Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Anna Dumas, Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz (sprawozdawca), Sędzia WSA del. Renata Kantecka, po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi M. B. na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach w sprawie o sygn. akt I SPP/Gl 198/25 ze skargi M.B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 14 maja 2024 r. nr [...] w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: oddalić skargę na przewlekłość postępowania.

Pismem z dnia 21 maja 2024 r. M.B. i A. K. (dalej: "Skarżący") wnieśli skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na postanowienie Dyrektora lzby Administracji Skarbowej w Katowicach z 14 maja 2024 r. w przedmiocie pozostawienia pisma bez rozpatrzenia. Skarga wraz z odpowiedzią na skargę wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w dniu 27 maja 2024 r. i została zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Gl 705/24.

Postanowieniem z 29 lipca 2024 r. Sąd odrzucił skargi Skarżących. W motywach podjętego rozstrzygnięcia Sąd podał, że powodem odrzucenia skarg było niewyczerpanie środków zaskarżenia w administracyjnym toku instancji oraz brak interesu prawnego po stronie M. B. we wniesieniu skargi na wskazane w sentencji postanowienie.

W piśmie z 17 sierpnia 2024 r. Skarżący wnieśli o uzupełnienie uzasadnienia postanowienia z dnia 29 lipca 2024 r. Wskazali, że domagają się podania podstaw

prawnych uniemożliwiających merytoryczne rozpoznanie skarg oraz odniesienie się do wszystkich postawionych w nich zarzutów.

Postanowieniem z 14 października 2024 r. Sąd oddalił wniosek skarżących o uzupełnienie uzasadnienia postanowienia z dnia 29 lipca 2024 r. o odrzuceniu skargi.

Skarżący pismem z 24 października 2024 r. wnieśli zażalenie na ww. postanowienie.

Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału l z 24 czerwca 2025 r. Skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu od zażalenia na postanowienie z 14 października 2025 r.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie Skarżący wniósł o przyznanie prawa

pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w otwartym terminie do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia.

Zarządzeniem z 12 września 2025 r. starszy referendarz sądowy pozostawił wniosek M. B. o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W uzasadnieniu wskazał, że Skarżący został wezwany pismem z dnia 1 sierpnia 2025 r. do złożenia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Przesyłka została doręczona dnia 6 sierpnia 2025 r., a braki formalne nie zostały uzupełnione przez Skarżącego do chwili wydania zarządzenia przez referendarza. Zostało ono doręczone Skarżącemu 18 września 2025 r.

Przy piśmie z 30 października 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny przesłał do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach pismo Skarżącego M. B. z 13 października 2025 r. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału l z 6 listopada 2025 r. Skarżący M.B. został wezwany do jednoznacznego oświadczenia w terminie 7 dni, czy jego pismo z 13 października 2025 r. wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego (które Sąd ten przekazał Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach) stanowi skargę na przewlekłe prowadzenie przez tut. Sąd postępowania w sprawie I SPP/GI 198125, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1725, dalej: ustawa o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki"), na co wskazywałyby stwierdzenia odnoszące się do bezczynności ww. Sądu zawarte w tym piśmie, czy też stanowi sprzeciw od zarządzenia starszego referendarza sądowego z dnia 12 września 2025 r. o pozostawieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania (o którym mowa w ww. piśmie Skarżącego), pod rygorem uznania, że pismo to stanowi skargę na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy l SPP/GI 198/25 bez zbędnej zwłoki w postępowaniu sądowym, zgodnie z przepisami ww. ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r.

W piśmie z 19 listopada Skarżący wskazał, że ww. pismo stanowi skargę na bezczynność WSA w Gliwicach, który w dniu 12 września 2025 r. pozostawił bez rozpoznania jego wniosek.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Rozpoznając skargę skarżącego na naruszenie jego prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu sądowym toczącym się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że prawo strony skarżącej nie zostało naruszone.

Dla stwierdzenia, że w sprawie wystąpiła przewlekłość konieczne jest ustalenie, że wystąpiła zwłoka w postępowaniu sądowym oraz że zwłoka ta jest nieuzasadniona. O nieuzasadnionej zwłoce można mówić wówczas, jeśli postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne do jego zakończenia, uwzględniając ocenę terminowości i prawidłowości czynności sądowych, ale także zachowań stron, a w szczególności strony, która zarzuca przewlekłość postępowania. Przez przewlekłość rozumie się w praktyce brak czynności zmierzających do rozstrzygnięcia sprawy, zachodzące dłużej niż jest to konieczne. Można uznać więc, że do przewlekłości postępowania dochodzi tylko wtedy, gdy zwłoka w czynnościach sądowych jest nadmierna (rażąca) i nie znajduje uzasadnienia w obiektywnych okolicznościach sprawy. Ocena ta nie może być oderwana od obowiązku sądu rozpoznawania wszystkich spraw wniesionych do sądu bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu zasady rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznawanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach.

W niniejszej sprawie nie można zarzucić Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach, że naruszył prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, ponieważ czynności sądowe były podejmowane przez sąd prawidłowo i zasadniczo terminowo. Z akt sprawy wynika, że czynności w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy były podejmowane w odpowiedzi na działania Skarżącego z uwzględnieniem wpływu wszystkich spraw do sądu. Podejmowane były także terminowo. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że prawo pomocy, czyli zwolnienie od poniesienia kosztów sądowych przenosi ich ciężar na ogół podatników, dlatego orzecznictwo jednolicie przyjmuje, że następuje to jedynie w uzasadnionych przypadkach. Zgodnie z treścią art. 252 § 2 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru. Natomiast zgodnie z art. 257 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu lub którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie, pozostawia się bez rozpoznania. Niezachowanie określonego w art. 252 § 2 p.p.s.a. wymogu złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, jak to miało miejsce w okolicznościach niniejszej sprawy, jest brakiem formalnym, o jakim mowa w art. 49 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 257 tej ustawy, który podlega usunięciu przez wezwanie strony do złożenia wniosku na urzędowym formularzu, bez względu na to, czy wniosek złożyła osoba fizyczna, czy osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, wezwaniem z 1 sierpnia 2025 r. działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), wezwał Skarżącego do złożenia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni licząc od daty doręczenia wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Skarżący otrzymał ww. wezwanie z 6 sierpnia 2025 r. i wobec niezastosowania się do wezwania, referendarz sądowy zarządzeniem z 12 września 2025 r., sygn. akt I SPP/Gl 198/25, wniosek Skarżącego pozostawił bez rozpatrzenia.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji działał prawidłowo i podejmował stosowne czynności w termie. Dopiero po przesądzeniu prawomocnie sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy, Wojewódzki Sąd Administracyjny może nadać dalszy bieg zażaleniu. Trudno zatem upatrywać znamion przewlekłości postępowania w upływie czasu, który przewidziano na uczynienie zadość wnioskowi Skarżącego dotyczącego prawa pomocy. Ustalenie zaistnienia przewlekłości postępowania nie jest zależne jedynie od upływu czasu i subiektywnych odczuć Skarżącego, a jest wypadkową czynników obiektywnych oraz czasu niezbędnego do podejmowania działań zgodnych z obowiązującymi przepisami przewidującymi prowadzenie określonych procedur. Przewlekłość jest pojęciem, które oznacza, że jakieś zdarzenia czy stany są nadmiernie rozciągnięte w czasie, rozwleczone i przedłużają się. Jest to, co oczywiste, pojęcie względne, a zatem zawsze musi być odnoszone do konkretnych realiów sprawy i przyjętego trybu postępowania (tak też NSA w postanowieniu z dnia 10 lipca 2013 r., sygn. akt I FPP 12/13, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Jedynie nadmierne odstępstwa od czasu koniecznego do wykonania określonych czynności sądowych, prac i procedur mogą być uznawane za tworzące stan nieuzasadnionej zwłoki, o jakim mowa w ustawie o skardze (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 11 maja 2005 r., sygn. akt II S 26/05, publ. SIP/LEX nr 151808). Skoro pojęcie przewlekłości postępowania nie jest zależne wprost od długości toczącego się postępowania, to tym samym nie można dokonywać ocen wyłącznie przez pryzmat czasu, jaki upłynął od momentu wniesienia danego środka prawnego do momentu wydania prawomocnego rozstrzygnięcia.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki można mówić wówczas, jeżeli

postępowanie w sprawie trwa dłużej, niż to konieczne dla wyjaśnienia tych okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy (...). Ponadto stosownie do treści art. 2 ust. 2 ww. ustawy należy ocenić m.in. terminowość prawidłowość czynności podjętych przez sąd (...) uwzględniając charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.

Podkreślenia wymaga, że postępowanie sądowe zostało zakończone wydaniem orzeczenia kończącego po upływie miesiąca od dnia wpływu skarg wraz z aktami sprawy. Nadto postępowanie w przedmiocie wniosku Skarżącego o przyznanie prawa pomocy zostało zakończone wydaniem zarządzenia o pozostawieniu wniosku strony bez rozpoznania po upływie dwóch miesięcy od dnia wpływu wniosku. Starszy referendarz sądowy prawidłowo wezwał Skarżącego do złożenia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący na powyższe wezwanie nie udzielił odpowiedzi. Chronologia czynności podejmowanych w sprawie wskazuje, że w toku postępowania sądowego były one podejmowane niezwłocznie, co oznacza, że w sprawie nie doszło do przewlekłości postępowania. Odnosząc się natomiast do samej konstrukcji skargi i podnoszonych w niej zarzutów naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego zauważyć należy, że sąd administracyjny nie proceduje w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego i uwagi odnoszące się do pozostawienia podania bez rozpatrzenia są bezzasadne. Natomiast postawione w zarzutach skargi przepisy art. 6, art. 9, art. 10, art. 13, art. 46 Konwencji o Ochronie Prawa Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej są nieuzasadnione.

Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny - na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki, orzekł jak w sentencji.