Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Dnia 14 lipca 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska WSA Mirella Ławniczak (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lipca 2020 roku przy udziale sprawy ze skargi Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika I Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] czerwca 2019 roku nr [...], 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz strony skarżącej kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania

Dyrektor Izby Skarbowej, postanowieniem z dnia [...] listopada 2019 roku, nr [...], po rozpatrzeniu zażalenia Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, na postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...] czerwca 2019 roku, nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach.

Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził egzekucję należności Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych od Spółki A na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych,

Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2019 roku Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na bezskuteczność egzekucji. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2019 roku organ obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w łącznej wysokości [...] zł z tytułu opłaty manipulacyjnej ([...] zł), opłaty za zajęcie rachunku bankowego ([...] zł) oraz wydatku egzekucyjnego ([...] zł).

Strona wniosła zażalenie i zażądała zmiany postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w części dotyczącej obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi za zajęcie rachunku bankowego. Wierzyciel podniósł, że brak było podstaw do naliczenia i pobrania opłaty na podstawie art. 64 §1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym, gdyż wskutek wystosowanych zawiadomień o zajęciu rachunku bankowego de facto nie doszło do zajęcia jakichkolwiek wierzytelności.

Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego I instancji.

W uzasadnieniu postanowienia wyjaśnił, że wejście w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 roku o sygn. akt SK 31/14 nie powodowało utraty mocy obowiązującej przepisów art. 64 §1 pkt 4, §6 i §8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym. Organ podkreślił, że niedochodzenie kosztów egzekucyjnych należnych w świetle obowiązujących przepisów może zostać zakwalifikowane, jako naruszenie dyscypliny finansów publicznych, wypełniać znamiona czynu określonego w art. 5 ust.1 pkt 1 lub pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 2004 roku o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych. Organ powołał obszerne orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące zasadności poboru opłaty za zajęcie rachunku bankowego. Organ wskazał przy tym, że miał obowiązek zajęcia rachunku bankowego. Natomiast zgodnie z art. 80 §2 oraz art. 64 §1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, a za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych pobiera się opłatę wynosząca 5% egzekwowanej należności, nie mniej niż [...] zł.

Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych skorzystał z prawa skargi do sądu administracyjnego. Strona wniosła o uchylenie w całości postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej oraz uchylenia poprzedzającego je postanowienia organu I instancji.

Kwestionowanym rozstrzygnięciom zarzucono:

- naruszenie art. 64 §1 pkt 4 i §6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez błędne zastosowanie i ustalenie kosztów egzekucyjnych od zajęć rachunków bankowych pomimo, iż nie doszło do zajęcia wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych, albowiem na rachunkach bankowych zobowiązanego nie było żadnych środków pieniężnych, co oznacza, że organ nie dokonał zajęcia żadnej wierzytelności przysługującej zobowiązanemu wobec banku,

- naruszenie art. 138 §1 w związku z art. 144 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego poprzez utrzymanie w mocy postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego pomimo tego, że zachodziły okoliczności do uchylenia kwestionowanego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko prezentowane w uzasadnieniu skarżonego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się uzasadniona.

W pierwszej kolejności podkreślić należy ,że organy dokonały błędnej wykładni art. 64 §1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. 2019, poz. 1438 ze zm.).

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela zapatrywanie wyrażone w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że "opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 §1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych" (porównaj: wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 2017 roku o sygn. akt II FSK 693/15, wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2018 roku o sygn. akt II FSK 914/16).

Zgodnie z treścią powołanego przepisu organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem §2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, w tym za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych opłatę w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż [...].

Treść cytowanego tekstu prawnego wskazuje, że powyższą opłatę egzekucyjną należy pobrać za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych. Skoro ustalenie wskazanej opłaty uzasadnia zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego to warunkiem koniecznym dla naliczenia i pobrania tej opłaty jest istnienie, ewentualnie wpłynięcie przed umorzeniem postępowania egzekucyjnego, środków pieniężnych na zablokowany rachunek bankowy. W ocenie Sądu przyjąć należy, że art. 64 §1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym ustanawia opłatę za zajęcie wierzytelności pieniężnej posiadacza rachunku wobec banku, nie zaś za zablokowanie rachunku bankowego, narzędzia oszczędnościowo - rozliczeniowego.

W kontrolowanej sprawie nie wystąpiła sytuacja zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego rozumiana, jako zablokowanie wartości pieniężnych zapisanych na rachunku bankowym zobowiązanego. W toku prowadzonej egzekucji zobowiązany nie nabył uprawnienia do otrzymania środków pieniężnych z tytułu zawartej umowy o prowadzenie rachunku bankowego. Taki stan rzeczy pozostawał aktualny na dzień umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Z powyższych względów Sąd uznaje, że obowiązek uiszczenia opłaty egzekucyjnej z art. 64 §1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie powstaje, gdy jej dokonanie nie wiąże się z zablokowaniem środków pieniężnych na rachunku bankowym zobowiązanego. Sąd wskazuje przy tym, że opłata za pobranie

pieniędzy od zobowiązanego jest należna z chwilą przejęcia środków płatniczych od zobowiązanego, a nie w sytuacji udaremnionej próby ich pobrania. Z kolei do pobrania opłaty za zajęcie wynagrodzenia za pracę nie jest wystarczające pozostawanie w stosunku pracy przez zobowiązanego, lecz posiadanie wierzytelności w postaci wynagrodzenia za pracę.

Za przyjęciem stanowiska prezentowanego przez skarżony organ nie przemawia treść art. 80 §2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Powołany przepis określa chwilę, od której bank nie może przekazywać zobowiązanemu środków pieniężnych zapisanych, jak i wpłaconych, na rachunek bankowy. Data doręczenia zawiadomienia o zajęciu kreuje zakaz wypłat z rachunku bankowego, który aktualizuje się i dotyczy tylko środków dostępnych na rachunku bankowym. Chwila, od której aktualna staje się tzw. blokada rachunku bankowego jest okolicznością nieistotną z punktu widzenia przesłanki poboru opłaty egzekucyjnej. Warunkiem poboru opłaty jest "dokonanie czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych".

W tym stanie rzeczy przyjąć należało, że rozstrzygnięcie o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi za zajęcie innych niż wskazane w art. 64 §1 pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych nastąpiło z naruszeniem prawa, które miało wpływ na wynik sprawy.

Skoro nie doszło do zajęcia wierzytelności pieniężnej z rachunku bankowego (nie wystąpiły warunki do naliczenia opłaty oraz do obciążenia nią wierzyciela) to tym samym brak jest warunków dla miarkowania wysokości opłaty naliczonej na podstawie art. 64 §1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z uwzględnieniem zasady bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji z uwagi na brak interwencji ustawodawcy po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 roku o sygn. akt SK 31/14.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi organy zobowiązane są do uwzględnienia zaprezentowanej powyżej wykładni art. 64 §1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, co do warunków naliczenia opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, na podstawie art. 135, art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 200 i 205 §2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019, poz. 2325 ze zm.), orzeczono jak w sentencji wyroku.

Przy określaniu wysokość kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw przez stronę skarżąca uwzględniono uiszczony wpis od skargi w kwocie [...]zł, zgodnie z §2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2003, nr 221 poz. 2193 ze zm.) oraz koszty reprezentowania strony przez radcę prawnego obejmujące wynagrodzenie ([...] zł) w stawce przewidzianej w §14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. 2018, poz. 265), a także opłatę skarbową od pełnomocnictwa ([...] zł).