod uwagę organ odwoławczy uznał, że w sprawie zasadnie ustalono podleganie ubezpieczonej obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, bowiem ze zgromadzonego materiału dowodowego jasno wynika, że w samej treści opisanych wyżej umów strony - pomimo nazwania ich umowami o dzieło, nie sprecyzowały w sposób zindywidualizowany konkretnego dzieła, a jedynie czynnościowo określiły prace do wykonania. W związku z tym Prezes NFZ nie znalazł podstaw do uchylenia, bądź zmiany decyzji Dyrektora OW NFZ.

Płatnik składek – "D." Sp. z o.o. z siedzibą w S. (dalej skarżący), niezgadzając się z decyzją Prezesa NFZ w terminie zaskarżył ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i zarzucił naruszenie:

1. art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 oraz art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie;

2. art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach;

3. art. 65 § 1 i § 2, art. 3531, art. 627 i art. 643 k.c. poprzez ich błędną interpretację i niezastosowanie;

4. art. 750 w zw. z art. 734 § 1 k.c. poprzez ich błędną interpretację i zastosowanie.

W związku z powyższym wniósł o uchylenie w całości zarówno zaskarżonej decyzji organu II instancji, jak i utrzymanej nią w mocy decyzji Dyrektora [...] OW NFZ.

W uzasadnieniu skargi skarżący stwierdził, że zaklasyfikowanie zaistniałego w niniejszej sprawie stanu faktycznego, jako wypełniającego dyspozycję art. 66 ust. 1 lit. e oraz art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach poprzez przyjęcie, że strony zawarły umowę zlecenia, a nie umowę o dzieło wskazuje, iż organy pomijając treść przepisów art. 65 § 1 i 2, art. 3531, art. 627 i art. 643 k.c. dokonały błędnej wykładni pozostałych przepisów mających zastosowanie w sprawie, a co za tym idzie wydały wadliwe decyzje.

Przywołując treść art. 3531 k.c. oraz art. 65 § 2 k.c. wskazał, że w niniejszej sprawie organ w sposób arbitralny określił jaką strony miały wolę i jaki rezultat chciały osiągnąć zawierając ww. umowy. Podniósł, że nie istnieje żaden przepis prawa nakazujący stronom zawierania umów zlecenia w miejsce zawartych umów o dzieło, co więcej uznał, że analiza art. 65 k.c. wskazuje, że dla prawidłowej oceny charakteru prawnego łączącego strony stosunku prawnego decydujące znaczenie mają ustalenia faktyczne dotyczące okoliczności zawarcia umowy, jej celu i zamiaru stron. Tymczasem w ocenie skarżącego oba organy nie podjęły żadnych czynności zmierzających do ustalenia zgodnego zamiaru stron i celu umów, ograniczając się jedynie do badania ich literalnego brzmienia oraz interpretacji zapisów umów pod kątem twierdzeń ZUS, podczas gdy do prawidłowego rozpoznania sprawy konieczne było przeprowadzenie postępowania dowodowego w zakresie ustalenia sposobu realizacji zawartych umów, obowiązków stron, czy rezultatu prac (dzieł) powstałych w trakcie realizacji umów, czym w ocenie skarżącego organy obu instancji naruszyły art. 80 k.p.a.

Skarżący podniósł, że źródła prawa zostały wyczerpująco wskazane w Rozdziale III Konstytucji RP i pośród nich nie ma interpretacji ww. organów. Mając to na uwadze uznał, że argumentacja Prezesa NFZ wraz z przywołanymi przezeń orzeczeniami sądów w sposób nieuprawniony zmierza do ograniczenia zakresowego pojęcia "dzieła" jedynie do wytworów o naturze artystycznej lub technicznej, zdając się przy tym pomijać fakt, że dziełem może być również np. praca intelektualna w skonkretyzowanej finalnej postaci, lecz nie mająca charakteru wytworu artystycznego, czy technicznego. Wobec tego skarżący przywołał definicję pojęcia "dzieło" w znaczeniu językowym (Słownik języka polskiego, Tom 1, Wydawnictwo Naukowe PWN SA, Warszawa 2007, str. 438) i wyjaśnił, że każdy wytworzony w niniejszej sprawie dokument (deklaracje, czy listy płac) należy uznać za odrębne i niepowtarzalne dzieło i nie ma przy tym znaczenia fakt powtarzalności wykonania takiej czynności. Co więcej ubezpieczona – wykonawca, nie była w żaden sposób uzależniona od niego - brak było między stronami stosunku zależności. Wykonawca był zobowiązany do wykonania odpowiedniego dzieła będącego rezultatem jego pracy. Każdy rezultat pracy w postaci wykonanego dzieła był następnie odbierany i potwierdzany w drodze protokołu, co jest czynnością charakterystyczną dla umów o dzieło. Mając to na uwadze skarżący stwierdził, że przyjęta przez organy obu instancji interpretacja "dzieła" nie znajduje żadnego uzasadnienia faktycznego i prawnego.

Ponadto skarżący zarzucił decyzji Prezesa NFZ, że w znacznym stopniu stanowi ona powtórzenie uzasadnienia decyzji organu I instancji, a w konsekwencji również i to uzasadnienie nie zawiera uzasadnienia faktycznego, co może stanowić podstawę do wydania tej decyzji z naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a.

W ocenie skarżącego treść zawieranych przez strony umów - wbrew twierdzeniom organów, jednoznacznie wskazuje, że ich przedmiotem były wykonywane na rzecz skarżącego dzieła, precyzowane każdorazowo przez niego w treści poszczególnych umów - z wyraźnym wskazaniem rodzaju i zakresu dzieła, obowiązków stron i sposobu jego weryfikacji i odbioru. Dodatkowo wskazał na zapis pkt 11 umów, odnoszący się do przeniesienia na niego wszelkich praw autorskich do dzieł, powstałych w ramach wykonania umowy, potwierdza fakt powstawania utworów (dzieł), w ramach realizacji umowy, do których stosuje się przepisy ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, co ewidentnie nie jest stałym elementem umów zlecenia lub umów, do których stosuje się przepisy o zleceniu. Wbrew stanowisku organów zarówno treść umów, jak i ich faktyczne wykonywanie wskazują więc jednoznacznie, że obowiązki ubezpieczonej nie ograniczały się do starannego działania, ale prowadziły do rezultatu w postaci ściśle określonych dzieł wykonywanych w ramach zawieranych umów, za których prawidłowość wykonania przyjmowała na siebie pełną odpowiedzialność (w tym odszkodowawczą), co zostało potwierdzone w protokole z jej przesłuchania. Zdaniem skarżącego z protokołu przesłuchania ubezpieczonej oraz B. S. jasno wynika, że zamiarem stron było zawarcie umów o dzieło i takie właśnie umowy były realizowane. Strony dokonywały ponadto protokolarnego odbioru dzieł.

Skarżący powołał się na pogląd wyrażony przez Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z 11 marca 2014 r. w sprawie o sygn. akt III AUa 1305/13, zgodnie z którym "Granica między usługami, a dziełem bywa niezwykłe płynna, zwłaszcza gdy umowa dotyczy zespołu czynności zbliżonych do czynności podejmowanych w produkcji. Umowę o dzieło odróżnia od umowy zlecenia konieczność jej sfinalizowania w każdym wypadku konkretnym i sprawdzalnym rezultatem (...)". Zdaniem skarżącego właśnie z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, biorąc pod uwagę fakt, że dokonywał on protokolarnego odbioru dzieł.

W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Jednocześnie odpowiadając na zarzuty skarżącego wyjaśnił, że nierozpoznanie odwołania ubezpieczonej było wynikiem przeoczenia bowiem odwołania ( płatnika i ubezpieczonej) były rozpoznawane przez dwóch różnych pracowników, którzy nie zorientowali się w zaistniałej sytuacji.

Po wniesieniu skargi ubezpieczona nie zajęła stanowiska w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a.

Kontrolując zaskarżoną decyzję pod kątem powyższych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Prezesa NFZ nie narusza przepisów postępowania ani prawa materialnego w stopniu, wymagającym jej uchylenia.

Kwestią sporną w niniejszej sprawie pozostaje, czy umowy zawarte przez skarżącego - "D." Sp. z o.o. z siedzibą w S., jako płatnika z M. W., jako ubezpieczoną były umowami o dzieło, czy też innymi umowami o świadczenie usług, do których zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia.

Według art. 627 k.c. przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Z kolei z mocy art. 750 k.c. do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Przepisy dotyczące umowy o dzieło regulują ją dość szczegółowo (art. 627-646 k.c.). Umowa o dzieło jest umową, w wykonaniu której musi dojść do osiągnięcia rezultatu usługi, co istotnie odróżnia tę umowę od umowy o pracę i umowy zlecenia (por. K. Kołakowski /w/ G. Bieniek, Komentarz, t. II, 2006, s. 166-167; W. Siuda, Istota i zakres umowy o dzieło, Poznań 1964, s. 102 i n.; na temat różnic między umową o dzieło a umową o pracę oraz umową zlecenia, uwagi zawarte w pkt 32-33). Natomiast ukształtowanie umowy o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu (art. 750 k.c.), pozostawione jest stronom. Ta różnica wynika z innych obowiązków w tych umowach, gdyż czym innym jest wykonanie oznaczonego dzieła, a czym innym świadczenie usług, przy czym nie można zastrzegać wyłączności umowy o dzieło dla przedmiotu świadczenia, który może i zwykle jest przedmiotem typowych umów o świadczenie usług, a nawet umowy o pracę. Znaczenie ma więc faktyczna realizacja całości zobowiązania. Innymi słowy, to że strony określiły ramowo zasady współpracy, w tym wynagrodzenia, nie stanowi elementu przesądzającego o istnieniu umowy o dzieło (por. wyrok Sądu Najwyższego z 6 kwietnia 2011 r. w sprawie o sygn. akt UK 315/10).

Z akt sprawy wynika, że skarżący zawarł z ubezpieczoną M. W. szereg umów, szczegółowo opisanych w pkt 1 do 36 zaskarżonej decyzji oraz "Ramowe umowy współpracy", co miało miejsce w latach 2010-2012. Do owych umów załączono również rachunki za ich wykonanie. Analizowane umowy zawierane były we wszystkich miesiącach lat; 2010, 2011, 2012. Jak wynika z treści tych umów ich przedmiotem było wykonanie i sporządzenie dokumentacji płacowo-księgowej (deklaracje, rozliczenia, listy płac, obliczenia, wezwania do zapłaty) oraz inne czynności takie jak: zestawienia, analizy, rejestry, sprawozdania a zatem dotyczyły one stałej obsługi księgowej płatnika składek, tj. przygotowania rozliczeń, zestawień, dokumentacji i wypełniania formularzy. Ubezpieczona nie odpowiadała materialnie za źle wykonaną pracę, nikt inny nie mógł wykonać za nią pracy w zastępstwie, a odbiór wykonywanych pracy następował na koniec miesiąca na podstawie protokołu zdawczo-odbiorczego. Zakres sprawdzenia poprawności sporządzonej dokumentacji nie był weryfikowany.

Konfrontując zatem ten materiał dowodowy zebrany w sprawie z obowiązującymi przepisami prawa Sąd podzielił stanowisko Prezesa NFZ, że badanych umów nie można zaliczyć do umów o dzieło w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego.

W szczególności Sąd przychyla się do argumentacji przedstawionej przez organy, że w tak określonym zakresie czynności, do wykonywania których zobowiązała się ubezpieczona, nie występuje żaden rezultat ucieleśniony w jakiejkolwiek postaci. Jest to wyłącznie staranne działanie ubezpieczonej polegające na wykonywaniu standardowych czynności księgowych związanych z bieżącą i powtarzalną obsługą księgową podmiotu gospodarczego, czyli firmy skarżącego.

Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie organ dokonał prawidłowej oceny, że czynności wykonywane przez ubezpieczoną, związane z obsługą księgową skarżącego, nie mogły - mimo woli stron, być zakwalifikowane jako dzieło, bowiem dzieło powinno mieć charakter indywidualny i jednostkowy.

Oznacza to, że elementem przedmiotowo istotnym analizowanych umów było działanie w celu osiągnięcia skutku w postaci prawidłowego wykonania zleconych czynności (art. 353 k.c.), a nie zrealizowanie rezultatu. Należy zatem podzielić pogląd wyrażony przez Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w wyroku z 6 czerwca 2012 r., sygn. akt III AUa 377/12, że nie sposób czynności polegającej na dokonywaniu zapisów w księgach rachunkowych w okresach miesięcznych przypisać cechy dzieła poprzez stworzenie czegoś lub przetworzenie do postaci, w jakiej dotychczas nie istniało. Uwagi te dotyczą w równej mierze innych czynności księgowych wykonywanych przez ubezpieczoną na podstawie ww. umów.

Idąc tym tokiem rozumowania należy uznać za trafną ocenę organu, że prowadzenie księgowości firmy, nie ma charakteru twórczego i indywidualnego, a jest tylko wykonywaniem powtarzalnych czynności. W konsekwencji okoliczność wykonywania umowy o współpracy, mającej za przedmiot powtarzalne i takie same usługi, świadczone systematycznie, za stałym wynagrodzeniem, nie pozwala jednocześnie uznać, że są wykonywane odrębne (indywidualne) umowy o dzieło (v. Sąd Najwyższy w wyroku z 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt II UK 315/10).

Zdaniem Sądu organ odwoławczy prawidłowo ocenił, że rodzaj i sposób wykonywania usług, zawarcie umowy, w której określona została data rozpoczęcia i zakończenia świadczenia usług, sposób wynagradzania za wykonaną pracę wskazują, że umowy te nosiły charakter umów o świadczenie usług - umów zlecenia, określonych w art. 734-750 k.c., a nie umów o dzieło, których cechy określone są w art. 627-646 k.c.

Natomiast odnosząc się zarzutu skargi dotyczącego zmiany przez organ suwerennej woli stron umowy, to należy wskazać - mając na uwadze treść art. 3531 k.c., że zasada swobody umów doznaje ograniczeń zarówno w zakresie treści, jak i celu umowy. Przepis ten wprowadza trzy granice tej wolności. Są to: 1) ustawa, 2) zasady współżycia społecznego i 3) właściwość (natura) stosunku prawnego (por. wyrok Sądu Najwyższego z 6 listopada 2003 r., I CKN 1144/2000, publ. M. Praw. 2004, nr 5, s. 233 oraz Z. Radwański, A. Olejniczak, Zobowiązania - część ogólna, 9. wydanie, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2010, s. 130 i n.).

W celu uzasadnienia sensu ograniczeń zasady swobody umów w piśmiennictwie wskazuje się, że są one podyktowane przede wszystkim koniecznością zakreślenia właściwych ram przysługującej stronom autonomii woli. System prawny nie może bowiem udzielać stronom nieograniczonej kompetencji w zakresie tworzenia stosunków zobowiązaniowych o doniosłości prawnej, a w konsekwencji pozostawić tę kwestię poza kontrolą prawa. Jednocześnie wskazane w treści art. 3531 k.c. ograniczenia zapewniają występującym w obrocie podmiotom najpełniejszą realizację zasady swobody umów (K. Bączyk, Glosa do wyroku SN z 16 lutego 2001 r., sygn. akt IV CKN 244/2000, publ. OSP 2002, z. 3, poz. 39). Ponadto w piśmiennictwie podniesiono, że z art. 3531 k.c. wynika nie tylko akceptowanie od strony pozytywnej samej zasady swobody umów, ale również przepis ten zakreśla ograniczenia tej zasady (W. Czachórski, A. Brzozowski, M. Safjan, E. Skowrońska-Bocian, Zobowiązania. Zarys wykładu, wydanie dziesiąte, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis Warszawa 2007, s. 166 i n.).

W konsekwencji zapis § 11 "Ramowej umowy współpracy", stanowiący o przeniesieniu przez wykonawcę w ramach ustalonego wynagrodzenia na zamawiającego wszelkich praw autorskich do dzieła, należy interpretować mając na uwadze treść art. 58 § 1 k.c. Trudno bowiem uznać, że umowa o świadczenie usług księgowych jest umową o dzieło. Nie można zatem podzielić argumentów skarżącego, że organy NFZ zmierzają do ograniczenia zakresowego pojęcia "dzieła" tylko do wytworów o naturze artystycznej lub technicznej, bowiem w rozpoznawanej sprawie nie ma żadnych wątpliwości, że w tego rodzaju umowach trudno w ogóle mówić o prawach autorskich. Wbrew zarzutom skargi tego rodzaju czynności, które wykonywała ubezpieczona, należy zaliczyć do usług uregulowanych w art. 76a ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (j.t. Dz. U. z 2013, poz. 330), w myśl którego usługowe prowadzenie ksiąg rachunkowych jest działalnością gospodarczą, w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej.

Natomiast nie znajduje potwierdzenia w materiale dowodowym stanowisko Prezesa NFZ, że zgodny zamiar stron, poprzez podpisanie spornych umów, obejmował niezgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego oraz niepłacenie składek na ubezpieczenie zdrowotne. Sąd zauważa, że kwestia prawidłowej kwalifikacji umowy, w wypadku umowy bardziej złożonej, może być w praktyce znacznie utrudniona. Trudności w prawidłowej kwalifikacji złożonej umowy, nie dowodzą jeszcze zamiaru stron w postaci unikania płacenia składek na ubezpieczenie zdrowotne. W ocenie Sądu, są to jednak proceduralne uchybienia, które nie mogły mieć istotnego wpływ na wynik sprawy. Stanowisko oraz argumentacja organów NFZ, poparta przywołanym orzecznictwem znajduje, zdaniem Sądu, potwierdzenie w materiale dowodowym prawidłowo zebranym w sprawie. W konsekwencji należy podzielić stanowisko organu, że nie było również niezbędne przeprowadzenie wnioskowanych przez skarżącego dowodów.

Reasumując, zdaniem Sądu czynności, polegające na sporządzaniu dokumentacji finansowej niezbędnej do funkcjonowania skarżącego jako przedsiębiorcy, nie mogą być traktowane jako przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako bezzasadną.