III SA/Kr 1220/14 - Wyrok

Data orzeczenia	2015-12-03	
Data wpływu	2014-07-30	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie	
Sędziowie	Bożenna Blitek
Maria Zawadzka
Wojciech Jakimowicz /przewodniczący sprawozdawca/	
Symbol z opisem	6320 Zasiłki celowe i okresowe	
Hasła tematyczne	Pomoc społeczna	
Sygn. powiązane	I OZ 1105/15
I OZ 1106/15	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	oddalono skargi	
Powołane przepisy	Dz.U. 2013 nr 0 poz 182; Art. 11 ust. 2; Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity
Dz.U. 2012 nr 0 poz 270; Art. 151; Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Wojciech Jakimowicz (spr.) Sędziowie WSA Bożenna Blitek WSA Maria Zawadzka Protokolant starszy referent Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2015 r. sprawy ze skarg G. P. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 czerwca 2014r. nr [ ] z dnia 13 czerwca 2014r. nr [ ] z dnia 13 czerwca 2014r. nr [ ] z dnia 13 czerwca 2014r. nr [ ] z dnia 13 czerwca 2014r. nr [ ] w przedmiocie zasiłku celowego I. skargi oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz adwokata A. S. Kancelaria Adwokacka ul. [ ] w K. kwotę 1200,00 (słownie: tysiąc dwieście) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania.	
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w decyzjach z dnia 13 czerwca 2014 r. orzekło, na podstawie art. 4, art. 8 ust. 1 i ust. 3, art. 11 ust. 2, art. 39, art. 108 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz.U. z 2013 r. poz. 182 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., odpowiednio:

- w decyzji znak: [...] o utrzymaniu w mocy decyzji z dnia [...] 2014 r., nr [...] wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta, odmawiającej G. P. przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego na dofinansowanie do zakupu środków czystości,

- w decyzji znak: [...] o utrzymaniu w mocy decyzji z dnia [...] 2014 r., nr [...], wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta, odmawiającej G. P. przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego na dofinansowanie do zakupu odzieży,

- znak: [...] o utrzymaniu w mocy decyzji z dnia [...] 2014 r., nr [...], wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta, odmawiającej G. P. przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego na dofinansowanie do opłat za hotel,

- znak: [...] o utrzymaniu w mocy decyzji z dnia [...] 2014 r., nr [...], wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta, odmawiającej G. P. przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego na zakup żywności na przygotowanie jednego posiłku dziennie na 10 dni marca 2014 r.,

- znak: [...] o utrzymaniu w mocy decyzji z dnia [...] 2014 r., nr [...], wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta, odmawiającej G. P. przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego na dofinansowanie do zakupu leków.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następujących okolicznościach:

W dniu 18 marca 2014 r. G. P. złożył wniosek o pomoc finansową, w tym o przyznanie zasiłku celowego na dofinansowanie do zakupu środków czystości, na dofinansowanie do zakupu odzieży, na dofinansowanie do opłat za hotel, na zakup żywności na przygotowanie jednego posiłku dziennie na 10 dni marca 2014 r., na dofinansowanie do zakupu leków.

Na podstawie przeprowadzonego w dniu 20 marca 2014 r. wywiadu środowiskowego i akt sprawy organ pierwszej instancji ustalił, że G. P. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, na stałe. Ustalono, że na dochód strony w lutym 2014 r. składał się zasiłek stały w kwocie 529 zł miesięcznie. W ramach skierowania MOPS wnioskodawca nadal uczęszcza na zajęcia do Miejskiego Dziennego Domu [....], K od poniedziałku do piątku, gdzie korzysta z bezpłatnych posiłków. Pomimo, że G. P. posiada część kamienicy w L, to od kilku już lat wynajmuje pokój w hotelu pracowniczym w K, za który płaci 620,00 zł miesięcznie. Wskazano, że strona oświadczyła, że opłaty za hotel reguluje z oszczędności z ubiegłego roku oraz korzysta z pomocy Arcybractwa [...], którą otrzymała w listopadzie 2013 r. w wysokości 300 zł. Ponadto G. P. jest właścicielem nieruchomości w L przy ul. Ł o powierzchni ponad 100 m2 składającej się z trzech lokali mieszkalnych. Obecnie dwa z nich są wynajęte na zasadzie przydziału kwaterunkowego jeden i umowy najmu drugi. W czasie wywiadu środowiskowego wnioskodawca przedstawił podpisaną w dniu 1 kwietnia 2013 r. nową umowę najmu, z którego pobiera czynsz w kwocie 100 zł miesięcznie. Trzeci lokal stoi pusty z powodu złego stanu technicznego i braku kanalizacji i stanowi niewykorzystany przez stronę zasób. Opłaty za wynajem, w wysokości 100 zł za jedno z nich, są zajęte przez komornika w związku z zaległościami alimentacyjnymi strony i jako takie nie stanowią dochodu.

Organ podkreślił, że począwszy od maja 2010 r. pracownik socjalny wielokrotnie próbował podjąć ze stroną negocjacje w sprawie wykorzystania przez nią swoich zasobów mieszkaniowych. Ośrodek w ramach kontraktu socjalnego proponował stronie sfinansowanie remontu pustego lokalu mieszkalnego lub rozeznanie oferty wynajmu mieszkania albo jego sprzedaży, ale dotychczas strona nie przystąpiła do negocjacji. Wielokrotnie proponowano możliwość sprzedaży nieruchomości w L, co mogłoby umożliwić stronie uregulowanie zaległości alimentacyjnych oraz zakupienie mniejszego mieszkania.

Podniesiono, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 14 kwietnia 2010 r., sygn. akt: III SA/Kr 1003/09 oddalając skargę strony na decyzję SKO z dnia [...] 2009 r. w przedmiocie zasiłku celowego wskazał, że strona posiada zasoby majątkowe, w oparciu o które byłaby w stanie przezwyciężyć swoje trudności życiowe.

Ponadto wskazano, że strona posiada wykształcenie techniczne, w przeszłości wykonywała pracę asystenta projektanta, trenera, pracownika naukowego, a teraz bezzasadnie wykazuje bierną postawę na rynku pracy, pomimo że mogłaby pracować w warunkach pracy chronionej. Wielokrotnie informowano stronę o możliwości skorzystania z pomocy doradcy zawodowego oraz asystenta osoby niepełnosprawnej, jednak wnioskodawca z takiej możliwości nie skorzystał.

Jednocześnie ustalono, że od 2007 r. strona pełni funkcję Prezesa "Stowarzyszenia [...]", co w ocenie organu pierwszej instancji świadczy o tym, że G. P. winien wykorzystać swój potencjał intelektualny również dla uzyskania odpowiedniego zatrudnienia i uzyskania dochodu.

Podniesiono, że w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 grudnia 2013 r., sygn. III SA/Kr 555/13 stwierdzono, że subsydiarny charakter świadczeń z zakresu pomocy społecznej przesądza, że w sytuacji, gdy osoba ubiega się o przyznanie zasiłku celowego, nie współdziała z organizacjami w zakresie rozwiązywania własnych problemów życiowych, a także ma własne możliwości zaspokojenia potrzeby mieszkaniowej, bo legitymuje się prawem własności do lokalu mieszkalnego, jest w stanie pokonać trudności życiowe wykorzystując własne zasoby oraz zdolności i możliwości, więc nie może korzystać z pomocy społecznej. Zatem bierne oczekiwanie na świadczenie z pomocy społecznej bez wykazywania aktywności w rozwiązywaniu trudnej sytuacji, w tym w poszukiwaniu źródeł dochodu, nie uprawnia strony do świadczenia z pomocy społecznej. Pomimo braku współpracy strona nie była pozbawiona w całości świadczeń z pomocy społecznej, a jednie od początku kwietnia 2011 r. wymiar tej pomocy był ograniczony. Ustalono, że od wielu lat G. P. nie zmienia swojej postawy, nie podejmuje działań zmierzających do poprawy swojej sytuacji życiowej, a jednie żąda zabezpieczenia swoich potrzeb finansowych.

Wskazano, że G. P. był wielokrotnie informowany, że brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w sprawie poprawy swojej sytuacji życiowej ma wpływ na przyznanie pomocy finansowej.

Odwołania od powyższych decyzji w ustawowym terminie złożył G. P., który zakwestionował zasadność odmowy przyznania mu zasiłku celowego na wskazane wyżej potrzeby. Odwołujący się wskazał, że organ pierwszej instancji wydając zaskarżoną decyzję dopuścił się naruszenia szeregu przepisów kodeksu postępowania administracyjnego (art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 ust. 1 i 3) oraz ustawy o pomocy społecznej (art. 3 ust. 1, art. 8 ust. 3, art. 38 i art. 39 ust. 1 i 2). Ponadto w decyzjach z dnia [...] 2014 r. podano szereg nieprawdziwych danych na temat sytuacji G. P. Odwołujący się opisał szczegóły związane z jego sytuacją osobistą, zdrowotną i mieszkaniową, a w szczególności okoliczności, w jakich został eksmitowany z mieszkania i został zmuszony do wynajmowania pokoju w hotelu robotniczym na terenie K. Odwołujący się podał powody, dla których nie chce zamieszkać w L, gdzie jest właścicielem trzech lokali mieszkalnych. Czynsz z wynajmu mieszkania został zajęty przez komornika, z powodu długu alimentacyjnego na kwotę 140 tys. zł. Odwołujący się podnosi, że leczy się u kilku specjalistów z powodu kłopotów zdrowotnych, m.in. z powodu cukrzycy. Strona legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności wydanym na stałe. W dalszej części swojego odwołania strona podnosiła, że organ pierwszej instancji wydał 143 decyzje niezgodnie z prawem, z czego 54 zostały przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylone. Zdaniem odwołującego się posiada on bardzo ograniczone możliwości polepszenia swojej sytuacji materialnej.

Zaskarżonymi decyzjami z dnia 13 czerwca 2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy powyższe decyzje wydane z upoważnienia Prezydenta Miasta.

W uzasadnieniach tych decyzji Kolegium wskazało, że skarżący ma 60 lat, jest osobą rozwiedzioną i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Z dwoma synami posiada ograniczony kontakt (był zobowiązany do płacenia na ich rzecz alimentów w kwocie odpowiednio po 400 zł i 300 zł miesięcznie). Ponadto starszy, ciężko chory brat skarżącego zamieszkuje w L, a młodszy w G. Organ podał, że skarżący od kliku lat zamieszkuje w hotelu pracowniczym w K. W wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym w dniu 19 września 2013 r. wskazano, że dochód skarżącego wynosił 529 zł i nie przekraczał kryterium dochodowego (542 zł) dla osoby samotnie gospodarującej. Kolegium wyjaśniło, że na dochód skarżącego składał się zasiłek stały w kwocie 529 zł miesięcznie, zaś wydatkami skarżącego w lutym 2014 r. była opłata za jednoosobowy pokój w hotelu pracowniczym w kwocie 620 zł.

Kolegium przedstawiło zasady udzielania wsparcia z zasobów pomocy społecznej oraz odwołało się do uzasadnienia wyroku WSA w Krakowie z dnia 14 kwietnia 2010 r. sygn. akt: III SA/Kr 1003/09 oddalającego skargę skarżącego w przedmiocie zasiłku celowego, w którym stwierdzono, że skarżący posiada zasoby majątkowe, tj. 3 lokale mieszkalne w L, w oparciu o które byłby w stanie przezwyciężyć swoje trudności życiowe. Kolegium zwróciło uwagę, że zaproponowano odwołującemu się sprzedaż nieruchomości, w związku z czym mógłby uregulować zaległości alimentacyjne oraz kupić sobie mieszkanie. Jednak skarżący stanął na stanowisku, że sprzedaż lokali w L nie zapewni oczekiwanego przez niego standardu życia. Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, że skarżący pomimo swojego wykształcenia technicznego i doświadczenia zawodowego bezzasadnie wykazuje bierną postawę na rynku pracy, pomimo że mógłby pracować w warunkach pracy chronionej. Wskazano, że skarżący nie poszukuje pracy, twierdząc, że nie pozwala mu na to wiek i stan zdrowia oraz twierdzi, że ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych dyskwalifikuje go do podjęcia zatrudnienia. Kolegium stwierdziło jednak, ze skarżący jest osobą zdolną do wykonywania zatrudnienia na stanowisku pracy przystosowanym odpowiednio do potrzeb i możliwości wynikających z niepełnosprawności. Ponadto organ odwoławczy podkreślił, że skarżący od lat nie zmienia swojej postawy i nie podejmuje działań zmierzających do poprawy swojej sytuacji życiowej, a jego aktywność sprowadza się do pisania podań z żądaniem udzielenia mu pomocy w różnej formie. Kolegium wyjaśniło, że przy udzielaniu wsparcia stronom organy zobowiązane są do uwzględnienia nie tylko sytuacji materialnej wnioskodawcy i celu, któremu ta pomoc ma służyć, lecz także możliwości finansowych organów pomocy społecznej.

Skargi na powyższe decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 czerwca 2014 r. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie G. P. zarzucając rażące naruszenie art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 ust. 1 i 2 k.p.a. oraz art. 3 ust. 1, art. 8 ust. 3, art. 38 ust. 1 i art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej m.in. poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

Skarżący wyjaśnił, że nie jest osobą bezrobotną (pobiera zasiłek stały), a zatem nie znajduje do niego zastosowania podstawa odmowy przyznania pomocy społecznej wynikająca z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Odwołał się też do sytuacji z 2012 r., kiedy wstrzymano mu świadczenia z pomocy społecznej w związku z niepodpisaniem kontraktu socjalnego, którego jednak w ocenie skarżącego nie było.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonych decyzji oraz o przyznanie mu prawa pomocy poprzez ustanowienie dla niego adwokata.

W odpowiedzi na skargi, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz.U. z 2014 r., poz. 1647), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.). Z istoty kontroli wynika, że zasadność zaskarżonych decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonych rozstrzygnięć.

Kontrola działalności organów administracyjnych sprawowana jest przez Sąd pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Ze względu na powyższą zasadę kontroli oraz treść art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przedmiotem kontroli Sądu w przedmiotowej sprawie były wskazane wyżej decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie odmowy przyznania zasiłków celowych na wskazane przez skarżącego potrzeby. Sąd w procesie kontroli bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla je w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi Sąd skargę oddala (art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

W ocenie Sądu wniesione skargi nie zasługują na uwzględnienie, gdyż zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzje organu pierwszej instancji zostały wydane zgodnie z prawem.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz.U. z 2013 r., poz. 182 z późn. zm.). Ocena zgodności z prawem zaskarżonych decyzji wymaga w pierwszej kolejności odwołania się do zasad ogólnych zawartych w powołanej ustawie, w tym przede wszystkim do ustawowej definicji pomocy społecznej określonej w art. 2 ust. 1 ustawy. Zgodnie z tą regulacją, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z przywołanej definicji jednoznacznie wynika, że pomoc społeczna ma jedynie na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej, udzielane zaś świadczenia mają być adekwatne do sytuacji korzystających z pomocy, od których z kolei wymaga się współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Wskazać w tym miejscu również należy, że pomoc społeczna spełnia jedynie funkcję subsydiarną, wymagając współdziałania adresata i beneficjenta udzielanej pomocy.

Ustawa o pomocy społecznej formułuje podstawową zasadę, wedle której każda osoba ma obowiązek pełnego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej, a jeżeli nie wykonuje takiego obowiązku, to nie występuje podstawowa przesłanka udzielenia takiej osobie pomocy ze środków publicznych. Jednym z podstawowych celów określonych w omawianej ustawie jest aktywizacja świadczeniobiorców. Podkreślić należy, że pomoc przyznawana na podstawie omawianej ustawy – bez względu na jej rodzaj – ma charakter jedynie przejściowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących. Zatem obowiązek współdziałania świadczeniobiorców z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej jest niezwykle istotny i dlatego też został wielokrotnie zaakcentowany w ustawie. Przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z jego uzasadnionych i rozsądnych propozycji pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe, w jakich się ona znalazła w celu umożliwienia samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie. Egzekwowanie od podopiecznych pomocy społecznej obowiązku współdziałania z organem pomocowym jest istotne również z tego powodu, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń i tym samym wykształcania nieprawidłowych nawyków. W związku z tym uzasadnione jest stwierdzenie, że bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą społeczną może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia, o czym mowa w art. 11 ustawy o pomocy społecznej.

Wspomniana regulacja tworzy po stronie organów obowiązek wszechstronnej analizy i oceny postawy osoby ubiegającej się o pomoc społeczną pod kątem istnienia po jej stronie woli współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, a także pozostałych przesłanek wymienionych w przywołanym przepisie, których wystąpienie pozwala na odmowę przyznania bądź wstrzymanie świadczeń. Z tego względu brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. z 2013 r. poz. 674), lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

W sprawach zakończonych zaskarżonymi decyzjami organy administracji obu instancji prawidłowo zgromadziły materiał dowodowy świadczący o tym, że skarżący odmówił pozytywnego współdziałania z organem pomocy socjalnej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. W uzasadnieniach zaskarżonych decyzji w sposób szczegółowy wskazano wysokość i strukturę osiąganych przez skarżącego dochodów. Zestawienie dochodów i wydatków uzasadnia wniosek, że wydatki skarżącego przewyższają deklarowaną przez niego kwotę dochodów, co daje podstawę do uznania braku prawidłowego współdziałania skarżącego, stanowiąc podstawę do odmowy przyznania świadczeń. Dodatkowo należy podkreślić, że bezspornym w sprawie jest, że skarżący jest właścicielem 3 lokali mieszkalnych w L. Niezależnie od przesłanki braku współdziałania, organy prawidłowo przyjęły, że w przypadku skarżącego nie występuje niezaspokojona niezbędna potrzeba bytowa, która uzasadniałaby przyznanie mu zasiłków celowych na dofinansowanie opłat za hotel, skarżący jest bowiem właścicielem 3 lokali mieszkalnych i przynajmniej w jednym z nich mógłby zamieszkać. Skarżący wielokrotnie podnosi – a argumentacja ta jest znana sądowi z urzędu w związku z licznymi sprawami ze skarg G. P. - że budynek w L jest zdewastowany i nie nadaje się do zamieszkania, ale ten argument jest nieprzekonujący, skoro w budynku tym mieszkają lokatorzy. Istotą zasiłku celowego z art. 39 ustawy o pomocy społecznej jest zaspokojenie konkretnej potrzeby bytowej. Wykładnia przepisu art. 39 ustawy o pomocy społecznej nie pozostawia żadnych wątpliwości, że to w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznane świadczenia w formie zasiłku celowego. W przypadku skarżącego nie może być mowy o niezaspokojeniu jego potrzeb mieszkaniowych. Subsydiarny charakter świadczeń z zakresu pomocy społecznej, o którym była mowa na wstępie przesądza bowiem, że w sytuacji, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie zasiłku celowego na zaspokojenie potrzeby mieszkaniowej legitymuje się prawem własności do lokalu mieszkalnego, to jest ona w stanie pokonać dotyczące tej kwestii trudności życiowe, wykorzystując własne zasoby i możliwości. Sąd w niniejszym składzie w pełni aprobuje stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaprezentowane w wyroku z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 1498/10 oraz w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Krakowie z dnia 14 kwietnia 2010 r., sygn. akt III SA/Kr 1003/09 w sprawie analogicznej jak przedmiotowa, ale dotyczącej innego okresu.

Zdaniem Sądu, nie można zgodzić się ze skarżącym co do niewyjaśnienia przez organy okoliczności faktycznych niniejszej sprawy. W zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia zasadności wniosków organy przeprowadziły należyte postępowanie dowodowe i ustaliły okoliczności pozwalające na dokonanie oceny niespełniania przez skarżącego warunków do uzyskania świadczeń z pomocy społecznej, w tym okoliczności, które na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej uzasadniały odmowę przyznania tych świadczeń.

Skarżący w pismach do organów i w skargach do WSA w Krakowie jednoznacznie potwierdza, że wie, jakiej aktywności z jego strony wymagają organy odnośnie do podjęcia współdziałania w zakresie rozwiązywania jego trudnej sytuacji życiowej co do zawarcia kontraktu socjalnego. Bezsporne jest, że od 2010 r. MOPS dążył do zaktywizowania skarżącego w pokonywaniu życiowych trudności i wskazywał mu możliwości samodzielnego radzenia sobie z problemami. Należy zauważyć, że obowiązek współdziałania świadczeniobiorców z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej został wielokrotnie zaakcentowany w ustawie, chociaż przepisy dokładnie nie wskazują sposobu jego realizacji. Przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc (lub korzystającej z niej) należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z uzasadnionych i rozsądnych propozycji pracownika socjalnego, pomagających osobie lub rodzinie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe. Obowiązek współdziałania przedstawia się różnie w zależności od formy pomocy. Jedną z tych form jest kontrakt socjalny. Brak należytego współdziałania osoby zainteresowanej z pracownikami pomocy społecznej wystąpi m.in. wtedy, gdy zainteresowany zajmuje wobec organu pomocy społecznej postawę roszczeniową, odnosi się krytycznie do wszystkich, czy też do większości działań organu, poddaje w wątpliwość ich sensowność, żąda wyręczenia go w rozwiązaniu jego problemów. Takie okoliczności mogą powodować odmowę przyznania świadczenia lub wstrzymanie wypłaty świadczeń pieniężnych. W ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym należy wskazać, że ustawa o pomocy społecznej jest ukierunkowana na udzielanie wsparcia osobom rzeczywiście go potrzebującym. Nie dopuszcza wykorzystywania środków społecznych przez osoby, które mając możliwość zaspokojenia potrzeb życiowych z własnych środków, nie czynią tego jednak z własnej woli i wyboru.

Ustawodawca wielką wagę przywiązuje do współdziałania świadczeniobiorcy z pracownikami pomocy społecznej. Stosownie do art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Za szczególny przypadek braku współdziałania należy uznać odmowę zawarcia kontraktu socjalnego. Zgodnie z art. 108 ust. 1 cytowanej ustawy w celu określenia sposobu współdziałania w rozwiązywaniu problemów osoby lub rodziny znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej pracownik socjalny zatrudniony w ośrodku pomocy społecznej lub w powiatowym centrum pomocy rodzinie może zawrzeć kontrakt socjalny z tą osobą lub rodziną, w celu wzmocnienia aktywności i samodzielności życiowej, zawodowej lub przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu.

Obowiązek współdziałania w każdym przypadku należy indywidualizować w odniesieniu do osoby wnioskującej czy korzystającej z pomocy społecznej i sytuacji, w jakiej się znajduje. Zdaniem Sądu, organy mogły domagać się takiego współdziałania od skarżącego od wielu lat korzystającego z tych świadczeń, zwłaszcza że skarżący jest osobą z wyższym wykształceniem i nie jest osobą nieporadną, o czym świadczą podejmowane przez skarżącego działania. Dlatego wyznaczając spotkania w celu zawarcia kontraktu, przesyłając skarżącemu opracowany projekt kontraktu, czy też chociażby podejmując próby omówienia projektu kontraktu podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego, organy mogły, a nawet powinny oczekiwać aktywnej współpracy ze strony skarżącego w wypracowaniu takich działań, które doprowadzą skarżącego do zmiany sytuacji, w której się on znajduje. Nie mogła przynieść zamierzonego skutku argumentacja skarżącego, że organ jednostronnie przygotował i przesłał skarżącemu projekt kontraktu socjalnego i narzucił skarżącemu niekorzystne propozycje rozwiązywania sytuacji, w jakiej się znajduje. Sąd w niniejszych sprawie w pełni podziela dotychczasowe stanowisko orzecznictwa w tej kwestii. Kontrakt socjalny, którego celem jest wzmocnienie osoby ubiegającej się o pomoc w zakresie aktywności i samodzielności życiowej i zawodowej lub przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu, musi uwzględniać zasady wynikające z ustawy o pomocy społecznej oraz warunki, na jakich ustala się poszczególne świadczenia. Przepisy ustawy o pomocy społecznej nie odsyłają do uregulowań Kodeksu cywilnego i nie przewidują równości kontrahentów, w tym także w określaniu jego treści (np. wyroki NSA z dnia 22 września 2011 r., I OSK 674/11, LEX nr 1149416, z dnia 22 listopada 2011 r., I OSK 673/11, LEX nr 1149415). Ostateczny kształt kontraktu socjalnego co do jego treści należy do organu pomocy społecznej (por. wyrok NSA z dnia 22 września 2011 r., I OSK 675/11, LEX nr 1068526). Aby zatem ten ostateczny kształt kontraktu, uwzględniający konkretną sytuację osoby wnioskującej o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej wypracować, niezbędne jest współdziałanie tej osoby z organem pomocy społecznej, którego to obowiązku wynikającego z treści art. 4 ustawy o pomocy społecznej skarżący nie spełnił.

Skarżący podaje, że nie podejmuje współdziałania uznając, że nie należy zawierać kontraktu socjalnego z osobami, które nie posiadają możliwości podjęcia działań w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji np. z uwagi na zły stan zdrowia, czy wiek. Ta argumentacja co do własnych możliwości w przezwyciężaniu trudnej sytuacji pozostaje w sprzeczności z licznymi podejmowanymi przez skarżącego działaniami, np. w celu uzyskania zameldowania na pobyt stały w Domu Pracownika (w zakładzie hotelarskim, jak wynika z treści uzasadnienia wyroku WSA w Krakowie z dnia 18 września 2012 r., sygn. akt III SA/Kr 1380/11), w celu uzyskania "mieszkania socjalnego" czy też starań o "rentę specjalną od Premiera RP". Skarżący jest zatem osobą, która posiada możliwości podjęcia działań w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyrokach dotyczących spraw skarżącego G. P. wielokrotnie zwracał skarżącemu uwagę na obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu swojej sytuacji (m.in. w wyrokach z dnia 9 grudnia 2013 r., sygn. akt: III SA/Kr 424/13 oraz III SA/Kr 555/13). Jeżeli skarżący podjął działania zmierzające do zmniejszenia zaległości alimentacyjnej, do zniesienia obowiązku alimentacyjnego, do uzyskania alimentów od swoich - jak się okazało - pracujących synów, czy też trwa postępowanie o współposiadanie majątku małżeńskiego, a prawnik przygotowuje pozew o podział majątku małżeńskiego – nic nie stało na przeszkodzie do wpisania tych działań do treści kontraktu socjalnego.

Mając powyższe na uwadze Sąd, po dokonaniu analizy dokumentacji zawartej w aktach sprawy ocenił, że w niniejszych sprawach organy wystarczająco wykazały przywoływany w uzasadnieniach wszystkich zaskarżonych decyzji zarzut braku współpracy skarżącego. Organy nie kwestionują, że sytuacja materialna skarżącego i jego stan zdrowia są złe. Zdaniem Sądu organy były jednak w pełni uprawnione do domagania się od skarżącego współpracy, a brak tej współpracy zasadnie potraktowały jako podstawę odmowy przyznania wnioskowanych świadczeń.

Powiązana z powyższą pozostaje argumentacja skarżącego, że MOPS pomija ustawę o zatrudnieniu i zapobieganiu bezrobociu i dobrze wie, że jako osoba niepełnosprawna o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności otrzymująca stały zasiłek nie jest w myśl tej ustawy osobą niepełnosprawną bezrobotną (dotyczy to osób z lekkim stopniem niepełnosprawności), dlatego żeby otrzymać zasiłek musiał się wyrejestrować z urzędu do spraw zatrudnienia. Należy podnieść, że ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy zawiera ustawową definicję bezrobotnego, od którego to statusu uzależnia możliwość korzystania z instytucji w tej ustawie przewidzianych. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. i tej ustawy: "ilekroć w ustawie jest mowa o: bezrobotnym – oznacza to osobę, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 1 i 2 lit. a-g lub lit. i, j, l, lub cudzoziemca - członka rodziny obywatela polskiego, niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie albo innej pracy zarobkowej, albo jeżeli jest osobą niepełnosprawną, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia co najmniej w połowie tego wymiaru czasu pracy, nieuczącą się w szkole, z wyjątkiem uczącej się w szkole dla dorosłych lub przystępującej do egzaminu eksternistycznego z zakresu tej szkoły lub w szkole wyższej gdzie studiuje w formie studiów niestacjonarnych, zarejestrowaną we właściwym dla miejsca zameldowania stałego lub czasowego powiatowym urzędzie pracy oraz poszukującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jeżeli nie pobiera na podstawie przepisów o pomocy społecznej zasiłku stałego". Zdaniem Sądu jeżeli zatem skarżący uznał, że będzie pobierał zasiłek stały z pomocy społecznej, co uniemożliwia uzyskanie statusu osoby bezrobotnej, to okoliczność ta, przy braku orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy, posiadanym wykształceniu wyższym wskazuje, że skarżący nie zamierza rozwiązać swojej trudnej sytuacji przez podjęcie zatrudnienia, przy jednoczesnym braku współdziałania z organami pomocowymi w tym zakresie. Zasadniczym bowiem warunkiem, który powinna spełniać osoba uznana za bezrobotną jest jej zdolność i gotowość do podjęcia proponowanego jej zatrudnienia.

Nie jest też możliwa do zaakceptowania z punktu widzenia zasad pomocy społecznej wynikających z art. 3 ustawy o pomocy społecznej sytuacja, w której wieloletni beneficjent pomocy społecznej zauważa potrzebę zabezpieczenia przyszłych dochodów osób bliskich z posiadanej nieruchomości, natomiast nie chce, wykonując obowiązek współdziałania, wykorzystać tej nieruchomości w rozwiązaniu swojej obecnej trudnej sytuacji. Taką postawę zajmuje skarżący, o czym świadczy argumentacja, że MOPS w decyzjach notorycznie proponuje sprzedaż lokalu w L, co spowodowałoby, że dzieci skarżącego nie miałyby stałego dochodu z czynszu. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Jednakże zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.

Należy podkreślić, że przywoływane przez skarżącego przepisy Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (art. 67, 69) nie mogą i nie stanowią samodzielnej podstawy do przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Przepisy art. 67 i art. 69 Konstytucji RP stanowią jedynie pewien wzorzec określający w sposób ogólny ramy zabezpieczenia społecznego, kierunki polityki państwa i są adresowane głównie do organów prawodawczych. Przepisy te stanowią zatem źródło gwarancji, a nie praw podmiotowych obywatela dla zabezpieczenia społecznego, które dopiero konkretyzują się w ustawach zwykłych, w tym przypadku ustawy o pomocy społecznej.

Odnośnie do podnoszonych przez skarżącego okoliczności i zdarzeń, które w jego ocenie stanowiły przyczynę jego obecnej trudnej sytuacji należy podkreślić, że świadczenia z pomocy społecznej nie mają charakteru odszkodowania czy rekompensaty w powszechnym tego słowa znaczeniu. Przesłanki przyznania świadczeń określa ustawa o pomocy społecznej, a organy świadczące pomoc społeczną są uprawnione i jednocześnie zobowiązane do ich stosowania zgodnie z zasadą legalności wyrażoną w art. 6 k.p.a. Przyznanie świadczeń w oparciu o przesłanki pozaustawowe stanowiłoby naruszenie prawa. Fakt, że skarżący jest osobą chorą na cukrzycę i o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności oraz był działaczem Solidarności, nie mógł odnieść zamierzonego przez skarżącego skutku w niniejszych sprawach. Subsydiarny charakter świadczeń z zakresu pomocy społecznej, o którym była mowa na wstępie przesądza bowiem, że w sytuacji, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie zasiłku celowego nie współdziała z organami w zakresie rozwiązywania własnych problemów życiowych, a także ma własne możliwości zaspokojenia potrzeby mieszkaniowej (legitymuje się bowiem prawem własności do lokalu mieszkalnego), jest w stanie pokonać trudności życiowe wykorzystując własne zasoby oraz zdolności i możliwości, więc nie może korzystać z pomocy społecznej.

G. P. wielokrotnie występuje z wnioskami o świadczenia z pomocy społecznej w niezmieniającym się w istocie stanie faktycznym. Z tego względu jego ogólna sytuacja życiowa i postawa wobec instytucji pomocy społecznej była wielokrotnie analizowana przez sądy administracyjne. Należy w tym miejscu przywołać stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 9 kwietnia 2015 r., I OSK 2404/13. Sąd ten oddalając skargę G. P. stwierdził, że "pomoc społeczna finansowana ze środków publicznych ma przede wszystkim udzielać swoim podopiecznym pomocy i czasowego, niezbędnego wsparcia, a nie dostarczać im świadczeń pieniężnych na finansowanie dowolnych celów w wysokości dla nich wygodnej czy pożądanej. Wynika to z faktu, że celem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie na koszt podatnika osób i rodzin, które nie chcą podjąć trudu wyjścia z ciężkiej sytuacji materialnej. Tej właśnie prawidłowości skarżący zdaje się nie zauważać lub nie chce jej zrozumieć. Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej stanowi, że ustawowym zadaniem organów pomocy społecznej nie jest (poza przypadkami szczególnymi) trwałe wyręczanie świadczeniobiorców w zaspakajaniu ich potrzeb bytowych, ale udzielanie im pomocy po to, aby jak najszybciej byli oni w stanie potrzeby te zaspakajać samodzielnie, bez wsparcia ze strony środków publicznych. Bierne zatem oczekiwanie, że potrzeby życiowe zostaną w całości sfinansowane ze środków państwa w postaci świadczeń z pomocy społecznej, jest całkowicie pozbawione podstaw prawnych. Pozostaje również w całkowitej sprzeczności z podstawowymi, ustawowymi zasadami udzielania tej pomocy osobom potrzebującym".

Mając powyższe na uwadze należy uznać, że zarzuty skarżącego okazały się bezzasadne. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie stwierdził również, by zaskarżone decyzje zostały dotknięte innymi niż powołane przez skarżącego wadami, które mogłyby uzasadnić ich uchylenie. Przy wydawaniu zaskarżonych decyzji nie doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego. Wobec powyższego skargi oddalono na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

O wynagrodzeniu dla pełnomocnika przyznanego skarżącemu w ramach prawa pomocy orzeczono na podstawie art. 250 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określając jego wysokość na podstawie § 19 pkt 1 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2013 r., poz. 461).

Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w sentencji