Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Dnia 23 maja 2017 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.) Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 12 stycznia 2017 r. sygn. akt III SA/Gd 518/16 w sprawie ze skargi M.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 25 stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego na dożywianie w ramach programu rządowego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 12 stycznia 2017 r. sygn. akt III SA/Gd 518/16 oddalił skargę M.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 25 stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego na dożywianie w ramach programu rządowego.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia 28 września 2015 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku M.T. z dnia 1 września 2015 r., na podstawie m.in. art. 3 ust. 4, art. 8 ust. 1 pkt 3, ust. 2-4, art. 9, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 18 ust. 1 pkt 6, art. 102 ust. 1 i art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm., dalej w skrócie "u.p.s."), § 1 pkt 1 ppkt b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823) oraz uchwały Rady Miasta [...] z dnia 3 lutego 2014 r. nr [...] w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania nieodpłatnie pomocy w zakresie dożywiania w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności dla osób objętych wieloletnim programem wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014-2020 (Dz. U. Woj. Pomorskiego z 2014 r., poz. 681), odmówił przyznania wyżej wymienionej pomocy w postaci zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności.

W uzasadnieniu decyzji powołał treść przepisu § 1 pkt 1 ppkt b w/w rozporządzenia i § 1 w/w uchwały oraz art. 38 u.p.s. określającego prawo do zasiłku celowego, art. 8 ust. 3 u.p.s. zawierającego definicję pojęcia dochodu i art. 6 pkt 14 u.p.s. definiującego pojęcie rodziny. Wskazał, że nie dał wiary oświadczeniom M.T., jakoby prowadziła ona odrębne (samodzielne i jednoosobowe) gospodarstwo domowe oraz że ojciec K.T. z dnia na dzień pozbawił ją środków do życia, mimo że sprawuje ona osobistą opiekę nad niepełnosprawną matką I.T. Ustalił, że wnioskodawczyni mieszka z rodzicami, którzy ponoszą koszty utrzymania. Z wywiadu środowiskowego wynika, że rodzina korzysta wspólnie z posiadanych środków pieniężnych i ściśle wzajemnie współpracuje w załatwianiu spraw życia codziennego, w tym prowadzenia gospodarstwa domowego. Dochód rodziny w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wyniósł 2.552,20 zł. Ponadto organ podał, że z pisma Urzędu Miasta Wydział Spraw Społecznych z dnia 9 grudnia 2014 r. wynika, że rodzina T. otrzymała wypłatę zaległego i bieżącego świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego K.T. z tytułu opieki nad niepełnosprawną córką A. w kwocie 32.487 zł. Rodzina posiada zatem środki finansowe mogące służyć zaspokojeniu potrzeb bytowych przez wiele miesięcy.

Na skutek wniesienia przez M.T. od powyższej decyzji odwołania sprawę rozpoznawało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku, które decyzją z dnia 25 stycznia 2016 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej w skrócie "K.p.a.") w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 2, art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 106 ust. 1 u.p.s. i uchwały Rady Miasta [...] z dnia 3 lutego 2014 r. nr [...] w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania nieodpłatnie pomocy w zakresie dożywiania w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności dla osób objętych wieloletnim programem wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014-2020, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji stwierdziło, że pomimo spełnienia w niniejszej sprawie przesłanki kryterium dochodowego podwyższonego o 150% na potrzeby pomocy udzielanej w ramach programu rządowego na dożywianie, uzasadniona jest odmowa udzielenia pomocy wnioskodawczyni, jako osobie w rodzinie, która dysponuje wysokimi zasobami pieniężnymi poza bieżącym dochodem. Zdaniem organu odwoławczego, Prezydent Miasta [...] prawidłowo uznał, że M.T. nie prowadzi odrębnego jednoosobowego gospodarstwa domowego, nie jest osobą samotnie gospodarującą, tylko jest osobą pozostającą w rodzinie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku, dokonując analizy pojęcia "wspólnego gospodarowania" wskazało, że nie chodzi jedynie o wspólne zamieszkiwanie, ale związane z tym wspólne zaspokajanie potrzeb życiowych, w tym wzajemną współpracę w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, zarobkowaniem i pozostawaniem w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą się gospodarstwo domowe prowadzi.

Ponadto organ odwoławczy podał, że jest mu znana sytuacja życiowa rodziny T., albowiem K.T. – ojciec M.T. nieprzerwanie od listopada 2011 r., co miesiąc, a M.T. regularnie od marca 2015 r., ubiegają się o pomoc społeczną. M.T. nie posiada własnego dochodu. Mieszka z rodzicami i siostrą w trzypokojowym mieszkaniu stanowiącym własność rodziców. Nie ma swojego pokoju, nie posiada żadnych własnych sprzętów gospodarstwa domowego. Rodzina utrzymuje się z szeregu świadczeń socjalnych, otrzymuje też dodatek mieszkaniowy. M.T. sprawuje opiekę nad matką, przygotowuje posiłki, sprząta, pierze – dla całej rodziny, rodzina wspólnie korzysta ze wszystkich pomieszczeń, robi zakupy, korzysta z magazynu odzieży. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku, oświadczenia K.T. i A.T., że nie będą łożyli na składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne na rzecz M.T. nie stanowi o tym, że prowadzi ona odrębne gospodarstwo domowe, albowiem opłacanie składek ubezpieczeniowych nie stanowi o utrzymaniu członka rodziny. Przedmiotowe składki są bowiem związane z tytułem do ubezpieczenia wynikającym z zabezpieczenia socjalnego samej wnioskodawczyni, a nie z dochodem innych członków rodziny. Nieopłacanie składek ZUS i NFZ przez innych członków rodziny, którzy nie są do tego zobowiązani, nie ma znaczenia dla ustalenia, że w świetle zebranego materiału dowodowego cała rodzina wspólnie zamieszkuje i gospodaruje, tworząc rodzinę w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej.

Organ odwoławczy nie dał wiary oświadczeniom M.T., że jest ona osobą samotnie gospodarującą. Złożone przez nią wyjaśnienia pozostają w sprzeczności ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku podzieliło przypuszczenia organu pierwszej instancji, że zmiana w sytuacji M.T., polegająca na rzekomym prowadzeniu przez nią odrębnego gospodarstwa domowego, wynika nie z rzeczywistego stanu rzeczy, lecz z działań jej ojca K.T., próbującego uzyskać w ten sposób dostęp do kolejnych świadczeń z pomocy społecznej. On sam, po otrzymaniu stałego świadczenia pielęgnacyjnego oraz zaległych świadczeń w wysokiej kwocie, nie może uzyskać kolejnych świadczeń z pomocy społecznej w związku z przekroczeniem kryterium dochodowego, wobec czego prawdopodobnie próbuje uzyskać dostęp do kolejnych zasiłków, poprzez manipulację wyjaśnieniami co do sytuacji rodziny, w tym córki Małgorzaty. K.T. ma ogromny wpływ na wnioskodawczynię. Z tego względu organ odwoławczy uznał, że twierdzenia K.T. o zaprzestaniu utrzymywania córki Małgorzaty i prowadzeniu przez nią odrębnego gospodarstwa domowego są niewiarygodne. Podobnie oświadczenia A.T., chorującej na [...] i niepełnosprawnej [...] w stopniu znacznym, pozostającej pod całkowitym wpływem ojca, nie zasługują na to, aby dać im wiarę.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi M.T. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, w której zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę decyzji, polegający na bezzasadnym przyjęciu, że ma możliwość zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych oraz że nie prowadzi odrębnego, jednoosobowego gospodarstwa domowego. W ocenie skarżącej, organ odwoławczy przekroczył granice uznania administracyjnego w związku ze wskazanymi błędami w ustaleniach faktycznych. Ponadto skarżąca podała, że z uwagi na to, iż nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, musi ponosić w pełnym wymiarze koszty częstych wizyt lekarskich (również związane z tym koszty dojazdu) i wykupu drogich, nierefundowanych leków.

W konsekwencji skarżąca stwierdziła, że jest osobą samotnie gospodarującą, na której spoczywa wyłączny ciężar ponoszenia swoich wydatków i zaspakajania wszelkich niezbędnych potrzeb.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu wyroku podał, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności. Z treści tego przepisu wynika, że przedmiotowy zasiłek jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, organy obu instancji przyjęły, iż dochód M.T. pozostającej w rodzinie mieści się w podwyższonym kryterium dochodowym, to jednak mając na uwadze fakt, że rodzina uzyskała znaczne środki pieniężne, zaś możliwości Ośrodka Pomocy Społecznej są ograniczone uznały, iż nie mogą jej przyznać pomocy we wnioskowanej formie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, odnosząc się do twierdzenia M.T., że jest ona osobą samotnie gospodarującą wskazał, iż z art. 6 pkt 14 u.p.s. wynika, że osoby spokrewnione ze sobą w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowią "rodzinę", o ile wspólnie zamieszkują i gospodarują, a także pozostają w związku faktycznym. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, taka sytuacja występuje w rozpoznawanej sprawie. Skarżąca mieszka z rodzicami i siostrą w trzypokojowym mieszkaniu, stanowiącym własność rodziców. Nie ma swojego pokoju, ani własnych sprzętów gospodarstwa domowego. Korzysta ze sprzętu gospodarstwa domowego, jaki znajduje się w mieszkaniu oraz nie ma własnego dochodu. Cała rodzina utrzymuje się z szeregu świadczeń socjalnych. Wydatki mieszkaniowe są opłacane z dodatku mieszkaniowego i dochodów innych członków rodziny. Skarżąca sprawuje opiekę nad matką, gotuje obiady, przygotowuje inne posiłki, sprząta mieszkanie, robi pranie wspólnie dla całej rodziny, a nie tylko dla siebie. Rodzina wspólnie korzysta ze wszystkich pomieszczeń i sprzętów gospodarstwa domowego. Organ odwoławczy prawidłowo przyjął, że wyjaśnienia skarżącej, że prowadzi ona jednoosobowe gospodarstwo domowe są niewiarygodne i nakierowane na chęć otrzymania dalszej pomocy. Nie można w tej sytuacji podzielić zarzutu skargi, że organy wadliwie przyjęły, że skarżąca ma możliwość zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych. Dochód czteroosobowej rodziny skarżącej, w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, wyniósł 2552,20 zł. W przeliczeniu na osobę w rodzinie dochód wynosił 638,05 zł i przekraczał kryterium dochodowe ustalone na kwotę 456 zł na osobę w rodzinie, ale nie przekraczał kryterium dochodowego, podwyższonego do kwoty 150 % kryterium ustawowego, na cele udzielenia pomocy na dożywianie z programu rządowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w pełni podzielił pogląd wyrażony w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 czerwca 2007 r., sygn. akt I OSK 1464/06, że z przepisów regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, organy obu instancji rozpoznając przedmiotową sprawę kierowały się tymi zasadami. Zauważyć należy, iż organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy społecznej dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana. Nie ulega wątpliwości, że organ pomocy społecznej nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń jedynie w wysokości oczekiwanej przez te osoby. W niniejszej sprawie organ odwoławczy wskazał rozmiar i wysokość udzielanej pomocy na dożywianie w ramach programu rządowego, zestawiając te informacje ze wskazaniem, że rodzina skarżącej ma możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych przy stosunkowo dużym wsparciu budżetu domowego ze środków, wypłaconych w ciągu niespełna czterech miesięcy, w łącznej kwocie ponad 35.000 zł.

W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie organy prawidłowo uznały brak podstaw do przyznania skarżącej pomocy w formie zasiłku celowego w trybie art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. Odmowa przyznania wnioskowanej przez skarżącą pomocy została należycie umotywowana, a organy nie naruszyły granicy uznania administracyjnego. Skoro organ ocenił z jednej strony sytuację materialną strony, a z drugiej własne możliwości finansowe i przyjął, że nie istnieje możliwość przyznania stronie zasiłku celowego, to decyzji takiej nie można zarzucić naruszenia prawa.

Z tych względów Sąd pierwszej instancji, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej w skrócie "P.p.s.a."), skargę oddalił.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła M.T., reprezentowana przez adwokata i zaskarżając wyrok w całości, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a. zarzuciła:

1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 6 pkt 14 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.), poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że rodzinę w rozumieniu tego przepisu stanowią "osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące" w tym znaczeniu, iż czynnik wspólnego gospodarowania nie obejmuje pozostawania na utrzymaniu osób, z którymi się wspólnie gospodaruje, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do stwierdzenia, że definicja wspólnego gospodarowania zawiera w sobie także i tę cechę, a w konsekwencji tego błędu przyjęcie, że skarżąca współtworzy z rodzicami i siostrą rodzinę w rozumieniu w/w ustawy, gdyż wspólnie z nimi zamieszkuje i współpracuje przy załatwianiu spraw bieżących, mimo iż została ona pozbawiona środków utrzymania ze strony rodziny i okoliczność tę zgłaszała od początku trwającego postępowania administracyjnego, a także opisywała w skardze do Sądu pierwszej instancji, co samoistnie przesądza o braku możliwości wspólnego gospodarowania skarżącej i pozostałych członków rodziny;

2) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 lit. c P.p.s.a w związku z art. 80 K.p.a., mające wpływ na wynik sprawy, poprzez oddalenie skargi na decyzję, mimo że ta podlegała uchyleniu z uwagi na uchybienie przepisom postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy przez organy wydające decyzje w pierwszej i drugiej instancji, a polegające na ustaleniu, z przekroczeniem zasady swobody oceny dowodów, iż zeznania skarżącej są niewiarygodne w części, w jakiej zaprzecza ona wspólnemu gospodarowaniu z pozostałymi zamieszkującymi z nią członkami rodziny na tej tylko podstawie, że – w ocenie organu – zeznania strony nie są zeznaniami samodzielnymi, a złożonymi z inspiracji ojca skarżącej K.T., przy czym wniosek ten oparto nie na analizie treści wyjaśnień skarżącej a na "znanej" organom postawie ojca skarżącej w licznych inicjowanych przez niego postępowaniach, a zatem ustalenia tego dokonano z całkowitym pominięciem analizy dowodu z uwzględnieniem zasad logiki i doświadczenia życiowego i w konsekwencji w sposób dowolny uznano, iż dowód nie stanowi wiarygodnego źródła ustaleń, co spowodowało błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na stwierdzeniu, iż skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami i siostrą oraz tworzy z nimi rodzinę w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej, podczas gdy z zeznań skarżącej oraz oświadczeń wspólnie zamieszkujących z nią krewnych wynika stanowczy wniosek, iż osoby te rozdzieliły gospodarstwa domowe i obecnie prowadzą je oddzielnie.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie zaskarżonej decyzji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania. Ponadto wniosła o przyznanie pełnomocnikowi skarżącej kosztów świadczenia pomocy prawnej z urzędu, powiększonych o należny podatek VAT, w wysokości ustalonej według norm przepisanych, ponieważ koszty te nie zostały uiszczone ani w całości, ani w części. Ponadto oświadczyła, iż zrzeka się rozprawy w przedmiocie rozpoznania skargi kasacyjnej.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, argumentując w/w zarzuty, wskazała na wadliwość ustaleń dotyczących prowadzenia przez nią wspólnego gospodarstwa z rodzicami i siostrą. Ponadto stwierdziła, że w rozpoznawanej sprawie dokonano nieprawidłowej oceny wiarygodności przeprowadzonych dowodów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej w skrócie "P.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art.183 § 2 P.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach określonych w art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a. W pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia prawa materialnego, bowiem zarzut naruszenia przepisów postępowania stanowi procesową konsekwencję dokonanej przez Sąd pierwszej instancji, zakwestionowanej przez autora skargi kasacyjnej, wykładni przepisu prawa materialnego, a więc jest odzwierciedleniem procesowym koncepcji materialnej przedstawionej przez skarżącą kasacyjnie.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku dokonał prawidłowej wykładni art. 6 pkt 14 u.p.s. Przepis ten stanowi, że rodzina to osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Faktyczny związek, o jakim mowa w tym przepisie, oznacza codzienne współdziałanie osób zmierzające do lepszego zaspokojenia ich potrzeb bytowych, w tym mieszkaniowych, żywnościowych i polegających na zapewnieniu dochodu stanowiącego źródło utrzymania (zarobkowych). Wspólne zamieszkiwanie oznacza dzielenie lokalu mieszkalnego w sposób pozwalający stwierdzić, że koncentruje się w nim aktywność życiowa osoby zamieszkującej. Wspólnie gospodarować oznacza wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego. Cechami charakterystycznymi dla prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego może być udział i wzajemna ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą się gospodarstwo domowe prowadzi, a wszystko dodatkowo uzupełnione cechami stałości, które tego typu sytuację charakteryzują (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2014 r., sygn. akt I OSK 618/13, CBOSA). Na okoliczność wspólnego gospodarowania składają się różne elementy, jak ponoszenie kosztów i opłat za mieszkanie, opieka udzielana w chorobie, wykonywanie zwykłych czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, dysponowanie wspólnym dochodem z przeznaczeniem na zaspokojenie potrzeb życiowych. Wspólne zamieszkiwanie jest przesłanką uznania za rodzinę osób zamieszkujących ze sobą, jeżeli równocześnie z tym zamieszkiwaniem występuje element wspólnego gospodarowania. Polega ono na dzieleniu lokalu mieszkalnego w sposób pozwalający stwierdzić, że koncentruje się w nim aktywność życiowa osoby zamieszkującej. Wspólne gospodarowanie opiera się zaś na podziale zadań związanych z właściwym prowadzeniem gospodarstwa domowego.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji zasadnie przyjął, że M.T., jej rodzice i siostra stanowią rodzinę o której mowa w art. 6 pkt 14 u.p.s. Skarżąca kasacyjnie zamieszkuje wspólnie z nimi w trzypokojowym mieszkaniu. Rodzina utrzymuje się z szeregu świadczeń socjalnych. Otrzymuje także dodatek mieszkaniowy i dodatek energetyczny. Wydatki mieszkaniowe są opłacane z dodatku mieszkaniowego i dochodów innych członków rodziny. M.T. faktycznie prowadzi z nimi również wspólne gospodarstwo domowe. Sprawuje opiekę nad matką, gotuje obiady, przygotowuje inne posiłki, sprząta mieszkanie, robi pranie dla całej rodziny. Wspólnie korzysta ze wszystkich pomieszczeń i sprzętów gospodarstwa domowego, robi zakupy i korzysta z magazynu odzieży. Nie posiada jednak własnego dochodu. Pozostaje na utrzymaniu osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Wbrew twierdzeniu autora skargi kasacyjnej w orzecznictwie przyjmuje się, że czynnik wspólnego gospodarowania obejmuje pozostawanie na utrzymaniu osób, z którymi się wspólnie gospodaruje (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 5 września 2013 r., sygn. akt I OSK 2836/12 i z dnia 25 czerwca 2014 r., sygn. akt I OSK 801/13, publ. CBOSA).

W konsekwencji w sprawie prawidłowo określono status M.T. jako osoby pozostającej w rodzinie, a nie jako osoby samotnie gospodarującej.

Naczelny Sąd Administracyjny, odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 145 § 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 80 K.p.a. stwierdził, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Na wstępie zauważyć należy, iż ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zawiera przepisu art. 145 § 1 lit. c, a jedynie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. Powyższa nieprawidłowość nie skutkowała jednak niemożnością rozważenia zasadności tego zarzutu. Istota tego zarzutu sprowadza się do zakwestionowania zaaprobowanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku dokonanej przez organy oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Wbrew twierdzeniu autora skargi kasacyjnej, organy dokonując ustaleń statusu M.T. jako osoby pozostającej w rodzinie, a nie osoby samotnie gospodarującej oparły się na całokształcie zebranych w sprawie dowodów, a wyjaśnienia wyżej wymienionej i oświadczenia zamieszkujących z nią członków rodziny stanowiły tylko jedne z nich. Zauważyć jednak należy, iż w sytuacji, gdy skarżąca kasacyjnie nie ma własnego dochodu, wspólnie zamieszkuje z rodzicami i siostrą oraz pozostaje na ich utrzymaniu oraz poprzez opiekę nad matką i wykonywanie zwykłych czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego wspólnie z nimi gospodaruje – jej wyjaśnienie oraz wyjaśnienia pozostałych członków rodziny, że jest ona osobą samotnie gospodarującą, prawidłowo uznano za niewiarygodne.

W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i w oparciu o art. 184 w związku z art. 182 § 2 i 3 P.p.s.a. podlega oddaleniu.

Odnosząc się do wniosku pełnomocnika skarżącej o przyznanie wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej na zasadzie prawa pomocy, wyjaśnić należy, iż wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego (art. 254 § 1 P.p.s.a.), który przyznaje je w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 261 P.p.s.a.