Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca), Sędziowie Asesor WSA Aneta Brzezińska, Sędzia WSA Katarzyna Radom, Protokolant sekretarz sądowy Katarzyna Kiermacka, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 18 lipca 2024 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 października 2023 r. nr 010070/680/632724/2022 w przedmiocie zmiany wysokości przyznanego świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

S. K. złożył w dniu 1 lutego 2022 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o świadczenie wychowawcze 500+ na córkę H. K. na okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin w dniu 13 marca 2022 r. poinformował wnioskodawcę o przyznaniu świadczenia wychowawczego na córkę na okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. w kwocie 500 zł miesięcznie. Poinformowano również wnioskodawcę o obowiązku zawiadomienia ZUS w terminie 7 dni o zmianach w informacjach, które zostały przekazane we wniosku lub dokumentach.

W dniu 17 lutego 2023 r. wnioskodawca poinformował ZUS o rozwiązaniu jego małżeństwa przez rozwód i sprawowaniu pieczy naprzemiennej nad małoletnią córką. W dniu 20 lutego 2023 r. wnioskodawca przesłał do ZUS wyrok Sądu Okręgowego w Legnicy z dnia 8 kwietnia 2022 r. rozwiązujący przez rozwód małżeństwo wnioskodawcy oraz ustanawiający pieczę naprzemienną nad wspólnym małoletnim dzieckiem stron.

Decyzją z dnia 15 czerwca 2023 r. nr 010070/680/632724/2022 ZUS Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin zmienił wysokość przyznanego wnioskodawcy świadczenia wychowawczego na córkę i ustalił wysokość tego świadczenia w kwocie 250 zł miesięcznie na okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. z uwagi na sprawowanie opieki naprzemiennej nad dzieckiem przez obydwoje rodziców.

W odwołaniu strona wniosła o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji wskazując, że razem z matką dziecka byli przekonani, iż po wpłynięciu informacji o rozwodzie z sądu do bazy ZUS pieniądze będą wypłacane rodzicom po połowie. Od czerwca 2022 r. wnioskodawca przekazywał co miesiąc kwotę 250 zł na rachunek bankowy matki dziecka. Po złożeniu wniosku na kolejny okres świadczeniowy wnioskodawca skontaktował się z ZUS i dopiero wówczas otrzymał informację o konieczności przesłania wyroku rozwiązującego małżeństwo przez rozwód. Otrzymywane świadczenie wychowawcze zostało w całości spożytkowane na potrzeby córki, zarówno przez wnioskodawcę, jak i matkę dziecka.

Decyzją z dnia 19 października 2023 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, wskazując że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek dostarczenia do ZUS wszelkich dokumentów, w szczególności prawomocnych orzeczeń sądu, które mogą mieć istotny wpływ na prawo lub wysokość świadczenia wychowawczego. W punkcie 15 wniosku strona została poinformowana o konieczności zawiadomienia ZUS o zmianach informacji przekazanych we wniosku w terminie 7 dni od dnia wystąpienia zmian, czego strona nie uczyniła. Organ nie uwzględnił wyjaśnień strony o przekazywaniu połowy świadczenia wychowawczego matce dziecka oraz uznał, że niezależnie od faktu wystąpienia z wnioskiem o świadczenie za ten sam okres przez drugiego rodzica, wysokość świadczenia należnego wnioskodawcy wynosi 250 zł miesięcznie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz przeprowadzenie dowodu z załączonych do skargi dokumentów prywatnych. Skarżący zarzucił naruszenie:

- art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci przez uznanie za nienależnie pobrane świadczenie w części ponad 250 zł miesięcznie, pomimo że świadczenie to w całości zostało spożytkowane na potrzeby dziecka,

- art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci przez jego pominięcie i uznanie, że skarżący pobrał nienależnie świadczenie wychowawcze w części ponad 250 zł,

- art. 7, art. 77 i art. 80 § 1 k.p.a. przez zaniechanie przeprowadzenia dowodu z zeznań matki dziecka na okoliczność otrzymywania od skarżącego świadczenia wychowawczego w połowie jego ustawowej wysokości z przeznaczeniem na potrzeby dziecka,

- art. 107 § 3 k.p.a. przez pominięcie w uzasadnieniu decyzji powodów nieuwzględnienia przedstawionych dowodów na okoliczność przekazywania połowy świadczenia wychowawczego na ręce matki celem ich wykorzystania na potrzeby dziecka,

- art. 138 § 1 pkt 1 i pkt 2 k.p.a. przez utrzymanie decyzji organu pierwszej instancji w mocy.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Jednocześnie organ poinformował o zwrocie przez skarżącego nienależnie pobranego świadczenia za okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 334 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2023 r. poz. 810), dalej p.p.w.d.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 p.p.w.d. świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500,00 zł miesięcznie. Stosownie do art. 5 ust. 2a p.p.w.d. w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego.

Natomiast zgodnie z art. 20 ust. 1 p.p.w.d. w przypadku zmiany informacji przekazanych we wniosku lub w dołączonych do niego załącznikach osoba otrzymująca świadczenie wychowawcze jest obowiązana do powiadomienia o tym Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na swoim profilu informacyjnym w terminie 7 dni od dnia wystąpienia tych zmian.

Bezsporne w sprawie jest, że Sąd Okręgowy w Legnicy wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2022 r. rozwiązał przez rozwód małżeństwo skarżącego oraz ustanowił pieczę naprzemienną nad wspólnym małoletnim dzieckiem, w ten sposób że począwszy od 8 kwietnia 2022 r. dziecko będzie przebywać przez tydzień do kolejnego piątku pod pieczą matki, a następnie przez tydzień u ojca.

Wyrok rozwiązujący małżeństwo skarżący przesłał do ZUS w dniu 20 lutego 2023 r., pomimo pouczenia w treści informacji z dnia 13 marca 2022 r., że jeżeli po złożeniu wniosku w sprawie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego wystąpiły zmiany w informacjach, które zostały przekazane we wniosku lub dokumentach, należy o tym poinformować ZUS w terminie 7 dni od dnia wystąpienia tych zmian. Informacje te należy przekazać za pośrednictwem profilu informacyjnego PUE ZUS.

Jednakże skarżący zasadnie podnosi, że organy pominęły, iż całość świadczenia wychowawczego pobieranego przez skarżącego w okresie od czerwca 2022 r. do maja 2023 r. została wydatkowana przez rodziców na potrzeby dziecka. Skarżący przedłożył do akt sprawy w załączeniu do odwołania potwierdzenia wykonania przelewów na rachunek bankowy matki dziecka kwoty 250 zł miesięcznie w okresie od czerwca 2022 r. do maja 2023 r., jak również oświadczenie matki dziecka z dnia 17 czerwca 2023 r. Matka dziecka potwierdziła, że pieniądze otrzymywane od ojca dziecka przeznaczała na bieżące potrzeby związane z wychowaniem córki, ponieważ córka co drugi tydzień przebywa u niej. Okoliczność ta została potwierdzona przez matkę dziecka w załączonym do skargi oświadczeniu z dnia 24 października 2023 r. Matka dziecka potwierdziła, że pieniądze otrzymywane od ojca dziecka przeznaczała na bieżące potrzeby córki. Jednocześnie matka dziecka wyjaśniła, że nie występowała do ZUS o świadczenie wychowawcze za okres od czerwca 2022 r. do maja 2023 r., a więc osobą pokrzywdzoną będzie dziecko, wbrew założeniom programu 500+.

Należy zauważyć, że stosownie do art. 4 ust. 1 p.p.w.d. celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych.

Celem tej regulacji ustawowej jest udzielenie przez państwo pomocy rodzicom czy też opiekunom w wychowaniu dzieci. Należy zauważyć, że jak zasadnie podnosi się w orzecznictwie - chociaż świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi (faktycznemu albo prawnemu), to w istocie świadczenie to służy dziecku. Rodzic czy opiekun jest tylko formalnym odbiorcą tego świadczenia. Charakter i cel tego świadczenia winny mieć nadrzędne znaczenie przy ustalaniu praw do niego. Świadczenie to służy zaspokojeniu potrzeb dziecka, dbałości o jego dobro i ochronę. Skierowane jest do podmiotów, które opiekę nad dzieckiem rzeczywiście sprawują.

Intencją ustawodawcy było zatem powiązanie tej formy pomocy z pokryciem wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb życiowych i wychowaniem dzieci (tak np. NSA w wyroku z dnia 29 listopada 2023 r. sygn. akt I OSK 293/22).

Poza tym organy powinny mieć na uwadze, że jakkolwiek "technicznie" wnioskodawcą oraz stroną postępowania administracyjnego są osoby wymienione w art. 4 ust. 2 pkt 1-4 p.p.w.d., to faktycznie uprawnionym do tego świadczenia wychowawczego oraz jego beneficjentem jest dziecko" (tak NSA w wyroku z dnia 15 grudnia 2023 r. sygn. akt I OSK 2342/22).

Z materiału dowodowego sprawy wynika, że skarżący przekazywał połowę świadczenia wychowawczego za okres czerwiec 2022 r. – maj 2023 r. matce dziecka, a matka wydatkowała otrzymane kwoty na potrzeby córki. Spełniony został zatem cel ustawy, o którym mowa w art. 4 ust. 1 p.p.w.d. Należy też zwrócić uwagę, że wobec pozbawienia ojca połowy świadczenia wychowawczego w czerwcu 2023 r., matka dziecka nie mogła już złożyć wniosku o przyznanie jej świadczenia wstecz za okres czerwiec 2022 r. – maj 2023 r. W rezultacie pokrzywdzona byłaby córka skarżącego, która otrzymałaby jedynie połowę świadczenia wychowawczego.

Zatem organy bezpodstawnie nie uwzględniły faktu przekazywania połowy świadczenia wychowawczego matce dziecka i przeznaczenia całości świadczenia wychowawczego na potrzeby dziecka. Organy naruszyły w ten sposób art. 4 ust. 1 p.p.w.d. oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Wobec powyższego decyzję Prezesa ZUS oraz decyzję organu pierwszej instancji należało uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a.