Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krystyna Chustecka, po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 16 czerwca 2014 r. sygn. akt I SA/Gd 199/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi B. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 9 grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji ostatecznej. postanawia oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 16 czerwca 2014 r., sygn. akt I SA/Gd 199/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił B. Sp. z o.o. z siedzibą w W. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 9 grudnia 2013 r.

Sąd I instancji wskazał, że Spółka mimo wezwania nie przedłożyła sprawozdania finansowego za rok 2013, ponadto nadesłane przez stronę dowody księgowe – polecenia księgowania, obejmujące okres od 31 grudnia 2013 r. do 28 lutego 2014 r., obrazują w zasadzie wyłącznie księgowane przez Spółkę koszty podatkowe. Dokonane przez Spółkę transakcje z kontrahentami nie mają odzwierciedlenia w historii operacji dokonanych na rachunkach bankowych, z których wyciągi nadesłała. Okoliczność ta zdaniem Sądu rodzi uzasadnione przypuszczenie, że Spółka nie przedłożyła wyciągów ze wszystkich posiadanych kont, a jedynie z tych, które podlegają zajęciu egzekucyjnemu.

Ponadto, zdaniem Sądu, udostępnione przez Spółkę informacje co do posiadanego przez nią majątku, w szczególności uzyskiwanych przez nią przychodów, jakkolwiek niekompletne, wskazują, że w dacie wniesienia skargi, a także składania wniosku o przyznanie prawa pomocy, dysponowała ona środkami, które mogłaby przeznaczyć na uiszczenie wpisu sądowego, wynoszącego 200 zł. W deklaracji VAT-7D za IV kwartał 2013 r. Spółka zadeklarowała dostawę towarów (świadczenie usług) o wartości 11.980 zł. W grudniu 2013 r. i styczniu 2014 r. dokonała sprzedaży towarów na kwotę ponad 20.000 zł, co udokumentowała fakturami.

Zażalenie od powyższego postanowienia wniosła Spółka zaskarżając orzeczenie w całości. Zarzuciła orzeczeniu naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 246 § 2 ust. 2 w związku z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej: P.p.s.a. poprzez dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego i przyjęcie, że Spółka posiada dostateczne środki na poniesienie kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł.

Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu Spółka wskazała, że zaskarżone postanowienie zostało wydane przy z góry przyjętym założeniu, że przedstawi fragmentarycznie zebrany materiał dowodowy ukazujący jedynie pasywa i ukryje informacje o dochodach. Wskazano ponadto, że okoliczność wystawienia faktur VAT z tytułu dostawy towarów nie jest jednoznaczna z otrzymaniem zapłaty z tytułu zrealizowanej transakcji i dysponowania środkami pieniężnymi.

W odpowiedzi na zażalenie Dyrektora Izby Skarbowej w G. wniósł o oddalenie zażalenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.

W myśl art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Takie stanowisko znajduje również oparcie w treści art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10 - treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z kolei stosownie do treści art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Zasadnicze znaczenie dla niniejszego rozstrzygnięcia ma okoliczność, że skarżąca Spółka pomimo wezwania oraz przedłużenia terminu na jego wykonanie do dnia 10 kwietnia 2014 r., nie nadesłała wymaganego przez Sąd I instancji sprawozdania finansowego za 2013 r. W orzecznictwie sądowym nie budzi wątpliwości, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że Spółka nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania.

Ponadto wskazać należy, że z całokształtu oświadczeń i dokumentów zgromadzonych w sprawie z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że Spółka prowadzi działalność gospodarczą i brak informacji, aby utraciła płynność finansową.

Z podanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i dlatego na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.