Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia P. na postanowienie w zakresie zwrotu kosztów postępowania sądowego zawarte w punkcie II. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 16 października 2019 r.; sygn. akt I SA/Kr 791/19 w sprawie ze skargi P. na postanowienie D. z dnia [...] 2019 r.; nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego postanawia: uchylić zaskarżony wyrok w punkcie II. i zasądzić od D. na rzecz P. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 16 października 2019 r., sygn. akt I SA/Kr 791/19, w sprawie ze skargi P. na postanowienie D. z dnia [...] 2019 r. w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, w pkt I. uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji; w pkt II. zasądził od D. na rzecz strony skarżącej koszty postępowania w kwocie 580 zł.

Jako podstawę prawną postanowienia o kosztach wskazano art. 200 i art. 205 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265; dalej: rozporządzenie w sprawie opłat za czynności radców prawnych).

Zażalenie na postanowienie zawarte w pkt II. ww. wyroku złożyła P., wnosząc o jego zmianę poprzez zasądzenie od organu na rzecz skarżącej dalszej kwoty 3137 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w sprawie oraz zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych, poprzez niewłaściwe przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji stawki "w innej sprawie" w kwocie 480 zł, podczas gdy skarżącej należał się zwrot kosztów obejmujących wynagrodzenie jej pełnomocnika obliczone według stawek dla należności pieniężnych, tj. § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) ww. rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych, a także art. 205 § 2 p.p.s.a., poprzez brak zasądzenia kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

Wskazano, że stawka wynagrodzenia pełnomocnika powinna w tej sprawie wynosić 3717 zł ze względu na wartość przedmiotu zaskarżenia w kwocie 42.002,55 zł, co wynika z § 2 pkt 5 ww. rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust.1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych poprzez przyjęcie, że stronie skarżącej należy się zwrot kosztów zastępstwa procesowego obliczonego według stawki "w innej sprawie" na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych, podczas gdy skarżącej należał się zwrot kosztów zastępstwa procesowego wg stawek obowiązujących w sprawach dotyczących należności pieniężnych. Skoro przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna w kwocie 42.002,55 zł, to stawkę wynagrodzenia należało obliczyć na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

Odnosząc się do tak zakreślonego problemu wypada w pierwszej kolejności wskazać, że zgodnie z przepisami p.p.s.a. strony zobowiązane są do ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej (art. 199 p.p.s.a.). W przypadku wniesienia skargi jest pobierany wpis stosunkowy lub stały (art. 230 § 1 i 2 p.p.s.a.). Wpis stosunkowy pobiera się w sprawach, w których przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne a w innych sprawach pobiera się wpis stały (art. 231 p.p.s.a.). Dodatkowo, § 1 i § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2003 Nr 221, poz. 2193; dalej: rozporządzenie) stanowi, że "wpis stosunkowy zależy od wysokości należności pieniężnej objętej zaskarżonym aktem", zaś "wpis stały bez względu na przedmiot zaskarżonego aktu lub czynności wynosi w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, egzekucyjnym i zabezpieczającym - 100 zł".

Na gruncie tej regulacji prawnej – mimo że we wcześniejszym orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany został pogląd, iż charakter wpisu determinuje sposób naliczania wynagrodzenia dla profesjonalnych pełnomocników stron postępowania, niezależnie od kategorii sprawy administracyjnej – to obecnie w orzecznictwie sądowym zarysowały się dwa przeciwstawne poglądy co do rozumienia pojęcia "postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, egzekucyjnym i zabezpieczającym", a mianowicie czy pojęcie to obejmuje także postanowienia, o których mowa w tym przepisie, a które kreują lub stwierdzają istnienie należności pieniężnej, w rozumieniu art. 216 i art. 231 p.p.s.a.; czy też może wyłącznie postanowienia, które dotyczą uprawnień lub obowiązków nie mających charakteru pieniężnego.

Według pierwszego poglądu pod tym pojęciem należy rozumieć postanowienia wydane w toku postępowania egzekucyjnego, które nie kreują ani nie stwierdzają istnienia należności pieniężnej, w rozumieniu art. 216 i art. 231 p.p.s.a. Wskazuje się, że użyte "w art. 231 p.p.s.a. sformułowanie "...w sprawach, których przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne..." jest wyrażeniem nieostrym i stanowi daleko idące uproszczenie. Przedmiotem zaskarżenia przed sądem administracyjnym nie są bowiem jako takie należności pieniężne, ale akty i czynności wymienione w art. 3 § 2 i 3 p.p.s.a., które mają być poddane kontroli sądu (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz", Zakamycze 2005, s. 231). Tak więc należność pieniężna w ścisłym tego słowa znaczeniu nie stanowi przedmiotu zaskarżenia w postępowaniu przed sądem administracyjnym, a należność pieniężną, o której mowa w art. 216 p.p.s.a., należy odnosić do należności pieniężnej objętej aktem lub czynnością stanowiących przedmiot zaskarżenia. Ustawodawca wskazując, w jakich sprawach należny jest wpis stosunkowy, a w jakich wpis stały, uzależnił tę kwestię od tego, czy przedmiotem zaskarżenia są akty lub czynności kreujące określoną należność pieniężną bądź stwierdzające jej istnienie, czy też przedmiotem zaskarżenia są inne sprawy. Tym samym nie wszystkie sprawy, które mogą w jakimś stopniu dotyczyć należności pieniężnych będą podlegały wpisowi stosunkowemu. Zatem dla spraw, które tylko pozornie dotyczą należności pieniężnych, ale ich bezpośrednio nie określają prawodawca przewidział wpis stały" (por. postanowienia NSA z: 11 września 2007 r., sygn. akt II GSK 257/07, Lex nr 1011962, 20 października 2009 r., sygn. akt II OZ 884/09, Lex nr 573631, 17 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 143/09, Lex nr 545423, 25 lipca 2007 r., sygn. akt II OZ 642/07, Lex nr 278017).

Według drugiego poglądu, w sytuacji gdy przedmiotem zaskarżenia jest jedno z postanowień wymienionych w § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, to pobierany jest wpis stały. Wskazuje się, że wprawdzie zgodnie z § 1 rozporządzenia wpis stosunkowy zależy od wysokości należności pieniężnej objętej zaskarżonym aktem, jednakże w § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia ustawodawca wyraźnie przesądził, że wpis stały bez względu na przedmiot zaskarżonego aktu lub czynności w sprawach ze skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, egzekucyjnym i zabezpieczającym jest stały i wynosi 100 zł. Tym samym, nawet jeżeli przedmiotem postanowienia wydanego w jakiejkolwiek ze spraw o powołanym wyżej charakterze jest należność pieniężna to i tak strona wnosząc skargę do sądu administracyjnego zobligowana jest uiścić wpis wyłącznie w takiej wysokości" (por. postanowienia NSA z: 24 sierpnia 2011 r., sygn. akt I OZ 591/11, Lex nr 1068608, 22 czerwca 2009 r., sygn. akt I FSK 849/09, Lex nr 563219, 5 lipca 2010 r., sygn. akt II FZ 288/10, Lex nr 585031). Wskazuje się, że sposób określenia w zdaniu pierwszym art. 231 p.p.s.a. spraw, w których pobiera się wpis stosunkowy, stanowi znaczne uproszczenie. Przedmiotem zaskarżenia przed sądami administracyjnymi nie są bowiem należności pieniężne, ale akty i czynności wymienione w art. 3 § 2 i 3 p.p.s.a., które mają być poddane kontroli z punktu widzenia zgodności z prawem (por. postanowienie NSA z 7 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OZ 772/09).

Opowiedzenie się za jednym z tych poglądów determinuje wysokość wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, bowiem jest ono ściśle powiązane z "przedmiotem zaskarżenia", a ściślej mówiąc z rodzajem uiszczanego wpisu sądowego.

Zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) i c) rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji w sprawie, której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna - stawkę obliczoną na podstawie § 2 (lit. a), w innej sprawie - 480 zł (lit. c).

Naczelny Sąd Administracyjny orzekając w tej sprawie przychylił się do pogląd, który stanowi kontynuację wcześniejszej linii orzeczniczej, według którego w sytuacji, gdy przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie, o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia i jest pobierany wpis stały, to konsekwentnie wynagrodzenie pełnomocnika powinno być ustalone w korelacji do "stałej stawki" wpisu sądowego, nawet gdy postanowienie to dotyczy należności pieniężnej tak jak w sprawie określenia wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego. Nie bez powodu prawodawca w § 1 rozporządzenia wprowadził zasadę, że wpis stosunkowy pobierany jest w przypadku zaskarżenia aktu, który kreuje należność pieniężną, po czym w § 2 ust. 1 pkt 1 tego rozporządzenia wskazał rodzaje aktów, w przypadku których pobiera się wpis stały, dodając zwrot doprecyzowujący "bez względu na przedmiot zaskarżenia". Wskazuje to, że w przypadku każdego postanowienia wymienionego w tym przepisie, nawet gdy dotyczy ono należności pieniężnej, należy pobierać wpis stały. Konsekwencją tego powinno być również obliczenie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika według reguły określonej w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Tym bardziej, że strona nie kwestionowała wysokości wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł (wpis stały), wręcz uważa, że są to dwie niezależne od siebie kwestie (wysokość wpisu i wysokość wynagrodzenia), co w świetle tego co zostało powiedziane wcześniej należy uznać za błędne.

Podsumowując, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji – uchylając zaskarżone postanowienie – w sposób prawidłowy zasądził na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania. Niemniej jednak w ocenie Naczelny Sąd Administracyjny przy obliczaniu tych kosztów Sąd bezpodstawnie pominął, z naruszeniem art. 205 § 2 p.p.s.a., uiszczoną przez pełnomocnika opłatę skarbową od udzielonego pełnomocnictwa w kwocie 17 zł. W myśl powołanego przepisu do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony.

Tym samym Sąd pierwszej instancji powinien był orzec zwrot kosztów postępowania w kwocie 597 zł. Koszty te są konsekwencją uwzględnienia skargi i przysługują skarżącej, o ile wyrok, w którym zostały one zasądzone nie zostanie wyeliminowany z obrotu prawnego w wyniku jego kontroli instancyjnej.

Natomiast odnosząc się do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, że nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, bowiem przepisy art. 203 i art. 204 p.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na rozstrzygnięcie WSA.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.