Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia NSA Andrzej Jagiełło (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak, Protokolant Piotr Stępień, po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2019 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. sp. z o.o. z siedzibą w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 1 grudnia 2016 r. sygn. akt I SA/Gl 757/16 w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 22 kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od A. sp. z o.o. z siedzibą w B. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

II FSK 827/17

Uzasadnienie

1.1 Wyrokiem z dnia 1 grudnia 2016 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, sygn. akt: I SA/Gl 757/16, oddalił skargę A. sp. z o.o. w B. (spółka, skarżąca) na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 22 kwietnia 2016 r., w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 23, dalej: k.p.a.) oraz art. 18, art. 23 § 1, § 4 pkt 1 i art. 54 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 599, dalej: u.p.e.a.), utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Celnej organ z dnia 30 marca 2016 r., oddalające skargę na czynność egzekucyjną, zajęcia pieniędzy w kwocie 1.170 zł dokonaną przez organ egzekucyjny. 1.2 W toku egzekucji administracyjnej prowadzonej przez organ egzekucyjny do majątku zobowiązanej, w dniu 7 marca 2016 r., organ egzekucyjny w lokalu w [....] dokonał czynności egzekucyjnych zajęcia pieniędzy w kwocie 1.170 zł. Będąc na terenie tego lokalu poborca skarbowy stwierdził niewyłączone automaty do gier hazardowych. Wezwał pełnomocnika spółki do zapłaty egzekwowanych kwot w następstwie czego otwarto automaty i wyjęto kwotę 1.170 zł i na tę kwotę dokonywano egzekucji potwierdzając odbiór pieniędzy pokwitowaniem. Pismem z dnia 15 marca 2016 r. zobowiązana, działając przez pełnomocnika, wniosła skargę na powyższą czynność egzekucyjną, żądając jednocześnie wstrzymania postępowania egzekucyjnego. Pełnomocnik stwierdził w złożonej skardze, że egzekucja jest niedopuszczalna z uwagi na to, iż tytuły wykonawcze obejmują należności, które powstały na podstawie nieobowiązujących przepisów. Wskazał również, że czynność polegała na opróżnieniu automatów z wszystkich pieniędzy, co skutkuje tym, że automaty nie działają i przyczynia się do niemożności zarobkowania spółki. Zwrócił także uwagę na uciążliwość zastosowanego środka egzekucyjnego, którego zastosowanie uniemożliwia prowadzenie spółce działalności gospodarczej. Wskazał nadto, że automaty do gier nie stanowią jedynego majątku zobowiązanej, z którego organ egzekucyjny mógłby prowadzić egzekucję. Postanowieniem z dnia 30 marca 2016 r. organ egzekucyjny oddalił skargę na czynność egzekucyjną. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2016 r., stanowiącym przedmiot skargi. 1.3 Spółka w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na powyższe postanowienie organu odwoławczego zarzuciła naruszenie: 1) art. 68 § 1 u.p.e.a. poprzez jego bezpodstawne zastosowanie przejawiające się w uznaniu, iż w sprawie doszło do dobrowolnej zapłaty dochodzonej należności w wyniku czego organ egzekucyjny wydał skarżącej pokwitowanie odbioru pieniędzy; 2) art. 67 § 1 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie przejawiające się w niewydaniu zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego i nie sporządzenia protokołu z czynności egzekucyjnej według wzoru, ustalonego w rozporządzeniu Ministra Finansów; 3) art. 97 § 2 u.p.e.a. poprzez skierowanie egzekucji na przedmioty nie będące własnością skarżącej, co stanowi rzeczywistą przeszkodę dla prowadzenia egzekucji; 4) art. 47 § 2 w zw. z art. 7 § 2 u.p.e.a. poprzez zastosowanie przymusu w celu dokonania egzekucji, przy braku podstaw faktycznych do zastosowania takiego przymusu, w szczególności braku wyczerpania innych możliwości realizacji celu egzekucji; 5) art. 45 § 1 u.p.e.a. poprzez nie wzięcie pod uwagę słusznego stanowiska skarżącej i przedstawionych przez nią dowodów, faktów i okoliczności wpływających na zasadność prowadzenia egzekucji w wyniku czego organ był zobowiązany do odstąpienia od dalszych czynności egzekucyjnych. Skarżąca nie zawarła w skardze o co wnosi. Organ nadzoru, odpowiadając na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w pełni argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. 1.4 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę. W ocenie Sądu, wykładnia art. 68 § 1 i § 2 w zw. z art. 53 u.p.e.a. jednoznacznie wskazuje, że w przypadku określonym w art. 68 § 1 u.p.e.a. nie sporządza się protokołu z czynności egzekucyjnych. Przepis ten stanowi lex specialis. Taki charakter tego przepisu potwierdza również treść art. 68 § 3 u.p.e.a., zgodnie z którym w przypadku odebrania pieniędzy w wyniku przeszukania pomieszczeń i schowków, środków transportu oraz odzieży, teczek, waliz i podobnych przedmiotów stosuje się odpowiednio przepis § 1. Zatem w zakresie obowiązku sporządzenia protokołu ustawodawca odmiennie uregulował dwa przypadki. Pierwszy, gdy odebranie pieniędzy przez poborcę następuje w wyniku przeszukania. W takiej sytuacji poborca - poza wystawieniem pokwitowania - jest obowiązany jeszcze sporządzić protokół. Natomiast w drugim przypadku, gdy zobowiązany na wezwanie poborcy skarbowego płaci dochodzoną należność pieniężną, poborca wystawia tylko pokwitowanie odbioru pieniędzy; nie ciąży na nim obowiązek sporządzenia protokołu. Sąd argumentował, że w rozpoznawanej sprawie poborca skarbowy dokonał pobrania gotówki w kwocie 1.170 zł. Pełnomocnik spółki na wezwanie poborcy skarbowego otworzył automaty do gry, w których znajdowała się wskazana kwota. Następnie poborca skarbowy wystawił pokwitowanie oraz sporządził protokół z czynności egzekucyjnych. Chociaż organ egzekucyjny poza pobraniem gotówki żadnych innych czynności egzekucyjnych nie podjął, to w treści protokołu pełnomocnik spółki wskazał, iż uwagi zostaną dosłane pocztą w ciągu 7 dni do Izby Celnej i załączył kopię umowy dzierżawy urządzeń. Zdaniem Sądu, dodatkowe sporządzenie protokołu nie skutkowało wadliwością przeprowadzonej czynności egzekucyjnej, gdyż czynność poborcy skarbowego miała oparcie w treści art. 68 § 1 u.p.e.a. Sąd nie zgodził się z argumentacją skarżącej, że skoro czynność otwarcia automatów do gry została wykonana na wyraźne polecenie poborcy skarbowego to uiszczenie kwoty nie było dobrowolne, a w konsekwencji działanie poborcy skarbowego w rozpoznawanej sprawie nosiło znamiona działania przymusowego oraz, że takie działanie poborcy skarbowego, który nakazuje otworzyć automat, trudno inaczej interpretować niż dokonanie faktycznego przeszukania pomieszczenia i automatu do gry. Tym samym, Sąd oddalił zarzuty naruszenia art. 68 § 1 u.p.e.a. oraz art. 47 § 2 w zw. z art. 7 § 2 u.p.e.a. Za nieuzasadniony Sąd ocenił również zarzut naruszenia art. 67 § 1 u.p.e.a., ponieważ przepis ten nie miał zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Także jako nieuzasadniony Sąd uznał zarzut naruszenia art. 97 § 2 u.p.e.a. w zw. z art. 55 Kodeksu cywilnego, ponieważ wbrew twierdzeniom strony skarżącej pieniądze znajdujące się w automatach do gry należały do skarżącej. Nie zasługiwał także na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 45 § 1 u.p.e.a., ponieważ w sprawie nie nastąpiła żadna z okoliczności wskazanych w tym przepisie. 2.1 Spółka w skardze kasacyjnej zaskarżyła wskazany powyżej wyrok w całości. Zarzuciła mu, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.,) – dalej p.p.s.a., naruszenie: - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 68 § 1 u.p.e.a. poprzez jego bezpodstawne zastosowanie przejawiające się w uznaniu, że w sprawie doszło do dobrowolnej zapłaty dochodzonej należności w wyniku czego organ egzekucyjny wydał stronie pokwitowanie odbioru pieniędzy;

- art. 67 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie;

- art. 47 § 2 w zw. z art. 7 § 2 u.p.e.a. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie, to jest przyjęcie, iż w sprawie nie doszło do przeszukania lokalu, w sytuacji, w której zastosowano przymus w celu dokonania egzekucji, przy braku podstaw faktycznych do zastosowania takiego przymusu, w szczególności braku wyczerpania innych możliwości realizacji celu egzekucji. Przy tak postawionych zarzutach spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. 2.2 Organ administracji w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje. 3.1 Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. Dalsze rozważania poprzedzić wypada spostrzeżeniem, że w zbliżonej sprawie spółki zapadły już przed Naczelnym Sądem Administracyjnym rozstrzygnięcia (zob. wyroki z dnia 30 stycznia 2019 r., II FSK 193/17, II FSK 728/17-730/17, II FSK 745/17, II FSK 746/17). Z uwagi na powielenie zarzutów przez skarżącą w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie podziela w pełni ocenę prawną i argumenty podniesione w powołanych orzeczeniach odnośnie do tych zarzutów. W rozpoznanej sprawie skarżąca kwestionowała dokonaną przez organ egzekucyjny czynność zajęcia pieniędzy, które pełnomocnik skarżącej przekazał poborcy skarbowemu po wyjęciu ich z automatów do gier w lokalu skarżącej. Skarżąca zarzucała, że do otwarcia automatów doszło na wezwanie poborcy skarbowego, co stanowiło w istocie zarządzenie otwarcia urządzenia, a więc do zajęcia pieniędzy doszło z naruszeniem art. 67 § 1 oraz art. 47 § 1 i § 3 u.p.e.a. W związku z tym pozostawał sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 68 § 1 u.p.e.a. przez uznanie przez Sąd I instancji, że w sprawie doszło do dobrowolnej zapłaty dochodzonej należności, a co za tym idzie – że dla skuteczności zajęcia nie było potrzebne ani doręczenie zarządzenia otwarcia urządzenia, ani też nie było podstaw do sporządzenia protokołu zajęcia. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zarzuty te są bezzasadne. Zgodnie z art. 68 § 1 u.p.e.a., jeżeli zobowiązany na wezwanie poborcy skarbowego płaci dochodzoną należność pieniężną, poborca wystawia pokwitowanie odbioru pieniędzy. Pokwitowanie to wywiera ten sam skutek prawny, co pokwitowanie wierzyciela. Za pokwitowaną należność pieniężną organ egzekucyjny ponosi odpowiedzialność wobec wierzyciela. Stosownie do treści § 2 tego artykułu, do czynności egzekucyjnych, o których mowa w § 1, nie stosuje się przepisów art. 53. Te ostatnie przepisy dotyczą obowiązku sporządzenia protokołu z czynności egzekucyjnych i jego treści, przewidując, że jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej, egzekutor sporządza protokół z czynności egzekucyjnych (§ 1), którego odpis należy doręczyć zobowiązanemu (§ 2).

Jak stanowi z kolei przepis art. 67 § 1 u.p.e.a., z zastrzeżeniem art. 68 § 1, podstawę zastosowania środków egzekucyjnych, o których mowa w art. 1a pkt 12 lit. a, stanowi zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności albo protokół zajęcia prawa majątkowego, albo protokół zajęcia i odbioru ruchomości, albo protokół odbioru dokumentu, sporządzone według wzoru określonego w drodze rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych. Określając wzór, minister uwzględni uwarunkowania wynikające z elektronicznego przetwarzania danych zawartych w tym zawiadomieniu lub protokołach. W przepisach kolejnych paragrafów określono treść zawiadomienia o zajęciu (§ 2), protokołu zajęcia (§ 3 i 4) oraz protokołu odebrania dokumentu (§ 5).

Natomiast stosownie do art. 47 u.p.e.a., jeżeli cel egzekucji prowadzonej w sprawie należności pieniężnej lub wydania rzeczy tego wymaga, organ egzekucyjny zarządzi otwarcie środków transportu zobowiązanego, lokali i innych pomieszczeń zajmowanych przez zobowiązanego oraz schowków w tych środkach, lokalach i pomieszczeniach (§ 1). Zarządzenie doręcza się zobowiązanemu (§ 3). Przeszukania rzeczy, środków transportu, lokali i innych pomieszczeń oraz schowków dokonuje komisja powołana przez organ egzekucyjny. Z dokonanych czynności spisuje się protokół. Zakończeniem czynności jest zabezpieczenie przeszukiwanego środka transportu, pomieszczenia lub lokalu. Protokół z dokonanych czynności przekazuje się niezwłocznie zobowiązanemu (§ 2).

Z przepisu art. 68 § 1 u.p.e.a. wynika, że czynność egzekucyjna zajęcia pieniędzy jest skuteczna wówczas, gdy zobowiązany płaci egzekwowaną kwotę lub jej część na wezwanie poborcy skarbowego. Nie ulega przy tym wątpliwości, co trafnie podnosiła skarżąca, że "okoliczność przekazania poborcy skarbowemu przez zobowiązanego części lub całości należności pieniężnej, będącej przedmiotem egzekucji, nie zmienia faktu, że przekazanie to następuje w ramach czynności egzekucyjnych, polegających na zastosowaniu środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z pieniędzy (...), a nie jest dobrowolną zapłatą zobowiązania podatkowego" (zob. powołany przez skarżącą wyrok NSA z dnia 21 września 2010 r., I FSK 1472/09, jak również wyrok NSA z dnia 10 lipca 2016 r., II FSK 2905/14, CBOSA).

Rzecz w tym, że wbrew zarzutom skarżącej Sąd I instancji wcale nie stwierdził, że do zapłaty doszło dobrowolnie, wskazał jedynie, że pełnomocnik skarżącej nie został przymuszony do otwarcia automatów i wyjęcia z nich pieniędzy. Ustalenia te, zaaprobowane przez Sąd I instancji, organy poczyniły na podstawie protokołu z czynności egzekucyjnej, w którym pełnomocnik skarżącej nie wyraził żadnych zastrzeżeń wobec czynności poborcy skarbowego. Ustaleń tych i ich oceny nie zakwestionowano w skardze kasacyjnej, nie postawiono w niej bowiem ani zarzutów naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. przez przedstawienie stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym, ani zarzutów naruszenia przepisów o ocenie dowodów np. art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 80 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. (zob. wyrok NSA z dnia 24 maja 2011 r. II FSK 93/10, CBOSA). W związku z tym za niepodważoną i prawidłowo ocenioną należało uznać okoliczność, że pełnomocnik skarżącej otworzył urządzenia do gier dobrowolnie i dobrowolnie opróżnił je z pieniędzy, które następnie przekazał poborcy skarbowemu, nawet jeśli wszystko to uczynił w reakcji na wezwanie poborcy skarbowego do zapłaty.

Rzutuje to bezpośrednio na ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Myli się skarżąca twierdząc, że użyte w przepisie art. 68 § 1 ustawy sformułowanie "na wezwanie" można utożsamiać z wezwaniem do podjęcia przez zobowiązanego innych jeszcze czynności niż sama zapłata i upatrywać w nim źródła nakazu otwarcia urządzenia. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zwrot "na wezwanie" ustawa łączy z wyrażeniem "płaci", a nie ze sposobem pozyskania, czy lokalizacją gotówki. Innymi słowy, fakt, że poborca skarbowy stawił się w lokalu skarżącej, gdzie znajdowały się automaty do gier i tam wezwał do zapłaty egzekwowanej należności nie oznacza, że doszło jednocześnie do zarządzenia otwarcia automatu, a co za tym idzie – naruszenia przepisu art. 68 § 1 w związku z art. 47 u.p.e.a. przez brak uprzedniego doręczenia zarządzenia otwarcia urządzenia.

Niezasadny był także zarzut naruszenia art. 68 § 1 w związku z art. 67 § 1 u.p.e.a. Z przepisów tych wynika, że podstawę zastosowania środka egzekucyjnego stanowi zawiadomienie o zajęciu lub protokół zajęcia, co jednak nie dotyczy egzekucji z pieniędzy. Świadczy o tym użyte w przepisie art. 67 § 1 ustawy sformułowanie "z zastrzeżeniem art. 68 § 1", co sprawia, że w razie zastosowania art. 68 § 1 u.p.e.a. stosowanie art. 67 § 1 ustawy jest wyłączone. Oznacza to, że w przypadku ustnego wezwania poborcy skarbowego do zapłaty egzekwowanej należności i przekazania mu środków pieniężnych, dla skuteczności tej czynności nie jest wymagane sporządzenie protokołu zajęcia. Samo sporządzenie protokołu, jak to miało miejsce w rozpoznanej sprawie, skuteczności egzekucji z pieniędzy nie podważa, a to, że protokół nie został sporządzony na urzędowym formularzu z całą pewnością nie przesądza, wbrew temu co twierdziła skarżąca, o nieważności czynności zajęcia.

3.2 Mając to wszystko na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 209 w zw. z art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a.