Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Sędziowie: Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca), Sędzia WSA Katarzyna Radom, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 6 września 2022 r. sprawy ze skargi I. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.

I. N., reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej (dalej: OPS) w S.z wnioskiem (z dnia 7 września 2021 r.) o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem J. N.

Decyzją z dnia 14 października 2021 r. działający z upoważnienia Burmistrza S. Kierownik OPS w S. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na wiek, w którym powstała niepełnosprawność męża. Jako podstawę odmowy uwzględnienia wniosku organ pierwszej instancji wskazał przepis art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej: u.ś.r.). Z zawartych w tej decyzji ustaleń faktycznych wynika, że wnioskodawczyni mieszka z mężem który jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym od 2004 r. Strona pomaga mężowi w wielu czynnościach jak: utrzymywanie higieny osobistej, utrzymywanie czystości bielizny osobistej, odzieży oraz dba o porządek w mieszkaniu, Nadto, przygotowuje mężowi wszystkie posiłki, załatwia sprawy urzędowe i wizyty lekarskie.

Mąż strony od wielu lat choruje na kręgosłup, niedowład kończyn dolnych i zaburzenia zwieraczy. Wymaga leczenia farmakologicznego i jest pod opieką lekarzy wielu specjalizacji (internista, laryngolog, neurolog, ortopeda, angiolog). Utrzymuje się z renty i prowadzonej od 1998 r. działalności gospodarczej.

Z uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji wynika nadto, że organ zweryfikował dołączoną do wniosku dokumentację dotyczącą ostatniego okresu zatrudnienia strony (2020 r.) i stwierdził na podstawie otrzymanej z ZUS informacji o składkach na ubezpieczenie zdrowotne, że wnioskodawczyni od dnia 2 listopada 2020 r. do 1 sierpnia 2021 r. była jeszcze zatrudniona w prowadzonej przez męża firmie – J. (kod: 041100- osoba wykonująca umowę agencyjną, umowę zlecenie lub umowę o świadczenie usług).

W odwołaniu od tej decyzji pełnomocnik strony zarzucił naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez zastosowanie tego przepisu i nieuwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13.

Decyzją z dnia 2 grudnia 2021 r. SKO uchyliło decyzję organu pierwszej instancji i sprawę przekazało organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Organ odwoławczy skorygował stanowisko organu pierwszej instancji w zakresie podstaw do zastosowania art. 17 ust. 1 b uś.r. z uwagi na stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 i dostrzegł, że z uwagi na treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. konieczne jest szczegółowe ustalenie w zakresie wymagań niepełnosprawnego (czy osoba ta samodzielnie porusza się, spożywa posiłki i lekarstwa, czy samodzielnie wykonuje czynności związane z higieną osobistą), a także czasu, który jest potrzeby do wykonania wszystkich czynności ze strony opiekuna. W nawiązaniu do ustaleń pracownika socjalnego poczynionych w toku wywiadu środowiskowego SKO zwróciło uwagę, że podstawowe czynności domowe jak robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, sprzątanie, pranie, są wykonywane w każdym gospodarstwie domowym i to z reguły przez osoby pracujące w pełnym wymiarze czasu pracy. Konieczność podejmowania takich czynności nie może zatem zostać uznana za uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Organ drugiej instancji odnotował również, że z akt sprawy wynika, że mąż strony prowadzi działalność gospodarczą. Zbadania zatem wymaga to, czy i jakie czynności wykonuje on sam w ramach prowadzonej działalności gospodarczej.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ pierwszej instancji ponownie odmówił stronie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o czym orzekł w decyzji z dnia 21 lutego 2022 r. Jak wynika z treści tej decyzji, strona wezwana przez organ pierwszej instancji do osobistego stawiennictwa celem poczynienia ustaleń, czy zrezygnowała z możliwości podjęcia lub świadczenia pracy i czy rzeczywiście sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem oświadczyła, że z uwagi na to, że mąż sam nie prowadzi już działalności gospodarczej, to strona pomaga mu wprowadzeniu sklepu, pracując w sklepie kilka godzin dziennie (maksymalnie 4 godziny). Wcześniej, małżonkowie mieli kilka sklepów, teraz pozostał tylko jeden. Zgodnie z oświadczeniem strony, zdarza się do sklepu zabiera również męża.

Z zawartego w tej decyzji opisu czynności opiekuńczych jakie strona wykonuje przy mężu jednocześnie wynika, że wnioskodawczyni wstaje codziennie około godziny 5 rano, budzi męża, myje, ubiera, opatruje rany, podaje leki i przygotowuje posiłki. Podstawowe czynności higieniczno-pielęgnacyjne trwają około 2-3 godzin i cyklicznie występują 3 razy dziennie w zależności od stanu zdrowia i samopoczucia męża. Mąż strony choruje na nadciśnienie tętnicze, po operacji kręgosłupa zdiagnozowano u niego zapalenie żył głębokich w lewej łydce, w której jest 30% przepływu krwi, co powoduje otwieranie się ran i krwotoki. Ponadto, choruje na nadczynność tarczycy, drżenie rąk i uszkodzenie błędnika. Na krótkich odcinkach porusza się o kulach, ponieważ ma ograniczenie czucia w nogach. Na dzień składania oświadczenia (4 stycznia 2022 r.) był w stanie sam spożywać przygotowane przez żonę posiłki.

Dokonując oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego organ pierwszej instancji stwierdził, że strona nie spełnia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. albowiem prowadzi sklep i w nim pracuje.

W odwołaniu od tej decyzji strona, reprezentowana przez pełnomocnika, zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię tego przepisu i przyjęcie, że niepodejmowanie przez skarżącą pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W odwołaniu zaakcentowano, z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawowym wymogiem ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Podkreślono, że istotą wnioskowanego świadczenia jest rekompensata za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która takiej opieki wymaga. W nawiązaniu do okoliczności faktycznych sprawy wyjaśniono, że zaprzestając prowadzenia działalności gospodarczej wnioskodawczyni byłaby pozbawiona jakiegokolwiek świadczenia do czasu wydania decyzji przyznającej jej świadczenie pielęgnacyjne.

Decyzją z dnia 7 kwietnia 2022 r. (nr [...]) SKO utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji, choć zasadniczo w powołaniu na inną przesłankę niż ta, która stanowiła podstawę prawną wydania decyzji pierwszoinstancyjnej. Podstawę odmowy uwzględnienia wniosku nie stanowił bowiem w tym przypadku art. 17 ust. 1b u.ś.r., lecz art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W uzasadnieniu tej decyzji organ drugiej instancji przytoczył treść art. 17 ust.1 u.ś.r., a następnie skonstatował, że w sprawie zostały spełnione dwie z trzech wymaganych tym przepisem przesłanek pozytywnych do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. stopień niepełnosprawności męża strony ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością współudziału opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji Pozostawanie wnioskodawczyni w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym wobec podopiecznego. Według organu, zebrane w sprawie dowody dotyczące aktywności strony w ramach działalności gospodarczej zarejestrowanej na męża jednoznacznie wskazują, że strona nie sprawuje stałej opieki nad mężem w stopniu uniemożliwiającym podjęcie zatrudnienia, a jej mąż nie wymaga opieki, która wykluczałaby podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez występującą z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Odnosząc się do faktu zawieszenia działalności gospodarczej przez męża strony oraz twierdzeń pełnomocnika, że "praca" wykonywana prze stronę nie mieści się w definicji zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, określonej w art. 3 pkt 22 u.ś.r. SKO stwierdziło, że okoliczności te nie mają znaczenia w rozpatrywanej sprawie. W kontekście art. 17 ust. 1 u.ś.r. ocenie musi bowiem podlegać to, czy rezygnacja lub niepodejmowanie przez stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wynika z konieczności sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną, a na wynik tej oceny ma wpływ zakres sprawowanej opieki – musi ona wykluczać możliwość podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia. SKO podkreśliło, że nie kwestionuje złego stanu zdrowia męża strony, o czym świadczy przyznany mu na stałe znaczny stopień niepełnosprawności, ani konieczności sprawowania przez stronę opieki nad mężem. Organ odwoławczy zwrócił natomiast uwagę, że sama tylko konieczność sprawowania opieki nad mężem nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. wystarczającej podstawy do przyznania wnioskowanego świadczenia, skoro nie uzasadnia tego zakres sprawowanej opieki, która nie jest ani "stała" ani "długoterminowa". Organ drugiej instancji nawiązał do ustaleń wynikających z przeprowadzonego w dniu 20 września 2021 r. wywiadu środowiskowego, w toku którego pracownik socjalny ustalił, że strona codziennie pomaga mężowi w wielu czynnościach domowych jak – utrzymywanie higieny osobistej oraz utrzymywanie mieszkania. Przygotowuje wszystkie posiłki, załatwia sprawy urzędowe, organizuje wizyty u lekarza pierwszego kontaktu i do poradni specjalistycznych. W nawiązaniu do tych ustaleń SKO zaakcentowało, że podstawowe czynności domowe jak sprzątanie, przygotowywanie posiłków, pranie, robienie zakupów i załatwianie spraw urzędowych są wykonywane w każdym gospodarstwie domowym i to z reguły przez osoby pracujące w pełnym wymiarze czasu pracy. Konieczność podejmowania tego rodzaju czynności nie może zatem zostać uznana za uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. W rozwinięciu tej argumentacji organ odwoławczy dodał, że wykonywany przez stronę zakres opieki w sytuacji gdy mąż jest osobą samodzielną w spożywaniu posiłków, poruszaniu się po mieszkaniu (porusza się za pomocą kul łokciowych, a stan ten trwa już kilkanaście lat), samodzielnie zażywającą leki, mogącą zostać samemu przez kilka godzin w mieszkaniu, nie może być uznany za przeszkodę w podjęciu przez stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W nawiązaniu do przedłożonej przez stronę karty dotyczącej rodzaju i częstotliwości czynności opiekuńczych, SKO zauważyło, że wiele z tych czynności dotyczy szeroko rozumianego prowadzenia gospodarstwa domowego, tj. sprzątania, prania, prasowania, opłacania rachunków, robieniu zakupów, czy załatwiania spraw urzędowych. Niektóre z czynności nie wynikają bezpośrednio z niepełnosprawności: czytanie książek i pism urzędniczych, wyjścia do kościoła. Ponadto, takie czynności jak pobudka czy mierzenie ciśnienia powinny i zwykle są wykonywane przez osoby, których dotyczą.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona zaskarżyła w całości decyzje SKO z dnia 7 kwietnia 2022 r. zarzucając tej decyzji naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię tego przepisu i przyjęcie, że niepodejmowanie przez skarżącą pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W rozwinięciu tej argumentacji strona odwołała się do treści uzasadnienia wyroku wydanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 16 września 2021 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Gd 577/21, w którym Sąd ten wyjaśnił, jak należy rozumieć zawarty w ustawie o świadczeniach rodzinnych zwrot "stałej" oraz "długotrwałej" opieki. W powołaniu na ten wyrok skarżąca argumentowała, że warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako warunku wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości oraz opieka długotrwała w sensie rozciągłości w czasie. Podkreśliła nadto, że istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby niepełnosprawnej.

Na tle przedstawionej w skardze argumentacji skarżąca wniosła o uchylenie decyzji obu instancji oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a ewentualnie – o przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Strona zgłosiła również wniosek o zasadzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329; dalej: "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1).

Rozpoznając skargę w ramach kryteriów określonych powyższymi przepisami, Sąd uznał, że nie jest ona zasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza norm prawa procesowego ani materialnego.

Materialnoprawne przesłanki ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pomieszczone zostały w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Ustalone przez organ drugiej instancji okoliczności faktyczne występujące w przedmiotowej sprawie nie uzasadniają zasadności złożonego przez stronę wniosku. W tej materii organ odwoławczy dokonał niewadliwej oceny stanu faktycznego i prawnego sprawy.

Trzeba podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne, przewidziane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje osobie, która sprawuje opiekę nad osobą tego wymagającą i która spełnia przesłanki wskazane w cytowanym przepisie. Świadczenie pielęgnacyjne, jako forma wsparcia rodziny, nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w na tyle dużym - a wynikającym ze stopnia oraz charakteru niepełnosprawności osoby, którą się opiekują - zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie lub kontynuację zatrudnienia. Przy czym przez rezygnację z zatrudnienia (względnie, jego niepodejmowanie), w znaczeniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy rozumieć jako faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której spoczywa obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Jakkolwiek ustawa o świadczeniach rodzinnych nie definiuje sprawowania opieki, to jednakże z brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że opieka, o której tamże mowa, winna być stała (ciągła) i długoterminowa.

Z brzmienia przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że sam fakt posiadania przez osobę wymagającą opieki orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym, tudzież o niezdolności do samodzielnej egzystencji, nie jest wystarczający do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro zaś z komentowanego przepisu wnosić trzeba, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej (jej niepodejmowanie) spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności, to świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem członka rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy więc stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11). Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16). Jakkolwiek w przepisie art. 17 ust 1 u.ś.r. nie ma mowy o konieczności sprawowania całodobowej opieki, to musi ona być jednak stała, permanentna i regularna, a także sprawowana w takim zakresie, który wyklucza możliwość jednoczesnego wykonywania pracy.

Trzeba dodać, że nie zawsze ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności automatycznie pozwala przyjąć, że osoba niepełnosprawna wymaga opieki w takim rozmiarze, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Możliwość uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie wynika z faktu wykonywania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem lekarskim o określonej treści (którego nie mogą negować organy administracji publicznej), ale z konieczności rezygnacji z zatrudnienia bądź podjęcia pracy zarobkowej z uwagi na niemożność pogodzenia ich z prawnym i moralnym obowiązkiem opieki nad osobą niepełnosprawną.

W prezentowanym świetle, jedną z przesłanek uprawniających danego wnioskodawcę do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobiście świadczona przez niego opieka nad osobą niepełnosprawną, przy czym taka opieka w sposób oczywisty winna stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Oznacza to, że bezsprzecznie musi zachodzić bezpośredni i ścisły związek między rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem go a sprawowaną opieką. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego stanowi bowiem konsekwencję faktycznego braku możliwości podjęcia zatrudnienia (rezygnacji z niego), determinowanego niezbędnością zapewnienia opieki bliskiej osobie niepełnosprawnej.

Zdaniem Sądu organ drugiej instancji, na podstawie wyczerpującego, kompletnego materiału dowodowego i przy niewadliwym ustaleniu stanu faktycznego sprawy, wyprowadził trafne wnioski, że taki związek przyczynowo-skutkowy w niniejszej sprawie nie zachodzi a sprawowana przez skarżącą opieka nie ma takiego charakteru, który by uniemożliwiał zatrudnienie. W sprawie przede wszystkim trzeba zauważyć, że, zgodnie z oświadczeniem strony, codziennie, kilka godzin (maksymalnie 4), skarżąca jest w sklepie, który prowadzi w zastępstwie niepełnosprawnego męża. Ze złożonego w sprawie oświadczenia wynika, że małżonek strony w ramach prowadzonej działalności gospodarczej (którą prowadził od 1998 r.) miał kilka sklepów. Obecnie został tylko jeden, a przez swoją codzienną kilkugodzinną obecność w sklepie skarżąca w ten sposób pomaga małżonkowi w prowadzeniu sklepu, który z uwagi na swój stan zdrowia nie jest w stanie już sam tego robić. Jak również wynika z niespornych okoliczności faktycznych, zdarza się, że skarżąca do sklepu zabiera męża, który spędza tam czas, podczas gdy strona zajmuje się prowadzeniem sklepu.

Już tylko przedstawione dotąd fakty bezspornie wskazują, że sprawowane przez stronę czynności opiekuńcze nie noszą znamion opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Jakkolwiek wspomniany przepis nie zawiera definicji opieki ani nie określa sposobu jej sprawowania, to ust. 1 tego artykułu w sposób wyraźny wiąże jednak niepodejmowanie lub rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osobę wnioskującą o to świadczenie z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Opieka ta powinna mieć charakter stały lub długotrwały. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądowym określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie ( por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2201/15).

Warto w tym miejscu dodać, że przesłankę niepodejmowania zatrudnienia przez opiekuna (rezygnacji z zatrudnienia) na gruncie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. należy rozumieć i wykładać zgodnie z treścią art. 3 pkt 22 u.ś.r. w którym ustawodawca zawarł legalną definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na gruncie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z tym przepisem, ilekroć w ustawie jest mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

W ocenie Sądu, organ drugiej instancji prawidłowo również ocenił, że ustalony w toku postępowania szczegółowy zakres czynności jakie strona wykonuje przy mężu także nie wskazuje na to, by opieka ta mogła stanowić obiektywną przeszkodę w podjęciu przez stronę zatrudnienia lub innych form zarobkowania. Jak wynika z ustaleń faktycznych zawartych w zaskarżonej decyzji i znajdujących potwierdzenie w materiale dowodowym, mąż strony pomimo niekwestionowanej niepełnosprawności i złego stanu zdrowia samodzielnie spożywa posiłki, samodzielnie porusza się po mieszkaniu przy pomocy kul (stan ten trwa już kilkanaście lat), może sam zostać (i zostaje) w mieszkaniu przez kilka godzin. Nie kwestionując faktu sprawowania przez stronę opieki nad mężem już od wczesnych godzin rannych w sprawie trzeba jednocześnie dostrzec, że opieka strony sprowadza się do pomocy mężowi przy porannej toalecie, przy opatrywaniu ran (30% przepływu krwi w łydce powoduje samoistne bądź na skutek urazu otwieranie ran i krwotoki), pomocy przy ubraniu, podawaniu leków oraz podawaniu przygotowanych posiłków (śniadania, obiady, kolacje). Nadto, wnioskodawczyni utrzymuje porządek w mieszkaniu, załatwia wszystkie sprawy urzędowe oraz umawia wizyty lekarskie. Trafie zauważa SKO, że z przeprowadzonych w sprawie dowodów a także z przedłożonej przez stronę karty czynności wykonywanych podczas opieki wynika, że wiele z deklarowanych przez stronę czynności opiekuńczych dotyczy szeroko rozumianego prowadzenia gospodarstwa domowego, tj. sprzątanie, pranie, prasowanie, opłacanie rachunków robienie zakupów. Niektóre z czynności nie wynikają bezpośrednio z niepełnosprawności jak – czytanie książek, czy wizyty w kościele.

Odnosząc się do argumentacji pełnomocnika strony przedstawionego w piśmie z dnia 29 marca 2022 r. a ukierunkowanej m.in. na wykazanie, że "praca" strony wykonywana w sklepie nie mieści się w definicji zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r. trzeba wyjaśnić, że w prowadzonym sporze istotne jest to, czy strona przy niewątpliwych obowiązkach opiekuńczych mogłaby by podjąć zatrudnienie inne niż umowa o pracę. Innymi słowy, na podstawie stosunku prawnego nie wymagającego pełnej dyspozycyjności i 8-godzinnego czasu pracy. Niezależnie od tego trzeba powiedzieć, że argumenty pełnomocnika strony są nieadekwatne do poczynionych w sprawie przez organ pierwszej instancji ustaleń faktycznych dotyczących ostatniego zatrudnienia. Jak ustalił bowiem ten organ (weryfikując oświadczenie strony w tym zakresie) na podstawie otrzymanej z ZUS informacji o składkach na ubezpieczenie zdrowotne, wnioskodawczyni od dnia 2 listopada 2020 r. do 1 sierpnia 2021 r. była jeszcze zatrudniona w prowadzonej przez męża firmie – J. (kod: 041100- osoba wykonująca umowę agencyjną, umowę zlecenie lub umowę o świadczenie usług). Wniosek o ustalenie praw do świadczenia pielęgnacyjnego strona złożyła miesiąc później bo 3 września 2021 r. W ankiecie dołączonej do wniosku z dnia 3 września 2021 r. strona w rubryce dotyczącej ostatniego okresu zatrudnienia/ubezpieczenia społecznego wskazała na rok 2020.W oświadczeniu z dnia 4 stycznia 2022 r. strona podała, że mąż ma zarejestrowaną działalność gospodarczą (sklep), który został po zamknięciu poprzednich, a nadto również, że przychodzi ona do sklepu na parę godzin (maksymalnie 4 godziny). Oświadczenie strony oznacza, ze po ustaniu formalnego z zatrudnienia strona faktycznie nie zrezygnowała z aktywności zawodowej.

W nawiązaniu do podniesionej również przez pełnomocnika strony okoliczności jaką jest możliwość opiekowania się mężem podczas wspólnego przebywania małżonków w sklepie trzeba dodać, że jakkolwiek własna działalność gospodarcza (tu – formalnie prowadzona przez małżonka) niewątpliwie stwarza takie warunki, to jednak nie można nie zauważyć, że sama strona w toku postępowania oświadczyła, że "czasem" zabiera męża ze sobą do sklepu, co z kolei oznacza, że zdarzają się dni, kiedy przebywa on sam w domu. Na marginesie należy dodać, że przyjęte w zaskarżonej decyzji ustalenia w zakresie tego, że małżonek strony może sam zostawać w domu przez kilka godzin nie zostały zakwestionowane w skardze.

W nawiązaniu do podniesionego w skardze zarzutu naruszenia art. 17 ust. 1 uś.r. należy jeszcze raz wyjaśnić, że możliwość uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie wynika z faktu wykonywania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem lekarskim o określonej treści, której nie mogą negować organy administracji publicznej, ale z konieczności rezygnacji z zatrudnienia bądź podjęcia pracy zarobkowej z uwagi na niemożność pogodzenia ich z prawnym i moralnym obowiązkiem opieki nad osobą niepełnosprawną. W tym też kierunku prowadzone było w sprawie postępowanie dowodowe przez organ drugiej instancji (który trafnie przyjął, że organ pierwszej instancji błędnie odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oparł na art. 17 ust. 1b u.ś.r.). Jak zasadnie akcentuje się w wyrokach sądów administracyjnych, rolą organów orzekających w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest weryfikacja samej potrzeby zapewnienia osobie niepełnosprawnej pomocy innych osób (w tej kwestii wiążąco wypowiada się właściwy organ w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności) ale weryfikacja zakresu tej pomocy pod kątem wystąpienia sygnalizowanych wyżej przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 398/22).

W zaskarżonej decyzji organ drugiej instancji trafnie ocenił, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wykazał istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej strony a sprawowaniem opieki nad mężem. Organ drugiej instancji dokonał prawidłowej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz prawidłowo odmówił stronie ustalenia prawa do wnioskowanego świadczenia z uwagi na niepełnienie wszystkich przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Końcowo już tylko należy wspomnieć, ze fakt zawieszenia działalności gospodarczej z dniem 1 stycznia 2022 r. nie wpłynął znacząco na ustalenia faktyczne istotne z punktu widzenia zastosowania art. 17 ust. 1 u.ś.r. Argumentacja strony, że gdyby zaprzestała prowadzenia sklepu to byłaby pozbawiona jakiegokolwiek świadczenia do czasu wydania decyzji przyznającej jej świadczenie pielęgnacyjne także nie może rzutować na przyjętą przez SKO ocenę materiału dowodowego.

W nawiązaniu do dalszej argumentacji skargi ukierunkowanej na wykazanie, że opieka nad osobą niepełnosprawną może przybierać formę codziennej troski o zapewnienie osobie niepełnosprawnej podstawowych potrzeb, trzeba odnotować, że Codzienne wielogodzinne świadczenie pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego i sprawowanie opieki może stanowić przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o ile nie pozwala na podejmowanie pracy zarobkowej. Są to okoliczności, które wymagają każdorazowo dokładnego sprawdzenia i uzasadnienia (wyrok NSA z 7 sierpnia 2019 r. I OSK 4023/18).

Na marginesie należy dodać, że z akt sprawy wynika, że podopieczny ma córkę I., która jest pełnoletnia i także obciążona obowiązkiem alimentacyjnym wobec ojca.

Kierując się przedstawioną argumentacją, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd oddalił skargę w całości jako nieuzasadnioną.