Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz (spr.) Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 02 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 4 listopada 2025 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 2 października 2025 r. nr [...] (znak: [...]), 2. umarza postępowanie administracyjne.

Wójt Gminy [...] decyzją nr [...] z 02.10.2025 r. ustalił nienależnie pobrane świadczenia rodzinne: świadczenie pielęgnacyjne wypłacone K. P. w miesiącach: marzec 2025 r., kwiecień 2025 r., maj 2025 r. i czerwiec 2025 r. przyznane decyzją Wójta Gminy [...] nr [...] z dnia 05.02.2024 r. w łącznej kwocie [...]zł (pkt 1) oraz zażądał zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego, określonego w pkt 1 w kwocie [...]zł wraz z ustawowymi odsetkami.

W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że decyzją Wójta Gminy [...] nr [...] z dnia 05.02.2024 r. zostało K. P. (dalej jako: Skarżąca) przyznane świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad małoletnią córką N. P., zgodnie z wnioskiem z dnia 05.01.2024 r., na okres od dnia 05.01.2024 r. do dnia 31.12.2024 r.

Dalej organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 6bb ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 44 z późn. zm.) decyzją Wójta Gminy [...] nr [...] z dnia 10.01.2025 r. zmieniającą decyzję nr [...] z dnia 05.02.2024 r. ważność orzeczenia o niepełnosprawności córki N. P. oraz wypłata świadczenia pielęgnacyjnego została przedłużona do dnia wydania kolejnego ostatecznego orzeczenia, nie dłużej jednak niż do ostatniego dnia szóstego miesiąca następującego po dacie określającej dotychczasową ważność, tj. do dnia 30.06.2025 r. w wysokości [...] zł miesięcznie.

W dniu 31.07.2025 r. Skarżąca złożyła nowy wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad małoletnią córką N. P. wraz z nowym orzeczeniem o niepełnosprawności nr [...] z dnia 28.01.2025 r. wydanym na wniosek z dnia 29.11.2024 r.

Organ I instancji argumentował, że zgodnie z art. 25 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2025 r., poz. 1208 z późn. zm., dalej u.ś.r.), w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń, osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne. Zdaniem Wójta Skarżąca nie wywiązała się z tego obowiązku.

Pismem z dnia 04.08.2025 r. Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] poinformował, iż nowe orzeczenie o niepełnosprawności córki Skarżącej nr [...] z dnia 28.01.2025 r. uprawomocniło się dnia 22.02.2025 r.

Organ I instancji skonstatował, że jeżeli nowe orzeczenie o niepełnosprawności stało się ostateczne (uprawomocniło się) dnia 22.02.2025 r., to poprzednie orzeczenie o niepełnosprawności z dnia 14.12.2022 r. straciło ważność z dniem 22.02.2025r.

Wyjaśniono, że zgodnie z art. 24 ust. 2a u.ś.r. jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie o niepełnosprawności nr [...] zostało wydane dnia 28.01.2025 r. Nowy wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego Skarżąca złożyła dnia 31.07.2025 r., a więc trzymiesięczny termin na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności minął dnia 29.04.2025 r. Z uwagi na obowiązujące przepisy i stan faktyczny, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką N. P. zostało przyznane decyzją Wójta Gminy [...] nr [...] z dnia 08.08.2025 r. od miesiąca w którym wpłynął wniosek, tj. od dnia 01.07.2025 r. W związku z powyższym świadczenie pielęgnacyjne za miesiące marzec 2025 r., kwiecień 2025 r., maj 2025 r. i czerwiec 2025 r. nie przysługiwało.

Podkreślono, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu.

Odwołanie od powyższej decyzji w ustawowym terminie wniosła Skarżąca wnosząc o jej uchylenie w całości. Skarżąca nie zakwestionowała stanu faktycznego, ale nie zgodziła się z interpretacją przepisów dokonaną przez organ I instancji, wyjaśniając, że przed upływem terminu ważności orzeczenia o niepełnosprawności córki złożyła wniosek o ustalenia niepełnosprawności na kolejny okres. Wniosek taki złożyła w dniu 29.11.2024 r. w Powiatowym Zespole ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...]. Następnie oczekiwała na komisję lekarską. W międzyczasie poinformowała organ o sytuacji i dodatkowo, przedstawiła zaświadczenie, że złożyła stosowny wniosek o ponowne ustalenie orzeczenia o niepełnosprawności. Składając zaświadczenie była przekonana, że w tej sytuacji dotychczasowa decyzja o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego jest ważna do końca czerwca 2025 r. Skarżąca podniosła, że nikt wówczas nie wskazał jej, że jeżeli przed tą datą zostanie wydane nowe orzeczenie o niepełnosprawności, to Skarżąca musi jak najszybciej powiadomić o tym organ i złożyć nowy wniosek o świadczenie pielęgnacyjne.

Skarżąca wyjaśniła, że zaświadczenie z dnia 06.12.2024 r. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] zwrócił jej dopiero w lipcu 2025 r. i wtedy okazało się, że orzeczenie o niepełnosprawności, jak i nowy wniosek powinna złożyć wcześniej, lecz nikt nie powiadomił jej o tym.

Skarżąca podkreśliła, że jest w bardzo trudnej sytuacji osobistej i rodzinnej, wynikającej z choroby córki, mamy i jej samej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 04.11.2025 r. nr [...] utrzymało decyzję organu I instancji w mocy.

W uzasadnieniu swej decyzji organ odwoławczy wskazał na przebieg postępowania w sprawie, a następnie przytaczając treść wyroku WSA w Gliwicach z dnia 25.01.2024 r. sygn. akt: II SA/G1 1392/23 wyjaśnił, że świadczeniem nienależnie pobranym jest świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Skoro art. 30 ust. 1 u.ś.r. posługuje się pojęciem "świadczenia nienależnie pobranego" to obowiązek zwrotu takiego świadczenia, obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że i już się ono nie należy.

Ocena świadomego działania świadczeniobiorcy wymaga ustalenia, czy były mu znane odpowiednie przepisy prawa., tj. czy był skutecznie powiadomiony o okolicznościach, których zaistnienie ma wpływ na istnienie uprawnienia do świadczeń rodzinnych. Skuteczność oznacza przy tym formę pisemną, z użyciem języka zrozumiałego dla świadczeniobiorcy, nie wystarcza powołanie się na przepis prawa (wyrok WSA w Łodzi z dnia 7 grudnia 2023 r., sygn. akt: II SA/Łd 743/23).

Organ odwoławczy wskazał, że w treści decyzji z dnia 10.01.2025 r. organ I instancji poinformował stronę (wyraźnie, czcionka pogrubioną), że: zmienia decyzję Wójta Gminy [...] nr [...] z dnia 5 lutego 2024 r. przyznającą Skarżącej w związku z opieką nad małoletnią córką N. P. wiadczenie pielęgnacyjne, w ten sposób, że ustala się prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 stycznia 2025 r. do dnia wydania kolejnego ostatecznego orzeczenia, nie dłużej jednak niż do ostatniego dnia szóstego miesiąca następującego po dacie określającej dotychczasową ważność, tj. do dnia 30 czerwca 2025 r. w wysokości [...] zł miesięcznie. W pouczeniu do decyzji z dnia 10.01.2025 r. Skarżąca została również poinformowana o treści art. 25 u.ś.r.

W ocenie Kolegium analiza art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. oraz stanu faktycznego sprawy wskazuje, że przesłanki zawarte w tym przepisie wystąpiły w niniejszej sprawie, a tym samym kwota w wysokości [...] zł wypłacona Skarżącej tytułem świadczenia pielęgnacyjnego w miesiącach: marzec 2025 r., kwiecień 2025 r., maj 2025 r. i czerwiec 2025 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi do dnia spłaty należności.

Skargę na powyższą decyzję w ustawowym terminie wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu K. P., podtrzymując stanowisko zawarte w odwołaniu od decyzji organu I Instancji i wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji.

Skarżąca podniosła, że nie zgadza się ze stanowiskiem organu odwoławczego, iż kierowane do niej dokumenty, w tym decyzja Wójta Gminy [...] z dnia 10.01.2025 r., zawierały jasne i zrozumiałe komunikaty i wyjaśnienia. Zapoznając się z tym dokumentem była przekonana, że decyzja Wójta o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego jest ważna do 30.06.2025 r., bowiem ta data została bardzo precyzyjnie określona i rozumiała ją jako datę, do której obowiązuje decyzja i będzie wypłacane świadczenie. Podkreśliła, że decyzja była dla niej zrozumiała właśnie w ten sposób, ponieważ zawierała wyraźnie określoną datę i z nią Skarżąca wiązała koniec uprawnienia. Wyjaśniła, że gdyby zrozumiała to inaczej, to nie było żadnych przeszkód, by wniosek złożyć wcześniej.

Skarżąca wskazała, że we wszystkich miesiącach, za które ma zwrócić pieniądze, jej córka miała ważne orzeczenie o niepełnosprawności i spełniała wszystkie kryteria do uzyskania świadczenia. Odebranie świadczenia tylko i wyłącznie dlatego, że Skarżąca źle zrozumiała decyzję o przedłużeniu świadczenia do końca czerwca 2025 r. jest - w ocenie Skarżącej - sprzeczne z ideą przyznawania tych świadczeń i prawa pomocy.

Dalej Skarżąca zarzuciła, że organy obu instancji w ogóle nie wzięły pod uwagę faktu, że w kwestionowanym okresie, co do zasady, spełnione zostały podstawy do przyznania świadczenia na córkę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143, dalej jako p.p.s.a.).

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu. Kontrola sądowa sprowadza się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.

Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest ocena prawidłowości decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 04.11.2025 r. nr [...] utrzymującej w mocy decyzję Wójta Gminy [...] nr [...] z 02.10.2025 r. o ustaleniu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego: świadczenia pielęgnacyjnego wypłaconego K. P. w miesiącach: marzec 2025 r., kwiecień 2025 r., maj 2025 r. i czerwiec 2025 r. przyznane decyzją Wójta Gminy [...] nr [...] z dnia 05.02.2024 r. w łącznej kwocie [...]zł (pkt 1) oraz zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego, określonego w pkt 1 w kwocie [...]zł wraz z ustawowymi odsetkami.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2025 r., poz. 1208).

Zgodnie z art. 30 ust. 1 tej ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia, stosownie do art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Na kanwie niniejszej sprawy organy obu instancji stwierdziły istnienie przesłanek określonych w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. i wobec tego uznały, że świadczenie pielęgnacyjne, przyznane decyzją Wójta Gminy [...] nr [...] z dnia 05.02.2024 r., wypłacone Skarżącej w okresie od marca do czerwca 2025 r., było świadczeniem nienależnie pobranym.

Zadaniem Sądu było zatem ustalenie, czy rzeczywiście takie przesłanki w niniejszej sprawie wystąpiły i czy okoliczności faktyczne sprawy dają podstawę do rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o powołany przepis.

Wskazać wobec tego trzeba, że Wójt Gminy [...] decyzją nr [...] z dnia 10.01.2025 r., działając na podstawie art. 6bb ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 44 z późn. zm., dalej jako: u.r.z.s.) zmienił decyzję nr [...] z dnia 05.02.2024 r. w ten sposób, że ustalił prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 01.01.2025 r. do dnia wydania kolejnego ostatecznego orzeczenia, nie dłużej jednak niż do ostatniego dnia szóstego miesiąca następującego po dacie określającej dotychczasową ważność, tj. do dnia 30.06.2025 r. w wysokości [...] zł miesięcznie.

Zgodnie z art. 6bb ust. 1 u.r.z.s. jeżeli wniosek o wydanie kolejnego orzeczenia o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności został złożony w okresie ważności odpowiednio orzeczenia ustalającego niepełnosprawność albo orzeczenia ustalającego stopień niepełnosprawności, to zachowuje ono ważność do dnia wydania kolejnego ostatecznego orzeczenia, nie dłużej jednak niż do ostatniego dnia szóstego miesiąca następującego po dacie określającej tę ważność.

Ustaloną przez organy okolicznością powodującą ustanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego Skarżącej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną córką było wydanie przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w dniu 28.01.2025 r. orzeczenia o niepełnosprawności, które stało się ostateczne w dniu 22.02.2025 r.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się na konieczność rozróżnienia świadczenia nienależnie pobranego od świadczenia nienależnego. Nienależne świadczenie jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi, gdy zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy ta podstawa odpadła. Natomiast w przypadku nienależnie pobranego świadczenia chodzi o świadomość jego pobierania mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części.

Zarówno w piśmiennictwie, jak i orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie przyjmuje się, że warunkiem uznania świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane jest świadomość świadczeniobiorcy braku prawa do pobierania danego świadczenia, która to świadomość musi wynikać z uprzedniego, jasnego i zrozumiałego pouczenia. Ponadto, w orzecznictwie ugruntowany jest słuszny pogląd, że obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów, czy też w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Z powyższego wynika, że dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma świadomość osoby pobierającej świadczenie. Osoba zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia musi być bowiem świadoma, że wystąpiła okoliczność, która powoduje ustanie prawa do uzyskanego świadczenia. Z tych przyczyn istotne znaczenie ma dochowanie przez organ obowiązku poinformowania świadczeniobiorcy o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia, a następnie ustalenie, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony, i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 kwietnia 2022 r., I OSK 1392/21, CBOSA).

Przy tym dla oceny czy w danym przypadku spełniono warunek pouczenia, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. konieczne jest uwzględnienie celu wskazanej regulacji prawnej. Celem ustawodawcy było, aby obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego ciążył wyłącznie na osobach, które pobierały dane świadczenie w sposób w pełni świadomy w tym znaczeniu, że zdawały sobie sprawę, że świadczenie im nie przysługuje. W konsekwencji, pouczenie, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., to tylko takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że - zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego - można przyjąć, że ów adresat miał świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia rodzinnego. Według utrwalonego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego pouczenie powinno jednoznacznie wyjaśniać, w sposób zrozumiały dla przeciętnego świadczeniobiorcy, w jakich sytuacjach pobierane świadczenie staje się "nienależnie pobrane" w rozumieniu prawa, a także jakie są skutki prawne pobierania takiego świadczenia. Wreszcie pouczenie nie może być udostępniane wyłącznie w chwili występowania z wnioskiem o przyznanie świadczenia, to jest przykładowo tylko na druku stosownego wniosku, który jest składany w organie, a tym samym pozostawiany w aktach administracyjnych, i którym świadczeniobiorca nie dysponuje w okresie pobierania świadczenia (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 lutego 2013 r., I OSK 1525/12, wyrok WSA w Warszawie z 22 sierpnia 2024, I SA/Wa 1082/24, CBOSA).

Przytoczony wyżej art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. wymienia zatem dwa warunki, których łączne zaistnienie powoduje, że mamy do czynienia z nienależnie pobranym świadczeniem. Pierwszy warunek to istnienie okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo uzyskanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub części. Drugi to pouczenie osoby pobierającej świadczenia o braku prawa do ich pobierania.

W ocenie Sądu na kanwie niniejszej sprawy brak spełnienia drugiego z warunków przewidzianych w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., tj. pouczenia osoby pobierającej to świadczenie o braku prawa do jego pobierania, musiał skutkować uznaniem, że przedmiotowe świadczenie nie było nienależnie pobranym. W przypadku bowiem nienależnie pobranego świadczenia chodzi o świadomość jego pobierania mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń rodzinnych w całości lub w części. Jak już zostało wyjaśnione, za świadczenie nienależnie pobrane, należy uznać świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać świadome działanie w złej wierze. Zatem nienależność pobranego świadczenia związana jest ze skutecznością pouczenia o okolicznościach, które mają wpływ na pobieranie świadczenia. W orzecznictwie zwraca się uwagę na świadomość działania świadczeniobiorcy. Ocena świadomego działania świadczeniobiorcy wymaga ustalenia, czy były mu znane odpowiednie przepisy prawa, tj. czy był skutecznie powiadomiony o okolicznościach, których zaistnienie ma wpływ na istnienie uprawnienia. Skuteczność oznacza przy tym formę pisemną, z użyciem języka zrozumiałego dla świadczeniobiorcy. Wina (świadomość) świadczeniobiorcy w ujęciu subiektywnym stanowi zatem kluczowy element uznania świadczenia za pobrane nienależnie (wyroki NSA z 14 grudnia 2009 r., I OSK 826/09, z 4 października 2011 r., I OSK 762/11 i z 8 września 2017 r., I OSK 3175/15, wyroki: WSA we Wrocławiu z 16 stycznia 2020 r., IV SA/Wr 447/19, WSA w Kielcach z 13 czerwca 2012 r., II SA/Ke 329/12, WSA w Krakowie z 13 lipca 2017 r., III SA/Kr 556/17, WSA w Rzeszowie z 9 września 2025 r., II SA/Rz 580/25).

Ponadto w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że celem pouczenia nie jest tylko wyczerpujące wyjaśnienie sytuacji prawnej i faktycznej zainteresowanego, lecz pouczenie o konsekwencjach prawnych niezastosowania się świadczeniobiorcy do dyspozycji normy prawnej. Dlatego też pouczenie o okolicznościach, których wystąpienie w przyszłości spowoduje brak prawa do świadczeń, musi odnosić się indywidualnie do pobierającego świadczenie, a nie zawierać jedynie normy ogólne, nieodnoszące się w danym momencie w ogóle do konkretnej sytuacji świadczeniobiorcy (vide: np. wyrok NSA z 4 października 2011 r., I OSK 762/11; wyrok WSA w Kielcach z dnia 13 czerwca 2012 r., II SA/Ke 329/12, wyrok WSA w Krakowie z 13 lipca 2017 r., III SA/Kr 556/17). W konsekwencji ocena świadomego działania świadczeniobiorcy wymaga ustalenia, czy były mu znane odpowiednie przepisy prawa, to jest, czy był skutecznie powiadomiony o okolicznościach, których zaistnienie miało wpływ na istnienie uprawnienia, przy czym owa skuteczność oznacza formę pisemną, z użyciem języka zrozumiałego dla świadczeniobiorcy, z równoczesnym wskazaniem grożących stronie sankcji za wprowadzenie organu w błąd (wyrok NSA z 8 września 2017 r., I OSK 3175/15; wyrok WSA w Kielcach z 05.11.2025 r., sygn. akt: II SA/Ke 345/25, CBOSA).

W niniejszej sprawie Skarżąca została poinformowana o treści przepisów prawa: art. 2 ustawy o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, art. 6bb u.r.z.s., art. 32 ust. 1d u.ś.r. oraz art. 25 ust. 1 i 6 u.ś.r. Zgodnie zaś z art. 25 ust. 1 u.ś.r. w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń, osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne.

Takie pouczenie ujęto w decyzji z 10.01.2025 r., mocą której przedłużono Skarżącej okres pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Jednakże, organy nie dostrzegły, że w ślad za pouczeniem o obowiązku informowania "o zmianach w stanie faktycznym osób pobierających świadczenie" nie pouczono Skarżącej o konsekwencjach jego niedopełnienia. W szczególności nie poinformowano adresata decyzji o możliwości utraty prawa do pobierania świadczenia oraz konieczności jego zwrotu.

W ocenie Sądu Skarżąca mogła pozostawać w usprawiedliwionym, acz błędnym, przekonaniu, że świadczenie pielęgnacyjne zostało Jej przyznane na mocy decyzji Wójta z 10.01.2025 r. do dnia 30.06.2025 r. Było ono bowiem niezmiennie nadal Skarżącej na niepełnosprawną córkę wypłacane, z akt sprawy nie wynika, żeby zakres sprawowania czynności opiekuńczo-bytowych w stosunku do niepełnosprawnego dziecka uległ zasadniczej zmianie, a same materialnoprawne przesłanki jego otrzymywania również były spełnione (na taką konkluzję pozwala fakt, że decyzją z 08.08.2025 r. Wójt Gminy [...] przyznał Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne od dnia 01.07.2025 r. do 31.01.2028 r.). Ponadto, nie można tracić z oczu, że obowiązkiem organu ustalającego prawo do świadczeń rodzinnych jest, w myśl art. 23b ust. 1 pkt 5 u.ś.r., samodzielne uzyskanie lub weryfikacja w rejestrach publicznych (a do takich należy Elektroniczny Krajowy System Monitoringu Orzekania o Niepełnosprawności), między innymi, informacji o legitymowaniu się odpowiednim orzeczeniem wydanym na podstawie przepisów ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 913), obejmującej następujące dane: a) datę i rodzaj wydanego orzeczenia, b) wskazania, o których mowa w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, c) datę powstania niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, d) datę złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności oraz e) okres na jaki zostało wydane orzeczenie. Zatem gdyby odpowiednio organ sam wykonał należące do niego obowiązki mógłby doprowadzić do prawnego usankcjonowania pobieranego przez stronę świadczenia.

Podzielając wyrażone w orzecznictwie sądów administracyjnych i przedstawione wyżej poglądy co do formy i zakresu pouczenia, jakie powinien otrzymać beneficjent świadczenia rodzinnego, aby móc mu przypisać nienależne pobranie takiego świadczenia w rozumieniu art. 30 ust. 2 u.ś.r., należy stwierdzić, że dokonane w niniejszej sprawie i opisane wyżej pouczenia takich cech nie miały. Przede wszystkim zacytowanie we wspomnianym pouczeniu treści art. 25 ust. 1 u.ś.r. nie wyjaśniało, jakie konkretnie zmiany mają wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W skomplikowanych okolicznościach faktycznych i prawnych niniejszej sprawy wynikających z art. 6bb u.r.z.s., na mocy którego przedłużono prawo do przedmiotowego świadczenia do alternatywnie i nie do końca jednoznacznie ustalanego terminu, nie można przyjąć, że takie pouczenie, jakie zostało zawarte w decyzji z 10.01.2025 r. faktycznie pozwalało Skarżącej na uzyskanie dostatecznej wiedzy o tym, że przyznane jej świadczenie pielęgnacyjne było nienależnie pobrane w całości, czy też w jakiejś części. W ocenie Sądu wskazanie w osnowie decyzji z 10.01.2025 r., że świadczenie ustala się na okres do dnia wydania kolejnego ostatecznego orzeczenia, nie dłużej jednak niż do ostatniego dnia szóstego miesiąca następującego po dacie określającej tę ważność tj. do dnia 30.06.2025 r. – również nie może dowodzić dostatecznego pouczenia strony o okolicznościach, o jakich mowa w art. 30 ust. 2 u.ś.r. W dalszym ciągu bowiem nie wyjaśniało to wątpliwości, jakie budzi określenie w tej decyzji daty utraty ważności dotychczasowego orzeczenia o niepełnosprawności córki Skarżącej oraz powiązania tej ważności z możliwością dalszego, legalnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto Sąd orzekający podziela pogląd, że niewystarczające pouczenie stanowi sama sentencja decyzji (patrz wyrok WSA w Bydgoszczy z 16.12.2025 r. o sygn. II SA/Bd 486/2, publ. CBOSA).

Mając na względzie powyższe poglądy, Sąd rozpoznający niniejszą sprawę doszedł do przekonania, że niewykazanie w sprawie zaistnienia drugiej przesłanki pozwalającej na uznanie przyznanego Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane powoduje, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, naruszały przepisy postępowania administracyjnego w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skoro bowiem w decyzji z 10.01.2025 r. nie pouczono Skarżącej wprost, że brak przedłożenia nowego orzeczenia o niepełnosprawności może skutkować powstaniem nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji koniecznością jego zwrotu wraz z odsetkami, to organy obu instancji nieprawidłowo przyjęły, że Skarżąca została pouczona w należyty sposób. W okolicznościach niniejszej sprawy nie ziścił się zatem element subiektywny warunkujący uznanie wypłaconego, w okresie ujętym w kwestionowanej decyzji, świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrany, w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zatem zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Mając na uwadze, że stan faktyczny sprawy jest oczywisty i bezsporny, a warunek uznania omawianego świadczenia za nienależnie pobrane nie został spełniony, to postępowanie administracyjne, jako bezprzedmiotowe, należało umorzyć na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a.