Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 22 lipca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...]Nr: [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2007 p o s t a n a w i a I) oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, II) oddalić wniosek o ustanowienie adwokata

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek Z. B., na urzędowym formularzu "PPF", o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...]Nr: [...]w przedmiocie odmowy przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2007.

Z informacji zawartych we wniosku wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Nie posiada on żadnych dochodów. W skład majątku skarżącego wchodzi dom o powierzchni 90 m², w tym mieszkanie o powierzchni 12 m² oraz nieruchomość rolna wielkości 0.58 ha. Nie dysponuje on cennymi przedmiotami, ani oszczędnościami.

Oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, dlatego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, został on wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez wykazanie z jakiego źródła i w jakiej wysokości uzyskuje on środki na utrzymanie, oświadczenie czy prowadzi gospodarstwo domowe sam, czy też wspólnie z innymi osobami, oświadczenie, czy korzysta z pomocy społecznej, a także oświadczenie poparte stosownymi rachunkami jakie są stałe miesięczne obciążenia domowego budżetu skarżącego.

W odpowiedzi na wezwanie skarżący oświadczył, że prowadzi gospodarstwo domowe sam. Środki na utrzymanie pochodzą z niespłaconych kredytów bankowych w wysokości ok. 50 tys. zł. Skarżący podał, że nie korzysta z pomocy społecznej, ani żadnej innej, zaś stałym miesięczny wydatkiem jest kwota 11 zł na opłatę prądu.

Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje:

Na wstępie należy wyjaśnić, że instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia).

Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły.

Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie kwalifikowanego pełnomocnika z urzędu, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosek osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym.

Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to skarżący ubiegając się o udzielenie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od konieczności uiszczania kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu, winien był przekonać sąd, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania we własnym zakresie bez uszczerbku we własnym utrzymaniu.

Zdaniem orzekającego skarżący nie wykazał, iż w stosunku do jej osoby zachodzą przesłanki, od których zależy przyznanie prawa pomocy. Dane zawarte w złożonym przez niego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy "dokładności", o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wezwanie do uzupełnienia danych zostało przez skarżącego wykonane jedynie w ograniczonym zakresie.

Stosownie do treści art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi strona obowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli jej oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Wezwanie skierowane do skarżącego o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz nadesłanie dokumentów źródłowych oznaczało, że dane, którymi dysponował orzekający nie wystarczyły do wolnej od wątpliwości oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia wniosku.

Orzekający nie dysponował danymi dotyczącymi zarówno źródeł utrzymania skarżącego, wysokości uzyskiwanych dochodów, jak również ponoszonych kosztach utrzymania gospodarstwa domowego. Okoliczności tych skarżący nie wyjaśnił w sposób przekonywujący, mimo, że to na nim właśnie spoczywał ciężar dowodu, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. Twierdzenia skarżącego, że środki na utrzymanie pochodzą z kredytów bankowych w wysokości ok. 50 tys. zł nie zostały poparte żadnymi dokumentami. W ocenie orzekającego informacje o zaciągnięciu kredytu w podanej wysokości pozostają w sprzeczności z przedstawionymi przez skarżącymi danymi, że nie dysponuje on żadnym dochodem. Zaciąganie zobowiązań wobec instytucji finansowych wskazuje bowiem, iż skarżący czuje się osobą zdolną do spłaty zaciągniętych zobowiązań, a w ocenie banku posiada zdolność kredytową.

W świetle powyższego należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że faktycznie znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Na marginesie należy wyjaśnić, że Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów i oświadczeń w tym przedmiocie. Jak już bowiem wyjaśniono to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy.

Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).