Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Stanisław Marek Pietras po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. K. od postanowienia referendarza sądowego z 27 października 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata i umarzającego postępowanie w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, poprzez zwolnienie od wpisu sądowego o zażalenia w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia prawa do dodatku za wysługę lat postanawia: - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie -.

Postanowieniem z dnia 27 października 2017 r. Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił J. K. przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata (dalej także: "skarżący" lub "strona skarżąca") i umorzył postępowanie w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, poprzez zwolnienie od wpisu sądowego o zażalenia w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia prawa do dodatku za wysługę lat.

W uzasadnieniu powyższego postanowienia referendarz sądowy wskazał, że

skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną i synem (ur. w 1997 r.), a na dochód rodziny składa się wynagrodzenie jego oraz jego żony z tytułu stosunku służbowego, w łącznej wysokości [...] zł netto. Podniósł, że do stałych kosztów utrzymania rodziny należą: spłata rat zaciągniętych kredytów, zapłata 4.400 zł należności za pomoc prawną udzieloną przez pełnomocnika z wyboru, spłatę roszczeń Komendanta [...] Straży Granicznej w kwocie 45.000 zł wraz z odsetkami oraz roszczeń Dyrektora ZER MSW - około 4.900 zł wraz z odsetkami oraz bieżące wydatki związane z codziennym utrzymaniem.

Oświadczył, że posiada mieszkanie o powierzchni 31,4 m2 i miejsca postojowe (współwłasność małżeńska), dwa samochody z 2007 r. – [...] i [...], około 23.000 zł oszczędności oraz papiery wartościowe na kwotę 14.000 zł.

Do wniosku dołączył wyciągi z konta swojego i żony.

Mając na względzie powyższe, starszy referendarz sądowy uznał, że wnioskodawca nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jednak, jak już wyżej wskazano, skarżący w niniejszej sprawie jest zwolniony z ustawy z ponoszenia kosztów sądowych, nie ma więc obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia w wysokości 100 zł, a sporządzenie zażalenia od postanowienia Sądu w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku nie jest objęte przymusem radcowsko-adwokackim i może zostać sporządzone przez stronę.

W piśmie z dnia [...] listopada 2017 r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 27 października 2017 r.

Wnosząc o uwzględnienie sprzeciwu, skarżący stwierdził, iż nie zgadza się ze stanowiskiem referendarza sądowego. Skarżący zaznaczył, że jego stan majątkowy jest deficytowy i zagrożony destabilizacją, która w wyniku egzekucji komorniczej nastąpiła w dniu [...] listopada 2017 r., pozbawiając go środków na spłatę zadłużenia poniesionych w miesiącu wrześniu i październiku na koniczne utrzymanie siebie i rodziny. Skarżący dodał, że wraz z żoną złożyli wnioski o zapomogi, ale sprawa nie została jeszcze rozpatrzona.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - dalej jako: "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy.

Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.).

Należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie skarżący, stosownie do treści art. 239 § 1 pkt 1 lit. dp.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych.

Skarżący przedmiotowy wniosek złożył w sprawie ze stosunku służbowego (ustalenie prawa do dodatku za wysługę lat), dlatego zgodnie z art. 249a p.p.s.a., jeżeli (...) rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Skoro zatem skarżący w tej sprawie jest zwolniony z ustawy z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych, to postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, jako zbędne, należało umorzyć.

Natomiast zgodnie z art. 262 p.p.s.a., przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego, mają odpowiednie zastosowanie do stron, korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych.

Stosownie zaś do art. 245 § 1 i § 3 tej ustawy, prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie częściowym i obejmować tylko ustanowienie pełnomocnika - radcy prawnego lub adwokata. Przyznanie tego prawa osobie fizycznej następuje na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy wtedy, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Należy wskazać, że dzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i winno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona rzeczywiście nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach.

Stosownie do art. 199 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Dlatego też pomoc państwa, wyrażona w przepisach o prawie pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, skierowana jest do osób, które albo mają bardzo niskie dochody, albo ich w ogóle nie posiadają, tj. do osób, które z uwagi na bardzo ciężką sytuację materialną, często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych (granice ubóstwa).

Sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiedzialny za zasadność i legalność ich wydatkowania, ma obowiązek zbadania, czy strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy, rzeczywiście spełnia przesłanki do przyznania jej tego prawa.

Jak wskazuje się zarówno w doktrynie, jak i judykaturze sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jego celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia.

W ocenie Sądu, starszy referendarz sądowy, wydając sporne postanowienie z dnia 27 października 2017 r., zasadnie przyjął, że sytuacja materialna skarżącego nie przemawia za uznaniem, że w sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie skarżącemu prawa pomocy.

Z akt sprawy wynika, że ze złożonego w niniejszej sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy, wynika, że wnioskodawca posiada wraz z żoną stałe dochody w łącznej wysokości [...] zł netto miesięcznie, a także oszczędności w wysokości około 23.000 oraz papiery wartościowe na kwotę około 14.000 zł.

Fakt, że skarżący oprócz bieżących kosztów utrzymania ponosi również inne usprawiedliwione wydatki, które wyczerpują dochody gospodarstwa domowego nie oznacza, że spełnia on przesłanki do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Tym bardziej, że posiada oszczędności w kwocie przekraczającej 20.000 zł.

Skarżący wskazuje na zobowiązania z tytułu kredytów. Zauważyć należy, że istnieje ukształtowane stanowisko w orzecznictwie sądowym, że argumentem za przyznaniem prawa pomocy nie może być fakt zaciągnięcia przez wnioskodawcę kredytu i spłaty rat miesięcznych. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dbałość o płynność finansową i regulowanie zobowiązań prywatnoprawnych nie wyklucza konieczności regulowania nie mniej ważnych należności o charakterze publicznoprawnym, np. poniesienia kosztów prowadzonego postępowania sądowego. Zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt II OZ 1146/15). Koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt II OZ 1146/16).

Powyższe rozważania należy także odnieść do kwestii ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Strona posiadająca wskazany majątek i środki pieniężne, nie może oczekiwać, że koszt ustanowienia adwokata zostanie przeniesiony na ogół obywateli, gdyż do tego sprowadzałoby się przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, tak aby ona mogła zachować dotychczasowy poziom życia, aby mogła spłacić zaciągnięte zobowiązania prywatnoprawne. Koszt ustanowienia pełnomocnika winien być traktowany jako bieżący wydatek w budżecie domowym. Ponadto, zauważyć należy, że będzie to jednorazowy wydatek, strona zapewne będzie miała także możliwość uzgodnienia korzystnego dla siebie sposób spłaty należności. W ocenie Sądu jego poniesienie nie spowoduje uszczerbku w kosztach utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny.

Jednocześnie, podkreślić należy, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie bada się sytuacji majątkowej wnioskodawcy tylko i wyłącznie w granicach jego zdolności zarobkowych, czy też możliwości płatniczych, lecz dokonuje się tej oceny na tle sytuacji majątkowej w gospodarstwie domowym wnioskodawcy, a więc bierze się również pod uwagę sytuację majątkową i możliwości płatnicze wszystkich osób pozostających wraz z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd uznał, że nie było podstaw faktycznych i prawnych do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie, wobec czego zaskarżone sprzeciwem postanowienie starszego referendarza sądowego należało utrzymać w mocy.

W tej sytuacji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - działając na podstawie art. 260 p.p.s.a. - orzekł, jak w sentencji postanowienia