Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie sędzia WSA Dariusz Pirogowicz asesor WSA Nina Beczek (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 lutego 2024 r. sprawy ze skargi A. N.i W. N. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Ministra Rozwoju i Technologii w przedmiocie rozpatrzenia wniosku 1. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Ministra Rozwoju i Technologii do rozpatrzenia wniosku A. N. i W. N. o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] października 1952 r. nr [...]; 2. stwierdza, że Minister Rozwoju i Technologii dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania, które miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. przyznaje od Ministra Rozwoju i Technologii na rzecz każdego ze skarżących A. N. i W. N. sumę pieniężną w wysokości po 3000 (trzy tysiące) złotych; 4. zasądza od Ministra Rozwoju i Technologii na rzecz A. N. i W. N. solidarnie kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

A. N. i W. N., reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Ministra Rozwoju i Technologii w sprawie rozpatrzenia wniosku z 17 września 2014 r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie z dnia 27 października 1952 r. nr Gm.II-15-S/176/52 odmawiającego dotychczasowym właścicielom przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...], ozn. hip. "[...] nr [...]".

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazali, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie przy piśmie z 9 września 2015 r. przesłało do Ministerstwa Infrastruktury i Rozwoju, tj. do poprzednika Ministerstwa Rozwoju i Technologii, ich wniosek o stwierdzenie nieważności powyższego orzeczenia administracyjnego. Mimo upływu ponad 8 lat wniosek nie został rozpoznany i decyzja nie została wydana. Zatem w ocenie skarżących postępowanie jest prowadzone w sposób przewlekły ze względu na fakt, że trwa ono dłużej niż jest to konieczne do jego rzetelnego rozstrzygnięcia.

Podnosząc powyższy zarzut skarżący wnieśli o: 1) stwierdzenie, że organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania; 2) stwierdzenie, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3) zasądzenie od organu na rzecz skarżących sumy pieniężnej zgodnie z art. 154 § 7 ppsa; 4) zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Minister Rozwoju i Technologii wniósł o oddalenie skargi wskazując, że w dniu 16 września 2021 r. weszła w życie zmiana obowiązujących przepisów kpa i zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego z dnia 11 sierpnia 2021 r. postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Gospodarki Komunalnej z 9 listopada 1953 r. nr [...] i utrzymanego nią w mocy orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie z 27 października 1952 r. nr Gm.II-15-S/176/52 zostało umorzone z mocy prawa z dniem 16 września 2021 r.

Nadto Minister wskazał, że w dniu 18 października 2021 r. sporządzono notatkę służbową, w której zawarto informację o umorzeniu z mocy prawa postępowania w sprawie, zaś w dniu 20 listopada 2023 r. Minister wydał decyzję stwierdzającą, że postępowanie w sprawie zostało umorzone z mocy prawa z dniem 16 września 2021 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Analiza zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału aktowego wskazuje na zasadność skargi w zakresie, w jakim zarzuca organowi przewlekłe prowadzenie postępowania. To bowiem, w świetle art. 37 § 1 pkt 2 kpa, zachodzi wówczas, gdy postępowanie prowadzone jest dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy. Przewlekłość postępowania ma zatem miejsce wtedy, gdy czas trwania postępowania przekracza rozsądne granice, co wynika z braku odpowiedniej koncentracji czynności dowodowych ze strony organu, podejmowania czynności pozornych niemających znaczenia z punktu widzenia przedmiotu postępowania lub niepodejmowania jakichkolwiek działań w sprawie. Dla stwierdzenia przewlekłości organu nie ma przy tym znaczenia fakt, z jakich powodów dany akt administracyjny nie został podjęty lub czynność nie została dokonana, a w szczególności, czy przewlekłość w prowadzeniu postępowania została spowodowana zawinioną lub też niezawinioną opieszałością organu w ich podjęciu lub dokonaniu. Okoliczności, które spowodowały zwłokę organu oraz sposób działania organu w toku rozpoznawania sprawy (jak też zaniechania), w tym stopień przekroczenia terminów, będą miały istotne znaczenie przy ocenie, czy stwierdzona przewlekłość miała charakter kwalifikowany, to jest czy miała ona miejsce z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 149 § 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "ppsa", czy też nie. Badając zasadność takiej skargi Sąd czyni to według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, którymi Sąd dysponuje w dniu orzekania w sprawie.

Trzeba wskazać, że jedną z zasad ogólnych postępowania administracyjnego jest zasada szybkości postępowania wyrażona w art. 12 kpa. Zasada ta jest równocześnie jedną z gwarancji realizacji zasady zaufania do działań organów administracji publicznej, o której mowa w art. 8 kpa w zw. z art. 2 Konstytucji RP oraz elementem prawa do dobrej administracji. Realizacji zasady szybkości postępowania służy m.in. określenie terminów załatwiania spraw przez organy administracji publicznej. Zgodnie z art. 35 § 1 kpa, organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. W myśl art. 35 § 2 kpa, niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Z kolei w art. 35 § 3 kpa przewidziano, że załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. Treść obowiązku płynącego z art. 35 § 1 kpa oznacza zakaz nieuzasadnionego przetrzymywania spraw bez nadawania im właściwego biegu oraz obowiązek prowadzenia postępowania bez niepotrzebnych zahamowań i przewlekłości w postępowaniu.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd uznał, że wystąpiły w niej przesłanki uzasadniające stwierdzenie przewlekłego prowadzenia postępowania przez Ministra Rozwoju i Technologii, które miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Z akt administracyjnych sprawy wynika bowiem, że postępowanie nieważnościowe przed Ministrem Rozwoju i Technologii trwało aż 8 lat i 2 miesiące. Z akt sprawy, chronologicznie, wynika, że wnioskiem z 22 września 2014 r. r. (data wpływu wniosku do organu) skarżący zwrócili się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie z dnia 27 października 1952 r., opisanego na wstępie. Wniosek ten Kolegium przekazało organowi właściwemu do rozpoznania, tj. Ministrowi Infrastruktury i Rozwoju w dniu 14 września 2015 r. (data wpływu wniosku do Ministerstwa). Następnie Ministerstwo sporządziło 18 października 2021 r. notatkę służbową, w której zawarto informację o umorzeniu z mocy prawa, z dniem 16 września 2021 r., postępowania w sprawie. W dniu 19 października 2023 r. skarżący wnieśli do Ministra Rozwoju i Technologii ponaglenie na podstawie art. 37 kpa, a następnie 20 października 2023 r. skarżący wnieśli do Sądu rozpoznawaną skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Ministra. Reakcją na ponaglenie i skargę było wydanie przez Ministra Rozwoju i Technologii decyzji w dniu 20 listopada 2023 r. stwierdzającej, że "postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z dnia 9.11.1953 r. nr [...] oraz utrzymanego nią w mocy orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie z dnia 27.10.1952 r. nr Gm.II-15-S/176/52, zostało umorzone z mocy prawa z dniem 16.09.2023 r.".

Zatem postępowanie przed Ministrem toczyło się od 14 września 2015 r. (tj. od dnia wpływu wniosku do Ministra) aż do 20 listopada 2023 r., w którym to dniu Minister wydał decyzję. W tym czasie, tj. przez 8 lat i 2 miesiące, organ nie podejmując absolutnie żadnych czynności w sprawie, pozostawał w przewlekłości, która wypełnia znamiona rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 149 § 1a ppsa. Ponad 8-letni stan przewlekłości w prowadzeniu postępowania jest oczywisty i nie daje się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa. Podnieść ponadto należy, że organ postąpił również wbrew nakazowi płynącemu z treści art. 36 § 1 i 2 kpa, a to z tej przyczyny, że podczas wieloletniej przewlekłości ani razu nie poinformował skarżących o przewidywanym terminie wydania rozstrzygnięcia i nie wskazał przyczyny zwłoki w rozpoznaniu sprawy, co stanowi rażące naruszenie art. 36 § 1 kpa. Powyższe okoliczności skutkują stwierdzeniem, że Minister Rozwoju i Technologii prowadził postępowanie przewlekłe, a przewlekłość ta, w okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy, przybrała postać kwalifikowaną, tj. rażąco naruszyła prawo. Brak bowiem podejmowania przez ponad 8 lat jakichkolwiek realnych działań ukierunkowanych na załatwienie sprawy pozostaje w oczywistej sprzeczności z zasadą szybkości postępowania, co w dalszej kolejności prowadzić musi nieuchronnie do podważenia zaufania uczestników tego postępowania do organów władzy publicznej, a tym samym w sposób rażący narusza normy zawarte w przepisach art. 7, art. 8, art. 12 i art. 35 § 1 i 3 kpa. Z akt sprawy nie wynika przy tym, aby przyczyną tego stanu rzeczy były obiektywnie weryfikowalne przeszkody uniemożliwiające zakończenie postępowania.

Stwierdzając stan rażącej przewlekłości w prowadzeniu postępowania Sąd uznał jednocześnie, że zasadnym jest przyznanie od organu na rzecz skarżących sumy pieniężnej na podstawie art. 149 § 2 ppsa. Biorąc pod uwagę niekwestionowaną przewlekłość polegającą na tym, że organ łącznie przez ponad 8 lat nie podejmował żadnych czynności w sprawie oraz uznając, że wysokość przyznanej sumy pieniężnej jest adekwatna do stanu naruszenia prawa i stopnia przyczynienia się organu do rażącej przewlekłości w rozpatrzeniu wniosku, koniecznym stało się przyznanie od organu na rzecz skarżących sumy pieniężnej, która pełni przede wszystkim funkcję kompensacyjną i stanowi nie tyle sankcję dla organu za wadliwe prowadzenie postępowania, co rekompensatę dla strony za wszelkiego rodzaju dolegliwości i niedogodności, jakich doznała na skutek opieszałego sposobu rozpoznawania jej sprawy przez organ (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2023 r., II OSK 193/23 - niepubl. – i powołane tam orzecznictwo). Wobec tego, że przewlekłość miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa i nie znajdowała rozsądnego usprawiedliwienia, uzasadnione było przyznanie od organu na rzecz skarżących sumy pieniężnej na podstawie art. 149 § 2 ppsa, która mieści się w ustawowo określonych granicach.

U podstaw umorzenia postępowania w zakresie zobowiązania organu do rozpatrzenia wniosku legł fakt wydania przez organ decyzji w dniu 20 listopada 2023 r., co obligowało Sąd do zastosowania przepisu art. 161 § 1 pkt 3 powołanej ustawy.

Z powyższych względów, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3, § 1a i § 2 w związku z art. 119 pkt 4 w zw. z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w punktach 2 i 3 sentencji wyroku. Orzeczenie zamieszczone w punkcie 1 wyroku wydane zostało na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 tej ustawy.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na mocy art. 200 w zw. z art. 202 § 2 w zw. z art. 205 § 2 ppsa, przy czym na sumę kosztów zasądzonych w punkcie 4 sentencji wyroku składa się kwota 100 zł uiszczona tytułem wpisu sądowego od skargi i wysokość kosztów zastępstwa prawnego przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji w kwocie 480 zł, zgodnie z art. 205 § 2 ppsa w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964).